Blok Kodlama Eğer Bloğu: Arduino Buton ile LED Yakma ve if-else

Blok kodlama eğer bloğu, programın bir soruya göre iki yoldan birini seçmesini sağlar: "Butona basıldı mı? Basıldıysa LED'i yak, basılmadıysa söndür." Arduino'nun C++ dilinde bu yapının adı if/else'tir ve BlueGrays bloklarındaki "eğer … yap … değilse" bloğu bu kodun birebir karşılığıdır. Bu yazıda Arduino buton ile LED yakma projesi üzerinden önce bir pini giriş olarak ayarlamayı ve okumayı, sonra eğer bloğunu, karşılaştırma işaretlerini, iç içe koşulları ve iki koşulu "ve" ile birleştirmeyi blok blok ve satır satır göreceksin.

Şimdiye kadarki programlar hep aynı şeyi yapıyordu: LED yanıyor, bekliyor, sönüyor, yine bekliyordu. Dış dünyayı hiç dinlemiyordu. Koşullar devreye girince kart artık bir butona, bir ışık sensörüne ya da ölçtüğü bir mesafeye bakarak karar verir; robotik kodlamanın asıl eğlencesi de burada başlar. Buradaki örneklerin hepsi ücretsiz bloklu projelerden geliyor. Bloklarını ve kodlarını blok kodlama sayfasından ya da uygulamadan açıp yazıyla yan yana takip edebilirsin.

Giriş ve çıkış: pin hangi yönde çalışıyor?

Arduino'nun dijital pinleri iki işten birini yapar. Çıkış olarak ayarlanan pin dışarıya 5 V (YÜKSEK) ya da 0 V (DÜŞÜK) verir; LED, buzzer ve röle böyle sürülür. Giriş olarak ayarlanan pin ise hiçbir şey vermez, yalnızca üzerindeki gerilimi dinler: Arduino Uno'da yaklaşık 3 V'un üstünü YÜKSEK, 1,5 V'un altını DÜŞÜK okur. Bloklarda bu ayar kurulum bölümünde yapılır: "13 numaralı pini GİRİŞ olarak ayarla" bloğu C++'ta pinMode(13, INPUT);, "7 numaralı pini ÇIKIŞ olarak ayarla" bloğu da pinMode(7, OUTPUT); satırına dönüşür. Pini okumak için "13 numaralı pini oku" bloğu kullanılır. Bu blok diğerlerinden farklı görünür: alt alta dizilen bir komut değil, kenarları yuvarlak bir değer bloğudur ve başka bir bloğun içindeki boşluğa takılır. C++'taki karşılığı digitalRead(13) fonksiyonudur ve HIGH ya da LOW döndürür. Arduino'da HIGH 1'e, LOW 0'a eşit olduğu için bu sonucu bir sayı gibi değişkene de atayabilirsin. Kısacası komut blokları bir iş yapar, değer blokları bir sonuç verir; eğer bloğunun koşul yuvası da ancak böyle bir sonuçla dolar.

Devre: buton 13'te, LED 7'de, pull-down direnci şart

Buton İle Led Yakma (Push) projesinde buton D13'e, LED D7'ye bağlıdır. Butonun bir bacağı 5V'a, diğeri D13'e gider; D13 ile GND arasına da 10 kΩ'luk bir pull-down direnci konur. Buton bırakıldığında direnç pini GND'ye çeker ve pin DÜŞÜK okunur. Butona basınca 5V doğrudan pine ulaşır ve pin YÜKSEK okunur. Direnç büyük olduğu için basılıyken 5V'tan GND'ye yalnızca yarım miliamper kadar akım geçer. LED'in uzun bacağı 220 Ω'luk direnç üzerinden D7'ye, kısa bacağı GND'ye bağlanır.

Eğer bloğu ile if/else: butona basınca LED yansın

Projenin blok hâli iki bölümden oluşur. "kurulum (bir kez çalışır)" bölümünde 13 numaralı pin GİRİŞ, 7 numaralı pin ÇIKIŞ yapılır. "sürekli tekrarla" bölümünde ise tek bir büyük blok vardır: eğer … yap … değilse. Altıgen koşul yuvasında "13 numaralı pini oku = YÜKSEK" karşılaştırması durur. Koşul doğruysa "yap" kolundaki "7 numaralı pine YÜKSEK yaz" bloğu, yanlışsa "değilse" kolundaki "7 numaralı pine DÜŞÜK yaz" bloğu çalışır.

