Parçalar · 9 dk okuma

MQ-7 Karbonmonoksit Sensörü: Arduino ile CO Ölçme ve Alarm

MQ-7 karbonmonoksit sensörü nasıl kullanılır? 5 V / 1,4 V ısıtıcı döngüsü, ön ısınma, ppm hesaplama, kalibrasyon ve Uno, ESP32, Pico ile buzzerlı CO alarmı.

MQ-7 karbonmonoksit sensörü, havadaki karbonmonoksit (CO) gazını algılayan, kalay dioksit (SnO2) tabanlı ucuz bir yarı iletken gaz sensörüdür. Üreticinin veri sayfasına (datasheet) göre yaklaşık 20–2000 ppm aralığındaki CO'ya duyarlıdır ve Arduino, ESP32 ya da Raspberry Pi Pico ile basit bir analog gerilim olarak okunur. Onu diğer MQ sensörlerinden ayıran en önemli özellik, ısıtıcısının sürekli aynı gerilimle değil, 60 saniye 5 V ve 90 saniye 1,4 V olacak şekilde döngüyle çalıştırılması gerekmesidir. Bu yazıda bu döngüyü bir MOSFET ve PWM ile nasıl kuracağını, okunan gerilimden ppm hesaplamayı, temiz havada kalibrasyon yapmayı ve soba ya da kombinin bulunduğu bir oda için buzzerlı bir CO alarmını üç platformda adım adım göreceksin.

Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır; kanda oksijenden yaklaşık 200 kat daha güçlü şekilde hemoglobine bağlanır. Bu yüzden zehirlenme sinsice ilerler: önce baş ağrısı ve uyku hali, sonra bulantı ve bilinç bulanıklığı gelir. Her kış iyi yanmayan sobalar, bacası tıkalı kombiler ve kapalı alanda çalışan şofbenler yüzünden zehirlenme haberleri okuyoruz. Bu yüzden MQ-7, hem gaz sensörlerinin nasıl çalıştığını öğrenmek hem de gerçek bir problemi anlamak için çok öğretici bir komponenttir.

MQ serisi gaz sensörü modülü
MQ serisi gaz sensörü modülü. MQ-7 de aynı metal file gövdeye ve benzer bir modül kartına sahiptir; farkı ısıtıcının döngüyle sürülmesidir.
Bu yazıdaki devre bir öğrenme ve deney projesidir; EN 50291 gibi standartlara göre test edilmiş, sertifikalı bir karbonmonoksit dedektörünün yerini tutmaz. MQ-7 sıcaklık, nem ve yaşlanmadan etkilenir, ölçüm hatası kolayca iki katına çıkabilir ve devre elektrik kesildiğinde ya da bir kablo gevşediğinde sessizce çalışmayı bırakabilir. Soba, kombi ya da şofben olan her eve mutlaka sertifikalı, pilli bir CO dedektörü tak; bu projeyi yalnızca onun yanında ek bir gösterge olarak kullan.

MQ-7 nedir, nasıl çalışır?

Sensörün metal file kapağının altında, üzeri kalay dioksit ile kaplanmış küçük bir seramik tüp ve onu ısıtan ince bir tel bulunur. Isınmış SnO2 yüzeyi havadaki oksijeni tutar ve bu sırada elektrik direnci yüksektir. Ortamda CO gibi indirgen bir gaz varsa bu gaz yüzeydeki oksijenle tepkimeye girer, serbest kalan elektronlar tabakanın direncini düşürür. Yani CO arttıkça sensör direnci (Rs) azalır. Bu direnci bir yük direnci (RL) ile seri bağlayıp ortadaki gerilimi ölçtüğünde, aslında bir gerilim bölücü kurmuş olursun ve CO miktarını analog bir değer olarak okursun.

ÖzellikDeğer
Algılanan gazKarbonmonoksit (CO); hidrojene ve alkole de tepki verir
Ölçüm aralığı20–2000 ppm CO
Isıtıcı gerilimi5 V ± 0,1 V (yüksek faz), 1,4 V ± 0,1 V (düşük faz)
Faz süreleri60 s yüksek, 90 s düşük (bir döngü 150 s)
Isıtıcı direnciYaklaşık 33 Ω
Isıtıcı akımı5 V'ta yaklaşık 150 mA, 1,4 V'ta yaklaşık 42 mA
Isıtıcı gücüDöngü ortalaması yaklaşık 350 mW (5 V fazında yaklaşık 0,76 W)
Rs (100 ppm CO içinde)2–20 kΩ (sensörden sensöre değişir)
Ölçüm devresi gerilimi (Vc)Datasheet'te 5 V; 3,3 V ile de kullanılabilir
İlk kullanımda ön ısınma48 saatten fazla

Isıtıcı döngüsü: neden 5 V ve 1,4 V?

