101 schakelingen

Basisschakelingen in de elektronica

Elektronische basisschakelingen bouw je zonder microcontrollerboard en zonder één regel code. Je begint met een breadboard, een batterij, een paar weerstanden en een LED. Daarna ga je verder met transistorschakelingen, 555-timerschakelingen, logische poorten, flipflops en tellers. Een computer en solderen heb je niet nodig.

De schakelingen op deze pagina volgen de onderwerpen op volgorde. Eerst komen de basisbegrippen: LED en weerstand, serie- en parallelschakeling, de spanningsdeler, de condensator en de diode. Daarna gebruik je een transistor als schakelaar en bouw je een knipperschakeling, een timer en een toongenerator rond de NE555. Aan de digitale kant vind je AND-, OR-, NOT-, NAND- en XOR-poorten, de SR-latch, D- en JK-flipflops, een looplicht met de CD4017 en een teller met een 7-segmentdisplay. Elke schakeling gebruikt wat je in de vorige hebt geleerd.

Zo begin je: een breadboard, een 9V-batterij met batterijclip, een paar LED's, een set weerstanden en een drukknop zijn genoeg voor de eerste schakelingen. Logische ic's werken op 5 V en bij elke schakeling staat welke voeding je gebruikt. Geen van de schakelingen gebruikt netspanning. Met de tools hieronder bereken je de voorschakelweerstand van een LED, vind je de frequentie van een 555 of bekijk je de waarheidstabel van een poort.

Bouw deze schakelingen in de BlueGrays-app

De onderdelenlijst, breadboardopstelling, het schakelschema en de uitleg "Zo werkt het" van elke schakeling vind je in het onderdeel Basisschakelingen van de BlueGrays-app. Download de app en bouw elke schakeling stap voor stap.

Download de app

De eerste 10 schakelingen voor beginners

Volg ze in deze volgorde, dan voegt elke schakeling één nieuw idee toe aan de vorige.

  1. 1LED en weerstand: je eerste schakelingLED en weerstand: je eerste schakelingHier begint elektronica: bouw je eerste schakeling met een 9V-batterij, een weerstand en een LED. Geen code, geen board. Op je eigen breadboard zie je waarom een LED maar in één richting oplicht, waarom de weerstand echt nodig is en hoe de waarde 470 Ω wordt berekend. Hier leer je de berekening voor stroombegrenzing die je in elke volgende schakeling gebruikt.Beginner
  2. 2Een LED laten branden met een drukknopEen LED laten branden met een drukknopVoeg een drukknop toe aan je eerste schakeling: de LED brandt zolang je indrukt en gaat uit als je loslaat. Een knop is als een brug; indrukken sluit het pad, loslaten opent het. Je voelt het verschil tussen een open schakeling en een gesloten schakeling in je vingertop. Ook leer je welke pootjes van een knop met vier pootjes van binnen verbonden zijn en hoe hij op het breadboard past.Beginner
  3. 3LED's in serie en parallelLED's in serie en parallelSluit drie LED's op twee verschillende manieren aan en zie het verschil op hetzelfde breadboard. Twee LED's staan in serie en delen één weerstand; de derde LED staat met een eigen weerstand parallel daaraan. Door één LED eruit te trekken test je zelf dat in de serietak de stroom gelijk blijft en de spanning wordt verdeeld, en dat in de parallelle tak elke LED onafhankelijk werkt.Beginner
  4. 4Een LED dimmen met een potentiometerEen LED dimmen met een potentiometerStel de helderheid van een LED in door aan een as te draaien. Een potentiometer is een instelbare weerstand: als je aan de as draait, verandert de weerstand tussen 0 en 10 kΩ en verandert de stroom door de LED mee. Door hem te bouwen leer je waarom er altijd een vaste weerstand naast de pot komt en welke twee van de drie pootjes worden gebruikt.Beginner
  5. 5Spanningsdeler: helderheid met een LDRSpanningsdeler: helderheid met een LDRJe eerste schakeling die licht meet. Een LDR is een sensor waarvan de weerstand daalt naarmate er meer licht op valt. Zet je hem in serie met een vaste weerstand, dan krijg je een spanningsdeler: de spanning in het midden stijgt met het licht en stuurt de LED aan. Als je de sensor met je hand afdekt, gaat de LED uit; schijn je er met een zaklamp op, dan wordt de LED fel. Hier leer je de deelformule die de basis vormt van sensorschakelingen.Beginner
  6. 6Condensator: langzaam uitdovende ledCondensator: langzaam uitdovende ledAls je de knop loslaat, hoort de led niet meteen uit te gaan, maar in een paar seconden langzaam te doven. Het onderdeel dat dit mogelijk maakt is de condensator: die laadt op zolang je de knop indrukt en geeft de opgeslagen energie terug aan de led zodra je loslaat. Met eigen ogen zie je hoe 1000 µF en 1 kΩ de dooftijd bepalen, waarom een elco een polariteit heeft en wat de RC-tijdconstante is.Beginner
  7. 7Diode: eenrichtingswegDiode: eenrichtingswegEen eenrichtingsweg voor stroom: een diode laat stroom maar in één richting door en blokkeert hem in de tegengestelde richting. Voeg een 1N4007 toe aan je schakeling en zie de led branden; draai de diode dan om en zie de led doven. Je leert rekening te houden met de 0,7 V die over de diode valt en met de beveiliging tegen omgekeerde polariteit die de schakeling beschermt als de batterij verkeerd om is aangesloten.Beginner
  8. 8AND en OR met knoppenAND en OR met knoppenBouw logische poorten zonder IC, alleen met drukknoppen. Als je twee knoppen in serie schakelt, gaat de led pas branden als je ze allebei tegelijk indrukt: dit is de AND-poort. Schakel je twee knoppen parallel, dan volstaat één van de twee: dit is de OR-poort. Je bouwt de twee schakelingen naast elkaar op hetzelfde breadboard en vult de waarheidstabel in met je eigen vingers.Beginner
  9. 9Wisselschakeling: één lamp vanaf twee plekkenWisselschakeling: één lamp vanaf twee plekkenHet geheim van de lamp die je onderaan de trap aandoet en bovenaan uitdoet: de bedrading van een wisselschakelaar (in de VS three-way). Bedien één led vanaf twee aparte plekken met twee schuifschakelaars en de twee verbindingsdraden daartussen. Je ziet dat de schakelaar de stroom naar één van twee paden stuurt in plaats van hem te onderbreken, en dat het logische equivalent van deze schakeling EXCLUSIVE OR is.Beginner
  10. 10Kleuren mengen met een RGB-ledKleuren mengen met een RGB-ledMaak elke gewenste kleur met één led. In een RGB LED zitten drie aparte leds, rood, groen en blauw; je mengt kleuren door elk ervan met een eigen potmeter harder en zachter te zetten. Rood en groen geven geel, rood en blauw geven paars. Je leert de gemeenschappelijke kathode, waarom elke kleur een eigen weerstand nodig heeft en hoe schermen kleuren maken.Beginner

Schakelingen per niveau

Beginner37 schakelingen

LED en weerstand: je eerste schakeling
EL-1Beginner

LED en weerstand: je eerste schakeling

Hier begint elektronica: bouw je eerste schakeling met een 9V-batterij, een weerstand en een LED. Geen code, geen board. Op je eigen breadboard zie je waarom een LED maar in één richting oplicht, waarom de weerstand echt nodig is en hoe de waarde 470 Ω wordt berekend. Hier leer je de berekening voor stroombegrenzing die je in elke volgende schakeling gebruikt.

4.8(4)
36
Een LED laten branden met een drukknop
EL-2Beginner

Een LED laten branden met een drukknop

Voeg een drukknop toe aan je eerste schakeling: de LED brandt zolang je indrukt en gaat uit als je loslaat. Een knop is als een brug; indrukken sluit het pad, loslaten opent het. Je voelt het verschil tussen een open schakeling en een gesloten schakeling in je vingertop. Ook leer je welke pootjes van een knop met vier pootjes van binnen verbonden zijn en hoe hij op het breadboard past.

4.0(1)
11
LED's in serie en parallel
EL-3Beginner

LED's in serie en parallel

Sluit drie LED's op twee verschillende manieren aan en zie het verschil op hetzelfde breadboard. Twee LED's staan in serie en delen één weerstand; de derde LED staat met een eigen weerstand parallel daaraan. Door één LED eruit te trekken test je zelf dat in de serietak de stroom gelijk blijft en de spanning wordt verdeeld, en dat in de parallelle tak elke LED onafhankelijk werkt.

4.0(1)
3
Een LED dimmen met een potentiometer
EL-4Beginner

Een LED dimmen met een potentiometer

Stel de helderheid van een LED in door aan een as te draaien. Een potentiometer is een instelbare weerstand: als je aan de as draait, verandert de weerstand tussen 0 en 10 kΩ en verandert de stroom door de LED mee. Door hem te bouwen leer je waarom er altijd een vaste weerstand naast de pot komt en welke twee van de drie pootjes worden gebruikt.

