Om qanunu nədir? V = I × R, güc və LED rezistorunun hesablanması
Om qanunu nədir? V = I × R və P = V × I düsturları, LED rezistorunun hesablanması, ardıcıl və paralel rezistorlar, Arduino pininin cərəyan hədləri və multimetrlə ölçmə nümunələri.
Om qanunu elektrik dövrəsində gərginlik (V), cərəyan (I) və müqavimət (R) arasındakı əlaqəni izah edən əsas qaydadır: V = I × R. Yəni rezistorun uclarındakı gərginlik onun içindən keçən cərəyanla müqavimət dəyərinin hasilinə bərabərdir. Bu birsətirlik düstur sayəsində LED-ə hansı rezistoru taxacağını, Arduino pinindən nə qədər cərəyan çəkə biləcəyini və ya sensor dövrəsinin nə qədər gərginlik yaradacağını heç bir hissəni yandırmadan əvvəlcədən hesablaya bilərsən.
Elektronikaya yeni başlayan hər kəsin ilk sualı adətən eyni olur: "LED-in qarşısına niyə rezistor qoyuruq və niyə məhz 220 Ω?" Bu yazıda Om qanununu sıfırdan, su borusu bənzətməsi ilə izah edirik. Sonra güc hesabını (P = V × I), LED rezistorunun hesablanmasını, Arduino, ESP32 və Raspberry Pi Pico pinlərinin cərəyan hədlərini, ardıcıl və paralel rezistorları, multimetrlə ölçmə nümunələrini və Arduino ilə öz ommetrini düzəltməyi addım-addım öyrənəcəksən. Hesabları əllə etmək istəmədikdə Om qanunu kalkulyatoru və LED rezistoru kalkulyatoru işini bir neçə saniyəyə görür.

Om qanunu nədir? V = I × R düsturu
Alman fiziki Georg Simon Om 1827-ci ildə keçiricidən keçən cərəyanın onun uclarına tətbiq olunan gərginliklə düz mütənasib olduğunu göstərdi. Gərginliyi iki dəfə artırsan, cərəyan da iki dəfə artır; müqaviməti iki dəfə artırsan, cərəyan yarıya düşür. Bunu yadda saxlamağın ən asan yolu su borusu bənzətməsidir: gərginlik çəndəki su təzyiqi, cərəyan borudan hər saniyə keçən su miqdarı, müqavimət isə borunun darlığıdır. Təzyiq artarsa, daha çox su axır; boru daralarsa, axın azalır. Elektrikdə də gərginlik elektronları itələyir, müqavimət onların yolunu daraldır, cərəyan isə nəticədə keçən yük miqdarıdır.
| Kəmiyyət | Simvol | Vahid | Ölçü cihazı | Arduino-da tipik dəyər |
|---|---|---|---|---|
| Gərginlik | V (bəzi kitablarda U) | volt (V) | Voltmetr | 5 V, 3,3 V |
| Cərəyan | I | amper (A) | Ampermetr | LED üçün 5–20 mA, pull-up üçün 0,5 mA |
| Müqavimət | R | ohm (Ω) | Ommetr | 220 Ω, 330 Ω, 10 kΩ |
| Güc | P | watt (W) | Hesablanır (V × I) | Rezistorlar üçün 1/4 W |
Düsturdan üç fərqli şəkildə istifadə edə bilərsən. Cərəyanı tapmaq üçün gərginliyi müqavimətə bölürsən (I = V / R), müqaviməti tapmaq üçün gərginliyi cərəyana bölürsən (R = V / I), gərginliyi tapmaq üçün isə cərəyanla müqaviməti vurursan (V = I × R). Yadda saxlamağın klassik yolu Om üçbucağıdır: üçbucağın təpəsinə V, alt künclərinə I və R yazılır. Tapmaq istədiyin hərfi barmağınla örtəndə qalan iki hərf əməliyyatı göstərir: yan-yanadırsa vurulur, alt-altadırsa bölünür.