MQ-2 gibi sensörler ısıtıcıyı sürekli 5 V'ta tutar. MQ-7 ise CO'yu en iyi düşük sıcaklıkta algılar; ama düşük sıcaklıkta yüzeyde nem ve başka gazlar birikir. Bu yüzden 60 saniyelik 5 V fazında yüzey kızdırılıp temizlenir, ardından gelen 90 saniyelik 1,4 V fazında yüzey soğur, CO tutunur ve direnç değişir. Ölçümü bu düşük fazın son saniyelerinde alırsın. Arduino'nun 1,4 V üreten bir çıkışı yoktur; bunu 5 V'u bir MOSFET ile hızla açıp kapatarak, yani PWM ile elde edersin. Burada kritik nokta şudur: ısıtıcı bir dirençtir ve ısıyı güç belirler (P = V² / R). 1,4 V'un gücünü veren doluluk oranı D = (1,4 / 5)² ≈ %7,8 olur; etkin gerilim U = 5 · √D formülüyle bulunur. Sık yapılan hata %28 (analogWrite 71) kullanmaktır; bu, gereken gücün yaklaşık 3,6 katını verir ve sensörü fazla ısıtıp duyarlılığını düşürür.

FazIsıtıcıSüreUno komutuNe olur?
Temizleme (yüksek)5 V60 sdigitalWrite(9, HIGH)Yüzey ısınır, biriken nem ve gazlar uzaklaşır; ölçüm yapılmaz
Ölçüm (düşük)1,4 V etkin90 sanalogWrite(9, 20) ≈ %7,8Yüzey soğur, CO tutunur ve direnç düşer; okuma fazın sonunda alınır
Bir tam döngü-150 s-Her 2,5 dakikada bir yeni ppm değeri

Modül mü, çıplak sensör mü?

Piyasadaki mavi MQ-7 modüllerinde sensör, bir LM393 karşılaştırıcı, eşik ayarı için trimpot, güç LED'i ve AO ile DO çıkışları bulunur. Bu kartların çoğunda ısıtıcı doğrudan VCC ile GND arasına bağlıdır, yani sensör sürekli 5 V'ta ısınır. Bu durumda okuma datasheet'teki eğriye uymaz; değer yalnızca "bir şeyler değişti" diyen kaba bir göstergeye dönüşür. Doğru döngü için ya 6 bacaklı çıplak MQ-7 kullan ya da modülde ısıtıcının GND yolunu kesip MOSFET'e bağla. Çıplak sensörde iki H bacağı ısıtıcının uçlarıdır; iki A bacağı ve iki B bacağı kendi aralarında içeriden bağlıdır ve sensörün kutbu yoktur. Modül kullanıyorsan kart üzerindeki yük direncinin değerini SMD kodundan oku (102 = 1 kΩ, 103 = 10 kΩ); bunun için SMD kod hesaplayıcısı işini görür. Koddaki RL sabiti bu değerle aynı olmalıdır.

Bağlantı şeması: Arduino Uno, ESP32 ve Pico

Devre iki bölümden oluşur. Isıtıcı bölümünde bir H ucu 5 V'a, diğer H ucu N kanallı bir MOSFET'in drain bacağına gider; source GND'ye bağlanır. Gate bacağı 220 Ω üzerinden PWM pinine gider, gate ile GND arasına konan 100 kΩ direnç ise kart açılırken ısıtıcının kontrolsüz çalışmasını önler. Uno için IRLZ44N gibi lojik seviyeli bir MOSFET, 3,3 V'luk ESP32 ve Pico için AO3400 gibi düşük eşikli bir MOSFET uygundur; elinde yoksa BC337 ya da 2N2222 gibi bir NPN transistörü 470 Ω baz direnciyle kullanabilirsin. Ayrıntılar için Arduino ile MOSFET kullanımı yazısına ve transistör aracına bakabilirsin. Ölçüm bölümünde A ucu ölçüm beslemesine (Vc), B ucu analog girişe bağlanır ve B ucundan GND'ye 10 kΩ'luk RL direnci konur. Rs bir direnç olduğu için ESP32 ve Pico'da Vc'yi 3,3 V seçmek hesabı bozmaz; sensör tabakasında harcanan güç ısıtıcının yanında ihmal edilecek kadar küçüktür.

BağlantıArduino UnoESP32Raspberry Pi Pico
Isıtıcı H (1. uç)5VVIN / 5V (USB)VBUS (pin 40)
Isıtıcı H (2. uç)MOSFET drainMOSFET drainMOSFET drain
MOSFET gate (220 Ω üzerinden)D9GPIO 25GP15
MOSFET source ve 100 kΩ gate direnciGNDGNDGND
Sensör A (ölçüm beslemesi Vc)5V3V33V3(OUT) (pin 36)
Sensör B (10 kΩ RL ile GND'ye)A0GPIO 34GP26 (ADC0)
Aktif buzzer +D8GPIO 26GP14
Uyarı LED'i (220 Ω ile)D13GPIO 27GP13
Isıtıcıyı asla doğrudan bir GPIO pinine bağlama: 5 V'ta yaklaşık 150 mA çeker. Uno pininin mutlak sınırı 40 mA'dir, ESP32 ve Pico için önerilen sınır ise 12–20 mA civarındadır. ESP32 ve Pico'da ölçüm devresini 5 V'tan beslersen analog girişe 3,3 V'un üzerinde gerilim gelir ve ADC zarar görebilir; bu kartlarda A ucunu mutlaka 3V3'e bağla. Isıtıcı ise 5 V'ta kalmalı, çünkü 3,3 V temizleme fazı için gereken sıcaklığa ulaşamaz.

