101 dövrə
Əsas elektron dövrələr
Əsas elektron dövrələr Arduino kimi plata və bircə sətir kod olmadan qurulan dövrələrdir. Breadboard, batareya, bir neçə rezistor və LED ilə başlayırsan; sonra tranzistor dövrələri, 555 taymer dövrələri, məntiq qapıları, flip-flop və sayğac dövrələri ilə davam edirsən. Nə kompüter, nə də lehim lazım deyil.
Bu səhifədəki dövrələr mövzu sırası ilə irəliləyir. Əvvəlcə əsas anlayışlar gəlir: LED və rezistor, ardıcıl və paralel qoşulma, gərginlik bölücü, kondensator və diod. Sonra tranzistoru açar kimi istifadə edir, NE555 ilə fləşer, taymer və ton generatoru qurursan. Rəqəmsal tərəfdə AND, OR, NOT, NAND və XOR qapıları, SR trigger, D və JK flip-flop, CD4017 ilə qaçan işıq və 7 seqmentli göstəricisi olan sayğac var. Hər dövrə əvvəlkində öyrəndiyini istifadə edir.
Necə başlamaq olar? İlk dövrələr üçün breadboard, 9 V batareya və batareya başlığı, bir neçə LED, rezistor dəsti və düymə kifayətdir. Məntiq mikrosxemləri 5 V ilə işləyir; hər dövrədə hansı qidalanmanın istifadə olunduğu yazılıb. Heç bir dövrədə şəbəkə gərginliyi istifadə olunmur. LED-in ardıcıl rezistorunu hesablamaq, 555-in tezliyini tapmaq və ya qapının doğruluq cədvəlinə baxmaq üçün aşağıdakı alətlərdən istifadə edə bilərsən.
Dövrələri BlueGrays tətbiqində qur
Hər dövrənin material siyahısı, breadboard yerləşimi, dövrə sxemi və "Necə işləyir" izahı BlueGrays tətbiqinin Əsas dövrələr bölməsindədir. Tətbiqi endir, dövrələri addım-addım qur.
Tətbiqi endirBaşlanğıc üçün ilk 10 dövrə
Bu sıra ilə getsən, hər dövrə əvvəlkinin üzərinə yeni anlayış əlavə edir.
- 1
LED və rezistor: ilk dövrənElektronikaya buradan başlanır: 9 V batareya, rezistor və LED ilə ilk dövrəni qur. Kod yoxdur, plata yoxdur. LED-in niyə yalnız bir istiqamətdə yandığını, rezistorun niyə vacib olduğunu və 470 Ω dəyərinin necə hesablandığını öz breadboard-unda görürsən. Sonrakı bütün dövrələrdə istifadə edəcəyin cərəyan məhdudlaşdırma hesabını burada öyrənirsən.Başlanğıc - 2
Düymə ilə LED yandırmaİlk dövrənə düymə əlavə et: basanda LED yansın, buraxanda sönsün. Düymə körpü kimidir; basanda yolu tamamlayır, buraxanda açır. Açıq dövrə ilə qapalı dövrə arasındakı fərqi barmağının ucunda hiss edirsən. Dörd ayaqlı düymənin hansı ayaqlarının daxildən qoşulu olduğunu və breadboard-a necə oturduğunu da öyrənirsən.Başlanğıc - 3
Ardıcıl və paralel LED-lərÜç LED-i iki fərqli üsulla qoş və fərqi eyni breadboard-da gör. İki LED ardıcıl qoşulur və tək rezistoru bölüşür; üçüncü LED öz rezistoru ilə onlara paralel durur. Ardıcıl qolda cərəyanın eyni qaldığını, gərginliyin bölündüyünü; paralel qolda hər LED-in müstəqil işlədiyini bir LED-i yerindən çıxararaq özün yoxlayırsan.Başlanğıc - 4
Potensiometrlə LED sönükləşdirməLED-in parlaqlığını oxu fırlada-fırlada tənzimlə. Potensiometr tənzimlənən rezistordur: oxu fırladıqca müqaviməti 0 ilə 10 kΩ arasında dəyişir, LED-dən keçən cərəyan da onunla birlikdə dəyişir. Potun yanına niyə mütləq sabit rezistor əlavə olunduğunu və üç ayaqdan hansı ikisinin istifadə edildiyini quraraq öyrənirsən.Başlanğıc - 5
Gərginlik bölücü: LDR ilə parlaqlıqİşığı ölçən ilk dövrən. LDR üzərinə düşən işıq artdıqca müqaviməti azalan sensordur. Onu sabit rezistorla ardıcıl qoşanda gərginlik bölücü alırsan: ortadakı gərginlik işıqla birlikdə yüksəlir və LED-i idarə edir. Əlinlə sensoru örtəndə LED sönür, fənər tutanda parlayır. Sensor dövrələrinin əsasındakı bölücü düsturunu burada öyrənirsən.Başlanğıc - 6
Kondensator: yavaş sönən LEDDüyməni buraxanda LED birdən sönməsin, bir neçə saniyəyə yavaşca qaralsın. Bunu təmin edən hissə kondensatordur: düyməyə basılanda dolur, buraxanda yığdığı enerjini LED-ə geri verir. 1000 µF ilə 1 kΩ-un sönmə müddətini necə təyin etdiyini, elektrolitik kondensatorun niyə istiqamətli olduğunu və RC zaman sabitini öz gözünlə görürsən.Başlanğıc - 7
Diod: birtərəfli yolCərəyana birtərəfli yol: diod cərəyanı yalnız bir istiqamətdə buraxır, əks istiqamətdə bağlanır. Dövrənə bir 1N4007 əlavə et və LED-in yandığını gör; sonra dioddu tərsinə çevir və LED-in söndüyünü izlə. Diodun üzərində düşən 0,7 V-u nəzərə almağı və batareya tərs qoşulanda dövrəni qoruyan tərs qütb qorumasını öyrənirsən.Başlanğıc - 8
Düymələrlə VƏ, VƏ YAMəntiq elementlərini mikrosxem istifadə etmədən, yalnız düymələrlə qur. İki düymə ardıcıl qoşulanda LED yalnız ikisinə birlikdə basılanda yanır: bu AND elementidir. İki düymə paralel qoşulanda hər hansı biri kifayətdir: bu VƏ YA elementidir. İki dövrəni eyni breadboard-da yan-yana qurur, doğruluq cədvəlini öz barmaqlarınla doldurursan.Başlanğıc - 9
İki yerdən idarə: bir lampaPilləkənin altından yandırdığın lampanı yuxarısından söndürə bilməyin sirri: keçid açarı qoşulması (iki yerdən idarə). İki sürüşən açar və aralarındakı iki keçid naqili ilə tək LED-i iki ayrı yerdən idarə et. Açarın cərəyanı kəsmək əvəzinə iki yoldan birinə yönəltdiyini və bu dövrənin məntiqdəki qarşılığının EXCLUSIVE OR olduğunu görürsən.Başlanğıc - 10
RGB LED ilə rəng qarışdırmaTək LED ilə istədiyin rəngi yarat. RGB LED-in içində qırmızı, yaşıl və göy üç ayrı LED var; hər birini öz potensiometri ilə azaldıb artıraraq rəngləri qarışdırırsan. Qırmızı ilə yaşıldan sarı, qırmızı ilə göydən bənövşəyi alınır. Ümumi katod qoşulmasını, hər rəngə niyə ayrı rezistor lazım olduğunu və ekranların rəngləri necə yaratdığını öyrənirsən.Başlanğıc
Çətinlik səviyyəsinə görə dövrələr
Başlanğıc səviyyə37 dövrə

LED və rezistor: ilk dövrən
Elektronikaya buradan başlanır: 9 V batareya, rezistor və LED ilə ilk dövrəni qur. Kod yoxdur, plata yoxdur. LED-in niyə yalnız bir istiqamətdə yandığını, rezistorun niyə vacib olduğunu və 470 Ω dəyərinin necə hesablandığını öz breadboard-unda görürsən. Sonrakı bütün dövrələrdə istifadə edəcəyin cərəyan məhdudlaşdırma hesabını burada öyrənirsən.

Düymə ilə LED yandırma
İlk dövrənə düymə əlavə et: basanda LED yansın, buraxanda sönsün. Düymə körpü kimidir; basanda yolu tamamlayır, buraxanda açır. Açıq dövrə ilə qapalı dövrə arasındakı fərqi barmağının ucunda hiss edirsən. Dörd ayaqlı düymənin hansı ayaqlarının daxildən qoşulu olduğunu və breadboard-a necə oturduğunu da öyrənirsən.

Ardıcıl və paralel LED-lər
Üç LED-i iki fərqli üsulla qoş və fərqi eyni breadboard-da gör. İki LED ardıcıl qoşulur və tək rezistoru bölüşür; üçüncü LED öz rezistoru ilə onlara paralel durur. Ardıcıl qolda cərəyanın eyni qaldığını, gərginliyin bölündüyünü; paralel qolda hər LED-in müstəqil işlədiyini bir LED-i yerindən çıxararaq özün yoxlayırsan.

Potensiometrlə LED sönükləşdirmə
LED-in parlaqlığını oxu fırlada-fırlada tənzimlə. Potensiometr tənzimlənən rezistordur: oxu fırladıqca müqaviməti 0 ilə 10 kΩ arasında dəyişir, LED-dən keçən cərəyan da onunla birlikdə dəyişir. Potun yanına niyə mütləq sabit rezistor əlavə olunduğunu və üç ayaqdan hansı ikisinin istifadə edildiyini quraraq öyrənirsən.