| Axtardığın | Düstur | Nümunə |
|---|---|---|
| Gərginlik (V) | V = I × R | 0,02 A × 220 Ω = 4,4 V |
| Cərəyan (I) | I = V / R | 5 V / 1000 Ω = 0,005 A = 5 mA |
| Müqavimət (R) | R = V / I | 3 V / 0,01 A = 300 Ω |
| Güc (P) | P = V × I = I² × R = V² / R | 5 V × 0,02 A = 0,1 W |
Vahidlər: miliamper və kiloomla hesablamaq
Arduino aləmində cərəyanlar adətən amperlə deyil, miliamperlə (mA), müqavimətlər isə omla deyil, kiloomla (kΩ) ifadə olunur. 1 A = 1000 mA, 1 kΩ = 1000 Ω və 1 MΩ = 1.000.000 Ω edir. Hesablarda ən çox buraxılan səhv vahidləri qarışdırmaqdır: 20 mA-lik cərəyanı düstura 20 kimi yazsan, nəticə min dəfə səhv çıxar. Düzgün yol cərəyanı amperlə 0,02 kimi yazmaq və ya bütün hesabı ardıcıl şəkildə mA və kΩ ilə aparmaqdır.
Elektrik gücü: P = V × I
Om qanununun ayrılmaz əkizi güc düsturudur: P = V × I. Elementin sərf etdiyi güc onun üzərindəki gərginliklə içindən keçən cərəyanın hasilidir və vahidi vattdır (W). Om qanununu bu düstura yerləşdirsən, iki faydalı forma da alarsan: P = I² × R və P = V² / R. Rezistorda sərf olunan güc istiliyə çevrilir; buna görə hər rezistorun güc həddi var. Breadboard layihələrində istifadə etdiyin kiçik karbon təbəqəli rezistorlar adətən 1/4 W (0,25 W) gücündə olur.
| Vəziyyət | Hesab | Güc | Nə seçməli? |
|---|---|---|---|
| LED rezistoru: 330 Ω üzərində 3 V | 3 V × 9,1 mA | 27 mW | 1/4 W kifayətdən də artıqdır |
| Pull-up: 10 kΩ üzərində 5 V | 5 V × 0,5 mA | 2,5 mW | 1/4 W kifayətdən də artıqdır |
| 100 Ω birbaşa 5 V-a | 5 V × 50 mA | 250 mW | 1/4 W məhz həddədir; 1/2 W istifadə et |
| 22 Ω birbaşa 5 V-a | 5 V × 227 mA | 1,14 W | Gücü ən azı 2 W olan güc rezistoru |
Təhlükəsiz dizayn üçün rezistorun sərf edəcəyi gücdən ən azı iki dəfə böyük güc dəyəri olan rezistor seç. Rezistorun əl tuta bilməyəcəyin qədər qızması, gövdəsinin qaralması və ya yanıq iyi güc həddinin aşıldığının əlamətidir. Eyni məntiq batareya və adapter seçiminə də aiddir: 5 V-da 500 mA çəkən layihə 2,5 W sərf edir və USB 2.0 portunun verə biləcəyi həddə çatır.
LED rezistorunun addım-addım hesablanması
LED Om qanununa birbaşa tabe olmayan elementdir, çünki müqaviməti sabit deyil. Müəyyən düz gərginliyə (Vf) çatana qədər demək olar ki, heç cərəyan keçirmir; bu həddi aşanda isə cərəyan çox sürətlə artır. LED-i birbaşa 5 V-a və ya Arduino pininə qoşsan, cərəyanı məhdudlaşdıran heç nə qalmır və LED, pin və ya hər ikisi zədələnir. Ardıcıl rezistor məhz buna görə var: LED-in düz gərginliyi demək olar ki, sabit qalır, qalan gərginlik rezistorun üzərinə düşür və cərəyanı Om qanunu müəyyən edir. LED-in quruluşu maraqlıdırsa, LED nədir? yazısına baxa bilərsən.
