Elke poort uit NAND: één IC, drie bewerkingen
Bouw de NAND-, AND- en NOT-poorten tegelijk met één 74HC00-IC. De NAND-poort is universeel: met genoeg NAND's kun je elke logische schakeling maken. Twee knoppen worden je ingangen; de rode led toont het NAND-resultaat, de groene led het AND-resultaat en de gele led het NOT-resultaat. In de opdracht haal je uit dezelfde IC ook een OR-poort.

Video
Schakelschema

Breadboard-opstelling

Bouwstappen
- 1
Steek de MB102-voedingsmodule op het uiteinde van het breadboard en zet beide jumperkapjes op de 5 V-stand. Laat de schakelaar van de module voorlopig uit.
- 2
Plaats de 74HC00 (U1) over de middenkloof, met de inkeping naar links. De linkeronderhoek is pin 1; de onderste rij loopt van links naar rechts van 1 tot 7 en de bovenste rij van rechts naar links van 8 tot 14.
- 3
Verbind pin 14 met een jumperdraad met de +rail en pin 7 met een jumperdraad met de GND-rail (−).
- 4
De vierde poort wordt niet gebruikt: verbind pin 12 en pin 13 elk met een jumperdraad met de GND-rail. Pin 11 blijft onaangesloten.
- 5
Plaats R1 (10 kΩ) tussen pin 1 en de GND-rail.
- 6
Plaats knop S1 (A) over de middenkloof; verbind het pootje op een hoek met een jumperdraad met de +rail en het pootje op de diagonaal tegenoverliggende hoek met pin 1.
- 7
Plaats R2 (10 kΩ) tussen pin 2 en de GND-rail.
- 8
Plaats knop S2 (B) over de middenkloof; verbind het pootje op een hoek met een jumperdraad met de +rail en het pootje op de diagonaal tegenoverliggende hoek met pin 2.
- 9
Maak van de tweede poort een inverter: verbind pin 3 met een jumperdraad met pin 4 en pin 4 met een jumperdraad met pin 5.
- 10
Sluit de derde poort aan op A: verbind pin 1 met een jumperdraad met pin 9 en pin 9 met een jumperdraad met pin 10.
- 11
Plaats R3 (1 kΩ) van de rij van pin 3 naar een lege rij. Steek het lange pootje van LED1 (rood) in die rij en het korte pootje in de GND-rail. Deze led is de NAND-uitgang.
- 12
Plaats R4 (1 kΩ) van de rij van pin 6 naar een lege rij. Steek het lange pootje van LED2 (groen) in die rij en het korte pootje in de GND-rail. Deze led is de AND-uitgang.
- 13
Plaats R5 (1 kΩ) van de rij van pin 8 naar een lege rij. Steek het lange pootje van LED3 (geel) in die rij en het korte pootje in de GND-rail. Deze led is de NOT A-uitgang.
- 14
Vergelijk de verbindingen met het schakelschema en zet daarna de voedingsmodule aan.
Tip: houd de batterij of voeding los terwijl je bedraadt.
Teststappen
- 1
Zet de voedingsmodule aan en raak de knoppen niet aan: de rode en gele led moeten branden en de groene moet uit zijn.
- 2
Druk alleen op S1 (A): geel gaat uit, rood blijft aan, groen blijft uit.
- 3
Druk alleen op S2 (B): er verandert niets; rood en geel aan, groen uit.
- 4
Druk op beide knoppen tegelijk: rood gaat uit, groen gaat branden, geel gaat uit.
- 5
Vergelijk de vier situaties met de waarheidstabel: rood en groen mogen nooit tegelijk branden.
Zo werkt het
De eerste poort van de 74HC00 geeft NAND; de tweede poort, met samengevoegde ingangen, maakt er AND van en de derde poort levert het omgekeerde van A. De drie resultaten verschijnen op drie leds.
NAND: het omgekeerde van AND
De uitgang van de NAND-poort is alleen 0 als beide ingangen 1 zijn; in de andere drie gevallen is hij 1. De naam is een samentrekking van NOT en AND. De eerste poort (pin 1 en 2 zijn de ingangen, pin 3 de uitgang) geeft de NAND van knop A en B en stuurt de rode led aan.
NOT maken met NAND
Als je de twee ingangen van een NAND-poort met elkaar verbindt, hebben de ingangen altijd dezelfde waarde. Zijn ze allebei 0, dan is de uitgang 1; zijn ze allebei 1, dan is de uitgang 0. Je hebt nu een inverter. De derde poort (pin 9 en 10 zijn de ingangen, pin 8 de uitgang) is zo aangesloten en toont het omgekeerde van A op de gele led.