Gərginlik bölücü: LDR ilə parlaqlıq
İşığı ölçən ilk dövrən. LDR üzərinə düşən işıq artdıqca müqaviməti azalan sensordur. Onu sabit rezistorla ardıcıl qoşanda gərginlik bölücü alırsan: ortadakı gərginlik işıqla birlikdə yüksəlir və LED-i idarə edir. Əlinlə sensoru örtəndə LED sönür, fənər tutanda parlayır. Sensor dövrələrinin əsasındakı bölücü düsturunu burada öyrənirsən.

Kondensator: yavaş sönən LED
Düyməni buraxanda LED birdən sönməsin, bir neçə saniyəyə yavaşca qaralsın. Bunu təmin edən hissə kondensatordur: düyməyə basılanda dolur, buraxanda yığdığı enerjini LED-ə geri verir. 1000 µF ilə 1 kΩ-un sönmə müddətini necə təyin etdiyini, elektrolitik kondensatorun niyə istiqamətli olduğunu və RC zaman sabitini öz gözünlə görürsən.

Diod: birtərəfli yol
Cərəyana birtərəfli yol: diod cərəyanı yalnız bir istiqamətdə buraxır, əks istiqamətdə bağlanır. Dövrənə bir 1N4007 əlavə et və LED-in yandığını gör; sonra dioddu tərsinə çevir və LED-in söndüyünü izlə. Diodun üzərində düşən 0,7 V-u nəzərə almağı və batareya tərs qoşulanda dövrəni qoruyan tərs qütb qorumasını öyrənirsən.

Düymələrlə VƏ, VƏ YA
Məntiq elementlərini mikrosxem istifadə etmədən, yalnız düymələrlə qur. İki düymə ardıcıl qoşulanda LED yalnız ikisinə birlikdə basılanda yanır: bu AND elementidir. İki düymə paralel qoşulanda hər hansı biri kifayətdir: bu VƏ YA elementidir. İki dövrəni eyni breadboard-da yan-yana qurur, doğruluq cədvəlini öz barmaqlarınla doldurursan.

İki yerdən idarə: bir lampa
Pilləkənin altından yandırdığın lampanı yuxarısından söndürə bilməyin sirri: keçid açarı qoşulması (iki yerdən idarə). İki sürüşən açar və aralarındakı iki keçid naqili ilə tək LED-i iki ayrı yerdən idarə et. Açarın cərəyanı kəsmək əvəzinə iki yoldan birinə yönəltdiyini və bu dövrənin məntiqdəki qarşılığının EXCLUSIVE OR olduğunu görürsən.

RGB LED ilə rəng qarışdırma
Tək LED ilə istədiyin rəngi yarat. RGB LED-in içində qırmızı, yaşıl və göy üç ayrı LED var; hər birini öz potensiometri ilə azaldıb artıraraq rəngləri qarışdırırsan. Qırmızı ilə yaşıldan sarı, qırmızı ilə göydən bənövşəyi alınır. Ümumi katod qoşulmasını, hər rəngə niyə ayrı rezistor lazım olduğunu və ekranların rəngləri necə yaratdığını öyrənirsən.

Tranzistorlu açar: kiçik cərəyanla LED yandırmaq
Tranzistor kiçik cərəyanla böyük cərəyanı açıb-bağlayan elektron açardır. Bu dövrədə düymədən yalnız 0,43 mA keçir; BC547 bu kiçik baza cərəyanını alır və LED-in 13 mA-lıq cərəyanını öz üzərindən keçirir. Düyməyə basanda LED yanır, buraxanda sönür. Rele, mühərrik və sensor dövrələrinin hamısı bu fikirlə başlayır: sən bazanı idarə edirsən, yükü tranzistor daşıyır.

Toxunma açarı: Darlington ilə barmaqla yanan LED
Düyməsi olmayan açar: iki çılpaq naqil ucuna barmağınla toxunanda LED yanır, çəkəndə sönür. Barmağın bir neçə meqaohmluq rezistor kimi davranır və içindən yalnız bir neçə mikroamper keçir. İki BC547 Darlington cütü kimi qoşulanda bu cərəyanı ən azı 12.000 dəfə artırır və LED-i yandırır. Qazancın nə demək olduğunu və dərinin elektriki necə keçirdiyini öz barmağınla görürsən.

Qaranlıqda yanan LED: LDR və tranzistorlu gecə lampası
Hava qaralanda özü yanan gecə lampası. LDR ilə bir rezistor gərginlik bölücü qurur; mühit qaraldıqca bölücünün ortasındakı gərginlik yüksəlir və BC547 tranzistoru LED-i yandırır. Potensiometrlə LED-in nə qədər qaranlıqda yanacağını özün tənzimləyirsən. Sensordan gələn zəif siqnalın tranzistorla necə işə çevrildiyini görürsən; küçə lampalarındakı fotoelement də eyni ideya ilə işləyir.

İşıq kəsiləndə səslənən siqnal: LDR və buzzer ilə işıq baryeri
İşıq kəsiləndə səslənən siqnal. LDR işıq görəndə dövrə səssizdir; qarşısından əl və ya əşya keçib işığı kəsəndə aktiv buzzer səslənir və LED yanır. LDR ilə bir rezistor gərginlik bölücü qurur, Darlington qoşulmuş iki BC547 buzzer-i idarə edir. Potensiometrlə siqnalın hansı kölgədə çalacağını sən tənzimləyirsən. Lazer lazım deyil: otaq işığı və ya telefon fənəri kifayətdir. Qapı girişlərindəki işıq baryerlərinin məntiqini masanda yoxlayırsan.

Su səviyyəsi siqnalı: iki tranzistorlu su detektoru
Su qalxanda səslənən siqnal. İki çılpaq naqil ucu suya toxunanda su aralarında çox zəif cərəyan keçirir. Bu cərəyan tək başına buzzer-i işlədə bilməz; Darlinqton qoşulmuş iki BC547 onu minlərlə dəfə gücləndirir və aktiv buzzer səslənir. Vanna daşmamış, saxsı altlığı dolmamış xəbər verən dövrələrin əsası budur. Suyun keçiriciliyini və iki tranzistorun qazancının necə vurulduğunu yoxlayırsan.

Bitkim susadı göstəricisi: torpaq quruyanda yanan LED
Dibçəkdəki torpaq quruyanda LED yandıraraq suvarma vaxtını bildirən torpaq nəmliyi göstəricisi. Torpağa iki mismar batırılır: yaş torpaq cərəyanı yaxşı keçirir, quru torpaq çətin keçirir. İki BC547 ilə qurulan iki pilləli açar siqnalı tərsinə çevirir; torpaq yaş olanda LED sönük qalır, quruyanda yanır. Astananı RV1 potu ilə öz torpağına görə tənzimləyirsən. Torpağın keçiriciliyini, tranzistorla tərsləməni və elektrolizi sınayırsan.

Gecikmə ilə sönən işıq: tranzistorlu pilləkən avtomatı
Düyməyə bas və burax: LED dərhal sönməsin, bir neçə saniyə tam parlaq yansın, sonra yavaş-yavaş qaralsın. Yaşayış binalarındakı pilləkən avtomatının ideyası budur. 470 µF kondensator düyməyə basılanda dolur; buraxanda BC547-nin bazasına kiçik cərəyan verərək tranzistoru açıq saxlayır. LED-in cərəyanını qida daşıdığı üçün bu kondensator işığı təxminən 10 saniyə yandırır. RC zaman sabitini və baza cərəyanını öz dövrəndə görürsən.

555 ilə flaşer: yanıb-sönən LED dövrəsi
Kod yoxdur, plata yoxdur: tək bir NE555 mikrosxemi, üç rezistor və iki kondensatorla LED-i saniyədə təxminən bir dəfə yanıb-söndür. Bu dövrə 555-in astable, yəni özü-özünə işləyən rejimidir. Kondensatorun dolub boşalmasını, 1/3 və 2/3 hədlərini və tezlik düsturunu özün qurduğun dövrədə görürsən. Rezistoru və ya kondensatoru dəyişəndə sürətin necə dəyişdiyini də yoxlayırsan.

Sürəti tənzimlənən flaşer: potensiometrli 555 dövrəsi
555 ilə flaşer dövrəsindəki sabit rezistorun yerinə potensiometr qoy: LED-in yanıb-sönmə sürətini artıq əllə tənzimləyirsən. Potensiometri bir uca çevirəndə LED saniyədə təxminən 1,3 dəfə, o biri uca çevirəndə təxminən 10 dəfə yanıb-sönür. Potensiometrin tənzimlənən müqavimət kimi necə qoşulduğunu, tezlik düsturunun iki uc vəziyyətdə nə verdiyini və potensiometrlə ardıcıl duran 1 kΩ-luq sabit rezistorun 555-i necə qoruduğunu öyrənirsən.

Növbə ilə yanan iki LED: 555 çıxışı ilə cərəyan ver və çək
Qırmızı və yaşıl iki LED növbə ilə yanır: biri yananda o biri sönür, hər biri təxminən yarım saniyə davam edir. Hamısını tək bir NE555 edir. Çıxış (3-cü ayaq) yüksək olanda LED-ə cərəyan verir, aşağı olanda o biri LED-dən gələn cərəyanı çəkir. 1 kΩ-luq kiçik R1 ilə iki müddəti demək olar ki, bərabərləşdirirsən, LED2-yə paralel rezistorla isə iki LED-in eyni anda zəif yanmasının qarşısını alırsan.

555 taymer: düyməyə bas, 5 saniyə yansın
Düyməyə bir dəfə bas, LED təxminən 5 saniyə yanıb özü sönsün. Bu dövrə NE555-in monostable, yəni təkatımlı rejimidir: pilləkən avtomatının, gecikməli lampanın və taymerlərin əsasıdır. Müddəti yalnız bir rezistor və bir kondensator müəyyən edir. Tetikləmə girişini, hədd gərginliyini və T = 1,1 × R × C düsturunu özün qurduğun dövrədə yoxlayırsan.