- Qida gərginliyini müəyyən et (Vs): Arduino Uno və Nano-da 5 V, ESP32 və Raspberry Pi Pico-da 3,3 V.
- LED-in düz gərginliyini tap (Vf): qırmızı üçün təxminən 2,0 V, göy və ağ üçün 3,0–3,2 V. Rənglərə görə tipik dəyərlər üçün LED gərginlikləri cədvəlinə baxa bilərsən.
- İstədiyin cərəyanı seç (I): standart 5 mm LED-lər üçün yuxarı hədd 20 mA-dir; 5–10 mA çox hallarda kifayət qədər parlaqdır və pini yormur.
- Düsturu tətbiq et: R = (Vs − Vf) / I.
- Nəticəni bir yuxarı standart dəyərə yuvarlaqlaşdır (E12 seriyası: 100, 120, 150, 180, 220, 270, 330, 390, 470 Ω…). Ən yaxın dəyəri standart dəyər aləti ilə tapa bilərsən.
- Gücü yoxla: P = (Vs − Vf) × I. Tək bir indikator LED-i üçün nəticə adətən 50 mW-dan azdır və 1/4 W-lıq rezistor kifayətdir.
| LED rəngi | Vf (təxmini) | 5 V-da 10 mA üçün | 3,3 V-da 10 mA üçün |
|---|---|---|---|
| Qırmızı | 2,0 V | 300 Ω → 330 Ω | 130 Ω → 150 Ω |
| Sarı | 2,1 V | 290 Ω → 330 Ω | 120 Ω → 120 Ω |
| Yaşıl (klassik) | 2,2 V | 280 Ω → 330 Ω | 110 Ω → 120 Ω |
| Göy | 3,0 V | 200 Ω → 220 Ω | 30 Ω → 33 Ω (həddə) |
| Ağ | 3,1 V | 190 Ω → 220 Ω | 20 Ω → 22 Ω (həddə) |
Konkret bir nümunə edək: Arduino Uno-nun 5 V-luq pininə qırmızı LED qoşacaqsan. R = (5 − 2) / 0,01 = 300 Ω çıxır və standart dəyər kimi 330 Ω seçirsən. Real cərəyan I = 3 / 330 ≈ 9,1 mA olur, rezistorun sərf etdiyi güc də 3 V × 9,1 mA ≈ 27 mW-dır. Başlanğıc dəstlərdəki 220 Ω niyə bu qədər geniş yayılıb? Çünki 5 V-da qırmızı LED ilə təxminən 13,6 mA axıdır; həm parlaqdır, həm də təhlükəsizdir. Eyni LED-i ESP32-nin 3,3 V pininə 330 Ω ilə qoşsan, cərəyan (3,3 − 2) / 330 ≈ 3,9 mA-a düşür; LED yanır, amma daha solğun olur. Raspberry Pi Pico-da isə bu aşağı cərəyan üstünlükdür, çünki Pico pinlərinin standart sürücülük gücü 4 mA-dır. Bütün bu hesabları LED rezistoru kalkulyatoru bir ekranda edir.
Arduino, ESP32 və Pico pinlərinin cərəyan hədləri
Mikrokontroller pini məhdud cərəyan verə bilən kiçik gərginlik mənbəyidir. HIGH etdikdə 5 V və ya 3,3 V verir, amma bu gərginliyi yalnız müəyyən cərəyana qədər saxlaya bilir. Om qanunu burada da işə yarayır: pinə qoşduğun yükün müqavimətini bilirsənsə, onun çəkəcəyi cərəyanı I = V / R ilə hesablayıb nəticəni pinin həddi ilə müqayisə edirsən.