1void setup() {
2  pinMode(13, INPUT);    // Buton girişi (harici pull-down) / Button input (external pull-down)
3  pinMode(7, OUTPUT);    // LED çıkışı / LED output
4}
5
6void loop() {
7  if (digitalRead(13) == HIGH) {   // Buton basılı mı? / Is the button pressed?
8    digitalWrite(7, HIGH);         // Basılı: LED yanar / Pressed: LED on
9  } else {
10    digitalWrite(7, LOW);          // Bırakıldı: LED söner / Released: LED off
11  }
12}
13

Kodu bloklarla yan yana koyunca eşleşme çok net görünür. if kelimesi "eğer"in, parantez içindeki digitalRead(13) == HIGH koşul yuvasının, ilk süslü parantez çifti "yap" kolunun, else ve ardından gelen süslü parantezler de "değilse" kolunun karşılığıdır. Kollara yerleştirdiğin her blok, kodda ilgili süslü parantezlerin içine bir satır olarak yazılır. loop() saniyede on binlerce kez döndüğü için kart butonu durmadan yeniden okur; parmağını çektiğin anda bir sonraki turda koşul yanlış olur ve LED söner. Projenin adındaki "Push" bu yüzden: LED yalnızca basılı tuttuğun sürece yanar. "değilse" kolu zorunlu değildir; yalnızca "yap" kolu olan bir eğer bloğu else'siz bir if'e dönüşür. Ama bu projede değilse kolunu silersen LED bir kez yandıktan sonra hiç sönmez, çünkü onu söndüren satır kalmaz. Her koşulda iki kolu da düşünmek iyi bir alışkanlıktır.

Karşılaştırma blokları: =, ≠, < ve >

Butonla aç-kapa: iç içe eğer ve durum değişkeni

Push projesinde LED yalnızca butonu basılı tuttuğun sürece yanıyordu. Gerçek bir lamba düğmesi gibi "bir bas yansın, bir daha bas sönsün" istiyorsan program iki şeyi hatırlamalı: LED'in şu an yanık mı sönük mü olduğunu ve butonun bir önceki turda ne okunduğunu. Buton İle Led Yakma (On Off) projesi bunun için "genel değişkenler (en başta)" bölümünde iki tam sayı tanımlar: ledState (0 = sönük, 1 = yanık) ve lastButton (önceki okuma). Devre bir öncekiyle aynıdır: buton D13'te harici pull-down ile, LED D7'de.

1int ledState = 0;     // LED durumu: 0 = sönük, 1 = yanık / LED state: 0 = off, 1 = on
2int lastButton = 0;   // Butonun önceki okuması / Previous button reading
3
4void setup() {
5  pinMode(13, INPUT);   // Buton girişi (harici pull-down) / Button input (external pull-down)
6  pinMode(7, OUTPUT);   // LED çıkışı / LED output
7}
8
9void loop() {
10  int button = digitalRead(13);   // Butonu oku / Read the button
11  if (button != lastButton) {     // Buton durumu değişti / Button state changed
12    if (button == 1) {            // Yalnız basış anında (LOW -> HIGH) / Only at the press (LOW -> HIGH)
13      ledState = !ledState;       // Durumu ters çevir / Flip the state
14      digitalWrite(7, ledState);
15    }
16    delay(50);                    // Sıçramayı atlamak için kısa bekleme / Short wait to skip the bounce
17    lastButton = button;          // Bu okumayı sakla / Store this reading
18  }
19}
20

Programın kalbi iç içe iki eğer bloğudur. Dıştaki button ≠ lastButton koşulu yalnızca butonun durumu değiştiği turda doğru olur; butonu basılı tuttuğun ya da hiç dokunmadığın binlerce turda hiçbir şey yapılmaz. Değişim iki yönde olabilir: basış (0'dan 1'e) ya da bırakış (1'den 0'a). İçteki button = 1 koşulu bunlardan yalnızca basışı seçer. Böylece LED her basışta bir kez değişir, bırakınca hiç değişmez. Kodda iç içe if'ler süslü parantezlerin iç içe geçmesiyle görünür. Bloklarda ise içteki eğer bloğu dıştakinin "yap" koluna oturur; hangi satırın hangi koşula bağlı olduğu ilk bakışta anlaşılır.

ledState değil bloğu C++'ta !ledState olarak yazılır. Ünlem işareti mantıksal tersini alır: 0'ın tersi 1, sıfır olmayan her sayının tersi 0'dır. ledState'i kendi tersine atamak durumu her basışta çevirir. Ardından gelen "7 numaralı pine ledState yaz" bloğu digitalWrite(7, ledState) satırıdır; HIGH 1'e, LOW 0'a eşit olduğu için değişkenin değeri doğrudan pine yazılabilir. En sonda lastButton'a bu turun okuması atanır ki bir sonraki turdaki karşılaştırma doğru yapılsın. Bu atamayı unutursan lastButton hep 0 kalır, butonu basılı tuttuğun sürece dıştaki koşul her turda doğru çıkar ve LED hızla yanıp söner.

Analog koşul: LDR ile gece lambası

Koşullar yalnızca YÜKSEK ve DÜŞÜK için değildir. Ldr İle Gece Lambası projesinde "value değişkenine analog oku A0 ata" bloğu, LDR'nin bağlı olduğu A0 pinindeki gerilimi 0 ile 1023 arasında bir sayıya çevirir; C++'taki karşılığı value = analogRead(A0); satırıdır. Ardından eğer bloğu value < 50 koşuluna bakar. Değer 50'nin altındaysa ortam karanlık sayılır ve D13'teki LED yanar, değilse söner. Yapı Push projesiyle aynıdır; değişen tek şey koşul yuvasındaki karşılaştırmadır.