ppm hesaplama: Rs, R0 ve log-log eğri

Analog girişten okuduğun Vout gerilimi ile sensör direnci şu formülle bulunur: Rs = RL × (Vc − Vout) / Vout. Örneğin Uno'da Vc = 5 V, RL = 10 kΩ ve Vout = 1,0 V ise Rs = 10 kΩ × 4 / 1 = 40 kΩ olur; bu hesabı Ohm kanunu aracıyla da kontrol edebilirsin. Datasheet, sensörü R0 adlı bir referansa göre tanımlar: R0, sensörün 100 ppm CO içindeki direncidir. Rs/R0 oranı ile CO yoğunluğu log-log grafikte yaklaşık düz bir çizgidir; bu yüzden üstel bir formülle ifade edilebilir. Popüler MQ kütüphanelerinin de kullandığı, datasheet eğrisinden çıkarılmış yaklaşım şudur: ppm = 99,042 × (Rs/R0)^−1,518. Aynı eğriye göre temiz havada Rs/R0 oranı yaklaşık 27,5'tir. Bu sayılar eğri okumasından gelir ve her sensör biraz farklıdır; sonucu kesin bir ölçüm değil, iyi bir tahmin olarak düşün.

Rs/R0Hesaplanan COYorum
27,5≈ 0,7 ppmTemiz hava (kalibrasyon referansı)
5≈ 9 ppmNormal ev ortamının üst sınırı
2≈ 35 ppmHavalandırma gerekli
1,5≈ 54 ppmKoddaki uyarı eşiği (50 ppm) aşıldı
1≈ 99 ppmR0 tanımı (100 ppm); koddaki alarm eşiği
0,5≈ 284 ppmTehlikeli; ortamı hemen havalandır ve terk et
0,25≈ 813 ppmHayati tehlike

Kalibrasyon adım adım

Evde 100 ppm'lik bir test gazın olmadığı için R0'ı doğrudan ölçemezsin. Bunun yerine temiz havadaki direnci ölçer ve 27,5'e bölerek R0'ı tahmin edersin. Aşağıdaki kodlar her döngüde hem Rs'yi hem de bu tahmini yazdırır, yani ayrı bir kalibrasyon programına gerek yoktur.

  1. Yeni bir sensörü ilk kullanımdan önce devre içinde, döngüyle en az 48 saat çalıştır; bu ön ısınma (burn-in) olmadan değerler günlerce kayar.
  2. Devreyi açık havaya ya da iyi havalandırılmış, soba, mutfak ocağı ve araç egzozundan uzak bir yere koy. Datasheet koşulları yaklaşık 20 °C ve %65 bağıl nemdir; bunlara ne kadar yakın olursan o kadar iyi.
  3. Kodu yükle ve Seri Monitör'ü aç. Açılıştan sonraki ilk 2 döngüyü (yaklaşık 5 dakika) yok say; sensör henüz dengeye ulaşmamıştır.
  4. Ardışık en az 10 döngünün (yaklaşık 25 dakika) "R0 tahmini" değerlerini not al ve ortalamasını hesapla.
  5. Bu ortalamayı koddaki R0 sabitine yaz ve kodu yeniden yükle. İstersen değeri EEPROM'a kaydedip bir butonla yeniden kalibre edebilirsin.
  6. Mevsim değiştiğinde ya da birkaç ayda bir kalibrasyonu tekrarla; sensör yaşlandıkça R0 yavaşça kayar.

Karbonmonoksit seviyeleri ve alarm eşikleri

Sertifikalı ev tipi dedektörler anlık bir sınıra değil, süreye bağlı eşiklere göre çalışır. EN 50291'e göre bir dedektör 50 ppm'de 60–90 dakika, 100 ppm'de 10–40 dakika, 300 ppm'de ise 3 dakika içinde alarm vermelidir. Bizim devremiz ancak her 150 saniyede bir yeni değer üretir ve hata payı büyüktür; bu yüzden kodda daha temkinli davranıp 50 ppm'de seyrek bir uyarı bipi, 100 ppm'de hızlı kesik bir alarm veriyoruz. Aşağıdaki tablo sağlıklı yetişkinler için yaklaşık etkileri gösterir; çocuklar, yaşlılar, hamileler ve kalp hastaları çok daha düşük seviyelerden etkilenir.

