TÜBİTAK 4006 Proje Örnekleri: Arduino ve ESP32 ile 25 Fikir

TÜBİTAK 4006 proje örnekleri arayan öğrenciler ve danışman öğretmenler için bu rehberde, Arduino, ESP32 ve Raspberry Pi Pico ile yapılabilecek 25 bilim fuarı ve araştırma projesi fikrini ilkokul, ortaokul ve lise seviyesine göre topladık. Her fikir için çözdüğü problemi, nasıl çalıştığını (yöntem), gereken malzemeleri ve yaklaşık maliyetini bulacaksın. Fikirlerin hepsi okul bilim fuarlarına uygundur; ortaokul ve lise fikirleri biraz derinleştirilerek 2204-B ve 2204-A araştırma projeleri yarışmalarına da taşınabilir.

Bir projeyi jüri karşısında güçlü kılan şey kullanılan kartın pahalılığı değildir; gerçek bir problemi tanımlaması, ölçüm yapması ve sonuçlarını dürüstçe yorumlamasıdır. Bu yüzden yazının ikinci yarısında örnek kodlar, ölçüm verisini Excel'e aktarmanın yolu, proje raporunun bölümleri, poster düzeni ve jürinin en sık sorduğu sorular da var. Elektroniğe yeni başlıyorsan önce Arduino Nedir? yazısına göz atabilirsin.

TÜBİTAK 4006 ve 2204 nedir, farkları ne?

4006 TÜBİTAK Bilim Fuarları Destekleme Programı, 5-12. sınıf öğrencilerinin danışman öğretmen rehberliğinde hazırladığı alt projeleri okulda kurulan bir bilim fuarında sergilemesini destekler. Bir yarışma değildir, derece verilmez; başvuruyu öğrenci değil okuldaki proje yürütücüsü öğretmen yapar ve TÜBİTAK fuar için okula bütçe gönderir. 2204 ise bir yarışmadır: 2204-B ortaokul, 2204-A lise öğrencileri içindir. Tamamlanmış projeler rapor olarak gönderilir, ön değerlendirmeyi geçenler bölge sergisinde jüriye sunulur, bölge birincileri finale çıkar. 2026-2027 dönemindeki temel kurallar şöyle:

4006'da bir okul en az 10, en fazla 20 alt projeyle başvurur. Her okulun başvurabildiği 4006-A çağrısında alt projeler en az beş farklı tematik konuya dağılmalıdır; daha önce en az iki fuar yapmış okulların başvurabildiği 4006-B'de ise en fazla beş tematik konu seçilir ve yalnız Araştırma ile Tasarım türü kabul edilir. Fuar okulda en az iki, en fazla üç tam gün sürer. 13. dönem çağrısında destek, fuar başına 7.000 TL hazırlık desteği artı alt proje başına 750 TL (4006-A) ya da 1.150 TL (4006-B) olarak açıklanmış, tutarların enflasyona göre güncelleneceği belirtilmiştir. Arduino projeleri genellikle Teknoloji ve Tasarım ya da Bilişim Teknolojileri ve Yazılım ana alanına; "Robotik ve Kodlama", "Doğal Afetler ve Afet Yönetimi", "Erişilebilir Yaşam Teknolojileri" gibi tematik konulara girer. Takvim ve tutarlar her dönem değiştiği için başvurudan önce o yılın çağrı metnini danışman öğretmeninle birlikte oku.

Arduino projesini araştırma projesine çeviren şey: ölçülebilir soru

Jürilerin en sık eleştirdiği nokta, internette binlerce örneği olan bir devrenin "çalışıyor" diye sunulmasıdır. 2204 ön değerlendirme formunda en yüksek ağırlık yaratıcılık ve etki ile sonuçlar ve tartışma bölümlerindedir; 4006'da da alt projeler amaç, yöntem ve beklenen sonuç üzerinden puanlanır. Bunu karşılamanın yolu fikri bir araştırma sorusuna dönüştürmek ve bir şeyi ölçüp karşılaştırmaktır: değiştirdiğin şeyi (bağımsız değişken), ölçtüğün şeyi (bağımlı değişken) ve karşılaştırma yaptığın durumu (kontrol grubu) baştan belirle. Aşağıdaki tabloda sıradan fikirlerin araştırma sorusuna nasıl dönüştüğünü görebilirsin:

İlkokul ve 5. sınıf için 7 kolay proje fikri

4006 programı 5-12. sınıfları kapsar; ilkokul öğrencileri bu fikirleri okul içi bilim şenliklerinde, sınıf etkinliklerinde ya da BİLSEM çalışmalarında sergileyebilir, 5. sınıfa geçince de 4006'da geliştirebilir. Bu seviyede kural basittir: bir sensör, bir çıkış (LED, buzzer ya da servo) ve öğretmen gözetimi. Kodu birlikte yazmak için mBlock gibi blok tabanlı programları kullanabilirsiniz. 220 V'luk hiçbir cihaza dokunulmaz, her şey USB ya da pille beslenir.

