Tranzistorli kalit: kichik tok bilan LED-ni yoqish
Tranzistor kichik tok yordamida katta tokni yoqib-o‘chiradigan elektron kalit. Bu sxemada tugmadan atigi 0,43 mA o‘tadi; BC547 shu kichik baza tokini olib, LED-ning 13 mA tokini o‘zidan o‘tkazadi. Tugmani bossang LED yonadi, qo‘yib yuborsang o‘chadi. Rele, motor va sensor sxemalarining hammasi shu g‘oyadan boshlanadi: sen bazani boshqarasan, yukni tranzistor ko‘taradi.

Video
Elektr sxemasi

Ko‘p so‘raladigan savollar
Tugmani to‘g‘ridan-to‘g‘ri LED-ga ulasam bo‘lmaydimi?
Mumkin, LED baribir yonadi. Lekin unda LED-ning butun toki tugmadan o‘tadi. Bu sxemada tugmadan atigi 0,43 mA o‘tadi, 13 mA-ni esa tranzistor ko‘taradi. Rele yoki motor kabi yuklarda bu farq muhim: tranzistor tufayli kuchsiz signal kuchli yukni yoqib-o‘chiradi.
Baza rezistori (R2) bo‘lmasa nima bo‘ladi?
Tugmani bossang, baza to‘g‘ridan-to‘g‘ri 5 V ga ulanadi. Baza-emitter o‘tishi diod kabi ishlaydi va taxminan 0,7 V da tok o‘tkaza boshlaydi. Tokni cheklaydigan hech narsa qolmagani uchun bazadan juda katta tok oqadi va tranzistor kuyadi. R2 bu tokni 0,43 mA da ushlab turadi.
BC547 o‘rniga boshqa tranzistor ishlatsam bo‘ladimi?
Kichik NPN tranzistorlarning ko‘pi mos keladi: BC548, BC337, 2N2222 yoki 2N3904. Lekin oyoqlar tartibiga e’tibor ber. 2N2222 va 2N3904 da tekis tomoni senga qaragan holatda tartib emitter, baza, kollektor, ya’ni BC547 ning teskarisi. BC557 kabi PNP tranzistorlar bu ulanish bilan ishlamaydi.
Tranzistor qiziydimi?
Yo‘q. To‘liq ochilgan tranzistorning kollektori va emitteri orasida taxminan 0,1 V qoladi. U sochadigan quvvat 0,1 V × 13 mA ≈ 1,3 mW, BC547 ning chegarasi esa 500 mW. Tranzistor qizib ketayotgan bo‘lsa, biror ulanish noto‘g‘ri: quvvatni o‘chir, baza rezistorini va oyoqlar tartibini tekshir.
