Tranzistorli xotira: ikki tugmali flip-flop sxemasi
Ikkita BC547 tranzistor bir-birini qulflab, 1 bitli xotiraga aylanadi: S1 ni bossang qizil LED, S2 ni bossang yashil LED yonadi va tugmani qo‘yib yuborgandan keyin ham shunday qoladi. Kondensator ham, mikrosxema ham yo‘q. Bu sxema bistabil multivibrator, ya’ni haqiqiy flip-flop (trigger)ning tranzistorli versiyasi. Kompyuter xotirasining eng kichik bo‘lagi qanday ishlashini o‘z qo‘ling bilan yig‘ib ko‘rasan.

Video
Elektr sxemasi

Ko‘p so‘raladigan savollar
Bu sxema rostdan ham xotirami?
Ha, 1 bitli xotira. Quvvat yoniq turar ekan, u oxirgi marta qaysi tugmani bosganingni eslab qoladi. Kompyuterlardagi statik xotira yacheykalari ham shu g‘oyaga asoslanadi: bir-birini ushlab turuvchi ikkita invertor. Quvvatni uzsang, ma’lumot o‘chadi, yoqsang, sxema tasodifiy holatda ishga tushadi.
1 kΩ li R5 va R6 rezistorlarsiz nima bo‘ladi?
Sxema baribir ishlaydi, lekin o‘chiq bo‘lishi kerak bo‘lgan LED xira yonib turadi. Yopiq tranzistorning kollektoridan qarshidagi bazaga ketadigan 0,39 mA tok LED orqali o‘tishiga to‘g‘ri keladi. 1 kΩ li rezistorlar bu tokni LED-ni chetlab o‘tkazadi va LED butunlay o‘chadi.
Quvvatni yoqqanimda qaysi LED yonadi?
Buni oldindan aytib bo‘lmaydi. Quvvat yoqilganda ikki tranzistor poyga qiladi; kuchaytirish koeffitsienti biroz yuqori yoki ulanishi biroz qisqa bo‘lgan tomon oldinga o‘tadi. Ko‘pincha har safar bir xil LED yonadi, lekin bu kafolatlanmagan. Yoqilgandagi holatni aniq belgilash uchun topshiriq bo‘limidagi kondensatorni qo‘shishing mumkin.
Ikkala tugmani bir vaqtda bossam nima bo‘ladi?
Ikkala tranzistorning bazasi GND ga tushadi, ikkalasi ham yopiladi va ikkala LED birga o‘chadi. Flip-floplarda bu taqiqlangan holat deb ataladi. Tugmalarni qo‘yib yuborganingda, keyinroq qo‘yib yuborilganining LED-i yonadi; aynan bir vaqtda qo‘yib yuborsang, natija tasodifiy bo‘ladi.