• 1. Enerji tasarruflu gece lambası: Koridor ve bahçe lambaları gündüz de yanık kalabiliyor. Bir LDR ışık sensörü ortam karardığında LED'leri yakar, aydınlanınca söndürür. Öğrenciler gün boyu ışık değerlerini not alıp eşiğin nereye konacağına kendileri karar verir; bkz. LDR Işık Sensörü.
• 2. 20 saniyelik el yıkama zamanlayıcısı: Hastalıkların yayılmasını azaltmak için ellerin en az 20 saniye yıkanması önerilir ama çoğumuz erken bırakırız. HC-SR04 mesafe sensörü lavaboya uzanan eli görünce dört LED yanar ve beşer saniye arayla birer birer söner, süre dolunca buzzer kısa bir melodi çalar.
• 3. Bitkim susadı uyarıcısı: Sınıftaki saksılar hafta sonları kuruyor. Toprak nem sensörü toprak kuruduğunda kırmızı LED'i yakar ve kısa bir ses çıkarır, nemliyken yeşil LED yanar. Farklı toprak türlerinin ne kadar sürede kuruduğu da ölçülebilir; bkz. Toprak Nem Sensörü.
• 4. Yaya butonlu okul önü trafik lambası: Okul önündeki geçitte karşıya geçmek zor. Butona basan yayaya kısa bir beklemeden sonra yeşil yanar; görme engelli yayalar için yeşil boyunca buzzer kesik kesik öter. Proje karton bir sokak maketi üzerinde sergilenir; bkz. Arduino Trafik Lambası.
• 5. Sınıf gürültü ölçer: Gürültülü sınıfta ders dinlemek zorlaşır. Ses sensörü ortam sesini ölçer; sessizken yeşil, ses yükselince sarı, çok gürültüde kırmızı LED yanar. Öğrenciler hangi derste ve günün hangi saatinde sınıfın daha gürültülü olduğunu tabloya döker.
• 6. Dokunmadan açılan çöp kutusu: Çöp kutusunun kapağına elle dokunmak hijyenik değildir. Kapağa yaklaşan eli HC-SR04 algılar, SG90 servo kapağı açar ve birkaç saniye sonra kapatır; bkz. Akıllı Çöp Kutusu.
• 7. Buzdolabı kapısı açık kaldı uyarıcısı: Açık unutulan kapı enerji israfına ve yiyeceklerin bozulmasına yol açar. Kapıya yapıştırılan mıknatıs ve kasaya yerleştirilen reed anahtar kapının açıldığını algılar; kapı 30 saniyeden uzun açık kalırsa buzzer öter.

Maliyetler, Ekim 2026'da Türkiye'deki elektronik mağazalarında klon parçalar için kabaca yapılmış tahminlerdir; kur ve stok durumuna göre değişir. Kart, breadboard, jumper kablo ve USB kablosu bu rakamlara dahil değildir; okulunda bir başlangıç seti varsa çoğu zaman yalnız sensörleri alman yeter. Bir sette hangi parçaların bulunduğunu Arduino Başlangıç Seti yazısında bulabilir, parça almadan önce devreyi Tinkercad üzerinde deneyebilirsin.

Ortaokul için 9 proje fikri (4006 ve 2204-B)

Ortaokulda projeler iki ya da üç sensörü birleştirir ve bir karar verir: "toprak kuruysa ve hava aydınlıksa pompayı çalıştır" gibi. 2204-B'ye başvuracaksan proje başvurudan önce tamamlanmış olmalı ve bir ölçüm içermelidir; 4006 için ise amacı, yöntemi ve beklenen sonucu kısa ve net yazman yeter. Aşağıdaki fikirlerin çoğu Arduino Uno ile yapılır; veriyi telefona göndermek istersen aynı devreyi ESP32 ile kurabilirsin.