555 ilə flip-flop: iki düymə ilə yaddaş dövrəsi
Bir düyməyə bas, LED yansın, barmağını çək, yanıq qalsın. Digər düyməyə basanda sönsün. NE555-in bistable rejimi içindəki flip-flopdan birbaşa istifadə edir: kondensatorla vaxt saymaq yoxdur, yalnız SET və RESET var. Bu dövrə 1 bitlik yaddaşın ən asan qurulan formasıdır və flip-flop məntiqini ilk dəfə görmək üçün çox uyğundur.

Toxunma taymeri: barmaqla tətiklənən 555
İki naqil ucunu bir barmaqla birlikdə tut: LED yanır və təxminən 7,5 saniyə sonra özü sönür. Barmağın iki uc arasında bir neçə meqaohmluq rezistor kimi davranır və NE555-in tətik girişini aşağı çəkir. Girişi yuxarıda saxlayan 10 MΩ-luq rezistor bu kiçik cərəyanı belə kifayət edir. Tətik girişinin nə qədər həssas olduğunu və bu həssaslığın nədən asılı olduğunu öz barmağınla görürsən.

Buzzer-li ton generatoru: 555 ilə səs tezliyi
NE555 mikrosxemini saniyədə təxminən 686 dəfə açılıb-bağlanan açara çevir və nəticəni qulağınla eşit. Düyməyə basanda passiv buzzer nazik, düz ton çıxarır; tonun qalınlığını iki rezistor və bir kondensator müəyyən edir. Səs tezliyinin nə olduğunu, astable rejimin tezlik düsturunu və bir rezistoru dəyişəndə səsin niyə nazikləşdiyini özün qurduğun dövrədə görürsən.

Qaranlıq həyəcanı: 555 ilə işıq sönəndə səslənən dövrə
İşıq sönəndə səslənməyə başlayan həyəcan siqnalı. NE555 dinamikdən təxminən 1,4 kHz-lik ton yaradır; RESET (ayaq 4) girişini BC547 idarə edir. İşıqda LDR tranzistoru keçiriciliyə salır, ayaq 4 GND-yə çəkilir və 555 susur. Qaranlıqda tranzistor kəsilmə rejiminə keçir, siqnal səslənir. Potensiometrlə həddi təxminən 0,2–45 lüks arasında tənzimləyirsən.

Əsas məntiq elementləri: AND, OR və NOT dövrəsi
Rəqəmsal elektronikanın üç əsas daşını eyni breadboard-da yoxla. İki düymə A və B girişlərin olur; qırmızı LED AND, yaşıl LED OR, sarı LED NOT elementinin nəticəsini göstərir. 74HC08, 74HC32 və 74HC04 mikrosxemləri ilə dörd düymə kombinasiyasını ardıcıl yoxlayır, doğruluq cədvəlini öz gözünlə çıxarırsan.

NAND və NOR: inversiya edən məntiq elementləri
74HC00 və 74HC02 mikrosxemləri ilə iki inversiya edən məntiq elementini yan-yana qur. NAND AND-in, NOR isə OR-un əksidir. İki düymə A və B girişləri olur; qırmızı LED NAND, yaşıl LED NOR nəticəsini göstərir. Düymələrə toxunmadan hər iki LED yanır. Dörd birləşməni ardıcıl yoxlayır, doğruluq cədvəlini özün çıxarır və 74HC02-nin fərqli ayaq düzülüşünü tanıyırsan.

NAND ilə bütün elementlər: tək mikrosxem, üç əməl
Tək bir 74HC00 mikrosxemi ilə NAND, AND və NOT elementlərini eyni anda qur. NAND elementi universaldır: kifayət qədər NAND ilə bütün məntiq dövrələrini düzəltmək olar. İki düymə girişlərin olur; qırmızı LED NAND, yaşıl LED AND, sarı LED NOT nəticəsini göstərir. Tapşırıqda eyni mikrosxemdən bir də OR elementi çıxarırsan.

XOR: fərqi tapan məntiq elementi
74HC86 mikrosxemi ilə XOR elementini qur: iki girişi bir-birindən fərqlidirsə, çıxışı 1 olur. İki düymə giriş olur; qırmızı LED XOR nəticəsini, yəni "fərq var" məlumatını göstərir. İkinci XOR elementi çevirici kimi qoşulur və yaşıl LED-də XNOR nəticəsini verir: girişlər bərabərdirsə yanır. Beləcə iki bitin bərabər olub-olmadığını yoxlayan kiçik müqayisəedici qurmuş olursan.

SR trigger: iki NOR məntiq elementi ilə 1 bitlik yaddaş
İki NOR məntiq elementini çarpaz qoş, əlində 1 bitlik yaddaş olsun. 74HC02 ilə qurduğun bu SR trigger, S düyməsinə basanda Q çıxışını 1, R düyməsinə basanda 0 edir və düyməni buraxanda son vəziyyəti saxlayır. Bütün flip-flop-ların içində bu kiçik quruluş var. Doğruluq cədvəlini LED-lərdən oxuyur, qadağan vəziyyəti də özün sınayırsan.

D flip-flop: 74HC74 ilə 1 bitlik yaddaş
Kompüter yaddaşının ən kiçik hissəsini özün qur. 74HC74-ün içindəki D flip-flop, saat impulsu gələn anda D girişindəki dəyəri götürür və növbəti impulsa qədər saxlayır. Datanı düymə ilə, saat impulsunu sürüşən açarla verirsən; qırmızı LED yaddaşın içində nə olduğunu göstərir. Yüksələn kənar anlayışını gözünlə görürsən.

Müqayisəedici: hansı böyükdür?
İki potu çevir: hansının gərginliyi yüksəkdirsə, onun LED-i yanır. RV1 öndədirsə qırmızı, RV2 öndədirsə yaşıl. LM358 burada müqayisəedicidir; müsbət və mənfi girişini müqayisə edir, çıxışını ya ən yuxarı, ya ən aşağı itələyir. Tək çıxış iki LED-i növbə ilə yandırır. Op-amp girişlərini, giriş aralığını və iki gərginlik bərabər olanda niyə titrəmə olduğunu öyrənirsən.

9 V-dan 5 V: LM7805 ilə sabit gərginlik
9 V batareyadan sabit 5 V al: LM7805 artıq gərginliyi üzərində saxlayır, batareya 9,5 V-dan 7 V-a düşsə belə çıxış 5 V-da qalır və LED həmişə eyni parlaqlıqda yanır. Multimetrlə girişi və çıxışı ölçürsən. Sabit stabilizatoru, iki kondensatorun vəzifəsini, düşmə gərginliyini, stabilizatorun istiliyə çevirdiyi gücü və 9 V batareyadan 5 V almağın niyə səmərəsiz olduğunu öyrənirsən.

Statik elektrik detektoru
Toxunmadan işləyən yük detektoru. Saçına sürtdüyün şarı və ya plastik daraqı qısa antena naqilinə yaxınlaşdırıb uzaqlaşdıranda LED özbaşına yanıb-sönür. Sirri ardıcıl qoşulmuş üç BC547-dir: hər biri əvvəlkinin cərəyanını artırır və ümumi qazanc milyonlara çatır. Beləliklə, şarın antenada yaratdığı, ölçü cihazının belə çətin gördüyü cərəyan bir LED-i yandırmağa kifayət edir. Statik elektriki və qazancların necə vurulduğunu yoxlayırsan.

Pult test cihazı: görünməyən işığı gör
Televizor pultunun bir düyməsinə bas: LED titrəyir, buzzer cızıldayır. Pultun ucundakı işıq infraqırmızıdır, göz görmür; VS1838B qəbuledici görür və çıxışını aşağı salır. Bu aşağı siqnalı BC557 adlı PNP tranzistor LED-ə və aktiv buzzer-ə çevirir. Beləliklə, hansı pultun işlədiyini, hansının batareyasının bitdiyini bir neçə saniyəyə başa düşürsən. PNP tranzistorla tanış olmaq üçün də yaxşı dövrədir: baza aşağı olanda keçirir.

Sabit əl oyunu
Halqanı əyri naqilin bir ucundan o biri ucuna naqilə toxundurmadan apar. Toxunduğun an buzzer ötür, LED yanır və halqanı çəksən də susmur: dövrə toxunuşu xatırlayır. Yenidən başlamaq üçün düyməyə basırsan. Yaddaşı NE555 təmin edir; iki dayanıqlı rejimdə işləyir və ən qısa təması belə tutur. Yolu çılpaq mis naqildən özün bükürsən: döngələr sıxlaşdıqca oyun çətinləşir. Əlinin nə qədər sabit olduğunu sınayarkən SET və RESET məntiqini də görürsən.

LM317 ilə tənzimlənən qida mənbəyi
Potu çevirdikcə çıxış gərginliyi 1,25 V ilə təxminən 6,5 V arasında dəyişir; qırmızı LED sönükdən parlağa keçir. LM317 çıxışı ilə tənzimləmə ayağı arasında həmişə 1,25 V saxlayır; iki rezistorun nisbəti çıxışı təyin edir. Batareya 9 V-dan bir az düşsə belə, tənzimlədiyin gərginlik sabit qalır. Xətti stabilizatoru, tənzimləmə düsturunu, düşmə gərginliyini və artıq gərginliyin istiliyə çevrilməsini öyrənirsən.
Orta səviyyə54 dövrə

Temperatur həyəcanı: NTC və iki tranzistorlu istilik xəbərdarlığı
Mühit qızanda səslənən temperatur həyəcanı. NTC termistorun müqaviməti temperatur artdıqca azalır; gərginlik bölücüdəki bu dəyişiklik iki BC547 ilə qurulan açarı tetikləyir, aktiv buzzer səslənir və LED yanır. Astananı 100 kΩ pot ilə təxminən 23 °C ilə 50 °C arasında tənzimləyirsən. Əks əlaqə rezistoru astanada cızıltının qarşısını alır. NTC-ni barmaqlarınla tutaraq və ya saç qurutma maşını ilə qızdıraraq sınayırsan.