| Plata | Pin gərginliyi | Təhlükəsiz pin cərəyanı | Ən yüksək dəyər | Ümumi hədd |
|---|---|---|---|---|
| Arduino Uno / Nano (ATmega328P) | 5 V | 20 mA | 40 mA (mütləq maksimum) | 200 mA (VCC və GND pinləri) |
| ESP32 | 3,3 V | Təxminən 20 mA (standart sürücülük gücü) | Təxminən 40 mA (ən yüksək sürücülük ayarında) | Yükləri tranzistorla idarə et |
| Raspberry Pi Pico (RP2040) | 3,3 V | 4 mA (standart; 2, 4, 8, 12 mA seçilə bilər) | 12 mA | Bütün GPIO-lar üçün cəmi 50 mA |
Bu hədlər çipin özünü qorumaq üçündür; uzun müddət mütləq maksimum dəyərdə işləmək onu yıpradır. Praktik qayda sadədir: bir pindən ən çox bir-iki LED idarə et, qalanını tranzistora burax. Məsələn, klassik 5 V-luq göy relenin sarğı müqaviməti təxminən 70 Ω-dur və I = 5 / 70 ≈ 71 mA edir. Bu dəyər Uno-nun 40 mA həddinin demək olar ki, iki mislidir, buna görə relelər həmişə tranzistor vasitəsilə idarə olunur. Hazır rele modulları bu tranzistoru və qoruyucu diodu artıq üzərində daşıyır. Mühərrik, servo, LED lent və güclü buzzer-lər üçün də eyni hesab keçərlidir; uyğun tranzistoru tranzistor aləti ilə seçə bilərsən.
Ardıcıl və paralel rezistorlar (qısaca)
Bir neçə rezistor istifadə etdikdə dövrəni tək bir ekvivalent müqavimətə endirib yenə Om qanununu tətbiq edirsən. Ardıcıl qoşulmada rezistorlar ucu-uca əlavə olunur, hamısından eyni cərəyan keçir və ümumi müqavimət dəyərlərin cəmidir. Paralel qoşulmada rezistorların iki ucu ortaqdır, hamısının üzərində eyni gərginlik olur və cərəyan qollara bölünür; ümumi müqavimət həmişə ən kiçik rezistordan da kiçikdir.
| Qoşulma | Ümumi müqavimət | Cərəyan | Gərginlik | Nümunə |
|---|---|---|---|---|
| Ardıcıl | R = R1 + R2 + … | Hamısından eyni cərəyan keçir | Müqavimətlərlə mütənasib bölünür | 220 Ω + 330 Ω = 550 Ω |
| Paralel | 1/R = 1/R1 + 1/R2 + … | Qollara bölünür | Hamısında eynidir | 1 kΩ ∥ 1 kΩ = 500 Ω; 1 kΩ ∥ 2,2 kΩ ≈ 688 Ω |
Ardıcıl rezistorların ən faydalı tətbiqi gərginlik bölücüdür. İki rezistor ardıcıl qoşulduqda aradakı nöqtənin gərginliyi Vout = Vin × R2 / (R1 + R2) olur. Bu düstur da birbaşa Om qanunundan çıxır: dövrədən I = Vin / (R1 + R2) cərəyanı keçir, R2 üzərindəki gərginlik isə I × R2-dir. Məsələn, 5 V-luq siqnalı ESP32-nin 3,3 V-luq girişinə endirmək üçün R1 = 1 kΩ və R2 = 2 kΩ istifadə etsən, 5 × 2 / 3 ≈ 3,33 V alırsan və bölücüdən yalnız 5 / 3000 ≈ 1,7 mA axır. LDR və potensiometr dövrələri də əslində gərginlik bölücüdür; təfərrüatlar LDR və potensiometr yazılarındadır. Hesablar üçün ardıcıl-paralel və gərginlik bölücü alətləri hazırdır.
Pull-up rezistorları və Om qanunu
Düyməni Arduino-ya qoşanda istifadə etdiyin 10 kΩ-luq pull-up rezistoru da Om qanununa görə seçilir. Düymə basılı olanda rezistorun bir ucu 5 V-da, digər ucu torpaqda olur və içindən I = 5 / 10.000 = 0,5 mA keçir; bu, batareyalı layihədə belə əhəmiyyətsiz itkidir. Eyni yerə 100 Ω taxsan, düyməyə hər basanda 50 mA axır və rezistor 0,25 W sərf edir: həm batareya boş yerə tükənir, həm də rezistor qızır. Çox böyük dəyər (məsələn, 1 MΩ) isə pini küyə açıq qoyur. Arduino-nun INPUT_PULLUP rejimində qoşulan daxili rezistor 20–50 kΩ arasındadır. Düymə qoşulmasının təfərrüatları Arduino-ya düymə qoşmaq yazısındadır.