• 8. Akıllı sera: Seralarda sulama ve havalandırma çoğu zaman göz kararı yapılır. DHT11 sıcaklık ve nemi, toprak nem sensörü toprağı, LDR ışığı ölçer; toprak kuruyunca röle mini su pompasını, sıcaklık yükselince fanı çalıştırır. Araştırma sorusu: aynı bitkiler sensörlü ve saatli sulamada ne kadar su harcar? Ayrıntılar için Akıllı Sera Projesi.
• 9. Deprem uyarı sistemi: Sarsıntıyı ilk saniyelerde fark edip yüksek sesle uyarmak, özellikle uyuyanlar için değerlidir. MPU-6050 ivmeölçer sakin haldeki ivmeyi kaydeder; ölçüm belirlenen eşiği art arda aşarsa buzzer ve LED devreye girer. Sistem depremi önceden tahmin etmez, sarsıntıyı algılar; bunu raporda açıkça yaz. Kodu aşağıda.
• 10. Görme engelliler için akıllı baston: Beyaz baston yerdeki engeli bulur ama bel ve göğüs hizasındaki engelleri kaçırır. Bastona takılan HC-SR04 öndeki engelin mesafesini ölçer; engel yaklaştıkça titreşim motoru daha sık titrer, çok yakında buzzer da öter. Kodu aşağıda; ayrıntılar için Akıllı Baston Projesi.
• 11. Su tasarrufu sayacı: Duşta ya da bulaşıkta kaç litre su harcadığımızı bilmeyiz. Musluğa bağlanan YF-S201 akış sensörü her litrede yaklaşık 450 darbe üretir; Arduino darbeleri sayıp harcanan suyu LCD'de gösterir, belirlenen sınır aşılınca uyarır. Bir haftalık ölçümle ailenin su tüketimi uyarıcıdan önce ve sonra karşılaştırılır.
• 12. Yangın erken uyarı sistemi: Ev ve okul yangınlarında ilk dakikalar kritiktir. Alev sensörü alevin kızılötesi ışığını, MQ-2 dumanı, DHT11 sıcaklığın hızlı yükselişini izler; iki sensör birden tetiklenince alarm çalar. Böylece tek sensörlü sistemlere göre yanlış alarm azalır; bkz. Alev Sensörü.
• 13. Okul bahçesi hava istasyonu: Ders kitabındaki iklim bilgisini kendi okulunun verisiyle karşılaştırmak öğreticidir. DHT22 sıcaklık ve nemi, BMP280 hava basıncını, yağmur sensörü yağışı ölçer; değerler ekranda gösterilir ve saatlik kaydedilir. Basınç düşüşü ile yağmur arasındaki ilişki incelenebilir; bkz. BME280 ve BMP280.
• 14. Sınıf havalandırma hatırlatıcısı: Kalabalık ve kapalı sınıfta hava hızla ağırlaşır, dikkat düşer. MQ-135 hava kalitesi sensörü havadaki gaz değişimini göreceli olarak izler; değer başlangıca göre belirgin yükselince sarı, daha da artınca kırmızı LED yanar ve pencereyi açma uyarısı verilir; bkz. MQ-135.
• 15. Akıllı otopark (maket): Boş yer arayan araçlar hem zaman hem yakıt harcar. Her park yerindeki kızılötesi sensör aracı algılar; girişteki ekran boş yer sayısını gösterir, yer kalmayınca servo bariyer kapalı kalır. Maket üzerinde ortalama yer bulma süresi ölçülebilir.
• 16. Akıllı ilaç kutusu: Yaşlılar ilaç saatini unutabilir ya da aynı ilacı iki kez alabilir. RTC saat modülü ilaç saatinde buzzer ve LED ile uyarır; bölmenin kapağındaki reed anahtar kapağın açılıp açılmadığını kaydeder, ilaç alınmadıysa uyarı tekrarlanır; bkz. RTC Saat Modülü.

Lise için 9 ileri proje fikri (4006 ve 2204-A)

Lise projelerinde jüri, çözümün çok boyutlu olmasını bekler: sensörden veri toplayan, bu veriyle karar veren, kullanıcıyı bilgilendiren ve başarısı ölçülen bir sistem. 2204-A proje rehberi de yalnız sulama ve aydınlatma yapan bir akıllı tarım uygulaması yerine çiftçiyi bilgilendiren ve öneri sunan bütünleşik bir sistemi örnek gösterir. Bu seviyede ESP32'nin Wi-Fi'ı, veri kaydı ve iki düzeneği karşılaştırmak öne çıkar; bu yüzden aşağıdaki tabloda ESP32 kartları malzemeye dahildir. ESP32'yi tanımıyorsan ESP32 Nedir? yazısıyla başla.