Rele idarəsi: tranzistor və diodla rele nəzarəti
Rele kiçik cərəyanla tamamilə ayrı dövrəni açıb-bağlayan mexaniki açardır. Bu dövrədə düyməyə basanda BC547 relenin sarğısına cərəyan verir, tıq səsi ilə kontakt qapanır və LED yanır. Sarğıya tərs qoşulmuş 1N4007 diodu açılma zamanı yaranan gərginlik sıçrayışından tranzistoru qoruyur. Kontakt burada yalnız 5 V ilə LED-i açıb-bağlayır: şəbəkə gərginliyini breadboard üzərində heç vaxt yoxlama.

Tranzistorlu flip-flop: iki LED-li flaşer dövrəsi
Elektronikaya başlayan hər kəsin qurduğu klassik flip-flop dövrəsi: iki BC547 tranzistor, iki kondensator və dörd rezistorla iki LED növbə ilə yanıb-sönür. Mikrosxem yoxdur, kod yoxdur. Bu dövrənin əsl adı astabil multivibratordur; tranzistorlar bir-birini növbə ilə bağlayır. Kondensatorun tranzistoru necə susdurduğunu və müddətin R × C ilə necə tənzimləndiyini görürsən.

Tranzistorlu yaddaş: iki düymeli flip-flop dövrəsi
İki BC547 tranzistor bir-birini kilidləyir və 1 bitlik yaddaş olur: S1-ə basanda qırmızı LED, S2-yə basanda yaşıl LED yanır və düyməni buraxsan da belə qalır. Kondensator yoxdur, mikrosxem yoxdur. Bu dövrə bistabil multivibratordur, yəni əsl flip-flop-un tranzistorlu variantıdır. Kompüter yaddaşının ən kiçik hissəsinin necə işlədiyini əllərinlə quraraq görürsən.

Tranzistorlu taymer: düyməyə bas, 3 saniyə yansın
Düyməyə bir dəfə bas: LED dərhal yanır və təxminən 3 saniyə sonra özü sönür. Mikrosxem yoxdur; vaxtı iki BC547 tranzistoru və 47 µF kondensator tutur. Bu dövrə təkatımlı (monostable) multivibratordur: yalnız bir dayanıqlı halı var, təkan veriləndə bir müddət o biri vəziyyətə keçir və geri qayıdır. Müddəti R × C təyin edir; 9 V batareyada tranzistoru qoruyan 1N4148 diodunun işini də görürsən.

Tranzistorla məntiq elementləri: NOT, NOR və NAND
Məntiq elementi mikrosxeminin içində nə olduğunu iki BC547 ilə özün qur. İki düymə A və B girişləri olur, LED Y çıxışını göstərir: LED yanırsa çıxış 1-dir. İki jumper-in yerini dəyişməklə eyni dövrəni NOT, NOR və NAND elementinə çevirirsən: tək tranzistor tərsləyir, yan-yana iki tranzistor NOR, üst-üstə iki tranzistor NAND olur. Hər elementin doğruluq cədvəlini öz barmaqlarınla doldurursan.

Qırılan tel alarmı: iki tranzistorlu kilidlənən alarm
Qapının və ya qutu qapağının qarşısına nazik tel çək: tel qırıldığı an buzzer səslənir və LED yanır. Tel yenidən qoşulsa belə, alarm susmur; yalnız sıfırlama düyməsi susdurur. Sirr bir BC547 ilə bir BC557-nin bir-birini açıq saxlamasındadır: iki tranzistor tiristor kimi kilidlənir. Gözləmə zamanı batareyadan yalnız təxminən 0,09 mA çəkir.

İki tranzistorlu bip dövrəsi: BC547 və BC557 ilə ton
Düyməyə basdığın müddətcə dinamikdən təxminən 1 kHz-lik bip səsi gəlir. Mikrosxem yoxdur: səsi bir BC547 (NPN) ilə bir BC557 (PNP) birlikdə yaradır; bu cütə komplementar cüt deyilir. Tonu 47 nF-lıq kondensator və iki rezistor təyin edir. Dinamikə ardıcıl 220 Ω rezistor tranzistoru 100 mA həddinin çox altında saxlayır.

Tək düymə ilə yandır-söndür: 555 ilə bas yandır, bas söndür
Düyməyə bir dəfə bas, LED yansın; bir daha bas, sönsün. Tək düyməli lampa açarı kimi işləyir. NE555-in iki girişi birləşdirilir və qidanın yarısında saxlanılır; çıxışın son vəziyyətini 1 µF-lıq kondensator xatırlayır. Düyməyə basanda bu kondensator girişə qoşulur və 555-i əks vəziyyətə itələyir. Eyni kondensator düymə sıçrayışını da süzür: bir basış, bir dəyişiklik.

Mini piano: 555 ilə səkkiz klavişli oktava
Səkkiz klavişə növbə ilə bas: dinamikdən Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si və incə Do gəlir. Səsi tək bir NE555 yaradır; klavişlər 555-in zamanlama müqavimətini ardıcıl rezistor zəncirinin müxtəlif nöqtəsindən götürür. Notalar təxminən 264 ilə 526 Hz arasındadır və simulyasiyada hədəfdən ən çox 16 sent (yarımtonun altıda biri) sapır. Klavişə basmayanda dövrə susur; iki klavişə birdən bassan, incə olan çalır.

Metronom: 555 ilə tənzimlənən tempo və klik səsi
Potu fırlat, tempo dəyişsin: dinamikdən müntəzəm klik səsləri gəlir, LED hər vuruşda yanıb-sönür. Tempo təxminən 32 ilə 230 vuruş/dəqiqə (BPM) arasında tənzimlənir; mexaniki metronomların 40 ilə 208 diapazonunu əhatə edir. NE555-in yanındakı diod çıxışı hər vuruşda yalnız 18 ms yüksək saxlayır, ona görə uzun bip yox, qısa klik eşidilir. Potun vəziyyəti ilə tempo arasındakı əlaqə xətti deyil.

Polis sireni: iki 555 ilə qalxıb-enən səs
Batareyanı qoş, dinamikdən uuu-iii kimi qalxıb-enən sirena səsi gəlsin; mavi LED də eyni ritmdə yanıb-sönsün. Yavaş işləyən birinci NE555 ikincisinin ayaq 5-ə (CTRL) qoşulub və onun hədlərini daim sürüşdürür. Ton təxminən 620 Hz ilə 1300 Hz arasında, hər 1,45 saniyədə bir dəfə qalxıb-enir. Dinamiki qulağına yaxın işlətmə.

İki tonlu qapı zəngi: 555 ilə ding dong səsi
Düyməni bas: dinamikdən təxminən 640 Hz-lik incə ding gəlir. Burax: səs 510 Hz-ə qalınlaşır, dong olur və təxminən 1,3 saniyəyə azalaraq susur. Tək NE555 hər iki tonu yaradır; dong-u düymə ilə dolan 2200 µF-lıq kondensator çalır. Düymə basılmayanda dövrə batareyadan heç cərəyan çəkmir, batareya qoşulu qala bilər.

PWM ilə LED işığını azaltma: 555 və potla parlaqlıq tənzimi
Potu fırlat, üç LED demək olar ki, sönükdən tam parlağa qədər tənzimlənsin. NE555 saniyədə təxminən 1200 dəfə açılıb-bağlanır; pot və iki diod tezliyi demək olar ki, sabit saxlayarkən hər dövrdə açıq qalma payını, yəni doldurma əmsalını təxminən 4% ilə 95% arasında dəyişir. LED həmişə eyni cərəyanla yanır, göz ortalamanı görür. Bu üsula PWM deyilir.

PWM ilə mühərrik sürəti: 555 və MOSFET ilə DC mühərrik idarəsi
Potensiometri fırlat, reduktorlu DC mühərrik yavaşlasın və ya sürətlənsin. NE555 saniyədə təxminən 8300 dəfə açılıb-bağlanan siqnal yaradır; bu siqnal IRLZ44N MOSFET-i açar kimi açıb bağlayır və mühərrik 9 V-u qısa impulslar şəklində alır. Orta gərginlik doldurma əmsalı ilə artır və ən çox təxminən 6 V olur. Mühərrikə əks qoşulan diod bobinin əks zərbəsini təhlükəsiz söndürür.

De Morqanı öz gözünlə gör: iki dövrə, eyni cədvəl
De Morqan qaydasını iki ayrı dövrə ilə öz gözünlə yoxla. Eyni iki düymə hər iki dövrəni qidalandırır: birində 74HC00 ilə NAND, digərində 74HC04 ilə inversiya və 74HC32 ilə OR. Qırmızı və yaşıl LED dörd giriş birləşməsinin hamısında birlikdə yanıb-sönür, yəni NOT (A · B) = NOT A + NOT B. Tapşırıqda ikinci qaydanı da qurursan.

Yarım toplayıcı
İki məntiq elementi ilə hesablama aparan ilk dövrəni qur: yarım toplayıcı birbitlik iki ədədi toplayır. İki düymə A və B ədədləridir; 74HC86 (XOR) cəm bitini, 74HC08 (AND) keçid bitini yaradır. İki LED yan-yana ikilik ədəd kimi oxunur: solda keçid, sağda cəm. İki düyməni birlikdə basanda yalnız soldakı LED yanır və 1 + 1 = 10 nəticəsini öz gözünlə görürsən.