Multimetrlə ölçmə nümunələri
- Gərginlik ölçmək: Multimetri DC V rejiminə qoy və probları ölçəcəyin elementin iki ucuna paralel toxundur. Dövrə işləyir olmalıdır.
- Cərəyan ölçmək: Dövrəni bir nöqtədən aç və multimetri bu boşluğa ardıcıl qoş; qırmızı probu mA girişinə tax. Cərəyanın hamısı multimetrin içindən keçməlidir.
- Müqavimət ölçmək: Dövrənin enerjisini kəs və rezistoru ən azı bir ayağından dövrədən ayır; əks halda paralel yollar nəticəni dəyişir.
- Cərəyanı dolayı yolla ölçmək: Dəyərini bildiyin rezistorun uclarındakı gərginliyi ölç və I = V / R ilə hesabla. Naqil sökmədən edilə bilən ən təhlükəsiz üsul budur.
Bir nümunə üzərindən gedək: USB ilə qidalanan Arduino-nun 5V pinindən 330 Ω-luq rezistor və qırmızı LED vasitəsilə GND-yə gedən ardıcıl dövrə qurmusan. Multimetri rezistorun iki ucuna toxundurduqda 2,95 V, LED-in uclarında isə 1,98 V görürsən. Cərəyanı tapmaq üçün naqil sökməyə ehtiyac yoxdur: I = 2,95 / 330 ≈ 8,9 mA. İki gərginliyin cəmi 4,93 V edir, çünki USB gərginliyi heç vaxt tam 5,00 V olmur; adətən 4,8–5,1 V arasında dəyişir. Ardıcıl dövrədəki gərginliklərin cəminin mənbəyə bərabər olması Kirxhofun gərginlik qanunudur və Om qanunu ilə birlikdə bütün dövrə hesablarının əsasını təşkil edir.
Arduino ilə öz ommetrini düzəlt
Om qanununu möhkəmləndirməyin ən yaxşı yolu onu kodda istifadə etməkdir. Bilinən 10 kΩ-luq rezistoru dəyərini bilmədiyin rezistorla (Rx) ardıcıl qoşub aradakı nöqtəni analoq girişə versən, plata ölçdüyü gərginlikdən əvvəl cərəyanı (I = V / R), sonra da naməlum müqaviməti (R = V / I) hesablayır. Qoşulma belədir:
| Dövrə nöqtəsi | Arduino Uno | ESP32 | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|
| Bilinən rezistorun (10 kΩ) yuxarı ucu | 5V | 3V3 | 3V3(OUT), pin 36 |
| İki rezistorun birləşdiyi orta nöqtə | A0 | GPIO 34 | GP26 (ADC0), pin 31 |
| Ölçülən rezistorun (Rx) aşağı ucu | GND | GND | GND, pin 38 |
1// Gerilim bölücü ile ohmmetre / Ohmmeter with a voltage divider
2// 5V -> 10k (bilinen / known) -> A0 -> Rx -> GND
3const float VIN = 5.0; // besleme gerilimi / supply voltage
4const float R_KNOWN = 10000.0; // bilinen direnç (ohm) / known resistor (ohms)
5const int ADC_PIN = A0;
6
7void setup() {
8 Serial.begin(9600);
9}
10
11void loop() {
12 int raw = analogRead(ADC_PIN); // 0-1023
13 float vout = raw * VIN / 1023.0; // Rx üzerindeki gerilim / voltage across Rx
14
15 if (raw >= 1020) {
16 Serial.println(F("Direnc yok / No resistor"));
17 } else if (raw <= 3) {
18 Serial.println(F("Kisa devre / Short circuit"));
19 } else {
20 float iMilli = (VIN - vout) / R_KNOWN * 1000.0; // I = V / R (mA)
21 float rx = vout / iMilli * 1000.0; // R = V / I (ohm)
22 float pMilli = vout * iMilli; // P = V x I (mW)
23 Serial.print(F("Rx = "));
24 Serial.print(rx, 0);
25 Serial.print(F(" ohm I = "));
26 Serial.print(iMilli, 3);
27 Serial.print(F(" mA P = "));
28 Serial.print(pMilli, 2);