• 17. Sarsma masasında sismik izolatör karşılaştırması: Depreme dayanıklı binalarda kullanılan taban izolatörlerinin etkisini okulda göstermek zordur. Servo ya da DC motorla sallanan bir masaya izolatörlü ve izolatörsüz iki bina maketi konur; tabanda ve çatıda birer MPU-6050 ivmeyi ölçer. ESP32 veriyi kaydeder ve çatıdaki ivmenin tabandaki ivmeye oranı iki maket için karşılaştırılır.
• 18. Hava tahminine göre akıllı sulama: Yağmur yağacakken bahçeyi sulamak su israfıdır. ESP32 kapasitif toprak nem sensörünü okur, internetten ertesi günün yağış olasılığını çeker; toprak kuru ve yağış beklenmiyorsa röleyle pompayı ya da selenoid vanayı açar. Bir ay boyunca zamanlı sulanan bir parselle harcanan su karşılaştırılır; bkz. ESP32 Hava Durumu API.
• 19. Yaşlılar için düşme algılayan cihaz: Yalnız yaşayan yaşlılarda düşme sonrası yardımın gecikmesi ciddi sonuçlar doğurur. Bele takılan ESP32 ve MPU-6050, kısa bir serbest düşüşün ardından gelen sert darbeyi ve sonrasındaki hareketsizliği algılar, yakınlara Telegram mesajı gönderir. Testler insanla değil, minder üzerine bırakılan bir mankenle yapılır; bkz. ESP32 Telegram Bot.
• 20. Güneş takip sistemi verim karşılaştırması: Sabit güneş paneli günün büyük kısmında güneşe tam bakmaz. Dört LDR arasındaki ışık farkına göre iki servo paneli güneşe çevirir; özdeş ikinci panel sabit bırakılır ve iki panelin ürettiği güç akım sensörleriyle gün boyu ölçülür. Kazanılan enerjiden servoların harcadığı enerji çıkarılınca sistemin gerçekten kârlı olup olmadığı görülür; bkz. Güneş Takip Sistemi.
• 21. Su kalitesi izleme istasyonu: Musluk, arıtılmış, şişe ve dere suyu arasındaki farkı ölçmek çevre bilincini artırır. TDS sensörü sudaki çözünmüş madde miktarını, su geçirmez DS18B20 sıcaklığı ölçer; TDS değeri sıcaklığa göre düzeltilerek kaydedilir. TDS'nin suyun içilebilirliğini tek başına göstermediğini raporda belirt; bkz. TDS Sensörü.
• 22. Atık ayıran geri dönüşüm kutusu: Karışık atılan atıklar geri dönüşümü zorlaştırır. Kutunun girişindeki endüktif sensör metali, renk sensörü ya da ESP32-CAM ile eğitilen bir görüntü sınıflandırma modeli plastik ve kâğıdı ayırt eder; servolar atığı doğru bölmeye yönlendirir. Doğru ayrılan atıkların yüzdesi ölçülerek sistem değerlendirilir.
• 23. Orman yangını sensör ağı: Orman yangınını küçükken fark etmek, söndürmeyi çok kolaylaştırır. Güneş paneli ve pille çalışan iki ya da üç ESP32 düğümü sıcaklık, nem ve dumanı ölçer, veriyi ESP-NOW ile merkezdeki karta gönderir; eşik aşılınca Telegram ile haber verilir. Düğümler ölçüm aralarında derin uykuya geçer; pilin kaç gün dayanacağını pil ömrü aracıyla hesapla.
• 24. Trafik yoğunluğuna göre çalışan kavşak: Sabit süreli trafik lambaları boş yolda da araçları bekletir. Dört yönlü bir kavşak maketinde her şeritteki kızılötesi sensörler bekleyen araçları sayar; Arduino yeşil süresini kuyruk uzunluğuna göre ayarlar. Aynı araç senaryosunda sabit ve uyarlanır sistemin ortalama bekleme süresi karşılaştırılır.
• 25. Sınıflarda CO2 birikimi araştırması: Havasız sınıflarda CO2 yükselir; birçok kılavuz iç ortam için 1000 ppm'in altını önerir. ESP32'ye bağlı NDIR tipi bir CO2 sensörü dersler boyunca değeri her dakika kaydeder; pencere kapalı, teneffüste açık ve sürekli aralık gibi senaryolar karşılaştırılır. Sonuçlar okul yönetimine somut bir havalandırma önerisi olarak sunulur.

Örnek kod 1: Akıllı baston (Arduino Uno)

Aşağıdaki kod HC-SR04 ile mesafeyi ölçer ve engel yaklaştıkça uyarıyı sıklaştırır: engel 150 cm'den uzaksa sessiz kalır, 80–150 cm arasında seyrek, 30–80 cm arasında sık titreşir ve buzzer'ı da çalar, 30 cm'nin altında sürekli uyarır. Ses havada yaklaşık 343 m/s hızla gidip döndüğü için yankı süresi (mikrosaniye) 58'e bölünerek santimetreye çevrilir. Sensörün ayrıntılarını HC-SR04 Mesafe Sensörü yazısında bulabilirsin. Bağlantılar:

1const int TRIG = 9;     // HC-SR04 tetik pini / trigger pin
2const int ECHO = 10;    // HC-SR04 yankı pini / echo pin
3const int MOTOR = 6;    // titreşim motoru modülü (PWM) / vibration motor module (PWM)
4const int BUZZER = 8;   // aktif buzzer / active buzzer
5
6long mesafeOlc() {
7  digitalWrite(TRIG, LOW);
8  delayMicroseconds(2);
9  digitalWrite(TRIG, HIGH);       // 10 µs tetik darbesi / 10 µs trigger pulse
10  delayMicroseconds(10);
11  digitalWrite(TRIG, LOW);
12  unsigned long sure = pulseIn(ECHO, HIGH, 25000UL);  // en fazla ~4 m bekle / wait for up to ~4 m
13  if (sure == 0) return 999;      // yankı gelmedi: engel yok / no echo: no obstacle
14  return sure / 58;               // mikrosaniye -> cm / microseconds -> cm
15}
16
17void titret(int guc, bool ses, int bekle) {
18  analogWrite(MOTOR, guc);
19  digitalWrite(BUZZER, ses ? HIGH : LOW);
20  delay(60);                      // kısa titreşim / short pulse
21  analogWrite(MOTOR, 0);
22  digitalWrite(BUZZER, LOW);
23  delay(bekle);                   // titreşimler arası boşluk / gap between pulses
24}
25
26void setup() {
27  pinMode(TRIG, OUTPUT);
28  pinMode(ECHO, INPUT);
29  pinMode(MOTOR, OUTPUT);
30  pinMode(BUZZER, OUTPUT);
31  Serial.begin(9600);
32}
33
34void loop() {
35  long cm = mesafeOlc();
36  Serial.println(cm);             // Seri Çizici ile izle / watch it in the Serial Plotter
37
38  if (cm < 30) {                  // çok yakın: sürekli uyarı / very close: continuous alert
39    analogWrite(MOTOR, 255);
40    digitalWrite(BUZZER, HIGH);
41    delay(60);
42  } else if (cm < 80) {
43    titret(220, true, 120);       // yakın: sık titreşim ve ses / near: fast pulses and sound
44  } else if (cm < 150) {
45    titret(180, false, 400);      // orta: seyrek titreşim / medium: slow pulses
46  } else {
47    analogWrite(MOTOR, 0);        // engel yok / no obstacle
48    digitalWrite(BUZZER, LOW);
49    delay(60);
50  }
51}