Tam toplayıcı
Yarım toplayıcıdan bir addım irəli get: tam toplayıcı üç biti birdən toplayır. S1 və S2 A ilə B ədədləridir, S3 isə sağdakı mərtəbədən gələn keçiddir (Cin). 74HC86, 74HC08 və 74HC32 birlikdə cəm və keçid bitini yaradır. İki LED yan-yana ikilik ədəd kimi oxunur: solda keçid, sağda cəm. Üç düyməni birlikdə basanda hər iki LED yanır və 1 + 1 + 1 = 11 nəticəsini öz gözünlə görürsən.

Çoxluq dövrəsi: üç nəfərlik səsvermə
Üç nəfər səs versin, ən azı ikisi bəli desə, yaşıl LED yansın. 74HC08-in üç AND elementi hər ikili bəli birləşməsini tutur, 74HC32-nin iki OR elementi onları toplayır. Səkkiz sətirlik doğruluq cədvəlindən dövrəyə keçməyi öyrənirsən: hər 1 olan sətri yaz, sonra sadələşdir və M = A·B + B·C + A·C ifadəsinə çat.

Şifrəli qıfıl: dörd açarla kombinasiya dövrəsi
Dörd sürüşən açarla şifrə qur: düzgün kombinasiya (1-0-1-1) daxil ediləndə yaşıl LED yanır, digər 15 birləşmədə qırmızı LED. 74HC04 şifrədəki 0-ı tərsinə çevirir, 74HC08 dörd biti iki pillədə AND-ləyir. Qırmızı LED qıfıl çıxışının tərsidir. Şifrəni hansı NOT elementini taxıb çıxarmaqla dəyişəcəyini də tapşırıqda öyrənirsən.

2-dən 1-ə seçici (multiplekser): iki girişdən birini seç
İki verilən girişindən hansının çıxışa çatacağına tək seçmə girişi qərar versin. 74HC04, 74HC08 və 74HC32 ilə qurduğun bu 2-dən 1-ə seçicidə S3 buraxılanda qırmızı LED D0-ı, basılanda D1-i izləyir. Sarı və yaşıl LED həmin an hansı girişin seçildiyini göstərir. İki mikrofondan və ya iki sensordan birini seçən dövrələrin əsası budur.

2-dən 4-ə deşifrator: iki ünvan, dörd çıxış
İki düymə ilə dörd LED-dən yalnız birini seç. 74HC04 iki ünvan girişini tərsləyir, 74HC08-in dörd AND elementi hər ünvan üçün ayrı çıxış açır: 00-da LED1, 01-də LED2, 10-da LED3, 11-də LED4 yanır. Bu ünvan deşifrəsi üsulu kompüterlərin yaddaşdakı düzgün xananı və dövrədəki düzgün çipi seçməsinin əsasıdır.

Məntiq elementi ilə flaşer: 74HC14 ilə Şmitt osilyatoru
Tək məntiq elementi, bir rezistor və bir kondensatorla öz saat siqnalını yarat. 74HC14-ün içindəki Şmitt tetikli NOT elementi iki ayrı həddi sayəsində C1 dolub boşaldıqca özbaşına rəqs edir; LED1 ilə LED2 saniyədə təxminən bir dəfə növbə ilə yanıb-sönür. Histerezis anlayışını gözünlə görürsən və adi NOT elementinin bu işi niyə görə bilmədiyini öyrənirsən.

Düymə sıçrayışı təmizləyicisi: 74HC00 ilə sıçrayış əleyhinə dövrə
Açar bağlananda kontaktlar millisaniyələr ərzində bir neçə dəfə sıçrayır və məntiq dövrəsi tək hərəkəti çoxlu impuls sanır. 74HC00-ın iki NAND məntiq elementi ilə qurduğun bu SR trigger SW1 sürüşən açarının ilk təmasında bir dəfə dəyişir və sonrakı sıçrayışları nəzərə almır. LED1 və LED2 tərtəmiz çıxışı göstərir; sıçrayışın qarşısını alma (debounce) məntiqini özün qurursan.

Qapılı D trigger: dörd NAND elementi ilə 1 bitlik yaddaş
Bir bitlik yaddaşa bir qapı əlavə et. 74HC00-ın dörd NAND məntiq elementi ilə qurduğun qapılı D trigger, S2 (E) basılı olanda Q çıxışını S1-ə (D) bərabər edir, S2-ni buraxanda son dəyəri saxlayır. LED1 Q-nu, LED2 Q̄-nı göstərir. Bir mikrosxem kifayətdir, çünki bir element eyni zamanda inverter kimi də işləyir. Səviyyə ilə tətikləmənin nə olduğunu öz gözünlə görürsən.

JK flip-flop: CD4027 ilə dörd rejimli yaddaş
JK flip-flop, flip-flop ailəsinin ən bacarıqlı üzvüdür: tək mikrosxemlə saxla, qur, sıfırla və tərsinə çevir rejimlərinin hamısını sınayır, doğruluq cədvəlini LED-lərdən oxuyursan. CD4027 ilə qurduğun dövrədə J və K düymələri ilə rejimi seçir, sürüşən açarla saat impulsunu verirsən. Sarı LED saatı, qırmızı LED yaddaşı göstərir.

T flip-flop: 74HC74 ilə ikiyə bölən dövrə
D flip-flop-un çıxışını öz girişinə geri qoş, T flip-flop olsun: hər saat impulsunda vəziyyət dəyişir. 74HC74 ilə qurduğun dövrədə sarı LED saatı, qırmızı LED çıxışı göstərir və qırmızı tam yarı sürətlə yanıb-sönür. Bu ikiyə bölən bütün sayıcıların və rəqəmsal saatların ilk pilləsidir.

D flip-flop ilə yandır-söndür: sıçrayışsız tək düymə açarı
Düyməyə bir dəfə bas, LED yansın, bir də bas, sönsün. 74HC74 daxilindəki D flip-flop-un Q̄ çıxışını D girişinə qoşanda hər saat impulsunda vəziyyət dəyişir. Saat impulsunu S1 düyməsi verir; düymənin sıçrayışı RC süzgəcdən və 74HC14-ün Schmitt elementindən keçərək tək və təmiz frontə çevrilir. Beləliklə, hər basış tam bir dəyişiklik edir.

Kim əvvəl basdı? Yarışma dövrəsi: 74HC74 ilə kilidləmə
İki yarışmaçı, iki düymə: əvvəl basanın LED-i yanır və kilidlənir, gec qalan nə qədər bassa da heç nə dəyişmir. 74HC74-ün iki D flip-flop-u bir-birinin D girişini saxlayır. S3 sıfırlama düyməsi ikisini birdən söndürür və yeni tur başlayır. Düymə sıçrayışı nəticəni pozmur, çünki hər əlavə front eyni dəyəri yenidən yükləyir.

4 bitlik sürüşdürmə registri: 74HC74 ilə bitləri sürüşdür
S1 ilə bir bit seç, S2-yə bas: bit LED1-ə daxil olur, əvvəlki bitlər bir addım sağa sürüşür. İki 74HC74-ün dörd D flip-flop-u zəncir kimi qoşulub: hər Q növbətinin D girişinə gedir. Saat impulsunu 74HC14 ilə sıçrayışsız hala gətirilmiş S2 düyməsi verir. Tək naqillə ardıcıl daxil olan dörd bit, dörd LED-də paralel görünür.

2 bitlik sayğac: 74HC74 ilə 0-dan 3-ə qədər sayan dövrə
İki flip-flopu ardıcıl qoş və 0-dan 3-ə qədər sayan sayğacın olsun. 74HC74 ilə qurduğun dövrədə sürüşən açarı 1 vəziyyətinə hər çəkişin bir impulsdur: yaşıl LED 1-lər, qırmızı LED 2-lər mərtəbəsini göstərir və say 00, 01, 10, 11 kimi irəliləyib başa qayıdır. Bu asinxron (dalğa) sayğac rəqəmsal saatların və tezlik bölücülərin əsas tikinti blokudur.

4 bitlik ikili sayğac: CD4520 ilə 0-dan 15-ə sayan dövrə
Dörd LED 0-dan 15-ə qədər ikili sayır: soldakı LED1 8-lər, sağdakı LED4 1-lər mərtəbəsidir. CD4520-nin (U1) içindəki dörd flip-flop eyni saatla işləyir, yəni sinxron sayğacdır. Saatı 74HC14 (U2) ilə qurulan təxminən 1 Hz-lik osilyator verir. 15-dən sonra sayğac daşır və 0-a qayıdır. S1-ə basanda dörd LED sönür və sayma 0-dan yenidən başlayır.

4017 ilə qaçan işıq: düymə ilə irəliləyən 10 LED
Hər düyməyə basanda işıq növbəti LED-ə atlasın. CD4017 onluq sayıcı gələn saat impulslarını sayır və on çıxışından yalnız birini yandırır; onuncu impulsdan sonra başa qayıdır. Düymənin sıçrayışını kiçik rezistor və kondensator süzgəci təmizləyir. Sayıcı məntiqini, qaçan işıq effektlərinin əsasını və saat impulsu anlayışını öyrənirsən.

555 və 4017 ilə qaçan işıq: sürəti tənzimlənən 10 LED
Qaçan işığı düymədən azad et: NE555 saat impulslarını özü yaradır, CD4017 bu impulsları sayır və on LED-i növbə ilə yandırır. Sürəti potensiometrlə tənzimləyirsən; işıq bir turu ən sürətli rejimdə təxminən 1 saniyəyə, ən yavaş rejimdə 7,5 saniyəyə tamamlayır. İki mikrosxemi saat xətti ilə bir-birinə qoşmağı, osilatorun tezliyini rezistorla dəyişməyi və qida kondensatorunun nəyə lazım olduğunu öyrənirsən.