1int value;   // Işık okuması (0-1023) / Light reading (0-1023)
2
3void setup() {
4  pinMode(13, OUTPUT);   // LED çıkışı / LED output
5}
6
7void loop() {
8  value = analogRead(A0);   // Işık seviyesini oku / Read the light level
9
10  // Eşik 50: altı karanlık sayılır, hassasiyeti bu sayıyla ayarla
11  // Threshold 50: anything below counts as dark. Tune the sensitivity with this number
12  if (value < 50) {
13    digitalWrite(13, HIGH);   // Karanlık: LED yanar / Dark: LED on
14  } else {
15    digitalWrite(13, LOW);    // Aydınlık: LED söner / Bright: LED off
16  }
17}
18

Eşik 50, LDR'nin ve devredeki direncin değerine göre senin odanda fazla düşük ya da yüksek kalabilir. Doğru sayıyı bulmak için önce Ldr İle Işık Şiddeti Okuma projesiyle aydınlık ve karanlık değerlerini Seri Port Ekranı'nda izle, eşiği ikisinin arasına koy. Değer tam eşiğin çevresinde gidip geliyorsa LED titreyebilir; açma ve kapama için iki ayrı eşik kullanmak bunun güzel bir çözümüdür. LDR'nin çalışma mantığını LDR ışık sensörü yazısında bulabilirsin.

Koşulları birleştirmek: ve bloğu ile &&

Bazen tek koşul yetmez. HC-SR04 Mesafe Ölçme (Serial Ekran) projesinde ölçülen mesafe yalnızca 3 cm ile 100 cm arasındaysa Seri Port Ekranı'na yazılır. Blokta iki karşılaştırma bir ve bloğuyla yan yana bağlanır: "distance > minDistance ve distance < maxDistance". C++'ta bu satır if (distance > minDistance && distance < maxDistance) olur. && işareti iki taraf da doğruysa sonucu doğru yapar, biri bile yanlışsa koşul yanlıştır. Böylece sensörün ölçüm sınırı dışındaki anlamsız değerler ekrana hiç düşmez. C++'ta "veya" için || kullanılır; iki koşuldan birinin doğru olması yeter. VE, VEYA ve DEĞİL'in doğruluk tablolarını mantık kapıları aracında deneyebilirsin.

ESP32'de aynı koşullar: dahili pull-up ve ters mantık

ESP32 Buton ile LED Kontrol (Push) projesi aynı eğer bloğunu ESP32'de kullanır, ama iki farkla. LED GPIO 5'e, buton GPIO 4'e bağlıdır ve buton pinine "GİRİŞ (PULLUP)" seçeneği verilir. Bu, C++'ta pinMode(BUTTON_PIN, INPUT_PULLUP); satırıdır: kartın içindeki direnç pini YÜKSEK'e çeker, dışarıdan direnç gerekmez. Buton bu kez GND'ye bağlandığı için basınca pin DÜŞÜK okunur, yani koşul "BUTTON_PIN numaralı pini oku = DÜŞÜK" olur. ESP32 Buton ile LED Kontrol (Toggle) projesi ise aç-kapa işini 50 ms bekleme yerine "açılıştan beri geçen ms" bloğuyla, yani millis() ile yapar ve iki koşulu yine bir ve bloğuyla birleştirir. ESP32 pinleri 3,3 V ile çalışır; butonu 5 V'a bağlama.

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

Uygulamada blokları ve kodu yan yana açmak

Bu yazıdaki projelerin hepsi BlueGrays uygulamasındaki ücretsiz bloklu projeler arasında. Bir projenin kod bölümünde Bloklarla göster anahtarını açınca kodun yerine aynı programın blokları gelir; görsele dokunursan tam ekran açılır. Blokları anla sekmesi programı adım adım anlatır: her adımda yalnızca o adımın blokları ve ne yaptıkları görünür, böylece iç içe eğer bloklarını tek tek izleyebilirsin. Kod rehberindeki if/else ve digitalRead örnekleri de bloklarla gösteriliyor. Bloklar karta doğrudan yüklenmez ve şimdilik kendi bloklarını dizerek program yazamazsın; karta her zaman projenin gerçek C++ kodunu Arduino IDE'ye kopyalayıp yüklersin. Öğrendiklerini tekrar etmek istersen Günün soruları her gün A1'den C2'ye seviyelerde 5 soru soruyor.

Koşulları öğrendiğine göre sıradaki adım tekrarları ve sayaçları yönetmek: döngüler ve değişkenler bölümünde "sürekli tekrarla"nın loop() ile, say bloğunun for döngüsüyle ilişkisini göreceksin. O zamana kadar BlueGrays uygulamasında Buton İle Led Yakma, Ldr İle Gece Lambası ve ESP32 buton projelerinin devre şemasına ve koduna bakabilir, Bloklarla göster ile blok hâline, Blokları anla ile adım adım açıklamasına geçebilirsin.