10
Spanningsdeler: helderheid met een LDR
EL-5Beginner
Premium

Spanningsdeler: helderheid met een LDR

Je eerste schakeling die licht meet. Een LDR is een sensor waarvan de weerstand daalt naarmate er meer licht op valt. Zet je hem in serie met een vaste weerstand, dan krijg je een spanningsdeler: de spanning in het midden stijgt met het licht en stuurt de LED aan. Als je de sensor met je hand afdekt, gaat de LED uit; schijn je er met een zaklamp op, dan wordt de LED fel. Hier leer je de deelformule die de basis vormt van sensorschakelingen.

Condensator: langzaam uitdovende led
EL-6Beginner

Condensator: langzaam uitdovende led

Als je de knop loslaat, hoort de led niet meteen uit te gaan, maar in een paar seconden langzaam te doven. Het onderdeel dat dit mogelijk maakt is de condensator: die laadt op zolang je de knop indrukt en geeft de opgeslagen energie terug aan de led zodra je loslaat. Met eigen ogen zie je hoe 1000 µF en 1 kΩ de dooftijd bepalen, waarom een elco een polariteit heeft en wat de RC-tijdconstante is.

5.0(1)
5
Diode: eenrichtingsweg
EL-7Beginner
Premium

Diode: eenrichtingsweg

Een eenrichtingsweg voor stroom: een diode laat stroom maar in één richting door en blokkeert hem in de tegengestelde richting. Voeg een 1N4007 toe aan je schakeling en zie de led branden; draai de diode dan om en zie de led doven. Je leert rekening te houden met de 0,7 V die over de diode valt en met de beveiliging tegen omgekeerde polariteit die de schakeling beschermt als de batterij verkeerd om is aangesloten.

AND en OR met knoppen
EL-8Beginner
Premium

AND en OR met knoppen

Bouw logische poorten zonder IC, alleen met drukknoppen. Als je twee knoppen in serie schakelt, gaat de led pas branden als je ze allebei tegelijk indrukt: dit is de AND-poort. Schakel je twee knoppen parallel, dan volstaat één van de twee: dit is de OR-poort. Je bouwt de twee schakelingen naast elkaar op hetzelfde breadboard en vult de waarheidstabel in met je eigen vingers.

Wisselschakeling: één lamp vanaf twee plekken
EL-9Beginner
Premium

Wisselschakeling: één lamp vanaf twee plekken

Het geheim van de lamp die je onderaan de trap aandoet en bovenaan uitdoet: de bedrading van een wisselschakelaar (in de VS three-way). Bedien één led vanaf twee aparte plekken met twee schuifschakelaars en de twee verbindingsdraden daartussen. Je ziet dat de schakelaar de stroom naar één van twee paden stuurt in plaats van hem te onderbreken, en dat het logische equivalent van deze schakeling EXCLUSIVE OR is.

Kleuren mengen met een RGB-led
EL-10Beginner
Premium

Kleuren mengen met een RGB-led

Maak elke gewenste kleur met één led. In een RGB LED zitten drie aparte leds, rood, groen en blauw; je mengt kleuren door elk ervan met een eigen potmeter harder en zachter te zetten. Rood en groen geven geel, rood en blauw geven paars. Je leert de gemeenschappelijke kathode, waarom elke kleur een eigen weerstand nodig heeft en hoe schermen kleuren maken.

Transistor als schakelaar: een led laten branden met een kleine stroom
EL-11Beginner

Transistor als schakelaar: een led laten branden met een kleine stroom

Een transistor is een elektronische schakelaar die met een kleine stroom een grote stroom in- en uitschakelt. In deze schakeling loopt er maar 0,43 mA door de knop; de BC547 neemt deze kleine basisstroom op en voert de 13 mA van de led door zichzelf. Druk je op de knop, dan brandt de led, laat je los, dan gaat hij uit. Relais-, motor- en sensorschakelingen beginnen allemaal met dit idee: jij stuurt de basis aan, de transistor draagt de belasting.

5.0(1)
3
Aanraakschakelaar: een led die met je vinger aangaat via een Darlington-paar
EL-12Beginner
Premium

Aanraakschakelaar: een led die met je vinger aangaat via een Darlington-paar

Een schakelaar zonder knop: raak twee blote draadeinden aan met je vinger en de led gaat branden; haal je vinger weg en hij gaat uit. Je vinger werkt als een weerstand van enkele megaohm en laat slechts enkele microampères door. Twee BC547's als Darlington-paar versterken deze stroom minstens 12.000 keer en laten de led branden. Met je eigen vinger zie je wat versterking is en hoe huid stroom geleidt.

LED die brandt in het donker: nachtlampje met LDR en transistor
EL-13Beginner
Premium

LED die brandt in het donker: nachtlampje met LDR en transistor

Een nachtlampje dat vanzelf aangaat als het donker wordt. Een LDR en een weerstand vormen een spanningsdeler; naarmate de kamer donkerder wordt, stijgt de spanning in het midden van de deler en laat de BC547-transistor de led branden. Met de potmeter stel je in hoe donker het moet zijn voordat de led aangaat. Je ziet hoe een transistor een zwak signaal van een sensor bruikbaar maakt; de fotocel in straatlantaarns werkt volgens hetzelfde idee.

Onderbrekingsalarm: een lichtbarrière met LDR en buzzer
EL-14Beginner
Premium

Onderbrekingsalarm: een lichtbarrière met LDR en buzzer

Een alarm dat klinkt als het licht wordt geblokkeerd. Zolang de LDR licht krijgt, blijft het stil; blokkeert een hand het licht, dan klinkt de actieve buzzer en gaat de led branden. De LDR en een weerstand vormen een spanningsdeler; twee BC547's als Darlington-paar sturen de buzzer aan. Met de potentiometer stel je de gevoeligheid in. Geen laser nodig: kamerlicht is genoeg. Probeer het principe van lichtbarrières op je bureau.

Waterniveaualarm: waterdetector met twee transistors
EL-15Beginner
Premium

Waterniveaualarm: waterdetector met twee transistors

Een alarm dat klinkt als het water stijgt. Raken twee blote draaduiteinden water, dan loopt er een zeer zwakke stroom tussen. Die kan geen buzzer aansturen; twee BC547's in Darlington-schakeling versterken hem duizenden keren en de actieve buzzer gaat af. Dit is de basis van schakelingen die waarschuwen voordat het bad overloopt. Je probeert de geleidbaarheid van water uit en ziet hoe de versterkingen van twee transistors worden vermenigvuldigd.

Dorstige-plantindicator: een led die brandt als de grond uitdroogt
EL-16Beginner
Premium

Dorstige-plantindicator: een led die brandt als de grond uitdroogt

Een bodemvochtindicator die een led laat branden als de grond in de pot uitdroogt. Twee spijkers gaan in de grond: natte grond geleidt goed, droge nauwelijks. Een schakelaar met twee BC547's keert het signaal om; met de potmeter RV1 stel je de drempel in op je eigen grond. Je probeert geleidbaarheid, omkeren met een transistor en elektrolyse uit.

Uitgesteld uitgaand licht: trappenhuisautomaat met transistor
EL-22Beginner
Premium

Uitgesteld uitgaand licht: trappenhuisautomaat met transistor

Druk op de knop en laat los: de led blijft een paar seconden helder branden en dooft dan langzaam. Dit is het idee achter een trappenhuisautomaat. De condensator van 470 µF laadt op terwijl je de knop vasthoudt; bij loslaten levert hij een kleine basisstroom aan de BC547, die zo aan blijft. Zo blijft het licht ongeveer 10 seconden branden. Zie de RC-tijdconstante en de basisstroom in je eigen schakeling.

555-knipperlicht: schakeling met knipperende led
EL-27Beginner

555-knipperlicht: schakeling met knipperende led

Geen code, geen board: met één NE555-IC, drie weerstanden en twee condensators laat je een led ongeveer één keer per seconde knipperen. Deze schakeling is de astabiele stand van de 555, oftewel de vrij lopende stand. In een schakeling die je zelf bouwt, zie je de condensator laden en ontladen, de drempels van 1/3 en 2/3 en de frequentieformule. Je probeert ook uit hoe de snelheid verandert als je de weerstand of de condensator vervangt.

Flitser met instelbare snelheid: 555-schakeling met potmeter
EL-28Beginner
Premium

Flitser met instelbare snelheid: 555-schakeling met potmeter

Vervang de vaste weerstand in de schakeling 555-flitser door een potentiometer en stel de knippersnelheid van de led met de hand in. Aan het ene uiteinde knippert hij ongeveer 1,3 keer per seconde, aan het andere ongeveer 10 keer. Je leert hoe je de potmeter als instelbare weerstand aansluit, wat de frequentieformule aan beide uiteinden geeft en hoe de vaste weerstand van 1 kΩ in serie met de potmeter de 555 beschermt.