Örnek kod 2: MPU-6050 ile deprem uyarı sistemi

MPU-6050 modülünü VCC 5V, GND, SDA A4 ve SCL A5 olacak şekilde bağla; buzzer D8'e, LED D13'e bağlıdır. Kod açılışta iki saniye boyunca sakin ivmeyi ölçerek bir taban değer belirler (yerçekimi yüzünden yaklaşık 1 g). Sonra her 10 ms'de ivmenin büyüklüğünü hesaplar; tabandan sapma 0,08 g'yi beş örnek üst üste aşarsa alarm verir ve sarsıntı bittikten sonra beş saniye daha çalar. Seri Çizici'yi (Araçlar > Seri Çizici) 115200 baud'da açarsan sarsıntıyı grafik olarak görürsün; bu grafikler raporun bulgular bölümü için iyi bir kanıttır. Gerçek deprem erken uyarı sistemleri, yıkıcı S dalgalarından önce gelen daha hızlı P dalgalarını yakalayarak birkaç saniyelik uyarı süresi kazanır. Senin cihazın ise bir sarsıntı algılayıcısıdır ve masaya vurmak da onu tetikler; ESIK_G ve ART_ARDA değerlerini değiştirip yanlış alarm sayısını ölçmek projeyi araştırmaya çeviren kısımdır. Sensörün ayrıntıları için MPU-6050 yazısına bak.

1#include <Wire.h>
2
3const int MPU = 0x68;         // MPU-6050 I2C adresi (AD0 = GND) / I2C address (AD0 = GND)
4const int BUZZER = 8;
5const int LED = 13;
6const float ESIK_G = 0.08;    // alarm eşiği (g) / alarm threshold (g)
7const int ART_ARDA = 5;       // eşiği üst üste aşması gereken örnek / samples in a row over the threshold
8
9float taban = 1.0;            // sakin haldeki ivme, yaklaşık 1 g / acceleration at rest, about 1 g
10int sayac = 0;
11unsigned long sonAlarm = 0;
12
13int16_t oku16() {
14  uint8_t yuksek = Wire.read();
15  uint8_t dusuk = Wire.read();
16  return (int16_t)(((uint16_t)yuksek << 8) | dusuk);
17}
18
19float ivmeOku() {
20  Wire.beginTransmission(MPU);
21  Wire.write(0x3B);             // ACCEL_XOUT_H yazmacından başla / start at ACCEL_XOUT_H
22  Wire.endTransmission(false);
23  Wire.requestFrom(MPU, 6);
24  float x = oku16() / 16384.0;  // ±2 g aralığında 16384 = 1 g / at ±2 g, 16384 = 1 g
25  float y = oku16() / 16384.0;
26  float z = oku16() / 16384.0;
27  return sqrt(x * x + y * y + z * z);
28}
29
30void setup() {
31  Serial.begin(115200);
32  pinMode(BUZZER, OUTPUT);
33  pinMode(LED, OUTPUT);
34  Wire.begin();
35  Wire.beginTransmission(MPU);
36  Wire.write(0x6B);             // PWR_MGMT_1: sensörü uykudan uyandır / wake the sensor up
37  Wire.write(0);
38  Wire.endTransmission();
39  delay(100);
40
41  float toplam = 0;             // 2 saniyelik kalibrasyon, sensöre dokunma / 2 s calibration, don't touch it
42  for (int i = 0; i < 200; i++) {
43    toplam += ivmeOku();
44    delay(10);
45  }
46  taban = toplam / 200;
47}
48
49void loop() {
50  float fark = fabs(ivmeOku() - taban);   // sarsıntı = tabandan sapma / shaking = deviation from rest
51  if (fark > ESIK_G) {
52    if (sayac < ART_ARDA) sayac++;
53  } else {
54    sayac = 0;
55  }
56  if (sayac >= ART_ARDA) sonAlarm = millis();
57
58  bool alarm = (sonAlarm != 0) && (millis() - sonAlarm < 5000);  // 5 s daha çal / keep sounding for 5 s
59  digitalWrite(BUZZER, alarm ? HIGH : LOW);
60  digitalWrite(LED, alarm ? HIGH : LOW);
61
62  Serial.print("fark:");        // Seri Çizici etiketleri / Serial Plotter labels
63  Serial.print(fark, 3);
64  Serial.print(",esik:");
65  Serial.println(ESIK_G, 3);
66  delay(10);                    // saniyede yaklaşık 100 örnek / about 100 samples per second
67}

