Kondensator: sekin so‘nadigan LED
Tugmani qo‘yib yuborganingda LED darhol o‘chmasin, bir necha soniya davomida sekin so‘nsin. Buni ta’minlaydigan detal kondensator: u tugma bosilib turganda zaryadlanadi, qo‘yib yuborganingda esa to‘plagan energiyasini LED-ga qaytaradi. 1000 µF va 1 kΩ so‘nish vaqtini qanday belgilashini, elektrolitik kondensatorning qutbliligi nega borligini va RC vaqt doimiysi nima ekanini o‘z ko‘zing bilan ko‘rasan.

Video
Elektr sxemasi

Ko‘p so‘raladigan savollar
Kondensator kichik batareya kabi ishlaydimi?
Ikkalasi ham energiya saqlaydi, lekin juda turli miqdorda. Bu sxemadagi kondensator LED-ni atigi bir necha soniya yoqa oladi; 9 V li batareya esa o‘sha LED-ni kunlab yoqadi. Kondensatorning afzalligi shundaki, u juda tez zaryadlanib, razryadlana oladi. Shuning uchun u vaqtni belgilash, silliqlash va qisqa muddatli energiya zaxirasi uchun ishlatiladi.
Elektrolitik kondensatorni teskari o‘rnatsam nima bo‘ladi?
Elektrolitik kondensator qutbli. Teskari ulansa, u orqali tok sizib o‘tadi, u qiziydi, shishadi va yorilishi mumkin. Uzun oyoq musbat; korpusdagi minus belgili chiziq manfiy oyoqni bildiradi. Batareyani ulashdan oldin doim yo‘nalishni tekshir va unda yozilgan kuchlanish kamida 16 V ekaniga ishonch hosil qil.
So‘nish vaqtini qanday uzaytiraman?
Vaqtni R2 va C1 ning ko‘paytmasi belgilaydi. Kondensatorni kattaroq qilsang, masalan, 2200 µF qo‘ysang, yoki R2 ni oshirsang, LED sekinroq so‘nadi. R2 ni oshirish LED-ning eng yuqori yorqinligini ham pasaytiradi; kondensatorni kattalashtirish yorqinlikni o‘zgartirmaydi, faqat vaqtni uzaytiradi.
R1 nima qiladi, uni olib tashlay olmaymanmi?
Bo‘sh kondensator birinchi lahzada qisqa tutashuv kabi ishlaydi va juda katta tok tortadi. R1 bu boshlang‘ich tokni taxminan 41 mA bilan cheklaydi; shunda tugma kontaktlari va batareya zo‘riqmaydi. Kondensator baribir soniyaning beshdan biricha qisqa vaqtda zaryadlanadi, shuning uchun kechikishni sezmaysan.