Twee om en om brandende LED's: stroom leveren en afnemen met de 555-uitgang
EL-29Beginner
Premium

Twee om en om brandende LED's: stroom leveren en afnemen met de 555-uitgang

Een rode en een groene LED branden om de beurt: de ene brandt terwijl de andere uit is, elk ongeveer een halve seconde. Een enkele NE555 doet alles. Als de uitgang (pin 3) hoog is, levert hij stroom aan de ene LED; is hij laag, dan neemt hij de stroom af die van de andere LED komt. Een kleine R1 van 1 kΩ maakt de twee tijden bijna gelijk, en een weerstand parallel aan LED2 voorkomt dat beide LED's tegelijk zwak gloeien.

555-timer: druk op de knop, 5 seconden licht
EL-30Beginner

555-timer: druk op de knop, 5 seconden licht

Druk één keer op de knop en de led brandt ongeveer 5 seconden en gaat dan vanzelf uit. Deze schakeling is de monostabiele stand van de NE555, oftewel de eenmalige stand: de basis van trapautomaten, vertraagde lampen en timers. De tijd wordt bepaald door slechts één weerstand en één condensator. In een schakeling die je zelf bouwt, probeer je de triggeringang, de drempelspanning en de formule T = 1,1 × R × C uit.

1
555-flipflop: geheugenschakeling met twee knoppen
EL-31Beginner

555-flipflop: geheugenschakeling met twee knoppen

Druk op de ene knop en de led gaat branden; haal je vinger weg en hij blijft branden. Druk op de andere knop en hij gaat uit. De bistabiele stand van de NE555 gebruikt direct de flipflop erin: geen tijd tellen met een condensator, alleen SET en RESET. Deze schakeling is de makkelijkste vorm van een geheugen van 1 bit om te bouwen en ideaal om flipfloplogica voor het eerst te zien.

Aanraaktimer: een 555 die je met je vinger triggert
EL-33Beginner
Premium

Aanraaktimer: een 555 die je met je vinger triggert

Houd de twee draaduiteinden met één vinger tegen elkaar: de LED gaat branden en gaat na ongeveer 7,5 seconden vanzelf uit. Je vinger werkt als een weerstand van een paar megaohm tussen de twee uiteinden en trekt de triggeringang van de NE555 omlaag. De weerstand van 10 MΩ die de ingang hoog houdt, maakt zelfs deze kleine stroom genoeg. Je ziet zelf, met je eigen vinger, hoe gevoelig de triggeringang is en waarvan die gevoeligheid afhangt.

Toongenerator met buzzer: audiofrequentie met de 555
EL-34Beginner
Premium

Toongenerator met buzzer: audiofrequentie met de 555

Maak van een NE555-IC een schakelaar die ongeveer 686 keer per seconde open en dicht gaat en hoor het resultaat met je eigen oren. Als je op de knop drukt, geeft de passieve buzzer een hoge, constante toon; twee weerstanden en een condensator bepalen hoe hoog of laag die klinkt. In een schakeling die je zelf bouwt, zie je wat audiofrequentie is, wat de frequentieformule van de astabiele modus inhoudt en waarom het geluid hoger wordt als je één weerstand verandert.

Donkeralarm: een 555-schakeling die loeit als het licht uitgaat
EL-41Beginner
Premium

Donkeralarm: een 555-schakeling die loeit als het licht uitgaat

Een alarm dat begint te loeien als het licht uitgaat. De NE555 maakt in de luidspreker een toon van ongeveer 1,4 kHz; een BC547 bestuurt de RESET-ingang (pin 4). In het licht schakelt de LDR de transistor in, wordt pin 4 naar GND getrokken en zwijgt de 555. In het donker schakelt de transistor uit en klinkt het alarm. Met de pot stel je de drempel in tussen ongeveer 0,2 en 45 lux.

Basispoorten: AND-, OR- en NOT-schakeling
EL-43Beginner

Basispoorten: AND-, OR- en NOT-schakeling

Probeer de drie bouwstenen van digitale elektronica uit op hetzelfde breadboard. Twee knoppen worden je ingangen A en B; de rode led toont het resultaat van de AND-poort, de groene led de OR-poort en de gele led de NOT-poort. Met de IC's 74HC08, 74HC32 en 74HC04 probeer je de vier knopcombinaties een voor een en stel je de waarheidstabel met eigen ogen op.

NAND en NOR: inverterende poorten
EL-44Beginner
Premium

NAND en NOR: inverterende poorten

Bouw twee inverterende poorten naast elkaar met de ic's 74HC00 en 74HC02. NAND is het tegenovergestelde van AND; NOR is het tegenovergestelde van OR. Twee knoppen geven je de ingangen A en B; de rode led toont het NAND-resultaat en de groene led het NOR-resultaat. Zonder de knoppen aan te raken branden beide leds. Probeer de vier combinaties na elkaar, stel zelf de waarheidstabel op en leer de afwijkende pinout van de 74HC02 kennen.

Elke poort uit NAND: één IC, drie bewerkingen
EL-45Beginner

Elke poort uit NAND: één IC, drie bewerkingen

Bouw de NAND-, AND- en NOT-poorten tegelijk met één 74HC00-IC. De NAND-poort is universeel: met genoeg NAND's kun je elke logische schakeling maken. Twee knoppen worden je ingangen; de rode led toont het NAND-resultaat, de groene led het AND-resultaat en de gele led het NOT-resultaat. In de opdracht haal je uit dezelfde IC ook een OR-poort.

XOR: de poort die het verschil ziet
EL-46Beginner
Premium

XOR: de poort die het verschil ziet

Bouw de XOR-poort met de 74HC86-IC: de uitgang is 1 als de twee ingangen verschillen. Twee knoppen worden je ingangen; de rode led toont het XOR-resultaat, het signaal "er is een verschil". Een tweede XOR-poort is als inverter geschakeld en geeft het XNOR-resultaat op de groene led: die brandt als de ingangen gelijk zijn. Zo bouw je een kleine comparator die controleert of twee bits gelijk zijn.

SR-latch: 1-bitgeheugen met twee NOR-poorten
EL-55Beginner

SR-latch: 1-bitgeheugen met twee NOR-poorten

Koppel twee NOR-poorten kruislings en je hebt een 1-bitgeheugen. Deze SR-latch, die je bouwt met een 74HC02, zet de Q-uitgang op 1 als je op knop S drukt, zet hem op 0 als je op knop R drukt en bewaart de laatste toestand als je de knop loslaat. Deze kleine structuur zit in elke flipflop. Je leest de waarheidstabel af van de leds en probeert zelf ook de verboden toestand uit.

D-flipflop: 1-bitgeheugen met de 74HC74
EL-58Beginner

D-flipflop: 1-bitgeheugen met de 74HC74

Bouw zelf het kleinste stukje computergeheugen. De D-flipflop in de 74HC74 neemt de waarde op zijn D-ingang over op het moment dat er een klokpuls komt en bewaart die tot de volgende puls. Je geeft de data met een knop en de klokpuls met een schuifschakelaar; de rode led toont wat er in het geheugen zit. Het begrip stijgende flank zie je met eigen ogen.

1
Comparator: wat is groter?
EL-77Beginner
Premium

Comparator: wat is groter?

Draai aan twee potmeters: de LED van degene met de hogere spanning gaat branden. Rood als RV1 voorop loopt, groen als RV2 voorop loopt. De LM358 werkt hier als comparator; hij vergelijkt zijn +ingang en −ingang en duwt zijn uitgang naar boven of naar beneden. Eén uitgang laat de twee LED's om de beurt branden. Je leert over opamp-ingangen, het ingangsbereik en waarom de uitgang flikkert als de twee spanningen gelijk zijn.

Van 9 V naar 5 V: een vaste spanning met de LM7805
EL-82Beginner
Premium

Van 9 V naar 5 V: een vaste spanning met de LM7805

Haal een stabiele 5 V uit een 9V-batterij: de LM7805 houdt de overtollige spanning over zichzelf, dus ook als de batterij van 9,5 V naar 7 V zakt, blijft de uitgang op 5 V en gloeit de led steeds even helder. Je meet de ingang en de uitgang met een multimeter. Je leert over de vaste regelaar, de taak van de twee condensatoren, de dropoutspanning, het vermogen dat de regelaar in warmte omzet en waarom 5 V uit een 9V-batterij halen inefficiënt is.

Detector voor statische elektriciteit
EL-86Beginner
Premium

Detector voor statische elektriciteit

Een ladingsdetector die werkt zonder aanraking. Wrijf een ballon of kam over je haar, beweeg hem naar een korte antennedraad toe en weer weg, en de led gaat vanzelf aan en uit. Het geheim zijn drie BC547's achter elkaar: elk versterkt de stroom van de vorige, samen miljoenen keer. Zo is de stroom die de ballon opwekt, die een meter nauwelijks ziet, genoeg voor een led. Je probeert statische elektriciteit uit en ziet hoe versterkingen vermenigvuldigen.

