LED en weerstand: je eerste schakeling
Hier begint elektronica: bouw je eerste schakeling met een 9V-batterij, een weerstand en een LED. Geen code, geen board. Op je eigen breadboard zie je waarom een LED maar in één richting oplicht, waarom de weerstand echt nodig is en hoe de waarde 470 Ω wordt berekend. Hier leer je de berekening voor stroombegrenzing die je in elke volgende schakeling gebruikt.

Video
Schakelschema

Breadboard-opstelling

Bouwstappen
- 1
Leg het breadboard voor je neer. De rails met + en − langs de lange randen zijn van begin tot eind met elkaar verbonden. In de genummerde rijen in het midden zijn de vijf gaatjes aan dezelfde kant van de gleuf met elkaar verbonden.
- 2
Kijk naar de pootjes van LED1: het lange pootje is de anode (+), het korte pootje is de kathode (−). De afgeplatte rand van de behuizing wijst ook de kathodekant aan.
- 3
Pak R1 (470 Ω; de kleuren zijn geel, paars, bruin) en buig de twee pootjes naar beneden. Een weerstand heeft geen richting, je kunt hem allebei de kanten op plaatsen.
- 4
Steek één pootje van R1 in de bovenste +rail en het andere pootje in rij 8 boven de gleuf.
- 5
Steek het lange pootje van LED1 in rij 8, dus dezelfde rij als het pootje van R1.
- 6
Steek het korte pootje van LED1 in rij 9 er direct naast. De twee pootjes mogen niet in dezelfde rij staan.
- 7
Verbind rij 9 met een jumperdraad met de bovenste GND-rail (−).
- 8
Steek de rode draad van de batterijclip in de bovenste +rail en de zwarte draad in de bovenste GND-rail (−). Vergelijk de verbindingen één keer met het schakelschema en klik dan de batterij op de clip.
Tip: houd de batterij of voeding los terwijl je bedraadt.
Teststappen
- 1
Zodra je de batterij op de clip klikt, moet LED1 gaan branden en constant blijven branden zonder te flikkeren.
- 2
Trek het uiteinde van de jumperdraad uit de GND-rail: de schakeling gaat open en de LED gaat uit. Als je hem terugsteekt, brandt de LED weer.
- 3
Raak na een halve minuut R1 en de LED met je vinger aan: beide mogen niet warm geworden zijn.
Zo werkt het
Een 9V-batterij laat een rode LED branden met ongeveer 15 mA via een weerstand van 470 Ω. De weerstand beperkt de stroom en de LED brandt alleen als hij de goede kant op is geplaatst.
Gesloten schakeling
Er loopt alleen stroom als die een ononderbroken pad vindt dat de pluspool van de batterij verlaat en naar de minpool terugkeert. In deze schakeling is dat pad: de +rail, R1, LED1, de jumperdraad en de GND-rail. Als je het pad ergens opent, stopt de stroom en gaat de LED uit.
Een LED geleidt in één richting
Een LED is een diode: hij laat alleen stroom door van de anode naar de kathode. Als een rode LED brandt, blijft er ongeveer 2 V over hem staan. Als hij verkeerd om zit, gaat er geen stroom doorheen en brandt de LED niet.
De weerstand beperkt de stroom
De batterij levert 9 V en de LED gebruikt daarvan 2 V. De overige 7 V valt weg over de weerstand. Volgens de wet van Ohm is de stroom met 7 V over 470 Ω ongeveer 15 mA. Hoe groter de weerstand, hoe kleiner de stroom en hoe zwakker de LED.
In het breadboard
Onder de gaatjes zitten metalen strips. Pootjes die in dezelfde strip zijn gestoken, zijn met elkaar verbonden alsof ze gesoldeerd zijn. Omdat R1 en het lange pootje van LED1 de strip van rij 8 delen, is er geen draad tussen hen nodig.
Formules
Weerstandsberekening
R = (Vbat − VLED) / I
Voorbeeld: (9 V − 2 V) / 0,015 A ≈ 467 Ω; de dichtstbijzijnde standaardwaarde is 470 Ω
LED-stroom
I = (Vbat − VLED) / R1
Voorbeeld: (9 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 15 mA
Vermogen in de weerstand
P = I × I × R1
Voorbeeld: 0,015 A × 0,015 A × 470 Ω ≈ 0,1 W; een weerstand van 1/4 W is ruim voldoende
Veelgemaakte fouten
De LED brandt niet.
De LED zit verkeerd om. Het lange pootje moet in dezelfde rij staan als R1, het korte pootje in de rij die naar GND gaat.
De LED brandt niet en de richting is goed.
Beide pootjes van de LED zitten in dezelfde rij van vijf gaatjes. De pootjes moeten in twee aparte rijen naast elkaar staan.
De LED is erg zwak.
Er zit 4,7 kΩ of 47 kΩ in plaats van 470 Ω. Lees de kleurringen opnieuw af: geel, paars, bruin.
De LED flitste even op en ging uit.
De LED was zonder weerstand aangesloten en is doorgebrand. Eén pootje van R1 moet in de +rail zitten, het andere in de rij van de LED.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als ik de LED zonder weerstand aansluit?
Een LED kan zijn eigen stroom niet begrenzen. Zodra de spanning erover iets boven 2 V komt, stijgt de stroom heel snel. Een LED die direct op een 9V-batterij is aangesloten, brandt heel even erg fel en gaat dan kapot. De weerstand neemt de overige 7 V van de batterij over en houdt de stroom op een veilige waarde.
Moet ik de weerstand voor of na de LED plaatsen?
Dat maakt niet uit. De weerstand en de LED staan in serie en door alle onderdelen in serie loopt dezelfde stroom. Of je de weerstand tussen de +rail en de LED zet of tussen de LED en GND, de stroom is steeds 15 mA. Belangrijk is dat de twee na elkaar op hetzelfde pad staan.
Waarom 470 Ω? Kan ik geen kleinere weerstand gebruiken?
De stroom die een LED van 5 mm continu aankan, is meestal 20 mA. Op een 9V-batterij geeft 470 Ω ongeveer 15 mA; dat is zowel fel als veilig. Met 220 Ω stijgt de stroom naar 32 mA en wordt de levensduur van de LED korter. Met 1 kΩ loopt er 7 mA; de LED brandt iets zwakker, maar de batterij gaat langer mee.
Hoe lang kan een 9V-batterij deze schakeling laten werken?
De capaciteit van een alkaline 9V-batterij is ongeveer 500 mAh. Omdat de schakeling 15 mA verbruikt, gaat de batterij ongeveer 30 uur mee. Naarmate de tijd verstrijkt daalt de batterijspanning en brandt de LED langzaam zwakker. Als je de schakeling niet gebruikt, volstaat het om de batterij van de clip te halen.