ESP32 ve Raspberry Pi Pico ile veri toplamak

Bulgular bölümü için en değerli şey düzenli kaydedilmiş veridir. Aşağıdaki ESP32 kodu, sınıf havalandırma projesindeki MQ-135'in değerini 30 saniyede bir okur ve son 120 ölçümü saklar. Aynı Wi-Fi ağına bağlı telefon ya da bilgisayardan kartın IP adresini açınca son değeri görürsün, "CSV indir" bağlantısıyla da veriyi Excel'e aktarırsın. MQ-135 modülü 5 V ile beslenir ve analog çıkışı 5 V'a kadar çıkabilir, ESP32 pinleri ise en fazla 3,3 V'a dayanır; bu yüzden AO çıkışını bir gerilim bölücü üzerinden GPIO 34'e bağla: AO ile GPIO 34 arasına 10 kΩ, GPIO 34 ile GND arasına 20 kΩ koy (5 V × 20/30 ≈ 3,3 V). Okunan değer ppm değil, göreceli bir ölçümdür; üreticiler ilk kullanımda sensörün 24 saatten uzun ısıtılmasını önerir, her ölçümden önce de birkaç dakika ısınmaya bırak.

1#include <WiFi.h>
2#include <WebServer.h>
3
4const char* ssid = "AgAdi";          // Wi-Fi adın / your Wi-Fi name
5const char* password = "Sifre123";   // Wi-Fi şifren / your Wi-Fi password
6const int SENSOR = 34;               // MQ-135 AO, gerilim bölücü üzerinden / MQ-135 AO through a divider
7const int N = 120;                   // saklanan ölçüm sayısı / number of readings kept
8const unsigned long ARALIK = 30000;  // 30 saniyede bir ölç / measure every 30 s
9
10WebServer server(80);
11int deger[N];
12unsigned long saniye[N];
13unsigned long olcumSayisi = 0;
14unsigned long sonOlcum = 0;
15
16void olcumAl() {
17  int k = olcumSayisi % N;           // dolunca en eskinin üzerine yaz / overwrite the oldest when full
18  deger[k] = analogRead(SENSOR);     // 0–4095
19  saniye[k] = millis() / 1000;
20  olcumSayisi++;
21}
22
23void anaSayfa() {
24  String s = "<meta charset='utf-8'><meta name='viewport' content='width=device-width'>";
25  s += "<h1>Sınıf hava kalitesi</h1><p>Son değer / last value: ";
26  s += String(olcumSayisi ? deger[(olcumSayisi - 1) % N] : 0);
27  s += "</p><p>Ölçüm sayısı / readings: ";
28  s += String(olcumSayisi);
29  s += "</p><a href='/veri.csv'>CSV indir / download</a>";
30  server.send(200, "text/html", s);
31}
32
33void csvGonder() {
34  String s = "saniye,deger\n";
35  unsigned long ilk = (olcumSayisi > N) ? olcumSayisi - N : 0;
36  for (unsigned long i = ilk; i < olcumSayisi; i++) {
37    int k = i % N;
38    s += String(saniye[k]) + "," + String(deger[k]) + "\n";
39  }
40  server.send(200, "text/csv", s);
41}
42
43void setup() {
44  Serial.begin(115200);
45  WiFi.begin(ssid, password);
46  while (WiFi.status() != WL_CONNECTED) delay(500);
47  Serial.println(WiFi.localIP());    // bu adresi tarayıcıda aç / open this address in a browser
48  server.on("/", anaSayfa);
49  server.on("/veri.csv", csvGonder);
50  server.begin();
51  olcumAl();
52  sonOlcum = millis();
53}
54
55void loop() {
56  server.handleClient();
57  if (millis() - sonOlcum >= ARALIK) {
58    sonOlcum = millis();
59    olcumAl();
60  }
61}

Raspberry Pi Pico ile Wi-Fi gerektirmeyen uzun süreli ölçümler, örneğin toprak nemi ya da sera sıcaklığı, daha da kolaydır. Aşağıdaki MicroPython kodu GP26'ya bağlı toprak nem sensörünü dakikada bir okur ve Pico'nun kendi belleğindeki veri.csv dosyasına ekler. Sensörü Pico'nun 3V3 pininden besle ki çıkışı 3,3 V'u geçmesin. Dosyayı main.py adıyla kaydedersen Pico bilgisayara bağlı olmadan da pil ya da adaptörle ölçmeye devam eder; veri.csv dosyasını sonra Thonny'nin dosya panelinden bilgisayara indirirsin. Pico'yu ilk kez kullanıyorsan Raspberry Pi Pico Nedir? yazısına bak.