Afstandsbedieningstester: zie het onzichtbare licht
EL-87Beginner
Premium

Afstandsbedieningstester: zie het onzichtbare licht

Druk op een knop van een tv-afstandsbediening: de led flikkert en de buzzer kraakt. Het licht van de afstandsbediening is infrarood, dus je ziet het niet; de VS1838B-ontvanger wel, en die trekt zijn uitgang laag. Een PNP-transistor, de BC557, gebruikt dit lage signaal om een led en een actieve buzzer aan te sturen. Zo weet je in een paar seconden welke afstandsbediening een lege batterij heeft. Een PNP geleidt zolang zijn basis laag is.

Vaste-handspel
EL-88Beginner
Premium

Vaste-handspel

Breng de lus langs de kronkelende draad zonder de draad te raken. Raak je hem, dan klinkt de buzzer en gaat de led branden, en ze blijven aan, ook als je de lus wegtrekt: de schakeling onthoudt de aanraking. Druk op de knop om opnieuw te beginnen. Het geheugen is een NE555 in bistabiele modus. Je buigt de baan zelf van blanke koperdraad: scherpere bochten maken het moeilijker. Zo zie je ook SET- en RESET-logica.

Regelbare voeding met de LM317
EL-99Beginner

Regelbare voeding met de LM317

Als je aan de potmeter draait, verandert de uitgangsspanning tussen 1,25 V en ongeveer 6,5 V en gaat de rode led van uit naar helder. De LM317 houdt tussen zijn uitgang en zijn adjust-pin altijd 1,25 V aan; de verhouding van twee weerstanden bepaalt de uitgang. Ook als de batterij iets onder 9 V zakt, blijft de ingestelde spanning stabiel. Je leert over de lineaire regelaar, de instelformule, de dropoutspanning en hoe overtollige spanning in warmte verandert.

2

Gemiddeld54 schakelingen

Temperatuuralarm: hittewaarschuwing met een NTC en twee transistors
EL-17Gemiddeld
Premium

Temperatuuralarm: hittewaarschuwing met een NTC en twee transistors

Een temperatuuralarm dat afgaat als het warmer wordt. De weerstand van een NTC-thermistor daalt bij hogere temperatuur; een schakelaar met twee BC547's laat de actieve buzzer klinken en de led branden. Met een potmeter van 100 kΩ stel je de drempel in tussen ongeveer 23 °C en 50 °C. Een terugkoppelweerstand voorkomt gekraak bij de drempel. Probeer het met de NTC tussen je vingers.

5.0(1)
1
Een relais aansturen: relais schakelen met een transistor en diode
EL-18Gemiddeld
Premium

Een relais aansturen: relais schakelen met een transistor en diode

Een relais is een mechanische schakelaar die met een kleine stroom een volledig apart circuit in- en uitschakelt. In deze schakeling voedt de BC547 de spoel van het relais als je op de knop drukt, sluit het contact met een klik en gaat de led branden. De 1N4007-diode, in sperrichting over de spoel geplaatst, beschermt de transistor tegen de spanningspiek bij het uitschakelen. Het contact schakelt hier alleen een led op 5 V: probeer nooit netspanning uit op een breadboard.

5.0(1)
1
Transistor-flipflop: knipperschakeling met twee leds
EL-19Gemiddeld

Transistor-flipflop: knipperschakeling met twee leds

De klassieke flipflopschakeling die iedereen bouwt die met elektronica begint: met twee BC547-transistors, twee condensatoren en vier weerstanden knipperen twee leds om en om. Geen IC, geen code. De echte naam van deze schakeling is de astabiele multivibrator; de transistors schakelen elkaar om beurten uit. Je ziet hoe een condensator een transistor het zwijgen oplegt en hoe de tijd wordt ingesteld door R × C.

5.0(2)
5
Transistorgeheugen: flipflopschakeling met twee knoppen
EL-20Gemiddeld

Transistorgeheugen: flipflopschakeling met twee knoppen

Twee BC547-transistors vergrendelen elkaar en worden een geheugen van 1 bit: als je S1 indrukt, gaat de rode led branden, als je S2 indrukt de groene, en het blijft zo ook nadat je de knop loslaat. Geen condensator, geen IC. Deze schakeling is de bistabiele multivibrator, oftewel de transistorversie van de echte flipflop. Je ziet hoe het kleinste stukje computergeheugen werkt door het met eigen handen te bouwen.

5.0(2)
2
Transistortimer: druk op de knop, 3 seconden licht
EL-21Gemiddeld
Premium

Transistortimer: druk op de knop, 3 seconden licht

Druk één keer op de knop: de LED gaat meteen branden en gaat na ongeveer 3 seconden uit zichzelf uit. Er is geen IC; twee BC547-transistors en een 47 µF-condensator houden de tijd bij. Deze schakeling is een monostabiele multivibrator: ze heeft één stabiele toestand, schakelt na een tik een tijdje naar de andere toestand en keert dan terug. R × C bepaalt de tijd; op een 9V-batterij zie je ook wat de 1N4148-diode doet die de transistor beschermt.

Logische poorten met transistors: NOT, NOR en NAND
EL-23Gemiddeld
Premium

Logische poorten met transistors: NOT, NOR en NAND

Bouw zelf na wat er in een IC met logische poorten zit, met twee BC547's. Twee knoppen zijn de ingangen A en B en de led toont de uitgang Y: als de led brandt, is de uitgang 1. Door twee jumperdraden te verplaatsen maak je van dezelfde schakeling een NOT-, NOR- of NAND-poort: één transistor inverteert, twee naast elkaar vormen een NOR en twee op elkaar gestapeld een NAND. De waarheidstabel van elke poort vul je met je eigen vingers in.

Draadbreukalarm: een zelfhoudend alarm met twee transistors
EL-24Gemiddeld
Premium

Draadbreukalarm: een zelfhoudend alarm met twee transistors

Span een dunne draad voor een deur of het deksel van een doos: op het moment dat de draad breekt, klinkt de buzzer en gaat de led branden. Ook als de draad weer wordt aangesloten, stopt het alarm niet; alleen de resetknop zet het uit. Het geheim is een BC547 en een BC557 die elkaar aan houden: de twee transistors vergrendelen zich als een thyristor. In afwachting neemt het maar ongeveer 0,09 mA uit de batterij op.

5.0(1)
1
Pieptoonschakeling met twee transistors: een toon met BC547 en BC557
EL-25Gemiddeld
Premium

Pieptoonschakeling met twee transistors: een toon met BC547 en BC557

Zolang je de knop ingedrukt houdt, geeft de speaker een piep van ongeveer 1 kHz. Er is geen IC: een BC547 (NPN) en een BC557 (PNP) maken samen het geluid; dit paar heet een complementair paar. De toon wordt bepaald door een 47 nF-condensator en twee weerstanden. Een weerstand van 220 Ω in serie met de speaker houdt de transistor ver onder zijn limiet van 100 mA.

Aan/uit met één knop: indrukken om aan te zetten, indrukken om uit te zetten met de 555
EL-32Gemiddeld
Premium

Aan/uit met één knop: indrukken om aan te zetten, indrukken om uit te zetten met de 555

Druk één keer op de knop en de LED gaat branden; druk nog eens en hij gaat uit, zoals een lampschakelaar met één knop. De twee ingangen van de NE555 zijn verbonden en staan op de helft van de voeding; een condensator van 1 µF onthoudt de laatste toestand. Die condensator filtert ook contactdender: één druk, één verandering.

Minipiano: een octaaf met acht toetsen met de 555
EL-35Gemiddeld
Premium

Minipiano: een octaaf met acht toetsen met de 555

Druk de acht toetsen om de beurt in en de luidspreker speelt Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si en een hoge Do. Een enkele NE555 maakt het geluid; de toetsen nemen de tijdweerstand van verschillende punten van een serieweerstandsketen. De noten liggen tussen 264 en 526 Hz, in de simulatie hoogstens 16 cent ernaast. Zonder toets blijft het stil; bij twee toetsen klinkt de hoogste.

Metronoom: instelbaar tempo en klikgeluid met de 555
EL-36Gemiddeld
Premium

Metronoom: instelbaar tempo en klikgeluid met de 555

Draai aan de potmeter om het tempo te veranderen: de luidspreker geeft regelmatige klikken en de led knippert op elke tel. Het tempo is in te stellen van ongeveer 32 tot 230 slagen per minuut (BPM), en dekt daarmee het bereik van 40 tot 208 van mechanische metronomen. Een diode naast de NE555 houdt de uitgang per tel maar 18 ms hoog, dus je hoort een korte klik en geen lange piep. De stand van de potmeter en het tempo hebben geen lineair verband.

