555 va 4017 bilan yuguruvchi chiroq: tezligi sozlanadigan 10 ta LED
Yuguruvchi chiroqni tugmadan ozod qil: takt impulslarini NE555 o‘zi hosil qiladi, CD4017 esa bu impulslarni sanab, o‘nta LED-ni ketma-ket yoqadi. Tezlikni potensiometr bilan sozlaysan; chiroq eng tez holatda bir aylanani taxminan 1 soniyada, eng sekin holatda 7,5 soniyada bosib o‘tadi. Ikki mikrosxemani takt liniyasi bilan bog‘lashni, generator chastotasini qarshilik bilan o‘zgartirishni va quvvat kondensatori nima uchun kerakligini o‘rganasan.

Video
Elektr sxemasi

Ko‘p so‘raladigan savollar
Bu sxemaning tugmali «4017 yuguruvchi chiroq»dan farqi nima?
Tugmali variantda takt impulsini o‘zing berasan; chiroq har bosishda bir qadam yuradi va kontakt sakrashini filtrlash uchun qo‘shimcha detallar kerak bo‘ladi. Bu yerda impulsni 555 hosil qiladi: chiroq o‘zi, doim bir xil maromda yuguradi, maromni esa potensiometr belgilaydi. 555 chiqishi toza to‘g‘ri burchakli to‘lqin bo‘lgani uchun debounce filtri kerak emas.
Potensiometr oralig‘i yetmayapti, chiroqni yanada tezlashtirsam bo‘ladimi?
C1 ni almashtir. 10 µF qo‘ysang, hammasi taxminan besh barobar tezlashadi; eng tez holatda chiroq bir aylanani soniyaning beshdan birida bosib o‘tadi va ko‘z LED-larni birma-bir zo‘rg‘a ajratadi. 100 µF qo‘ysang, tezlik ikki baravar kamayadi va eng sekin holatda bir aylana taxminan 16 soniya davom etadi. Elektrolitik kondensatorni qo‘yayotganda yo‘nalishiga e’tibor ber.
Nega potensiometrning uch oyog‘idan faqat ikkitasi ulangan?
Bu yerda potensiometr kuchlanish bo‘lgich sifatida emas, sozlanadigan rezistor sifatida ishlaydi. Chetki oyoqlardan biri va o‘rta oyoq orasidagi qarshilik dastani burganingda 0 dan 10 kΩ gacha o‘zgaradi va sxemaga aynan shu kerak. Ikkinchi chetki oyoq ulanmay qoladi. R2 esa dasta chekkasiga yetganda umumiy qarshilik nolga tushib qolishiga yo‘l qo‘ymaydi.
C3 kondensatorisiz sxema ishlamaydimi?
Ko‘pincha ishlaydi, lekin ishonchli emas. 555 har safar chiqishini o‘zgartirganda batareyadan qisqa va keskin tok tortadi; bu quvvat liniyasida kichik pasayish keltirib chiqaradi. CD4017 bu pasayishni ortiqcha takt impulsi deb qabul qilishi mumkin va chiroq vaqti-vaqti bilan bitta LED-ni sakrab o‘tadi. C3 o‘sha lahzalik tokni o‘zi beradi va liniyani barqaror ushlaydi.
