LED's in serie en parallel
Sluit drie LED's op twee verschillende manieren aan en zie het verschil op hetzelfde breadboard. Twee LED's staan in serie en delen één weerstand; de derde LED staat met een eigen weerstand parallel daaraan. Door één LED eruit te trekken test je zelf dat in de serietak de stroom gelijk blijft en de spanning wordt verdeeld, en dat in de parallelle tak elke LED onafhankelijk werkt.

Video
Schakelschema

Breadboard-opstelling

Bouwstappen
- 1
Bouw eerst de serietak. Steek één pootje van R1 (470 Ω; geel, paars, bruin) in de bovenste +rail en het andere pootje in rij 5 boven de gleuf.
- 2
Steek het lange pootje van LED1 in rij 5 en het korte pootje in rij 6.
- 3
Steek het lange pootje van LED2 in rij 6, dus dezelfde rij als het korte pootje van LED1. Steek het korte pootje in rij 7.
- 4
Verbind rij 7 met een jumperdraad met de bovenste GND-rail (−). De serietak is compleet: +rail, R1, LED1, LED2, GND.
- 5
Bouw nu de parallelle tak. Steek één pootje van R2 (470 Ω) in de bovenste +rail en het andere pootje in rij 15 boven de gleuf.
- 6
Steek het lange pootje van LED3 in rij 15 en het korte pootje in rij 16.
- 7
Verbind rij 16 met een jumperdraad met de bovenste GND-rail (−). Omdat beide takken op dezelfde +rail en GND-rail zijn aangesloten, staan ze parallel aan elkaar.
- 8
Steek de rode draad van de batterijclip in de bovenste +rail en de zwarte draad in de bovenste GND-rail (−). Vergelijk de verbindingen één keer met het schakelschema en klik dan de batterij op de clip.
Tip: houd de batterij of voeding los terwijl je bedraadt.
Teststappen
- 1
Sluit de batterij aan: alle drie de LED's moeten tegelijk branden. LED1 en LED2 zien er hetzelfde uit en LED3 ziet er iets helderder uit dan zij.
- 2
Trek LED1 eruit: LED2 gaat ook uit, LED3 blijft branden. Steek LED1 in dezelfde richting terug.
- 3
Trek LED3 eruit: LED1 en LED2 worden helemaal niet beïnvloed. Steek LED3 terug.
- 4
Trek de GND-jumperdraad bij rij 7 eruit: alleen de serietak gaat uit. Steek de jumperdraad terug.
Zo werkt het
LED1 en LED2 staan in serie en delen R1; LED3 zit in de parallelle tak met een eigen weerstand R2. In de serietak wordt de stroom gedeeld en de parallelle takken werken onafhankelijk van elkaar.
Serie: één pad, gedeelde stroom
R1, LED1 en LED2 staan achter elkaar; de stroom heeft geen ander pad. Er loopt dus door alle drie dezelfde stroom en de twee leds branden even fel. De spanning wordt wel verdeeld: elke led neemt 2 V en de overige 5 V valt over de weerstand.
Parallel: aparte paden, gedeelde spanning
De serietak en de LED3-tak zijn aangesloten op dezelfde twee rails, dus over beide staat 9 V. Elke tak bepaalt zijn eigen stroom met zijn eigen weerstand. Als je een tak weghaalt, verandert de spanning of stroom van de andere niet.
Totale stroom uit de batterij
De stromen van parallelle takken worden bij elkaar opgeteld. Er loopt ongeveer 10,6 mA door de serietak en ongeveer 14,9 mA door de LED3-tak; de batterij levert de som van beide, 25,5 mA. Hoe meer parallelle takken je toevoegt, hoe sneller de batterij leeg is.
Waarom de serietak zwakker brandt
Beide weerstanden zijn 470 Ω, maar de spanning erover is verschillend. In de serietak gebruiken de leds 4 V, dus blijft er 5 V over voor de weerstand; in de parallelle tak blijft er 7 V over. Bij dezelfde weerstand betekent minder spanning minder stroom; daarom zijn LED1 en LED2 iets zwakker.
Formules
Stroom door de serietak
I1 = (Vbat − VLED1 − VLED2) / R1
Voorbeeld: (9 V − 2 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 10,6 mA
Stroom door de parallelle tak
I2 = (Vbat − VLED3) / R2
Voorbeeld: (9 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 15 mA
Totale stroom
I = I1 + I2
Voorbeeld: 10,6 mA + 14,9 mA = 25,5 mA
Aantal LED's in serie
n × VLED < Vbat
Voorbeeld: 3 × 2 V = 6 V is goed; 5 × 2 V = 10 V is meer dan 9 V, dus vijf LED's branden niet
Veelgemaakte fouten
Geen van de twee LED's in de serietak brandt.
LED1 of LED2 zit verkeerd om. In de serietak schakelt één omgekeerde LED de hele tak uit.
Alleen LED1 brandt, LED2 is uit.
Beide pootjes van LED2 zitten in dezelfde rij, of de GND-jumperdraad zit in rij 6. De jumperdraad moet in rij 7 zitten.
LED3 brandt niet.
R2 en het lange pootje van LED3 staan niet in dezelfde rij (rij 15), of de GND-jumperdraad bij rij 16 ontbreekt.
Veelgestelde vragen
Waarom gaat de andere LED uit als ik een van de LED's in serie eruit trek?
Bij een serieschakeling is er maar één pad voor de stroom en dat pad loopt door alle onderdelen. Als je een van de LED's eruit trekt, wordt het pad op dat punt onderbroken, stopt de stroom helemaal en gaat de andere LED in dezelfde tak ook uit. Daarom gaan bij ouderwetse kerstverlichting alle lampjes uit als er één doorbrandt.
Is één weerstand niet genoeg voor parallelle LED's?
Dat wordt afgeraden. De doorlaatspanningen van twee LED's zijn nooit precies gelijk; de LED met de iets lagere spanning trekt het grootste deel van de stroom, brandt feller en wordt warmer. Als je elke tak een eigen weerstand geeft, wordt de stroom van elke LED door zijn eigen weerstand bepaald en beïnvloeden de takken elkaar niet.
Hoeveel rode LED's kan ik maximaal in serie zetten op een 9V-batterij?
Elke rode LED heeft ongeveer 2 V nodig. Drie LED's gebruiken 6 V en er blijft 3 V over voor de weerstand; dat werkt prima. Vier LED's hebben 8 V nodig, er blijft maar 1 V over voor de weerstand en de LED's gaan uit zodra de batterij iets zwakker wordt. Omdat blauwe of witte LED's 3 V nodig hebben, kun je er maximaal twee in serie zetten.
Welke verbruikt minder batterij, serie of parallel?
De serieschakeling. In de serietak delen de twee LED's dezelfde 10,6 mA. Als je dezelfde twee LED's parallel zou schakelen met aparte weerstanden, nam elk 15 mA, samen 30 mA. Bij een serieschakeling wordt de batterijspanning in de LED's als licht verbruikt in plaats van in de weerstand in warmte om te zetten.