CO seviyesiNe anlama gelir?
9 ppm altıNormal iç ortam; DSÖ'nün 8 saatlik kılavuz değeri yaklaşık 9 ppm'dir
35 ppmBirçok ülkede dış hava için 1 saatlik sınır değeri; uzun maruziyette baş ağrısı riski
50 ppmSertifikalı dedektör 60–90 dakika içinde alarm verir
200 ppm2–3 saat içinde baş ağrısı, yorgunluk ve bulantı
400 ppm1–2 saatte şiddetli baş ağrısı; 3 saati aşan maruziyet hayati tehlike
800 ppm45 dakikada baş dönmesi, kusma ve bilinç kaybı; 2–3 saatte ölüm riski

Arduino Uno ile buzzerlı CO alarmı

Aşağıdaki kod ısıtıcı döngüsünü, ölçümü ve alarmı aynı anda yönetir. Fazlar 150 saniye sürdüğü için delay yerine millis() kullanılır; böylece buzzer deseni ve döngü birbirini kilitlemez. Kod, bağlantı tablosundaki pinlerle birebir uyumludur ve dahili LED'i (D13) uyarı ışığı olarak da kullanır. Buzzer olarak kendi osilatörü olan aktif bir buzzer seç; ayrıntılar için aktif ve pasif buzzer farkı yazısına bakabilirsin.

C++ (Arduino IDE)
1// MQ-7 karbonmonoksit alarmı - Arduino Uno / MQ-7 carbon monoxide alarm - Arduino Uno
2const int HEATER_PIN = 9;    // MOSFET kapısı (PWM) / MOSFET gate (PWM)
3const int SENSOR_PIN = A0;   // sensör B ucu + RL / sensor B pin + RL
4const int BUZZER_PIN = 8;    // aktif buzzer / active buzzer
5const int LED_PIN = 13;      // uyarı LED'i / warning LED
6
7const float VC = 5.0;        // ölçüm devresi gerilimi / sensing circuit voltage
8const float RL = 10000.0;    // yük direnci (ohm) / load resistor (ohm)
9float R0 = 5000.0;           // kalibrasyonla bulduğun değer / value from calibration
10
11const unsigned long HIGH_MS = 60000UL;  // 5 V fazı / 5 V phase
12const unsigned long LOW_MS = 90000UL;   // 1,4 V fazı / 1.4 V phase
13const int LOW_DUTY = 20;                // 5*sqrt(20/255) = 1,40 V etkin / 1.40 V effective
14const float WARN_PPM = 50.0;            // uyarı eşiği / warning threshold
15const float ALARM_PPM = 100.0;          // alarm eşiği / alarm threshold
16const int WARMUP_CYCLES = 2;            // ilk 2 döngü yok sayılır / first 2 cycles ignored
17
18bool highPhase = true;
19unsigned long phaseStart = 0;
20int cycles = 0;
21float ppm = 0.0;
22
23float readRs() {
24  long sum = 0;
25  for (int i = 0; i < 20; i++) {         // 20 örnek ortalaması / average of 20 samples
26    sum += analogRead(SENSOR_PIN);
27    delay(5);
28  }
29  float vout = (sum / 20.0) * VC / 1023.0;
30  vout = constrain(vout, 0.01, VC - 0.01);  // sıfıra bölmeyi önle / avoid division by zero
31  return RL * (VC - vout) / vout;
32}
33
34void updateAlarm(unsigned long now) {
35  bool ready = cycles >= WARMUP_CYCLES;
36  bool on = false;
37  if (ready && ppm >= ALARM_PPM) {
38    on = (now / 250) % 2;                // hızlı kesik alarm / fast intermittent alarm
39  } else if (ready && ppm >= WARN_PPM) {
40    on = (now % 2000) < 150;             // 2 saniyede bir kısa bip / short beep every 2 s
41  }
42  digitalWrite(BUZZER_PIN, on ? HIGH : LOW);
43  digitalWrite(LED_PIN, (ready && ppm >= WARN_PPM) ? HIGH : LOW);
44}
45
46void setup() {
47  Serial.begin(9600);
48  pinMode(HEATER_PIN, OUTPUT);
49  pinMode(BUZZER_PIN, OUTPUT);
50  pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
51  digitalWrite(HEATER_PIN, HIGH);        // 5 V fazıyla başla / start with the 5 V phase
52  phaseStart = millis();
53  Serial.println(F("MQ-7 isiniyor... / MQ-7 warming up..."));
54}
55
56void loop() {
57  unsigned long now = millis();
58
59  if (highPhase && now - phaseStart >= HIGH_MS) {
60    analogWrite(HEATER_PIN, LOW_DUTY);   // 1,4 V fazına geç / switch to the 1.4 V phase
61    highPhase = false;
62    phaseStart = now;
63  } else if (!highPhase && now - phaseStart >= LOW_MS) {
64    float rs = readRs();                 // düşük fazın sonunda ölç / measure at the end of the low phase
65    ppm = 99.042 * pow(rs / R0, -1.518);
66    cycles++;
67    Serial.print(F("Rs: "));
68    Serial.print(rs, 0);
69    Serial.print(F(" ohm  R0 tahmini / estimate: "));
70    Serial.print(rs / 27.5, 0);
71    Serial.print(F("  CO: "));
72    Serial.print(ppm, 1);
73    Serial.println(F(" ppm"));
74    digitalWrite(HEATER_PIN, HIGH);      // yeniden 5 V / back to 5 V
75    highPhase = true;
76    phaseStart = now;
77  }
78
79  updateAlarm(now);
80}
Kod bölümüNe yapar?
HIGH_MS / LOW_MS60 saniyelik 5 V ve 90 saniyelik 1,4 V fazlarının süresi
LOW_DUTY = 205 V PWM ile etkin 1,4 V: 5 · √(20/255) ≈ 1,40 V
readRs()20 örneğin ortalamasını alır, Vout'u sınırlar ve Rs'yi hesaplar
pow(rs / R0, -1.518)Datasheet eğrisinden çıkarılan formülle ppm tahmini
cycles / WARMUP_CYCLESAçılıştan sonraki ilk 2 döngüde alarmı susturur
updateAlarm()50 ppm üstünde seyrek bip ve LED, 100 ppm üstünde hızlı kesik alarm
digitalWrite(HEATER_PIN, HIGH)PWM'i kapatıp ısıtıcıyı yeniden tam 5 V'a alır