Qara şimşək: 555 və 4017 ilə gedib-gələn işıq
Altı LED-də bir işıq bir uca qaçır, oraya çatanda geri dönür: qaçan işıq effekti. NE555 (U1) saat impulslarını yaradır, CD4017 (U2) on addım sayır və səkkiz 1N4148 diod (D1-dən D8-ə qədər) bu on addımı altı LED-ə gediş və dönüş kimi paylayır. Sürəti RV1 potensiometri ilə tənzimləyirsən. Diodlu VƏ YA qoşulmasını və CD4017 çıxışının nə qədər cərəyan verdiyini öyrənirsən.

Svetofor: 555 və 4017 ilə qırmızı, sarı, yaşıl
Qırmızı, qırmızı ilə birlikdə sarı, yaşıl və sarı: svetoforun ardıcıllığı üç LED ilə masanın üstündə. NE555 (U1) addım impulslarını yaradır, CD4017 (U2) sayır və doqquz 1N4148 diod (D1-dən D9-a qədər) addımları rənglərə paylayır: qırmızı 4 addım, yaşıl 3, sarı 1. Q8 sıfırlamaya qoşulduğu üçün dövr 8 addımda qapanır. Müddətləri RV1 ilə tənzimləyirsən. Bu, öyrənmə dövrəsidir, real svetofor deyil.

Polis çaxıdı: 555 və 4017 ilə qırmızı-göy cüt çaxma
Qırmızı LED-lər iki dəfə çaxır, ardınca göylər iki dəfə: oyuncaq patrul maşınının üst lampası kimi. NE555 (U1) saniyədə 7-dən 15-ə qədər impuls yaradır, CD4017 (U2) on addım sayır, dörd 1N4148 diod (D1-dən D4-ə qədər) dörd addımı iki rəngə paylayır. Sürəti RV1 ilə tənzimləyirsən. Diodlu VƏ YA qoşulmasını, göy LED-in düz gərginliyini və CD4017 çıxışının cərəyan həddini öyrənirsən. Oyuncaq və maket üçündür.

Elektron zər: 555 və 4017 ilə altı LED-li zər
Düyməni bas, altı LED birdən parlasın; burax, yalnız biri yanıq qalsın. Soldan neçənci LED yanırsa, zərin dəyəri odur. NE555 saniyədə təxminən 686 impuls yaradır, CD4017 bu impulslarla 1-dən 6-ya qədər sayıb başa qayıdır. Say o qədər sürətlə dövr edir ki, harada dayanacağını əllə tənzimləyə bilməzsən; nəticəni təsadüfi edən də budur. Sayğacı istədiyin ədəddə sıfırlamağı, saat xəttini düymə ilə açıb bağlamağı və pull-down rezistorunu öyrənirsən.

0-dan 9-a sayğac: 555 və CD4026 ilə 7 seqmentli indikator
Birrəqəmli indikator saniyədə bir artır: 0, 1, 2 deyə 9-a qədər qalxır, sonra yenidən 0. NE555 təxminən 1 Hz-lik saat impulsu yaradır, CD4026 bu impulsları sayır və hansı rəqəmdə hansı seqmentin yanacağına özü qərar verir; araya ayrıca dekoder girmir. Düyməni basanda say 0-a qayıdır. Ortaq katodlu 7 seqmentli indikatoru, hər seqment üçün niyə ayrıca rezistor lazım olduğunu və sayğacın sıfırlama girişini öyrənirsən.

Düymə ilə skor lövhəsi: CD4026 ilə basanda artan rəqəm
S1 düyməsinə hər basanda birrəqəmli göstəricidəki say bir artır: 0, 1, 2 deyə 9-a qədər qalxır, sonra yenidən 0. CD4026 basışları sayır və rəqəmi ümumi katodlu 7 seqmentli göstəricidə özü yazır. Düymənin kontaktı sıçrayaraq qapandığı üçün tək basış bir neçə ədədi keçirə bilər; RC süzgəc və mikrosxemin Schmitt girişi bunun qarşısını alır. S2 skoru 0-a çəkir.

Həssas qaranlıq açarı
Otaq qaralanda sarı LED özü yanır, işıqlananda sönür. LDR işığı gərginliyə çevirir, LM358 bu gərginliyi potla tənzimlədiyin astana ilə müqayisə edir. Çıxışdan geri qayıdan 220 kΩ-luq rezistor histerezis yaradır: LED təxminən 9,3 lüksdə yanır, 10,5 lüksdə sönür; işıq yavaş dəyişsə də titrəmir. Müqayisəediciyi, histerezisi və lüks hesabını öyrənirsən.

Operasiya gücləndiricili temperatur siqnalizasiyası: LM358 və NTC
Ətraf isinəndə səs verən temperatur siqnalizasiyası. NTC1, RV1 və üç rezistordan qurulan körpü LM358-in iki girişinə gərginlik verir; NTC isinib hədd dəyərini keçəndə çıxış Q1 vasitəsilə buzzer-i və LED-i işə salır. Həddi RV1 ilə təxminən 30 ilə 59 °C arasında tənzimləyirsən, R4 təxminən 2 °C histerezis əlavə edir. Körpü sayəsində batareya zəifləsə də hədd sürüşmür.

Maqnit qapı siqnalizasiyası: reed açarlı kilidlənən siqnalizasiya
Çərçivəyə reed açar (S2), qapıya maqnit qoy: qapı açıldığı an buzzer səs verir, LED yanır. Qapını geri bağlasan da siqnalizasiya susmur; yalnız sıfırlama düyməsi (S1) susdurur. BC547 (Q1) ilə BC557 (Q2) bir-birini açıq saxlayır və tiristor kimi kilidlənir. Gözləyərkən batareyadan yalnız təxminən 0,09 mA çəkir.

Su səviyyə göstəricisi (4 pilləli)
Stəkandakı suyun hündürlüyünü dörd LED ilə göstərən səviyyə göstəricisi. Suya beş naqil sallanır: biri ortaq, dördü fərqli hündürlükdə. Su bir naqilə çatanda həmin naqilin BC547 tranzistoru açılır və LED-i yanır: əvvəlcə iki yaşıl, sonra sarı, ən üstdə qırmızı. Qırmızı ilə birlikdə aktiv buzzer də ötür və qabın dolduğunu bildirir. Çən göstəricilərinin məntiqini, suyun keçiriciliyini və tranzistorla açıb-bağlamanı yoxlayırsan.

Zəlzələ həyəcanı: silkələnəndə səs verən dövrə
Masaya yüngülcə vur: buzzer səs verir, LED yanır və təxminən 3,5 saniyə sonra dövrə özü susur. Silkələnməni içində nazik yay olan titrəyiş sensoru tutur; müddəti təkatımlı (monostable) rejimdə işləyən NE555 saxlayır. Sensorun təması göz qırpımı qədər davam edir, 555 isə onu saniyələrlə davam edən xəbərdarlığa çevirir. Bu, zəlzələ xəbərdarlıq sistemi deyil; silkələnməni bildirən tədris dövrəsidir.

Lazer silahı səsi
Düyməyə bas və burax: dinamikdən elmi-fantastik filmlərdəki kimi "piyuv" deyə sürüşən səs çıxır. Səs təxminən 2,1 kHz-dən başlayır və dörddə bir saniyə ərzində qalınlaşaraq sönür. Tonu tək NE555 yaradır; sürüşməni düyməni buraxdığın an boşalmağa başlayan 100 µF-lıq kondensator edir. Dinamik çıxışa birbaşa yox, kondensator və rezistor üzərindən qoşulur. Bu dövrə yalnız səs effektidir.

İkilidən 7 seqmentə: CD4511 dekoderi
Dörd sürüşkən açarla ikili ədəd qur, qarşılığını ekranda rəqəm kimi gör: 0101 yazanda 5, 1001 yazanda 9 çıxır. Çevirməni CD4511 edir; dörd girişinə baxır və ümumi katodlu 7 seqmentli göstəricidə hansı çubuqların yanacağına qərar verir. 10 ilə 15 arasındakı ədədlərdə ekran qəsdən sönür. 8, 4, 2, 1 mərtəbə dəyərlərini, dekoderin nə etdiyini və girişlərin niyə aşağı çəkmə rezistoru ilə sabitləndiyini öyrənirsən.

Ardıcıl şifrəli kilid: CD4017 ilə düymə şifrəsi
Dörd düyməyə düzgün ardıcıllıqla bas: qırmızı LED sönür, yaşıl LED yanır və kilid açıq qalır. Aradakı tələ düymələrindən birinə toxunsan hər şey əvvələ qayıdır. Ardıcıllığı CD4017 sayğacı saxlayır: həmin an hansı çıxış 1-dirsə, yalnız həmin çıxışa qoşulu düymə sayğacı bir addım irəlilədə bilər. Dörd diod düymələri bir-birindən ayırır. Bu, oyun və öyrənmə dövrəsidir, real təhlükəsizlik kilidi deyil.

Reaksiya vaxtı ölçən: işığı nə qədər sürətlə dayandırırsan?
Dostun START düyməsini basılı saxlayır və istədiyi an buraxır: işıq on LED boyunca qaçmağa başlayır. Sən tərpəndiyini görən kimi STOP düyməsinə basırsan; işığın qaldığı LED reaksiya vaxtını göstərir. NE555 saatı hər LED-i təxminən 49 ms yandırır, CD4017 addımları sayır, ikinci NE555 START və STOP-u yadda saxlayır. Gecikərsənsə, işıq son LED-də dayanır.

Axan siqnal: dolan işıq çubuğu
Yeni avtomobillərin siqnal lampası kimi: yeddi sarı LED bir-bir əlavə olunaraq yanır, yananlar yanıq qalır, çubuq dolanda hamısı sönür və hər şey yenidən başlayır. Saatı NE555 verir, ardıcıllığı 74HC595 sürüşdürmə registri saxlayır. Registrin səkkizinci çıxışı BC547 vasitəsilə öz sıfırlama pinini idarə edir; çubuq özü-özünü boşaldır. Sürüşdürmə registrini, iki saat girişini birləşdirmənin təsirini və özünü sıfırlayan sayğacı öyrənirsən.