AND maken met NAND
NAND is al het omgekeerde van AND; keer je het nog een keer om, dan krijg je AND terug. De tweede poort (pin 4 en 5 zijn de ingangen, pin 6 de uitgang) is als inverter aangesloten en keert de uitgang van de eerste poort om. Daarom is de groene led altijd precies het tegenovergestelde van de rode.
Universele poort
Je kon NOT en AND bouwen met NAND. OR kan ook: de ingangen eerst omkeren en dan door een NAND halen is genoeg. Met deze drie kun je elke logische schakeling maken. Daarom heet de NAND-poort een universele poort en bestaat de binnenkant van veel chips bijna helemaal uit NAND's.
Waarheidstabel
| A (S1) | B (S2) | NAND (rood) | AND (groen) | NOT A (geel) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 1 | 0 | 1 |
| 1 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 | 1 | 0 |
Zolang een knop is ingedrukt, is de ingang 1. NAND lees je af op pin 3, AND op pin 6 en NOT A op pin 8.
Formules
NAND-bewerking
Y = NOT (A · B)
Voorbeeld: Voor A = 1, B = 1: A · B = 1, het omgekeerde is 0; de rode led gaat uit
NOT uit NAND
NAND(A, A) = NOT A
Voorbeeld: Voor A = 0: NAND(0, 0) = 1; voor A = 1: NAND(1, 1) = 0
AND uit NAND
A · B = NOT (NAND(A, B))
Voorbeeld: Voor A = 1, B = 1: NAND = 0, het omgekeerde is 1; de groene led brandt
OR uit NAND (wet van De Morgan)
A + B = NAND(NOT A, NOT B)
Voorbeeld: Voor A = 1, B = 0: NAND(0, 1) = 1; voor A = 0, B = 0: NAND(1, 1) = 0
Ledstroom
I = (Vuit − VLED) / R3
Voorbeeld: (5 V − 2 V) / 1 kΩ = 3 mA; onder de 4 mA, de veilige grens voor een 74HC-uitgang
Veelgemaakte fouten
De groene led brandt helemaal niet.
Pin 3, 4 en 5 moeten met elkaar verbonden zijn. Een van de twee korte jumperdraden ontbreekt.
De gele led gaat niet uit als ik op A druk.
Pin 9 en pin 10 moeten allebei met de A-lijn verbonden zijn, dus met pin 1. R5 komt in de rij van pin 8.
De leds zijn onstabiel en veranderen vanzelf.
R1 of R2 ontbreekt, of pin 12 en 13 zijn niet met GND verbonden.
Rood en groen branden tegelijk.
R4 zit misschien in de rij van pin 3 in plaats van pin 6. Tel de pinnen opnieuw vanaf links.
Veelgestelde vragen
Waarom heet de NAND-poort een universele poort?
Omdat je met alleen NAND-poorten NOT, AND, OR en elke andere logische bewerking kunt bouwen. Daardoor volstaat het om in de fabriek één type poort te maken. De NOR-poort heeft dezelfde eigenschap. AND of OR alleen is niet universeel, omdat je daarmee niet kunt inverteren.
Waarom wordt NAND een NOT-poort als je de twee ingangen samenvoegt?
De NAND-poort geeft 0 zolang beide ingangen 1 zijn, en in de andere gevallen 1. Als je de ingangen samenvoegt, hebben ze altijd dezelfde waarde: als beide 0 zijn, is de uitgang 1; als beide 1 zijn, is de uitgang 0. De uitgang is dus altijd het tegenovergestelde van de ingang, en dat is de definitie van de NOT-poort.
Waarom branden er twee leds zonder dat ik op de knoppen druk?
Als je de knoppen niet indrukt, zijn A en B 0. De NAND-poort geeft alleen 0 als beide ingangen 1 zijn, dus nu is de uitgang 1 en brandt de rode led. De gele led toont het omgekeerde van A; omdat A 0 is, brandt die ook. De groene AND-led is uit.
Kan ik een 7400 of 74LS00 gebruiken in plaats van de 74HC00?
De pinindeling is hetzelfde, maar deze schakeling is ontworpen voor de 74HC00. In de oude TTL-families gedraagt een zwevende ingang zich als een 1; de 10 kΩ pull-downweerstand kan de ingang niet naar 0 brengen, en de uitgangen kunnen met deze aansluiting niet genoeg stroom leveren om de led te laten branden. De 74HCT00 werkt daarentegen zonder aanpassingen.