29 Serial.println(F(" mW"));
30 }
31 delay(1000);
32}Kod əvvəlcə analoq girişdəki gərginliyi tapır. Bilinən rezistordan keçən cərəyan onun üzərindəki gərginliyin (VIN − vout) 10 kΩ-a bölünməsi ilə hesablanır; dövrə ardıcıl olduğu üçün eyni cərəyan Rx-dən də keçir. Ardınca Rx = vout / I ilə naməlum müqavimət, P = V × I ilə də Rx-in sərf etdiyi güc tapılır. Arduino-nun analoq referansı da eyni 5 V xətti olduğundan USB gərginliyinin 4,9 V və ya 5,1 V olması tapılan müqavimətə demək olar ki, təsir etmir. Ölçmə ən dəqiq nəticəni Rx bilinən rezistora yaxın olanda verir; 10 kΩ ilə təxminən 1 kΩ–100 kΩ arası yaxşı ölçülür.
ESP32-də eyni dövrəni GPIO 34-ə qura bilərsən; kodda VIN = 3.3 və ADC_PIN = 34 etməlisən, ESP32-nin ADC-si 0–4095 aralığında oxuduğu üçün 1023 əvəzinə 4095 yazmalısan ("rezistor yoxdur" həddini də 4090 civarına çəkməlisən). Lakin bu ADC tam xətti deyil və təxminən 3,1 V-dan yuxarını düzgün oxuya bilmir; buna görə xam dəyəri çevirmək əvəzinə analogReadMilliVolts(34) ilə gərginliyi birbaşa millivoltla almaq daha düzgün nəticə verir. Bu halda ölçmə artıq qida gərginliyinə mütənasib olmadığından VIN dəyərinə 3V3 pinində multimetrlə ölçdüyün real gərginliyi yaz. Raspberry Pi Pico-da MicroPython ilə eyni ölçmə belə aparılır:
1from machine import ADC
2import time
3
4VIN = 3.3 # Pico ADC referansı / Pico ADC reference
5R_KNOWN = 10000 # bilinen direnç (ohm) / known resistor (ohms)
6adc = ADC(26) # GP26 = ADC0
7
8while True:
9 raw = adc.read_u16() # 0-65535
10 vout = raw * VIN / 65535 # Rx üzerindeki gerilim / voltage across Rx
11 if vout > VIN - 0.02:
12 print("Direnc yok / No resistor")
13 elif vout < 0.02:
14 print("Kisa devre / Short circuit")
15 else:
16 i_ma = (VIN - vout) / R_KNOWN * 1000 # I = V / R (mA)
17 rx = vout / i_ma * 1000 # R = V / I (ohm)
18 print("Rx = {:.0f} ohm I = {:.3f} mA".format(rx, i_ma))
19 time.sleep(1)Hesablarda tez-tez buraxılan səhvlər
| Səhv | Nə olur? | Düzgünü |
|---|---|---|
| mA dəyərini amper kimi yazmaq (0,01 əvəzinə 10) | 300 Ω əvəzinə 0,3 Ω çıxır | Cərəyanı amperlə yaz və ya V / kΩ = mA qısayolundan istifadə et |
| LED-in düz gərginliyini unutmaq (R = 5 / 0,01) | 500 Ω çıxır, LED lazımsız yerə solğun yanır | R = (Vs − Vf) / I düsturundan istifadə et |
| 5 V-luq hesabı 3,3 V-luq plataya köçürmək | ESP32 və ya Pico-da LED çox solğun qalır | Hesabı platanın öz gərginliyi ilə yenidən apar |
| Gücü hesablamamaq | Rezistor qızır, qaralır, yanır | P = I² × R hesabla, ən azı iki dəfə ehtiyat burax |
| Enerjili dövrədə müqavimət ölçmək | Səhv dəyər çıxır, multimetr zədələnə bilər | Enerjini kəs, rezistoru bir ayağından ayır |
| Rele və ya mühərriki birbaşa pinə qoşmaq | Pin artıq cərəyandan həmişəlik zədələnir | Tranzistor, MOSFET və ya rele modulundan istifadə et |
Om qanununu sınaya biləcəyin layihələr
- İlk LED dövrəsi: 220 Ω ilə 330 Ω arasındakı parlaqlıq fərqini gözünlə gör, cərəyanı multimetrlə yoxla.