ESP32 ile CO alarmı

ESP32'de mantık aynıdır; değişen yalnızca PWM ve ADC kısmıdır. Isıtıcı LEDC birimiyle 1 kHz, 8 bitlik PWM ile sürülür; Arduino ESP32 çekirdeğinin 2.x ve 3.x sürümlerinde LEDC fonksiyonları farklı olduğu için kod iki sürümü de destekler. Sensör, Wi-Fi açıkken de çalışan ADC1 grubundaki GPIO 34'e bağlanır ve analogReadMilliVolts() ile kalibre edilmiş milivolt değeri okunur. Ölçüm devresi 3V3'ten beslendiği için yüksek CO değerlerinde çıkış 3 V'a yaklaşır; ESP32'nin ADC'si bu bölgede biraz doğrusallığını kaybeder, ama alarm amacı için yeterlidir. ADC'nin çalışma mantığı yazısı bu konuyu ayrıntılı anlatır.

C++ (Arduino IDE)
1// MQ-7 CO alarmı - ESP32 / MQ-7 CO alarm - ESP32
2const int HEATER_PIN = 25;   // MOSFET kapısı / MOSFET gate
3const int SENSOR_PIN = 34;   // ADC1, Wi-Fi ile çalışır / ADC1, works with Wi-Fi
4const int BUZZER_PIN = 26;   // aktif buzzer / active buzzer
5const int LED_PIN = 27;      // uyarı LED'i / warning LED
6
7const float VC = 3.3;        // ölçüm devresi 3V3 / sensing circuit on 3V3
8const float RL = 10000.0;    // yük direnci (ohm) / load resistor (ohm)
9float R0 = 5000.0;           // kalibrasyon değeri / calibration value
10
11const unsigned long HIGH_MS = 60000UL;
12const unsigned long LOW_MS = 90000UL;
13const int PWM_FREQ = 1000;   // 1 kHz
14const int PWM_RES = 8;       // 8 bit (0-255)
15const int DUTY_HIGH = 255;   // ~5 V
16const int DUTY_LOW = 20;     // ~%7,8 -> 1,40 V etkin / 1.40 V effective
17const float WARN_PPM = 50.0;
18const float ALARM_PPM = 100.0;
19const int WARMUP_CYCLES = 2;
20
21#if defined(ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR) && ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR >= 3
22void heaterBegin() { ledcAttach(HEATER_PIN, PWM_FREQ, PWM_RES); }       // çekirdek 3.x / core 3.x
23void heaterSet(int duty) { ledcWrite(HEATER_PIN, duty); }
24#else
25const int PWM_CH = 0;
26void heaterBegin() {                                                      // çekirdek 2.x / core 2.x
27  ledcSetup(PWM_CH, PWM_FREQ, PWM_RES);
28  ledcAttachPin(HEATER_PIN, PWM_CH);
29}
30void heaterSet(int duty) { ledcWrite(PWM_CH, duty); }
31#endif
32
33bool highPhase = true;
34unsigned long phaseStart = 0;
35int cycles = 0;
36float ppm = 0.0;
37
38float readRs() {
39  uint32_t sum = 0;
40  for (int i = 0; i < 20; i++) {
41    sum += analogReadMilliVolts(SENSOR_PIN);   // kalibre mV / calibrated mV
42    delay(5);
43  }
44  float vout = (sum / 20.0) / 1000.0;
45  vout = constrain(vout, 0.01, VC - 0.01);    // sıfıra bölmeyi önle / avoid division by zero
46  return RL * (VC - vout) / vout;
47}
48
49void updateAlarm(unsigned long now) {
50  bool ready = cycles >= WARMUP_CYCLES;
51  bool on = false;
52  if (ready && ppm >= ALARM_PPM) {
53    on = (now / 250) % 2;                // hızlı kesik alarm / fast intermittent alarm
54  } else if (ready && ppm >= WARN_PPM) {
55    on = (now % 2000) < 150;             // seyrek bip / sparse beep
56  }
57  digitalWrite(BUZZER_PIN, on ? HIGH : LOW);
58  digitalWrite(LED_PIN, (ready && ppm >= WARN_PPM) ? HIGH : LOW);
59}
60
61void setup() {
62  Serial.begin(115200);
63  pinMode(BUZZER_PIN, OUTPUT);
64  pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
65  heaterBegin();
66  heaterSet(DUTY_HIGH);                  // 5 V fazıyla başla / start with the 5 V phase
67  phaseStart = millis();
68  Serial.println("MQ-7 isiniyor... / MQ-7 warming up...");
69}
70
71void loop() {
72  unsigned long now = millis();
73
74  if (highPhase && now - phaseStart >= HIGH_MS) {
75    heaterSet(DUTY_LOW);                 // 1,4 V fazı / 1.4 V phase
76    highPhase = false;
77    phaseStart = now;
78  } else if (!highPhase && now - phaseStart >= LOW_MS) {
79    float rs = readRs();                 // düşük fazın sonunda ölç / measure at the end of the low phase
80    ppm = 99.042 * pow(rs / R0, -1.518);
81    cycles++;
82    Serial.printf("Rs: %.0f ohm  R0 tahmini / estimate: %.0f  CO: %.1f ppm\n", rs, rs / 27.5, ppm);
83    heaterSet(DUTY_HIGH);                // yeniden 5 V / back to 5 V
84    highPhase = true;
85    phaseStart = now;
86  }
87
88  updateAlarm(now);
89}