1from machine import ADC, Pin
2import time, os
3
4sensor = ADC(26)               # GP26 = ADC0: toprak nem sensörü AO / soil moisture sensor AO
5led = Pin("LED", Pin.OUT)      # dahili LED (Pico ve Pico W) / onboard LED (Pico and Pico W)
6ARALIK = 60                    # ölçümler arası saniye / seconds between readings
7DOSYA = "veri.csv"
8
9if DOSYA not in os.listdir():  # dosya yeniyse başlık satırını yaz / write the header for a new file
10    with open(DOSYA, "w") as f:
11        f.write("saniye,ham,nem_yuzde\n")
12
13baslangic = time.time()
14while True:
15    ham = sensor.read_u16()                 # 0–65535
16    nem = round(100 - ham * 100 / 65535)    # kuru toprakta değer yüksektir / dry soil reads high
17    sure = time.time() - baslangic
18    with open(DOSYA, "a") as f:             # her ölçümü sona ekle / append each reading
19        f.write("{},{},{}\n".format(sure, ham, nem))
20    print(sure, ham, nem)
21    led.toggle()                            # çalıştığını göster / show that it is running
22    time.sleep(ARALIK)

Proje raporu nasıl yazılır?

1. Proje adı: En fazla 15 kelime olmalı; ne yaptığını ve kimin için yaptığını söylemeli. Çağrı metinleri başlıkta ve raporda marka öne çıkarılmamasını ister; kartı "mikrodenetleyici tabanlı" gibi teknik bir ifadeyle anlat.
2. Özet: 150–250 kelime; amaç, yöntem ve temel bulgu birkaç cümleyle yazılır, altına en fazla beş anahtar kelime eklenir. Özeti en son, proje bittiğinde güncelle.
3. Amaç ve giriş: Problemi sayılarla tanımla (örneğin bir duşta harcanan ortalama su miktarı) ve benzer çalışmaları kaynak göstererek özetle. Senin çalışmanın onlardan farkını açıkça yaz.
4. Yöntem: Devre şeması, akış diyagramı, sensörlerin ölçüm aralığı ve doğruluğu (örneğin DHT11 için 0–50 °C ve ±2 °C), deneyin kaç kez ve hangi koşullarda tekrarlandığı burada yer alır. Kodun tamamı eklere konur.
5. İş-zaman çizelgesi: Kaynak taraması, malzeme temini, prototip, test ve rapor yazımını haftalara ya da aylara bölüp tablo halinde göster.
6. Bulgular: Ölçümleri yorum yapmadan tablo ve grafiklerle sun; her şekle numara ve başlık ver, metinde "Şekil 2'de görüldüğü gibi" diye atıf yap.
7. Sonuç ve tartışma: Araştırma sorusunu cevapla, sonuçlarını benzer çalışmalarla karşılaştır, sınırlılıkları (sensör hassasiyeti, maket ölçeği) dürüstçe yaz.
8. Öneriler ve kaynaklar: Projeyi geliştirmek isteyenlere yol göster; kaynakları APA biçiminde listele.

4006 alt proje formu çok daha kısadır: 4006-A'da amaç 20–50 kelime, yöntem ve beklenen sonuç 50–150'şer kelime; 4006-B'de ise "amaç ve önem", yöntem ve beklenen sonuç bölümlerinin her biri 50–150 kelimedir. Alt projeler benzerlik taramasından geçtiği için internetteki metinleri kopyalamak başvurunun iadesine yol açar. İnsanlardan anket ya da ölçüm topluyorsan, örneğin bastonu gözü bağlı gönüllülerle deniyorsan, gönüllü katılım ve veli onam formu al; MEB okullarında uygulanacak anketler için ayrıca MEB araştırma uygulama izni gerekir.

Poster ve sergi hazırlığı

• 4006 posteri: 4006-A kılavuzuna göre poster 100×80 cm boyutunda ve üç panellidir. Sol panelde problem ya da soru cümlesi, özet ve yöntem; orta panelin üstünde başlık, proje türü, ana alan, tematik konu ve ekip, altında bulgular; sağ panelde sonuçlar, öneriler ve kaynaklar yer alır.
• 2204 posteri: Başlığın altında özet, giriş, yöntem, bulgular, sonuç ve tartışma, öneriler ve kaynaklar bölümleri bulunur. Yazılar uzaktan okunacak büyüklükte olmalı; aynı sonucu hem tablo hem grafikle tekrar etme.
• Görsel ağırlık: Devre şeması, prototip fotoğrafı ve en önemli bulgunun grafiği posterin en görünür üç öğesi olsun. Uzun paragraflar yerine kısa maddeler kullan.
• Çalışan prototip: Masada prototipi çalışır halde göster; ekranda canlı ölçüm ya da Seri Çizici grafiği akması ziyaretçiyi durdurur.
• Yedek plan: Sergi günü bir kablo çıkabilir ya da sensör bozulabilir. Yedek sensör, jumper kablo, USB kablosu, powerbank ve çalışan halin kısa bir videosunu yanında bulundur.
• Proje günlüğü: 4006 için TÜBİTAK'ın önerdiği "Bilim Fuarı Proje Günlüğüm" belgesini süreç boyunca doldur ve sergide göster; denediğin ama işe yaramayan çözümler de jüri için değerlidir.