- Svetofor: Qırmızı, sarı və yaşıl LED üçün düz gərginliklərinə görə ayrı-ayrı rezistor hesabla.
- RGB LED: Hər rəng kanalına niyə ayrıca rezistor lazım olduğunu RGB LED-in istifadəsi yazısı ilə kəşf et.
- Gecə lampası: LDR və sabit rezistordan ibarət gərginlik bölücü ilə qaranlığı aşkar et; kod LDR işıq sensoru yazısındadır.
- Rəqəmsal voltmetr: Gərginlik bölücü ilə 5 V-dan yüksək gərginlikləri təhlükəsiz ölç və nəticəni LCD ekranda göstər.
- Cib ommetri: Yuxarıdakı kodu I2C LCD ekran ilə birləşdirib daşınan müqavimət ölçən düzəlt.
Om qanunu LED, sensor, mühərrik və ya qida mənbəyindən asılı olmayaraq quracağın hər dövrənin əsas hesabıdır. Bir dəfə oturuşduqdan sonra rezistorları təxminlə deyil, hesabla seçirsən və heç bir hissəni boş yerə yandırmırsan. Rezistorları daha yaxından tanımaq üçün Rezistor nədir? yazısını oxuya bilərsən. BlueGrays tətbiqində LED yandırma, svetofor, düymə, LDR və rəqəmsal voltmetr layihələrini Arduino, ESP32 və Pico üçün addım-addım dövrə sxemi və kodları ilə tapa bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
Om qanunu düsturu nədir?
Om qanunu V = I × R şəklində yazılır: gərginlik (volt) cərəyanla (amper) müqavimətin (om) hasilinə bərabərdir. Eyni düstur I = V / R və R = V / I kimi də istifadə olunur. Məsələn, 5 V-a qoşulmuş 1 kΩ-luq rezistordan 5 mA cərəyan keçir.
LED üçün neçə om rezistor lazımdır?
Rezistor R = (qida gərginliyi − LED-in düz gərginliyi) / cərəyan düsturu ilə hesablanır. Arduino Uno-nun 5 V-unda qırmızı LED üçün 220–330 Ω, ESP32-nin 3,3 V-unda 100–150 Ω tipik dəyərlərdir. Göy və ağ LED-lərin düz gərginliyi daha yüksək olduğundan eyni cərəyan üçün daha kiçik rezistor lazım olur.
Arduino pinindən ən çox nə qədər cərəyan çəkmək olar?
ATmega328P əsaslı Arduino Uno və Nano-da bir pin üçün mütləq hədd 40 mA-dir, fasiləsiz istifadə üçün 20 mA tövsiyə olunur. Bütün pinlərin cəmi 200 mA-i keçməməlidir. Rele, mühərrik və LED lent kimi daha böyük yüklər üçün tranzistor, MOSFET və ya rele modulundan istifadə olunur.
Güc düsturu nədir, vatt necə hesablanır?