Raspberry Pi Pico (MicroPython) ile CO alarmı

Pico'da aynı döngüyü MicroPython ile kurarsın. PWM çıkışı GP15'ten 1 kHz frekansla verilir; MicroPython'da doluluk 16 bitlik duty_u16() ile ayarlanır, bu yüzden %7,8 doluluk 5140 değerine karşılık gelir. Sensör GP26 (ADC0) pinine bağlanır ve read_u16() 0–65535 aralığında bir değer döndürür. Isıtıcı 5 V'u VBUS pininden alır; VBUS yalnızca Pico USB'den beslendiğinde 5 V verir, pille VSYS üzerinden çalıştıracaksan ısıtıcıya ayrı bir 5 V kaynağı bağlaman gerekir. Pico'nun GPIO'ları 3,3 V ve düşük akımlı olduğu için buzzer olarak transistörlü bir aktif buzzer modülü seçmek daha güvenlidir. MicroPython'a yeniysen MicroPython temelleri yazısıyla başlayabilirsin.

MicroPython
1from machine import Pin, PWM, ADC
2import time
3
4# MQ-7 CO alarmı - Raspberry Pi Pico / MQ-7 CO alarm - Raspberry Pi Pico
5heater = PWM(Pin(15))          # MOSFET kapısı / MOSFET gate
6heater.freq(1000)
7sensor = ADC(26)               # GP26 = ADC0, sensör B ucu / sensor B pin
8buzzer = Pin(14, Pin.OUT)      # aktif buzzer / active buzzer
9led = Pin(13, Pin.OUT)         # uyarı LED'i / warning LED
10
11VC = 3.3                       # ölçüm devresi 3V3 / sensing circuit on 3V3
12RL = 10000                     # yük direnci (ohm) / load resistor (ohm)
13R0 = 5000.0                    # kalibrasyon değeri / calibration value
14HIGH_MS = 60000                # 5 V fazı / 5 V phase
15LOW_MS = 90000                 # 1,4 V fazı / 1.4 V phase
16DUTY_HIGH = 65535              # tam açık / fully on
17DUTY_LOW = 5140                # %7,8 -> 1,40 V etkin / 7.8% -> 1.40 V effective
18WARN_PPM = 50
19ALARM_PPM = 100
20WARMUP_CYCLES = 2
21
22def read_rs():
23    total = 0
24    for _ in range(20):        # 20 örnek ortalaması / average of 20 samples
25        total += sensor.read_u16()
26        time.sleep_ms(5)
27    vout = (total / 20) * VC / 65535
28    vout = min(max(vout, 0.01), VC - 0.01)   # sıfıra bölmeyi önle / avoid division by zero
29    return RL * (VC - vout) / vout
30
31heater.duty_u16(DUTY_HIGH)     # 5 V fazıyla başla / start with the 5 V phase
32high_phase = True
33phase_start = time.ticks_ms()
34cycles = 0
35ppm = 0.0
36print("MQ-7 isiniyor... / warming up...")
37
38while True:
39    now = time.ticks_ms()
40    elapsed = time.ticks_diff(now, phase_start)
41    if high_phase and elapsed >= HIGH_MS:
42        heater.duty_u16(DUTY_LOW)              # 1,4 V fazı / 1.4 V phase
43        high_phase = False
44        phase_start = now
45    elif not high_phase and elapsed >= LOW_MS:
46        rs = read_rs()                         # düşük fazın sonunda ölç / measure at the end of the low phase
47        ppm = 99.042 * (rs / R0) ** -1.518
48        cycles += 1
49        print("Rs:", int(rs), "R0 tahmini/estimate:", int(rs / 27.5), "CO ppm:", round(ppm, 1))
50        heater.duty_u16(DUTY_HIGH)             # yeniden 5 V / back to 5 V
51        high_phase = True
52        phase_start = now
53
54    ready = cycles >= WARMUP_CYCLES
55    if ready and ppm >= ALARM_PPM:
56        buzzer.value((now // 250) % 2)         # hızlı kesik alarm / fast intermittent alarm
57        led.value(1)
58    elif ready and ppm >= WARN_PPM:
59        buzzer.value(1 if (now % 2000) < 150 else 0)   # seyrek bip / sparse beep
60        led.value(1)
61    else:
62        buzzer.value(0)
63        led.value(0)
64    time.sleep_ms(20)