Politiesirene: een stijgend en dalend geluid met twee 555's
EL-37Gemiddeld
Premium

Politiesirene: een stijgend en dalend geluid met twee 555's

Sluit de batterij aan en de luidspreker geeft een sirene die stijgt en daalt als ie-oe, terwijl een blauwe led in hetzelfde ritme knippert. De eerste, langzame NE555 is verbonden met pin 5 (CTRL) van de tweede en verschuift voortdurend de drempels ervan. De toon glijdt tussen ongeveer 620 Hz en 1300 Hz, eenmaal per 1,45 seconde. Houd de luidspreker niet dicht bij je oor.

Tweetonige deurbel: een ding-dong-geluid met de 555
EL-38Gemiddeld
Premium

Tweetonige deurbel: een ding-dong-geluid met de 555

Druk op de knop: de luidspreker geeft een hoge ding van ongeveer 640 Hz. Laat los: het geluid zakt naar 510 Hz, wordt de dong en sterft in ongeveer 1,3 seconde weg. Eén NE555 maakt beide tonen; de dong wordt gespeeld door de 2200 µF-condensator die via de knop is opgeladen. Als de knop niet is ingedrukt, trekt de schakeling helemaal geen stroom uit de batterij, dus hij kan aangesloten blijven.

PWM-leddimmer: helderheidsregeling met een 555 en een potmeter
EL-39Gemiddeld
Premium

PWM-leddimmer: helderheidsregeling met een 555 en een potmeter

Draai aan de potmeter en drie leds gaan van bijna uit tot volledig helder. De NE555 schakelt ongeveer 1200 keer per seconde aan en uit; de potmeter en twee diodes houden de frequentie bijna constant en veranderen het aandeel van elke cyclus dat hij aan staat, de duty cycle, tussen ongeveer 4% en 95%. De leds branden altijd met dezelfde stroom en je oog ziet het gemiddelde. Deze methode heet PWM.

PWM-motorsnelheid: gelijkstroommotor regelen met een 555 en een MOSFET
EL-40Gemiddeld
Premium

PWM-motorsnelheid: gelijkstroommotor regelen met een 555 en een MOSFET

Draai aan de pot en de gelijkstroommotor met reductie gaat langzamer of sneller. De NE555 maakt een signaal dat ongeveer 8300 keer per seconde aan en uit gaat; dit signaal schakelt de IRLZ44N MOSFET aan en uit als een schakelaar, en de motor krijgt 9 V in korte pulsen. De gemiddelde spanning groeit met de duty en bereikt hoogstens ongeveer 6 V. De diode die omgekeerd over de motor staat, vangt de terugslag van de spoel veilig op.

Zie De Morgan met eigen ogen: twee schakelingen, dezelfde tabel
EL-47Gemiddeld
Premium

Zie De Morgan met eigen ogen: twee schakelingen, dezelfde tabel

Controleer de wet van De Morgan met eigen ogen met twee aparte schakelingen. Dezelfde twee knoppen voeden beide schakelingen: de ene heeft een NAND uit een 74HC00, de andere inverteert met een 74HC04 en heeft een OR uit een 74HC32. De rode en groene led knipperen samen bij alle vier de ingangscombinaties, wat betekent dat NOT (A · B) = NOT A + NOT B. In de opdracht bouw je ook de tweede wet.

Halve opteller
EL-48Gemiddeld
Premium

Halve opteller

Bouw je eerste schakeling die rekent met twee logische poorten: de halve opteller telt twee getallen van één bit op. Twee knoppen zijn je getallen A en B; de 74HC86 (XOR) maakt het somsbit en de 74HC08 (AND) het overdrachtsbit. De twee leds lees je naast elkaar als een binair getal: overdracht links, som rechts. Druk je beide knoppen tegelijk in, dan brandt alleen de linkerled en zie je het resultaat 1 + 1 = 10 met eigen ogen.

Volledige opteller
EL-49Gemiddeld
Premium

Volledige opteller

Ga een stap verder dan de halve opteller: een volledige opteller telt drie bits tegelijk op. S1 en S2 zijn je getallen A en B; S3 is de overdracht van het cijfer rechts (Cin). De 74HC86, 74HC08 en 74HC32 maken samen het som- en het overdrachtsbit. Lees de twee leds naast elkaar als een binair getal: overdracht links, som rechts. Druk je alle drie de knoppen tegelijk in, dan branden beide leds en zie je zelf 1 + 1 + 1 = 11.

Meerderheidsschakeling: stemmen met drie personen
EL-50Gemiddeld
Premium

Meerderheidsschakeling: stemmen met drie personen

Drie mensen stemmen en de groene led gaat branden als minstens twee ja zeggen. Drie AND-poorten in de 74HC08 vangen elk paar ja-stemmen op en twee OR-poorten in de 74HC32 tellen ze bij elkaar op. Je leert hoe je van een waarheidstabel met acht rijen naar een schakeling gaat: schrijf elke rij met een 1 op, vereenvoudig en kom uit op de uitdrukking M = A·B + B·C + A·C.

Codeslot: een codeschakeling met vier schakelaars
EL-51Gemiddeld
Premium

Codeslot: een codeschakeling met vier schakelaars

Stel een code in met vier schuifschakelaars: bij de juiste combinatie (1-0-1-1) brandt de groene led en bij de andere 15 combinaties de rode. De 74HC04 inverteert de 0 in de code en de 74HC08 voert de vier bits in twee trappen door een AND. De rode led is het omgekeerde van de slotuitgang. In de opdracht leer je ook welke NOT-poort je erin steekt of eruit haalt om de code te veranderen.

2-naar-1-multiplexer: kies één van twee ingangen
EL-52Gemiddeld
Premium

2-naar-1-multiplexer: kies één van twee ingangen

Laat één selectie-ingang bepalen welke van twee data-ingangen de uitgang bereikt. In deze 2-naar-1-multiplexer, gebouwd met de 74HC04, 74HC08 en 74HC32, volgt de rode led D0 zolang S3 losgelaten is en D1 zolang hij ingedrukt is. De gele en groene led tonen welke ingang op dat moment is geselecteerd. Dit is de basis van schakelingen die één van twee microfoons of twee sensoren kiezen.

2-naar-4-decoder: twee adressen, vier uitgangen
EL-53Gemiddeld
Premium

2-naar-4-decoder: twee adressen, vier uitgangen

Kies met twee knoppen precies één van vier leds. De 74HC04 inverteert de twee adresingangen en de vier AND-poorten van de 74HC08 openen elk een aparte uitgang voor één adres: LED1 brandt bij 00, LED2 bij 01, LED3 bij 10, LED4 bij 11. Deze methode van adresdecodering is de basis van hoe computers de juiste geheugencel en de juiste chip in een schakeling selecteren.

Poortknipperaar: een Schmitt-oscillator met de 74HC14
EL-54Gemiddeld
Premium

Poortknipperaar: een Schmitt-oscillator met de 74HC14

Maak je eigen kloksignaal met één logische poort, één weerstand en één condensator. Dankzij de twee aparte drempels oscilleert de Schmitt-trigger NOT-poort in de 74HC14 vanzelf terwijl C1 oplaadt en ontlaadt; LED1 en LED2 knipperen om beurten ongeveer één keer per seconde. Je ziet hysterese met eigen ogen en leert waarom een gewone NOT-poort dit niet kan.

Contactdenderfilter: een debouncer met de 74HC00
EL-56Gemiddeld
Premium

Contactdenderfilter: een debouncer met de 74HC00

Als een schakelaar sluit, dender zijn contacten binnen milliseconden meerdere keren en denkt een logische schakeling dat één beweging veel pulsen is. Deze SR-latch, gebouwd met twee NAND-poorten van de 74HC00, verandert één keer bij de eerste aanraking van de schuifschakelaar SW1 en negeert de dendering daarna. LED1 en LED2 tonen de schone uitgang; je bouwt de debounce-logica zelf.

D-latch met enable: 1-bitgeheugen met vier NAND-poorten
EL-57Gemiddeld
Premium

D-latch met enable: 1-bitgeheugen met vier NAND-poorten

Voeg een poort toe aan een geheugen van één bit. De D-latch met enable die je bouwt met de vier NAND-poorten van de 74HC00 maakt de uitgang Q gelijk aan S1 (D) zolang S2 (E) is ingedrukt, en bewaart de laatste waarde als je S2 loslaat. LED1 toont Q en LED2 toont Q̄. Eén IC is genoeg, want één poort werkt tegelijk als inverter. Zo zie je zelf wat niveautriggering betekent.

JK-flipflop: geheugen met vier standen met de CD4027
EL-59Gemiddeld

JK-flipflop: geheugen met vier standen met de CD4027

De JK-flipflop is het meest veelzijdige lid van de flipflopfamilie: met één ic probeer je alle standen vasthouden, zetten, resetten en omschakelen uit en lees je de waarheidstabel af van de leds. In de schakeling die je bouwt met de CD4027 kies je de stand met de J- en K-knoppen en geef je de klokpuls met een schuifschakelaar. De gele led toont de klok en de rode led het geheugen.