İnfraqırmızı maneə detektoru
Əlini sensorun bir neçə santimetr üstünə gətir: qırmızı LED yanır, buzzer səslənir. TCRT5000 görünməyən infraqırmızı işıq göndərir və əks olunan işığı ölçür; LM358 bu ölçünü potensiometrlə tənzimlədiyin hədlə müqayisə edir. BC547 buzzer-i və LED-i idarə edir, 470 kΩ-luq rezistor isə həddə titrəməni önləyir. Komparatoru, əks olunan işıqla məsafə aşkarlamanı və histerezisi öyrənirsən. Məsafə bir neçə santimetrlə məhduddur.

Nəfəs alan LED (üçbucaq dalğa)
Qırmızı LED bir neçə saniyəyə yavaşca parlayır, sonra yavaşca sönür; yatmış birinin nəfəsi kimi. LM358-in iki yarısı birlikdə işləyir: biri Şmitt komparatoru, o biri inteqrator. Birlikdə təxminən 5 saniyəlik üçbucaq dalğa yaradırlar. BC547 bu dalğanı izləyir və LED-in cərəyanını sıfırdan 18 mA-ə qədər idarə edir. Virtual torpağı, sabit cərəyanla xətti rampa yaratmağı və emitter izləyicisini öyrənirsən.

Releylə möhürləmə: start və dayandır
Start düyməsinə bir dəfə basırsan, rele çəkir və düyməni buraxsan da çəkili qalır; Dayandır açarını sürüşdürəndə buraxır. Sirr releyin öz NO kontaktındadır: kontakt start düyməsini körpüləyir və sarğını özü qidalandırmağa davam edir. Buna möhürləmə deyilir; idarəetmə dərslərinin ilk dövrəsidir. Sarğıya əks qoşulmuş 1N4007 diodu da açarı əks gərginlikdən qoruyur.

Yalan detektoru: dəri müqavimətini ölçən həyəcan oyunu
Barmaqların tərləyəndə yaşıl LED-i söndürüb qırmızını yandıran ziyafət oyunu. Eyni əlin iki barmağına sarınan folqalar dəri müqavimətini ölçür; həyəcan tərləməni artırır, müqavimət düşür. Üç BC547 bu kiçik cərəyanı gücləndirir, həddi RV1 potu ilə öz sakit dəyərinə tənzimləyirsən. Əsl yalan detektoru deyil: yalanı yox, həyəcanı və nəmi göstərir, nəticə adamdan adama çox dəyişir. Dərinin keçiriciliyini, gərginlik bölücünü və Darlinqton qoşulmasını sınayırsan.
Qabaqcıl səviyyə10 dövrə

Alqışla yanan LED: üç BC547 ilə səs detektoru
Əl çal: qırmızı LED yanır, təxminən 1,6 saniyə yanıq qalır və özü sönür. Mikrosxem yoxdur: alqışı elektret mikrofon tutur, BC547-li gücləndirici bir neçə millivoltluq siqnalı volt səviyyəsinə çıxarır, iki BC547 ilə qurulan təkatımlı dövrə isə müddəti tutur. Kiçik siqnalı gücləndirməyi, kondensatorla kuplajı, diodla istiqamət seçməyi və qidanı süzməyi öyrənirsən.

555 ilə servo test dövrəsi: potensiometrlə bucaq tənzimi
Potensiometri fırlat, servo qolu onu izləsin. NE555 təxminən 19 ms-də bir, müddəti potensiometrdən asılı olan impuls yaradır: 1,1 ms-də qol bir uca, 2 ms-də o biri uca gedir. İki 1N4148 diod dolma və boşalma yolunu ayırır; potensiometr bu iki yol arasında bölüşdürüldüyü üçün impuls uzananda period dəyişmir. SG90 4,8–6 V istədiyi üçün dövrə MB102-dən 5 V ilə qidalanır.

Halqa sayğacı: 74HC74 ilə dörd LED-də fırlanan işıq
S2-yə bas: LED1 yanır, qalan üçü sönür. Sonra S1-ə hər basanda tək işıq bir LED irəliləyir və LED4-dən sonra yenidən LED1-ə qayıdır. İki 74HC74-ün (U1, U2) dörd D flip-flop-u halqa kimi qoşulub: sonuncu flip-flop-un Q çıxışı birincinin D girişinə qayıdır. S2 qurma və silmə girişləri ilə başlanğıc nümunəni yükləyir. Saatı 74HC14 (U3) ilə sıçrayışsız hala salınmış S1 verir.

Şans çarxı: 555 və 4017 ilə yavaşıyaraq dayanan işıq
Düyməni bas, işıq on LED-lik çarxda sürətlə fırlansın; burax, yavaşıyaraq bir LED-də dayansın. NE555 (U1) düymə basılı olanda saniyədə təxminən 21 addım atır; S1 buraxılanda C4 boşaldıqca saat yavaşıyır və təxminən 6 saniyəyə dayanır. CD4017 (U2) on LED-i ardıcıl yandırır. 555-in astana gərginliyini, kondensatorda yığılan yükü və nəticənin niyə əvvəlcədən bilinmədiyini öyrənirsən.

00-99 sayğacı: iki CD4026 ilə ikirəqəmli göstərici
İkirəqəmli göstərici 00-dan 99-a qədər sayır, sonra yenidən 00-a qayıdır. U1 (NE555) RV1 ilə tənzimlənən, saniyədə 1,2 ilə 4,6 arası impuls yaradır; təkliklər sayğacı U2 hər impulsda bir artır. U2-nin ötürmə çıxışı (ayaq 5) 9-dan 0-a keçəndə yüksəlir və onluqlar sayğacı U3-ü bir addım irəli aparır. S1 hər iki mərtəbəni birdən 00-a çəkir.

Batareya səviyyə göstəricisi: LM358 və üç LED
9 V batareyanın nə qədər dolu olduğunu üç LED ilə göstərən batareya səviyyə göstəricisi: 8,4 V-dan yuxarıda yaşıl, 7,25 V-a qədər sarı, ondan aşağıda qırmızı yanır. Dövrə ölçdüyü batareyadan qidalanır. Buna görə LED4-ün düz gərginliyi batareyadan asılı olmayan etalon olur. LM358-in iki yarısı bu etalonu rezistor nərdivanından gələn gərginliklərlə müqayisə edir, RV1 ilə bir dəfə tənzimləyirsən.

Operasiya gücləndiricili flaşer: LM358 ilə növbə ilə yanan iki LED
Tək bir LM358, bir neçə rezistor və bir kondensatorla öz saat siqnalını yarat: qırmızı və yaşıl LED saniyədə təxminən 1,5 dəfə növbə ilə yanır. Çıxışdan müsbət girişə qayıdan R3 iki ayrı hədd qurur, C1 bu iki hədd arasında dolub boşalır. Relaksasiya osilyatorunu, histerezisi və tək qidada operasiya gücləndiricisi çıxışının hüdudlarının sürətə necə təsir etdiyini öyrənirsən.

İki düymə ilə mühərrik istiqaməti: dörd tranzistorlu mini H körpüsü
S1-ə bas, mühərrik irəli; S2-yə bas, geri fırlansın. Dörd tranzistor mühərrikin iki ucunu növbə ilə + və GND-yə qoşur; buna H körpüsü deyilir. Hər düymə çarpaz iki tranzistoru açır: S1 Q1 və Q4-ü, S2 Q3 və Q2-ni. İkisinə birdən basanda D5 və D6 alt tranzistorları bağlı saxlayır, mühərrik təhlükəsiz dayanır; eyni qolda qısa qapanma olmur.

Elektron şam: üfürəndə sönən LED
Telefonunun işığını LDR-ə tut: sarı LED yanır və işığı çəksən də yanıq qalır. Mikrofona yaxından üfür: sönür. Yanıq, yoxsa sönük olduğunu iki sabit (bistable) rejimdə işləyən NE555 xatırlayır; üfürməni elektret mikrofon və iki BC547-li gücləndirici tutur. Mikrofon üfürməni səsdən ayıra bilmir: alqış və ya yaxından yüksək səs də LED-i söndürə bilər. Bu, oyuncaq dövrədir, real alov yoxdur.