MQ-7 ile proje fikirleri

  • Kombi odası göstergesi: Ölçülen ppm değerini ve son 24 saatin grafiğini bir OLED ekranda göster.
  • Telefona bildirim: ESP32 ile 50 ppm aşıldığında Telegram botu üzerinden mesaj gönder.
  • İkili gaz alarmı: Tüp gaz kaçağı için MQ-2, yanma kaynaklı CO için MQ-7 kullanıp iki farklı alarm sesi tanımla.
  • Garaj havalandırması: CO yükseldiğinde bir röle modülü ile egzoz fanını çalıştır.
  • İç hava kalitesi istasyonu: MQ-7'yi MQ-135 ve MH-Z19 CO2 sensörü ile birleştir; CO ile CO2'nin farklı gazlar olduğunu verilerle gör.
  • Veri kaydedici: Değerleri bir SD karta yazıp sobanın yakıldığı saatlerle CO artışını karşılaştır.

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

BelirtiOlası sebepÇözüm
Değer neredeyse hiç değişmiyorModülde ısıtıcı sürekli 5 V'ta, döngü yokÇıplak sensör kullan ya da ısıtıcıyı MOSFET'e bağla
ppm sonsuz, sıfır ya da NaNB ucu ya da RL kopuk, Vout 0 V veya Vc'ye eşitBağlantıları multimetreyle ölç, koddaki sınırlama satırını koru
Açılışta yüksek değer ve alarmSensör soğuk, dengeye ulaşmamışİlk 2 döngüyü yok say; yeni sensörü 48 saat çalıştır
Düşük fazda multimetre 0,4 V gösteriyorMultimetre PWM'in ortalamasını ölçerNormaldir; etkin değer yaklaşık 1,4 V'tur
Değerler gün içinde çok oynuyorSıcaklık ve nem değişimi, ADC gürültüsüBenzer koşullarda kalibre et, filtreleme uygula
ESP32 ya da Pico yeniden başlıyorIsıtıcı 150 mA çekerken USB beslemesi zayıfKaliteli kablo, 5 V 1 A adaptör ve 470 µF kondansatör kullan
Parfüm ya da alkol sonrası alarmMQ-7 hidrojen ve alkole de tepki verirNormaldir; sensör tek bir gaza seçici değildir
Sensörü sobanın ya da kombinin hemen üstüne değil, cihazdan yaklaşık 1–3 metre uzağa, pencere, kapı ve havalandırma ağzından uzak bir noktaya yerleştir. Sıcak baca gazının ve buharın doğrudan sensöre çarpması hem ölçümü bozar hem de sensörün ömrünü kısaltır. Devreyi hava almayan kapalı bir kutuya da hapsetme; kutuda havalandırma delikleri olsun ve ısıtıcının sıcaklığı yüzünden sensörün çevresinde yanıcı malzeme bulunmasın.

MQ-7, ısıtıcı döngüsü, PWM ile etkin gerilim, gerilim bölücü ve logaritmik kalibrasyon gibi pek çok temel kavramı tek projede öğreten harika bir sensördür; yeter ki onu gerçek bir güvenlik cihazı sanma ve evinde sertifikalı bir dedektör bulundur. BlueGrays uygulamasında gaz sensörü kullanımı, alev ve gaz alarmı, ESP32 MQ-2 dedektörü ve buzzer projelerini adım adım devre şemaları ve kodlarıyla inceleyip bu yazıdaki CO alarmını onlarla birleştirebilirsin.

Sıkça sorulan sorular

MQ-7 sensörü kaç ppm ölçer?

MQ-7'nin datasheet'teki ölçüm aralığı 20–2000 ppm karbonmonoksittir. 20 ppm'in altındaki değerler formülle hesaplanabilir ama doğruluğu düşüktür. Sensör kalibre edilmemişse gösterdiği değeri kesin bir ölçüm değil, yaklaşık bir tahmin olarak kabul etmelisin.

MQ-7 ile MQ-2 arasındaki fark nedir?

MQ-2 tüp gaz, propan, metan ve duman için tasarlanmıştır ve ısıtıcısı sürekli 5 V'ta çalışır. MQ-7 ise karbonmonoksite odaklanır ve ısıtıcısı 60 saniye 5 V, 90 saniye 1,4 V döngüsüyle sürülmelidir. Gaz kaçağı için MQ-2, soba ve kombi kaynaklı CO için MQ-7 daha uygundur.

MQ-7 ısıtıcı döngüsü olmadan kullanılabilir mi?

Teknik olarak çalışır ve değer değişir, ama sürekli 5 V'ta ısınan sensör CO'ya karşı datasheet'teki eğriyi izlemez ve ppm hesabı anlamsız hale gelir. Bu şekilde ancak kaba bir "hava değişti" göstergesi elde edersin. CO ölçmek istiyorsan ısıtıcıyı bir MOSFET ve PWM ile döngüye sokman gerekir.