T-flipflop: deler door twee met de 74HC74
EL-60Gemiddeld

T-flipflop: deler door twee met de 74HC74

Koppel de uitgang van een D-flipflop terug naar zijn eigen ingang en het wordt een T-flipflop: hij verandert bij elke klokpuls van toestand. In de schakeling die je bouwt met de 74HC74 toont de gele led de klok en de rode led de uitgang, en de rode knippert met precies de halve snelheid. Deze deler door twee is de eerste trap van elke teller en digitale klok.

Toggle met een D-flipflop: een schakelaar met één knop zonder dender
EL-61Gemiddeld
Premium

Toggle met een D-flipflop: een schakelaar met één knop zonder dender

Druk één keer op de knop en de LED gaat aan, druk nog eens en hij gaat uit. Als je de Q̄-uitgang van de D-flipflop in de 74HC74 met zijn D-ingang verbindt, verandert hij bij elke klokpuls van toestand. S1 levert de klokpuls; de dender van de knop gaat door een RC-filter en de Schmitt-poort van de 74HC14 en wordt één schone flank. Zo geeft elke druk precies één wisseling.

Wie drukte eerst? Quizschakeling: vergrendeling met de 74HC74
EL-62Gemiddeld
Premium

Wie drukte eerst? Quizschakeling: vergrendeling met de 74HC74

Twee deelnemers, twee knoppen: de LED van wie als eerste drukt gaat aan en wordt vergrendeld, en het maakt niet uit hoe vaak de laatkomer drukt. De twee D-flipflops in de 74HC74 houden elkaars D-ingang vast. De reset-knop S3 zet beide uit en een nieuwe ronde begint. Dender van de knop verpest het resultaat niet, omdat elke extra flank dezelfde waarde opnieuw laadt.

4-bits schuifregister: bits verschuiven met de 74HC74
EL-63Gemiddeld
Premium

4-bits schuifregister: bits verschuiven met de 74HC74

Kies met S1 een bit, druk op S2: de bit komt in LED1 en de eerdere bits schuiven één stap naar rechts. De vier D-flipflops in twee 74HC74's zijn als een ketting geschakeld: elke Q gaat naar de D-ingang van de volgende. De klokpuls komt van de via een 74HC14 gedebounced knop S2. Vier bits die serieel over één draad binnenkomen, verschijnen parallel op vier LED's.

2-bitsteller: tellen van 0 tot 3 met de 74HC74
EL-65Gemiddeld
Premium

2-bitsteller: tellen van 0 tot 3 met de 74HC74

Schakel twee flipflops achter elkaar en bouw een teller die van 0 tot 3 telt. In deze 74HC74-schakeling geeft elke keer dat je de schuifschakelaar naar stand 1 schuift een puls: de groene led toont de enen-plaats en de rode led de tweeën-plaats, zodat de telling 00, 01, 10, 11 loopt en opnieuw begint. Deze asynchrone (ripple) teller is een basisbouwsteen van digitale klokken en frequentiedelers.

5.0(1)
1
4-bits binaire teller: een schakeling die van 0 tot 15 telt met de CD4520
EL-66Gemiddeld
Premium

4-bits binaire teller: een schakeling die van 0 tot 15 telt met de CD4520

Vier LED's tellen binair van 0 tot 15: LED1 links is de 8-plaats en LED4 rechts is de 1-plaats. De vier flipflops in de CD4520 (U1) lopen op dezelfde klok, dus het is een synchrone teller. De klok komt van een oscillator van ongeveer 1 Hz, gebouwd met een 74HC14 (U2). Na 15 loopt de teller over en gaat terug naar 0. Druk op S1 en de vier LED's gaan uit en het tellen begint opnieuw bij 0.

4017-looplicht: 10 leds met een knop doorgeschakeld
EL-67Gemiddeld

4017-looplicht: 10 leds met een knop doorgeschakeld

Laat het licht naar de volgende led springen telkens als je op de knop drukt. De CD4017-decadeteller telt de binnenkomende klokpulsen en laat maar één van zijn tien uitgangen branden; na de tiende puls begint hij weer bij het begin. Een klein weerstand-condensatorfilter haalt het contactdender van de knop weg. Je leert tellerlogica, de basis van looplichteffecten en het begrip klokpuls.

Looplicht met 555 en 4017: 10 leds met instelbare snelheid
EL-68Gemiddeld

Looplicht met 555 en 4017: 10 leds met instelbare snelheid

Maak het looplicht los van de knop: de NE555 maakt zelf de klokpulsen, en de CD4017 telt die pulsen en laat tien leds na elkaar branden. Je stelt de snelheid in met een potmeter; het licht maakt een ronde in ongeveer 1 seconde bij de snelste stand en in 7,5 seconden bij de langzaamste. Je leert hoe je twee IC's koppelt met een klokleiding, hoe je de frequentie van een oscillator met een weerstand verandert en waar een voedingscondensator voor dient.

Heen-en-weer-ledscanner: een zwaaiend licht met de 555 en 4017
EL-69Gemiddeld
Premium

Heen-en-weer-ledscanner: een zwaaiend licht met de 555 en 4017

Op zes LED's loopt een licht naar het ene uiteinde en keert, zodra het daar is, om en komt terug: een scannerlicht-effect. De NE555 (U1) maakt de klokpulsen, de CD4017 (U2) telt tien stappen en acht 1N4148-diodes (D1 tot en met D8) verdelen die tien stappen over zes LED's als een heen-en-terugreis. De snelheid stel je in met de RV1-potmeter. Je leert over de diode-OR-schakeling en hoeveel stroom een CD4017-uitgang kan leveren.

5.0(1)
1
Verkeerslicht: rood, geel, groen met de 555 en 4017
EL-70Gemiddeld
Premium

Verkeerslicht: rood, geel, groen met de 555 en 4017

Rood, rood met geel, groen en geel: de volgorde van een verkeerslicht op je bureau met drie LED's. De NE555 (U1) maakt de stappulsen, de CD4017 (U2) telt en negen 1N4148-diodes (D1 tot en met D9) verdelen de stappen over de kleuren: rood 4 stappen, groen 3, geel 1. Doordat Q8 met reset is verbonden, sluit de cyclus na 8 stappen. De tijden stel je in met RV1. Dit is een leerschakeling, geen echt verkeerslicht.

Politielichtbalk: rood-blauwe dubbele flits met de 555 en 4017
EL-71Gemiddeld
Premium

Politielichtbalk: rood-blauwe dubbele flits met de 555 en 4017

De rode LED's flitsen twee keer, daarna flitsen de blauwe twee keer, zoals het dakbalklicht van een speelgoedpolitieauto. De NE555 (U1) maakt 7 tot 15 pulsen per seconde, de CD4017 (U2) telt tien stappen en vier 1N4148-diodes (D1 tot en met D4) verdelen vier stappen over twee kleuren. De snelheid stel je in met RV1. Je leert over OR met diodes, de doorlaatspanning van een blauwe LED en de stroomlimiet van een CD4017-uitgang. Alleen voor speelgoed en modellen.

Elektronische dobbelsteen: dobbelsteen met zes leds, 555 en 4017
EL-72Gemiddeld
Premium

Elektronische dobbelsteen: dobbelsteen met zes leds, 555 en 4017

Druk op de knop en alle zes leds gloeien tegelijk; laat los en er blijft er maar één branden. Zijn plek van links is je worp. De NE555 maakt ongeveer 686 pulsen per seconde en daarmee telt de CD4017 van 1 tot 6 en begint opnieuw. De teller draait zo snel rond dat je niet kunt sturen waar hij stopt; dat maakt de uitkomst willekeurig. Je leert hoe je een teller bij elk gewenst getal reset, hoe je de klokleiding met een knop aan- en uitzet en wat een pull-downweerstand is.

Teller van 0 tot 9: 7-segmentdisplay met 555 en CD4026
EL-74Gemiddeld
Premium

Teller van 0 tot 9: 7-segmentdisplay met 555 en CD4026

Het display met één cijfer telt elke seconde op: 0, 1, 2 enzovoort tot 9 en dan weer 0. De NE555 maakt een klokpuls van ongeveer 1 Hz, de CD4026 telt deze pulsen en bepaalt zelf welke segmenten bij welk cijfer branden; een aparte decoder ertussen is niet nodig. Druk op de knop en de teller gaat terug naar 0. Je leert over het 7-segmentdisplay met gemeenschappelijke kathode, waarom elk segment een eigen weerstand nodig heeft en de reset-ingang van een teller.

Scorebord met drukknop: een getal dat bij elke druk oploopt met de CD4026
EL-75Gemiddeld
Premium

Scorebord met drukknop: een getal dat bij elke druk oploopt met de CD4026

Elke keer dat je op S1 drukt, loopt het display met één cijfer met één op: 0, 1, 2 tot 9, en dan weer 0. De CD4026 telt de drukken en stuurt het cijfer op een 7-segmentdisplay met gemeenschappelijke kathode zelf aan. Omdat het contact van de knop stuitert tijdens het sluiten, zou één druk meerdere getallen kunnen overslaan; een RC-filter en de Schmitt-ingang van de IC voorkomen dat. S2 zet de score terug op 0.