LED VU metr: səslə qalxan işıq çubuğu
Mikrofona danış, əl çal və ya dinamiki yaxınlaşdır: on LED-lik çubuq səsin şiddəti ilə qalxır, səs kəsiləndə təxminən bir saniyəyə enir. BC547 mikrofonun siqnalını gücləndirir, diod və kondensator səsin zirvə dəyərini saxlayır, LM3914 bu gərginliyi 10 pilləyə bölür və LED-ləri tək rezistorla tənzimlənən cərəyanla yandırır. Yarımdalğalı düzləndirməni, zirvə saxlayıcını və xətti şkalalı çubuq göstəricini öyrənirsən.
Mövzuya görə dövrələr
Əsas dövrələr(10)
Tranzistor dövrələri(22)
- Tranzistorlu açar: kiçik cərəyanla LED yandırmaq
- Toxunma açarı: Darlington ilə barmaqla yanan LED
- Qaranlıqda yanan LED: LDR və tranzistorlu gecə lampası
- İşıq kəsiləndə səslənən siqnal: LDR və buzzer ilə işıq baryeri
- Su səviyyəsi siqnalı: iki tranzistorlu su detektoru
- Bitkim susadı göstəricisi: torpaq quruyanda yanan LED
- Temperatur həyəcanı: NTC və iki tranzistorlu istilik xəbərdarlığı
- Rele idarəsi: tranzistor və diodla rele nəzarəti
- Tranzistorlu flip-flop: iki LED-li flaşer dövrəsi
- Tranzistorlu yaddaş: iki düymeli flip-flop dövrəsi
- Tranzistorlu taymer: düyməyə bas, 3 saniyə yansın
- Gecikmə ilə sönən işıq: tranzistorlu pilləkən avtomatı
- Tranzistorla məntiq elementləri: NOT, NOR və NAND
- Qırılan tel alarmı: iki tranzistorlu kilidlənən alarm
- İki tranzistorlu bip dövrəsi: BC547 və BC557 ilə ton
- Alqışla yanan LED: üç BC547 ilə səs detektoru
- Maqnit qapı siqnalizasiyası: reed açarlı kilidlənən siqnalizasiya
- İki düymə ilə mühərrik istiqaməti: dörd tranzistorlu mini H körpüsü
- Su səviyyə göstəricisi (4 pilləli)
- Statik elektrik detektoru
- Pult test cihazı: görünməyən işığı gör
- Yalan detektoru: dəri müqavimətini ölçən həyəcan oyunu
555 taymer dövrələri(20)
- 555 ilə flaşer: yanıb-sönən LED dövrəsi
- Sürəti tənzimlənən flaşer: potensiometrli 555 dövrəsi
- Növbə ilə yanan iki LED: 555 çıxışı ilə cərəyan ver və çək
- 555 taymer: düyməyə bas, 5 saniyə yansın
- 555 ilə flip-flop: iki düymə ilə yaddaş dövrəsi
- Tək düymə ilə yandır-söndür: 555 ilə bas yandır, bas söndür
- Toxunma taymeri: barmaqla tətiklənən 555
- Buzzer-li ton generatoru: 555 ilə səs tezliyi
- Mini piano: 555 ilə səkkiz klavişli oktava
- Metronom: 555 ilə tənzimlənən tempo və klik səsi
- Polis sireni: iki 555 ilə qalxıb-enən səs
- İki tonlu qapı zəngi: 555 ilə ding dong səsi
- PWM ilə LED işığını azaltma: 555 və potla parlaqlıq tənzimi
- PWM ilə mühərrik sürəti: 555 və MOSFET ilə DC mühərrik idarəsi
- Qaranlıq həyəcanı: 555 ilə işıq sönəndə səslənən dövrə
- 555 ilə servo test dövrəsi: potensiometrlə bucaq tənzimi
- Sabit əl oyunu
- Zəlzələ həyəcanı: silkələnəndə səs verən dövrə
- Lazer silahı səsi
- Elektron şam: üfürəndə sönən LED
Məntiq qapısı dövrələri(13)
- Əsas məntiq elementləri: AND, OR və NOT dövrəsi
- NAND və NOR: inversiya edən məntiq elementləri
- NAND ilə bütün elementlər: tək mikrosxem, üç əməl
- XOR: fərqi tapan məntiq elementi
- De Morqanı öz gözünlə gör: iki dövrə, eyni cədvəl
- Yarım toplayıcı
- Tam toplayıcı
- Çoxluq dövrəsi: üç nəfərlik səsvermə
- Şifrəli qıfıl: dörd açarla kombinasiya dövrəsi
- 2-dən 1-ə seçici (multiplekser): iki girişdən birini seç
- 2-dən 4-ə deşifrator: iki ünvan, dörd çıxış
- Məntiq elementi ilə flaşer: 74HC14 ilə Şmitt osilyatoru
- İkilidən 7 seqmentə: CD4511 dekoderi
Flip-flop dövrələri(10)
- SR trigger: iki NOR məntiq elementi ilə 1 bitlik yaddaş
- Düymə sıçrayışı təmizləyicisi: 74HC00 ilə sıçrayış əleyhinə dövrə
- Qapılı D trigger: dörd NAND elementi ilə 1 bitlik yaddaş
- D flip-flop: 74HC74 ilə 1 bitlik yaddaş
- JK flip-flop: CD4027 ilə dörd rejimli yaddaş
- T flip-flop: 74HC74 ilə ikiyə bölən dövrə
- D flip-flop ilə yandır-söndür: sıçrayışsız tək düymə açarı
- Kim əvvəl basdı? Yarışma dövrəsi: 74HC74 ilə kilidləmə
- 4 bitlik sürüşdürmə registri: 74HC74 ilə bitləri sürüşdür
- Halqa sayğacı: 74HC74 ilə dörd LED-də fırlanan işıq
Sayğac dövrələri(15)
- 2 bitlik sayğac: 74HC74 ilə 0-dan 3-ə qədər sayan dövrə
- 4 bitlik ikili sayğac: CD4520 ilə 0-dan 15-ə sayan dövrə
- 4017 ilə qaçan işıq: düymə ilə irəliləyən 10 LED
- 555 və 4017 ilə qaçan işıq: sürəti tənzimlənən 10 LED
- Qara şimşək: 555 və 4017 ilə gedib-gələn işıq
- Svetofor: 555 və 4017 ilə qırmızı, sarı, yaşıl
- Polis çaxıdı: 555 və 4017 ilə qırmızı-göy cüt çaxma
- Elektron zər: 555 və 4017 ilə altı LED-li zər
- Şans çarxı: 555 və 4017 ilə yavaşıyaraq dayanan işıq
- 0-dan 9-a sayğac: 555 və CD4026 ilə 7 seqmentli indikator
- Düymə ilə skor lövhəsi: CD4026 ilə basanda artan rəqəm
- 00-99 sayğacı: iki CD4026 ilə ikirəqəmli göstərici
- Ardıcıl şifrəli kilid: CD4017 ilə düymə şifrəsi
- Reaksiya vaxtı ölçən: işığı nə qədər sürətlə dayandırırsan?
- Axan siqnal: dolan işıq çubuğu
Op-amp dövrələri(8)
- Müqayisəedici: hansı böyükdür?
- Həssas qaranlıq açarı
- Operasiya gücləndiricili temperatur siqnalizasiyası: LM358 və NTC
- Batareya səviyyə göstəricisi: LM358 və üç LED
- Operasiya gücləndiricili flaşer: LM358 ilə növbə ilə yanan iki LED
- İnfraqırmızı maneə detektoru
- Nəfəs alan LED (üçbucaq dalğa)
- LED VU metr: səslə qalxan işıq çubuğu
Güc və qidalanma dövrələri(3)
Hissələr və alətlər
Dövrələrdə ən çox istifadə olunan hissələr, dövrə qurarkən işinə yarayacaq hesablama alətləri və bələdçi yazılar.
Tez-tez istifadə olunan komponentlər
Bələdçi yazılar
- LED rezistorunun hesablanması: düstur, rəng cədvəli və hazır dəyərlər
- Tranzistor nədir, necə işləyir? NPN, PNP və Arduino ilə istifadə
- 555 mikrosxemi: pin düzülüşü, astable və monostable dövrələr
- Məntiq qapıları: AND, OR, NOT, XOR doğruluq cədvəlləri və Arduino
- Kondensator nədir? Növləri, 104 kodu və RC zaman sabiti
- Diod nədir, necə işləyir? Növləri, istiqaməti və istifadə sahələri
Tez-tez verilən suallar
Arduino olmadan elektron dövrə qurmaq olar?
Bəli. Tranzistor, 555 taymeri və məntiq mikrosxemləri öz-özlüyündə işləyir; mikrokontrollerə də, koda da ehtiyac duymurlar. Bu səhifədəki dövrələrin hamısı platasız və kodsuzdur: hissələri breadboard-a düzür, batareyanı qoşur və nəticəni dərhal görürsən.
Əsas elektron dövrələr üçün hansı materiallar lazımdır?
Breadboard, 9 V batareya və batareya başlığı, jumper naqillər, müxtəlif dəyərli rezistorlar, LED-lər, düymə, bir neçə kondensator və BC547 tranzistoru ilə ilk dövrələrin çoxunu qurursan. Sonrakı dövrələrdə NE555, 74HC seriyalı məntiq mikrosxemləri və CD4017 sayğacı əlavə olunur.
Elektronikaya hansı dövrə ilə başlamalıyam?
LED və rezistor dövrəsi ilə başla: cərəyan, gərginlik və müqavimət arasındakı əlaqəni bircə LED ilə görürsən. Sonra düymə ilə LED yandırma, ardıcıl və paralel LED-lər və gərginlik bölücü gəlir. Bu dörd dövrə tranzistor və 555 dövrələrinin əsasıdır.
555 taymeri ilə hansı dövrələr qurulur?
NE555 üç rejimdə işləyir. Astabil rejimdə özü impuls yaradır: fləşer, ton generatoru və ya sayğacın takt siqnalı olur. Monostabil rejimdə düyməyə basıldıqdan sonra müəyyən müddət açıq qalan taymerə çevrilir. Bistabil rejimdə iki düyməli sadə yaddaş kimi davranır.
Flip-flop dövrəsi nədir, nəyə lazımdır?
Flip-flop 1 bitlik məlumatı saxlayan dövrədir; çıxışı yeni siqnal gələnə qədər eyni qalır. Sayğacların, reqistrlərin və kompüter yaddaşının tikinti blokudur. Bu səhifədə NOR qapılarından SR trigger, sonra D, T və JK flip-flop qurursan.
Məntiq qapıları breadboard-da necə sınanır?
74HC08 (AND), 74HC32 (OR), 74HC04 (NOT) və ya 74HC86 (XOR) kimi mikrosxemi breadboard-a yerləşdir, girişlərə düymə, çıxışa rezistor üzərindən LED qoş. Düymələrə basdıqca doğruluq cədvəlinin hər sətrini LED-də görürsən. İstifadə etmədiyin girişləri boş qoyma; GND-yə və ya qidalanma xəttinə qoş.