MQ-7 ne kadar süre ısınmalı?

Yeni bir sensör ilk kullanımdan önce datasheet'e göre 48 saatten fazla çalıştırılmalıdır; bu süre boyunca değerleri kayar. Bu ön ısınmadan sonra da her açılışta en az 2–3 döngüyü, yani 5–8 dakikayı beklemeden okunan değerlere güvenme.

Arduino ile yapılan CO alarmı güvenilir mi?

Hayır, can güvenliği için güvenilir değildir. MQ-7 sıcaklık, nem ve yaşlanmadan etkilenir, hata payı büyüktür ve ev yapımı devre hiçbir standarda göre test edilmemiştir. Soba ya da kombi olan bir evde mutlaka EN 50291 sertifikalı bir CO dedektörü kullan, Arduino projesini yalnızca ek bir gösterge olarak düşün.

MQ-7 karbondioksit (CO2) ölçer mi?

Hayır, MQ-7 karbonmonoksit için tasarlanmıştır ve karbondioksite anlamlı bir tepki vermez. CO2 ölçmek için MH-Z19 gibi kızılötesi (NDIR) tabanlı sensörler kullanılır. CO zehirli bir yanma gazıdır, CO2 ise kapalı odadaki havalandırma eksikliğinin göstergesidir; ikisini karıştırmamak gerekir.

Tüm projeleri gör
Buzzer Kullanımı
AR-13Başlangıç

Buzzer Kullanımı

Kapı zili ya da alarm sesi nasıl çıkar, hiç merak ettin mi? Arduino küçük bir buzzer'ı kısa aralıklarla öttürür: bip, sus, bip, sus.

4.7(92)
170
DHT11 İle Sıcaklık Ve Nem
AR-55Orta

DHT11 İle Sıcaklık Ve Nem

Odan kaç derece, hava nemli mi, kuru mu? DHT11 sensörü sıcaklığı ve nemi ölçer, Arduino da bu değerleri iki satırlık LCD ekrana yazar ve birkaç saniyede bir yeniler.

4.7(47)
83
Gaz Sensörü Kullanımı
AR-51Başlangıç
Premium

Gaz Sensörü Kullanımı

Mutfakta gaz kaçağını senden önce fark eden küçük bir bekçi. Gaz sensörü havayı sürekli koklar; her şey yolundayken yeşil LED yanar, havadaki gaz belli bir seviyeyi aşınca kırmızı LED yanar ve buzzer…

4.6(37)
50
Alev ve Gaz Sensörü Alarm
AR-52İleri
Premium

Alev ve Gaz Sensörü Alarm

Gaz kaçtığında ya da bir yerde alev çıktığında seni hemen uyaran küçük bir bekçi.

4.8(52)
67
ESP32 MQ-2 Gaz/Duman Dedektörü Alarmı
ES-20Orta

ESP32 MQ-2 Gaz/Duman Dedektörü Alarmı

Bu projede MQ-2 gaz sensörü modülü ile yanıcı gaz (LPG, metan, propan) ve duman tespiti yapılır; tespit anında pasif buzzer üzerinden siren benzeri bir alarm sesi çalınır. Sensörün dijital eşik çıkışı (DO) ESP32'nin GPIO 4 pinine bağlanır; gaz ya da duman eşik değeri aştığında DO LOW olur ve alarm tetiklenir. Hassasiyet modül üzerindeki potansiyometre ile ayarlanır. Pasif buzzer tone() fonksiyonu ile sürülerek iki frekans arasında geçişli siren efekti üretilir.

4.7(29)
44
Alev Sensörü Kullanımı
AR-50Orta
Premium

Alev Sensörü Kullanımı

Mutfakta ya da atölyede ateşi senden önce fark eden küçük bir bekçi. Alev sensörü ateşin yaydığı görünmez ışığı yakalar; her şey yolundayken yeşil LED yanar, alev görünce kırmızı LED yanar ve buzzer…

4.6(33)
44
LCD Ekran ile Dijital Voltmetre
AR-56Orta
Premium

LCD Ekran ile Dijital Voltmetre

Pilin ya da adaptörün ne kadar gerilim verdiğini kendi yaptığın ölçü aletiyle öğren.

4.5(27)
36
ESP32 Hareket Alarm Sistemi (PIR + Buzzer + LED + Telegram)
ES-41İleri
Premium

ESP32 Hareket Alarm Sistemi (PIR + Buzzer + LED + Telegram)

PIR sensörü hareket algıladığında buzzer'ı ve LED'i çalıştıran, aynı anda Telegram üzerinden sahibine anlık bildirim gönderen akıllı bir güvenlik alarm sistemi. Tekrarlayan alarmların sıklığını sınırlamak için 30 saniyelik bekleme süresi (cooldown) vardır; bu süre PIR sensörünün yanlış algılamalarını ortadan kaldırmaz. Ev, garaj, depo veya çalışma odası gibi alanlarda kullanılabilir.

9