Nauwkeurige donkerschakelaar
EL-78Gemiddeld
Premium

Nauwkeurige donkerschakelaar

Als de kamer donker wordt, gaat de gele LED vanzelf branden; bij licht gaat hij uit. De LDR zet licht om in spanning en de LM358 vergelijkt die met een drempel die je met de potmeter instelt. Een weerstand van 220 kΩ vanaf de uitgang zorgt voor hysterese: de LED gaat aan bij ongeveer 9,3 lux en uit bij 10,5 lux, dus hij flikkert niet. Je leert over de comparator en hysterese.

Temperatuuralarm met opamp: LM358 en NTC
EL-79Gemiddeld
Premium

Temperatuuralarm met opamp: LM358 en NTC

Een temperatuuralarm dat afgaat als de omgeving warm wordt. Een brug van NTC1, RV1 en drie weerstanden geeft spanningen aan de twee ingangen van de LM358; wordt de NTC warm en gaat hij over de drempel, dan zet de uitgang via Q1 de buzzer en de led aan. De drempel stel je met RV1 in tussen ongeveer 30 en 59 °C, en R4 voegt ongeveer 2 °C hysterese toe. Dankzij de brug verschuift de drempel niet als de batterij zwakker wordt.

Magnetisch deuralarm: een vergrendelend alarm met reedschakelaar
EL-83Gemiddeld
Premium

Magnetisch deuralarm: een vergrendelend alarm met reedschakelaar

Zet een reedschakelaar (S2) op het kozijn en een magneet op de deur: op het moment dat de deur opengaat, klinkt de buzzer en gaat de led branden. De deur weer sluiten zet het alarm niet uit; alleen de resetknop (S1) doet dat. Een BC547 (Q1) en een BC557 (Q2) houden elkaar aan en vergrendelen als een thyristor. In rust trekt hij maar ongeveer 0,09 mA uit de batterij.

Waterniveau-indicator (4 niveaus)
EL-85Gemiddeld
Premium

Waterniveau-indicator (4 niveaus)

Een niveau-indicator die met vier leds de waterhoogte in een glas toont. Vijf draden hangen in het water: één gemeenschappelijk, vier op verschillende hoogtes. Bereikt het water een draad, dan gaat de BC547 van die draad aan en brandt zijn led: eerst twee groene, dan geel en bovenaan rood. Bij de rode led klinkt ook de actieve buzzer: de bak is vol. Je ontdekt hoe tankmeters werken, hoe water geleidt en hoe je schakelt met een transistor.

Aardbevingsalarm: een schakeling die piept bij trillingen
EL-89Gemiddeld
Premium

Aardbevingsalarm: een schakeling die piept bij trillingen

Tik zachtjes op de tafel: de buzzer klinkt, de led gaat branden en na ongeveer 3,5 seconden valt de schakeling uit zichzelf stil. Een trillingssensor met een dun veertje erin registreert het schudden; een NE555 in one-shot-modus (monostabiel) houdt de tijd vast. Het contact van de sensor duurt slechts een oogwenk en de 555 rekt het op tot een waarschuwing van enkele seconden. Dit is geen aardbevingswaarschuwingssysteem; het is een educatieve schakeling die schudden meldt.

Lasergeweergeluid
EL-90Gemiddeld
Premium

Lasergeweergeluid

Druk op de knop en laat los: de luidspreker geeft een glijdend "pjoeoe"-geluid zoals in sciencefictionfilms. Het begint bij ongeveer 2,1 kHz en sterft binnen een kwart seconde weg, waarbij de toonhoogte daalt. De toon komt van één NE555; de glijbeweging van een condensator van 100 µF die zich ontlaadt zodra je loslaat. De luidspreker zit via een condensator en een weerstand op de uitgang. Deze schakeling is slechts een geluidseffect.

Binair naar 7-segment: CD4511-decoder
EL-92Gemiddeld
Premium

Binair naar 7-segment: CD4511-decoder

Stel een binair getal in met vier schuifschakelaars en zie het als cijfer op het display: 0101 geeft 5, 1001 geeft 9. De CD4511 doet de omzetting; hij kijkt naar zijn vier ingangen en bepaalt welke streepjes oplichten op het 7-segmentdisplay met gemeenschappelijke kathode. Bij getallen van 10 tot 15 blijft het display met opzet leeg. Je leert de plaatswaarden 8, 4, 2, 1, wat een decoder doet en waarom de ingangen met pull-downweerstanden stabiel worden gehouden.

Codeslot met volgorde: knopcode met de CD4017
EL-93Gemiddeld
Premium

Codeslot met volgorde: knopcode met de CD4017

Druk vier knoppen in de juiste volgorde in: de rode led gaat uit, de groene led gaat branden en het slot blijft open. Raak tussendoor een van de valknoppen aan en alles begint opnieuw. De volgorde wordt bijgehouden door de CD4017-teller: alleen de knop die is aangesloten op de uitgang die op dat moment 1 is, kan de teller één stap verder zetten. Vier diodes houden de knoppen van elkaar gescheiden. Dit is een spel- en leerschakeling, geen echt beveiligingsslot.

Reactietijdmeter: hoe snel stop jij het licht?
EL-94Gemiddeld
Premium

Reactietijdmeter: hoe snel stop jij het licht?

Je vriend houdt START ingedrukt en laat los wanneer hij wil: het licht gaat langs tien leds lopen. Jij drukt op STOP zodra je het ziet bewegen; de led waar het licht stopt toont je reactietijd. De NE555-klok laat elke led ongeveer 49 ms branden, de CD4017 telt de stappen en een tweede NE555 onthoudt START en STOP. Ben je te laat, dan stopt het licht bij de laatste led.

Dynamisch knipperlicht: een zich vullende lichtbalk
EL-95Gemiddeld
Premium

Dynamisch knipperlicht: een zich vullende lichtbalk

Zoals het knipperlicht van nieuwe auto's: zeven gele leds gaan een voor een aan en vullen de balk; als hij vol is, gaan ze uit en begint het opnieuw. Een NE555 levert de klok en een 74HC595-schuifregister bewaart de reeks. De achtste uitgang stuurt via een BC547 de eigen resetpin aan. Je leert over het schuifregister en de zelfresettende teller.

Infrarood obstakeldetector
EL-96Gemiddeld
Premium

Infrarood obstakeldetector

Houd je hand enkele centimeters boven de sensor: de rode led gaat branden en de buzzer klinkt. De TCRT5000 zendt onzichtbaar infrarood licht uit en meet wat terugkaatst; de LM358 vergelijkt dit met een drempel die je op de potmeter instelt. Een BC547 stuurt de buzzer en de led aan en een weerstand van 470 kΩ voorkomt geflikker bij de drempel. Je leert over de comparator, afstand voelen met gereflecteerd licht en hysterese. Het bereik is maar enkele centimeters.

Ademende led (driehoekgolf)
EL-97Gemiddeld
Premium

Ademende led (driehoekgolf)

De rode led wordt in een paar seconden langzaam helderder en dooft dan langzaam, als de ademhaling van iemand die slaapt. De twee helften van de LM358 werken samen: de ene is een schmitt-trigger, de andere een integrator. Samen maken ze een driehoekgolf van ongeveer 5 seconden. Een BC547 volgt deze golf en stuurt de ledstroom van nul tot 18 mA. Je leert over de virtuele massa, een lineaire helling maken met een constante stroom en de emittervolger.

Relais-zelfhoudschakeling: start en stop
EL-100Gemiddeld
Premium

Relais-zelfhoudschakeling: start en stop

Je drukt één keer op de Start-knop, het relais trekt aan en blijft aangetrokken, ook nadat je de knop loslaat; door de Stop-schakelaar te schuiven laat het los. Het geheim is het eigen NO-contact van het relais: het contact overbrugt de startknop en blijft de spoel zelf voeden. Dit heet zelfhouding; het is de eerste schakeling in elke cursus besturingstechniek. De 1N4007-diode, in sperrichting over de spoel geschakeld, beschermt de schakelaar tegen de spanningspiek.

Leugendetector: een partyspel dat huidweerstand meet
EL-101Gemiddeld
Premium

Leugendetector: een partyspel dat huidweerstand meet

Een partyspel dat de groene led uitdoet en de rode laat branden als je vingers zweten. Folie om twee vingers meet de huidweerstand; zweet verlaagt die. Drie BC547's versterken de piepkleine stroom en met de RV1-potmeter stel je de drempel in. Het is geen echte leugendetector: het toont opwinding en vocht, geen leugens. Je onderzoekt huidgeleiding, de spanningsdeler en een Darlington-paar.