Jüri nasıl puanlar, hangi soruları sorar?

2204 ön değerlendirmesinde rapor dört başlıkta puanlanır. Bölge ve final sergisinde bunlara sözlü sunum ve projeye hakimiyet eklenir ve en büyük ağırlığı bu bölüm taşır; bölge aşamasında ön değerlendirme puanının yüzde 30'u da hesaba katılır. Sözlü sunum en fazla 10 dakikadır, projedeki bütün öğrencilerin sergide bulunması zorunludur ve danışman öğretmen sunuma ya da sorulara müdahale edemez. 2025 formlarındaki ağırlıklar şöyle:

• "Projenin özgün yanı ne?" Benzer ürünleri ve çalışmaları bildiğini göster, sonra farkını tek cümleyle söyle: daha ucuz, daha az enerji harcıyor ya da yeni bir kullanıcı grubuna hitap ediyor.
• "Bu sensörü neden seçtin, ne kadar doğru ölçüyor?" Ölçüm aralığını ve doğruluğunu bil; sensörü bilinen bir değerle (termometre, cetvel, ölçü kabı) karşılaştırdığın kalibrasyon tablosunu göster.
• "Kaç kez test ettin?" Tek denemeden sonuç çıkmaz; her deneyi en az üç-beş kez tekrarlayıp ortalamayı ve değerlerin ne kadar dağıldığını sun.
• "Şu satır ne işe yarıyor?" Jüri kodun bir bölümünü sorabilir. Kodun her satırını açıklayabilecek kadar anlamış ol; yorum satırları burada işine yarar.
• "Maliyeti ne, gerçek hayatta kullanılabilir mi?" Malzeme listesini fiyatlarıyla hazırla; seri üretimde nasıl ucuzlayacağını ve hangi sınırlılıkları olduğunu söyle.
• "Bir sonraki adım ne olurdu?" Daha hassas bir sensör, gerçek ortamda test ya da bir mobil uygulama gibi somut bir plan, projeyi gerçekten sahiplendiğini gösterir.

Sık yapılan hatalar

• İnternetteki projeyi aynen yapmak: Raporlar benzerlik taramasından geçer ve başkasının çalışmasını kaynak göstermeden sunmak elenme sebebidir. Hazır bir projeden yola çıkabilirsin ama bir değişkeni değiştirip ölçmeli ve kaynağını belirtmelisin.
• Fikir aşamasında başvurmak: 2204'e yalnız tamamlanmış projelerle başvurulur, fikir aşamasındaki ya da devam eden projeler elenir. Prototip, ölçümler ve rapor başvurudan önce bitmiş olmalı.
• Ölçüm yerine "çalışıyor" demek: "LED yandı" bir bulgu değildir. Kaç saniyede tepki verdiğini, kaç litre su kazandırdığını ya da kaç yanlış alarm verdiğini ölç.
• Tehlikeli deneyler: Sağlığı tehdit eden deneyler projeyi eler. Şebeke gerilimiyle (220 V) çalışma, gerçek yangın ya da insanla düşme denemesi yapma; yangın sensörünü öğretmen gözetiminde küçük bir alevle, düşme algılayıcıyı mankenle test et.
• Yanlış ana alan seçmek: Ana alan projenin nihai amacına göre seçilir ve başvurudan sonra değiştirilemez. Sensörle bitki büyümesini inceleyen bir proje Biyoloji, cihazın kendisini geliştiren bir proje Teknolojik Tasarım alanına daha uygundur.
• Beslemeyi hafife almak: Servo ya da pompa çalışırken Arduino'nun kendiliğinden yeniden başlaması sergi günlerinin en sık arızasıdır. Motorları ayrı bir kaynaktan besle ve tüm GND'leri birleştir; bkz. Arduino Güç Besleme.

TÜBİTAK projesi, Arduino'yu bir oyuncak olmaktan çıkarıp gerçek bir problemi çözmek için kullanmayı öğrenmenin en güzel yoludur. Bu listedeki fikirlerin temelindeki devreleri, örneğin LDR gece lambası, park sensörü, alev ve gaz alarmı, akıllı sulama ve ESP32 ile sıcaklık kaydını, BlueGrays uygulamasında adım adım devre şeması ve koduyla bulabilir, kendi projen için sağlam bir başlangıç noktası olarak kullanabilirsin.