Güc P = V × I düsturu ilə hesablanır və vahidi vattdır. Om qanunu ilə birləşdirildikdə P = I² × R və P = V² / R formalarını alır. Məsələn, 100 Ω-luq rezistor 5 V-a qoşularsa, 50 mA axır və 0,25 W güc sərf olunur; bu, 1/4 W-lıq rezistorun məhz həddidir.
Om qanunu hər elementdə keçərlidirmi?
Om qanunu rezistorlar kimi xətti (omik) elementlərdə tam keçərlidir. LED, diod və tranzistor kimi yarımkeçiricilərdə cərəyan gərginliklə düz mütənasib deyil, lakin onlara ardıcıl qoşulan rezistorun cərəyanı yenə Om qanunu ilə hesablanır. İstilikdən dəyişən NTC-də və ya işıqdan dəyişən LDR-də isə qanun həmin andakı müqavimət dəyəri ilə hər an keçərlidir.
Ardıcıl və paralel rezistorlar necə hesablanır?
Ardıcıl qoşulmuş rezistorların cəmi R = R1 + R2 düsturu ilə tapılır və hamısından eyni cərəyan keçir. Paralel qoşulmada 1/R = 1/R1 + 1/R2 istifadə olunur; iki bərabər rezistor paralel qoşulduqda ümumi müqavimət yarıya düşür. Məsələn, iki 1 kΩ-luq rezistor ardıcıl qoşulanda 2 kΩ, paralel qoşulanda 500 Ω edir.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
LED yandırma
Elektronikanın ilk salamı: tək bir LED-i yandırıb söndürmək. Arduino LED-i çox qısa fasilələrlə yandırıb söndürür, işıq sürətlə qırpılır.

Svetofor
Hər gün yolda gördüyün svetoforun balaca nüsxəsi. Qırmızı iki saniyə yanır, sarı qısa an parlayır, yaşıl iki saniyə yanır, sonra yenə sarı üzərindən qırmızıya qayıdılır və dövr heç dayanmır.

Düymə ilə LED yandırma (Push)
Qapı zəngi kimi: bassan işıq yanır, buraxanda sönür. Arduino düyməni daim dinləyir; düymə basılı olanda LED-i yandırır, əlini çəkdiyin anda söndürür.

LDR ilə işıq intensivliyinin oxunması
Otağın nə qədər işıqlı olduğunu rəqəmlə görmək istəyirsən? İşığa həssas kiçik hissə olan LDR ətraf işığı ölçür, Arduino isə bu dəyəri yarım saniyədən bir kompüter ekranına yazır.

ESP32 ilə LED yandırma
ESP32 ilə əsas GPIO çıxışından istifadəni öyrədir. LED-i rəqəmsal pindən yandırıb söndürərək yanıb-sönmə effekti əldə edirik. Arduino UNO-dakı klassik blink layihəsinin ESP32 versiyasıdır; Arduino mühitindəki əsas blink əmrləri eynidir, lakin ESP32-nin pin yerləşməsi və 3,3 V GPIO səviyyələri Arduino UNO-dan fərqlidir.

Raspberry Pi Pico xarici LED-in yanıb-sönməsi (breadboard)
Pico-nun daxili LED-indən sonrakı addım: breadboard-a xarici LED qoşub GP14 pini ilə idarə etmək. Bu layihədə Pico-nun istənilən GPIO pinindən çıxış kimi istifadəni, LED-in qütblərini (uzun ayaq = anod/+, qısa ayaq = katod/–) və cərəyanı məhdudlaşdıran rezistorun (220Ω) niyə vacib olduğunu öyrənirsən. Rezistoru qoymasan, LED-ə artıq cərəyan gedər və yana bilər.

LCD ekranla rəqəmsal voltmetr
Batareyanın və ya adapterin nə qədər gərginlik verdiyini özünün düzəltdiyi ölçü cihazı ilə öyrən.

RGB LED-dən istifadə
Tək LED-in içində üç rəng gizlənib: RGB LED əvvəl qırmızı, sonra yaşıl, sonra göy yanır; hər rəng yarım saniyə yanıb yarım saniyə sönür və sıra yenidən başlayır.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

