Tranzistorli flip-flop: ikki LED-li navbatma-navbat miltillovchi sxema
Elektronikani boshlagan har bir kishi yig‘adigan klassik flip-flop sxemasi: ikkita BC547 tranzistor, ikkita kondensator va to‘rtta rezistor bilan ikki LED navbatma-navbat miltillaydi. Mikrosxema ham, kod ham yo‘q. Bu sxemaning haqiqiy nomi astabil multivibrator; tranzistorlar bir-birini navbat bilan o‘chiradi. Kondensator tranzistorni qanday o‘chirib qo‘yishini va vaqt R × C bilan qanday belgilanishini ko‘rasan.

Video
Elektr sxemasi

Ko‘p so‘raladigan savollar
Nega bu sxema flip-flop deb ataladi?
Ikki tranzistor doim o‘rin almashib turgani uchun, ya’ni biri ochilganda ikkinchisi yopilgani uchun, u xalq orasida flip-flop sxemasi deb ataladi. Uning texnik nomi astabil multivibrator: barqaror holati yo‘q va o‘zi tebranadi. Xotirani saqlaydigan haqiqiy flip-flop (trigger) esa bistabil sxema.
Sxemani 9 V li batareyadan ishlatsam bo‘ladimi?
Tavsiya qilmayman. Har bir almashishda kondensatorlar qarshidagi tranzistorning bazasini manfiy kuchlanishga tortadi. 5 V manbada bu taxminan −2,5 V va xavfsiz. 9 V da u −6 V dan oshib ketadi; BC547 ning baza-emitter teskari kuchlanish chegarasi 6 V bo‘lgani uchun tranzistor asta-sekin ishdan chiqadi.
BC547 o‘rniga boshqa tranzistor ishlatsam bo‘ladimi?
Ha, BC548, BC337, 2N3904 yoki 2N2222 kabi istalgan kichik NPN tranzistor yaraydi. Faqat oyoqlar tartibiga e’tibor ber: 2N3904 va 2N2222 da tartib emitter, baza, kollektor, ya’ni BC547 ga teskari. O‘rnatishdan oldin qo‘lingdagi detalning oyoqlar tartibini tekshir.
Miltillash tezligini qanday o‘zgartiraman?
Kondensatorlarni kichikroq qilsang, tezlashadi, kattaroq qilsang, sekinlashadi. Ikkala kondensatorni 22 µF qilsang, tezlik taxminan ikki baravar oshadi, 100 µF qilsang, ikki baravar kamayadi. Rezistorlarni 10 kΩ dan 47 kΩ gacha oraliqda tut; kattaroq rezistor bilan tranzistor LED-ni to‘liq yoqa olmaydi.