Gevorderd10 schakelingen

Led die aangaat met een klap: geluidsdetector met drie BC547's
EL-26Gevorderd
Premium

Led die aangaat met een klap: geluidsdetector met drie BC547's

Klap in je handen: de rode led gaat branden, blijft ongeveer 1,6 seconden aan en gaat vanzelf uit. Er is geen IC: een elektretmicrofoon vangt de klap op, een BC547-versterker tilt het signaal van een paar millivolt naar voltniveau en een one-shot-schakeling met twee BC547's houdt de tijd bij. Je leert een klein signaal versterken, koppelen met een condensator, de richting kiezen met een diode en de voeding filteren.

Servotester met een 555: hoek instellen met een pot
EL-42Gevorderd
Premium

Servotester met een 555: hoek instellen met een pot

Draai aan de pot en de servoarm volgt. De NE555 maakt ongeveer elke 19 ms een puls, en de pot bepaalt de lengte: bij 1,1 ms gaat de arm naar het ene uiteinde, bij 2 ms naar het andere. Twee 1N4148-diodes scheiden het laad- en ontlaadpad; omdat de pot tussen de twee paden gedeeld wordt, verandert de periode niet terwijl de puls langer wordt. De SG90 heeft 4,8 tot 6 V nodig, dus de schakeling wordt gevoed met 5 V van de MB102.

Ringteller: een draaiend licht op vier LED's met de 74HC74
EL-64Gevorderd
Premium

Ringteller: een draaiend licht op vier LED's met de 74HC74

Druk op S2: LED1 gaat branden en de andere drie gaan uit. Daarna verplaatst elke druk op S1 het ene licht één LED verder, en na LED4 keert het terug naar LED1. De vier D-flipflops in twee 74HC74's (U1, U2) zijn als een ring verbonden: de Q-uitgang van de laatste flipflop komt terug op de D-ingang van de eerste. S2 laadt het beginpatroon via de set- en reset-ingangen. De klok komt van S1, ontdenderd met een 74HC14 (U3).

Rad van fortuin: een licht dat vertraagt en stopt met de 555 en 4017
EL-73Gevorderd
Premium

Rad van fortuin: een licht dat vertraagt en stopt met de 555 en 4017

Druk op de knop en een licht draait snel rond een wiel van tien LED's; laat los en het vertraagt en stopt op één LED. Zolang je de knop vasthoudt, zet de NE555 (U1) ongeveer 21 stappen per seconde; als je S1 loslaat, vertraagt de klok doordat C4 ontlaadt en stopt na ongeveer 6 seconden. De CD4017 (U2) laat de tien LED's om de beurt branden. Je leert over de drempelspanning van de 555, de lading in een condensator en waarom de uitkomst niet vooraf te weten is.

Teller 00-99: een display met twee cijfers met twee CD4026's
EL-76Gevorderd
Premium

Teller 00-99: een display met twee cijfers met twee CD4026's

Het display met twee cijfers telt van 00 tot 99 en keert dan terug naar 00. U1 (NE555) maakt pulsen van 1,2 tot 4,6 per seconde, in te stellen met RV1; de eenhedenteller U2 loopt bij elke puls met één op. De carry-uitgang van U2 (pin 5) gaat omhoog als hij van 9 naar 0 gaat en laat de tientallenteller U3 één stap vooruitgaan. S1 zet beide cijfers tegelijk op 00.

Batterijniveau-indicator: LM358 en drie leds
EL-80Gevorderd
Premium

Batterijniveau-indicator: LM358 en drie leds

Een batterijniveau-indicator die met drie leds laat zien hoe vol een 9V-batterij is: groen boven 8,4 V, geel tot 7,25 V, daaronder rood. De schakeling wordt gevoed door de batterij die hij meet. Daarom wordt de doorlaatspanning van LED4 een referentie die niet van de batterij afhangt. De twee helften van de LM358 vergelijken deze referentie met spanningen van de weerstandsladder, en je kalibreert één keer met RV1.

Knipperschakeling met opamp: twee leds om en om met de LM358
EL-81Gevorderd
Premium

Knipperschakeling met opamp: twee leds om en om met de LM358

Met één LM358, een paar weerstanden en één condensator maak je je eigen kloksignaal: de rode en groene led branden ongeveer 1,5 keer per seconde om en om. R3, teruggekoppeld van de uitgang naar de +ingang, stelt twee aparte drempels in, en C1 laadt en ontlaadt daartussen. Je leert over de relaxatieoscillator, hysterese en hoe de uitgangsgrenzen van een opamp op één voeding de snelheid beïnvloeden.

Motorrichting met twee knoppen: een mini-H-brug met vier transistors
EL-84Gevorderd
Premium

Motorrichting met twee knoppen: een mini-H-brug met vier transistors

Druk op S1 en de motor draait vooruit; druk op S2 en hij draait achteruit. Vier transistors verbinden de twee motoraansluitingen om beurten met + en GND; dit heet een H-brug. Elke knop schakelt twee diagonale transistors in: S1 schakelt Q1 en Q4 in, S2 schakelt Q3 en Q2 in. Druk je op beide, dan houden D5 en D6 de onderste transistors uit, stopt de motor veilig en loopt er geen kortsluiting door dezelfde tak.

Elektronische kaars: een led die je uitblaast
EL-91Gevorderd
Premium

Elektronische kaars: een led die je uitblaast

Houd het licht van je telefoon boven de LDR: de gele led gaat branden en blijft branden, ook als je het licht weghaalt. Blaas van dichtbij op de microfoon: hij gaat uit. Een NE555 in bistabiele modus onthoudt de toestand; een elektretmicrofoon en een versterker met twee BC547's pikken het blazen op. Een klap of hard geluid kan de led ook doven. Dit is een speelgoedschakeling; er is geen echte vlam.

Led-VU-meter: een lichtbalk die meestijgt met geluid
EL-98Gevorderd
Premium

Led-VU-meter: een lichtbalk die meestijgt met geluid

Praat in de microfoon, klap of houd een speaker dichtbij: de balk van tien leds stijgt met de luidheid en zakt in ongeveer een seconde terug. Een BC547 versterkt het signaal, een diode en condensator houden de piekwaarde vast en de LM3914 verdeelt die spanning in 10 stappen. Je leert over enkelzijdige gelijkrichting, de piekdetector en de balkdisplay.

Schakelingen per onderwerp

Onderdelen en gereedschap

De onderdelen die het vaakst in deze schakelingen worden gebruikt, rekenhulpen die je helpen tijdens het bouwen en stap-voor-stapgidsen.

Veelgestelde vragen

Kun je elektronische schakelingen bouwen zonder Arduino?

Ja. Transistors, de 555-timer en logische ic's werken zelfstandig; ze hebben geen microcontroller en geen code nodig. Elke schakeling op deze pagina bouw je zonder board en zonder programma: je plaatst de onderdelen op een breadboard, sluit de batterij aan en ziet meteen het resultaat.

Welke onderdelen heb ik nodig voor elektronische basisschakelingen?

Met een breadboard, een 9V-batterij met batterijclip, jumperdraden, weerstanden in verschillende waarden, LED's, een drukknop, een paar condensatoren en een BC547-transistor bouw je de meeste eerste schakelingen. Bij latere schakelingen komen de NE555, logische ic's uit de 74HC-serie en de CD4017-teller erbij.

Met welke schakeling moet ik beginnen?

Begin met de schakeling met LED en weerstand: met één LED zie je al hoe stroom, spanning en weerstand samenhangen. Daarna volgen de LED met knop, LED's in serie en parallel en de spanningsdeler. Deze vier schakelingen vormen de basis voor de transistorschakelingen en de 555-schakelingen.

Welke schakelingen kun je maken met een 555-timer?

De NE555 werkt in drie modi. In astabiele modus maakt hij zelf pulsen: een knipperschakeling, een toongenerator of het kloksignaal voor een teller. In monostabiele modus wordt hij een timer die na een druk op de knop een ingestelde tijd aan blijft. In bistabiele modus gedraagt hij zich als een eenvoudig geheugen met twee knoppen.

Wat is een flipflopschakeling en waar gebruik je die voor?

Een flipflop is een schakeling die één bit opslaat: de uitgang blijft hetzelfde totdat er een nieuw signaal komt. Het is de bouwsteen van tellers, registers en computergeheugen. Op deze pagina bouw je een SR-latch van NOR-poorten, en daarna D-, T- en JK-flipflops. In het Turks wordt met "flip flop-schakeling" vaak ook de transistorknipperschakeling bedoeld waarbij twee LED's om en om knipperen; die vind je hier ook.

Hoe test ik logische poorten op een breadboard?

Plaats een ic zoals de 74HC08 (AND), 74HC32 (OR), 74HC04 (NOT) of 74HC86 (XOR) op het breadboard, sluit drukknoppen aan op de ingangen en een LED met weerstand op de uitgang. Terwijl je de knoppen indrukt, laat de LED elke rij van de waarheidstabel zien. Laat ongebruikte ingangen nooit zweven: verbind ze met GND of met de voedingsrail.

Arduino-, ESP32- en Pico-projecten