Potansiyometre Nedir? Arduino ile Analog Okuma ve Kontrol

Potansiyometre, mili çevrildikçe direnci değişen ayarlı bir dirençtir. Radyonun ses düğmesi, lambanın dimmer ayarı ve oyun kollarının çubukları aslında birer potansiyometredir. Arduino projelerinde kullanıcıdan bir değer almanın en kolay yoludur: düğmeyi çevirirsin, Arduino da 0 ile 1023 arasında bir sayı okur.

Potansiyometre nasıl çalışır?

İçinde yay şeklinde bir direnç yolu ve bu yol üzerinde kayan bir sürgü vardır. İki kenar bacak arasındaki direnç sabittir (örneğin 10 kΩ). Orta bacak sürgüye bağlıdır; mili çevirdikçe sürgü yol üzerinde ilerler ve kenar bacaklarla arasındaki direnç değişir. Kenar bacaklara 5 V ve GND verdiğinde orta bacaktan 0 ile 5 V arasında değişen bir gerilim alırsın. Yani potansiyometre aslında ayarlanabilir bir gerilim bölücüdür.

Potansiyometre türleri

Potansiyometreyi Arduino'ya bağlamak

1. Kenar bacaklardan birini 5V'a, diğerini GND'ye bağla (yönü değiştirirsen değerler ters artar).
2. Orta bacağı bir analog girişe, örneğin A0'a bağla.
3. LED'i 220 Ω dirençle PWM destekli 9. pine bağla.
4. Aşağıdaki kodu yükle ve seri monitörü aç; düğmeyi çevirdikçe değer ve LED parlaklığı değişir.

const int POT_PIN = A0;   // potansiyometre orta bacak / pot wiper
const int LED_PIN = 9;    // PWM pini / PWM pin

void setup() {
  pinMode(LED_PIN, OUTPUT); // LED çıkış / LED output
  Serial.begin(9600);       // seri monitör / serial monitor
}

void loop() {
  int raw = analogRead(POT_PIN);              // 0–1023 oku / read 0–1023
  int brightness = map(raw, 0, 1023, 0, 255); // PWM'e çevir / scale to PWM
  analogWrite(LED_PIN, brightness);           // parlaklık / brightness
  Serial.println(raw);                        // değeri yaz / print value
  delay(20);
}

map() fonksiyonu bir aralıktaki değeri başka bir aralığa çevirir: 0–1023 okumayı 0–255 PWM değerine ya da 0–180 servo açısına dönüştürmek gibi. Gerilim bölücü mantığını sayılarla görmek için gerilim bölücü hesaplayıcısını kullanabilirsin.

Kartlara göre analog okuma aralığı

Sık yapılan hatalar

• Orta bacağı doğrudan 5V ya da GND'ye bağlamak: Düğme uca geldiğinde kısa devre olur ve pot yanabilir. Besleme her zaman kenar bacaklara verilir.
• Değerlerin titremesi: Okuma birkaç birim oynayabilir. Birkaç ölçümün ortalamasını al ya da küçük değişimleri yok say.
• Logaritmik pot kullanmak: A tipi potta değer düğmenin başında yavaş, sonunda hızlı değişir; lineer kontrol için B tipini kullan.
• Dijital pine bağlamak: Potansiyometre analog bir değer verir; mutlaka A0–A5 gibi bir analog girişe bağlanmalı.

Potansiyometreyle servo açısını ayarlamayı Servo Motor Nedir? yazısında, direncin temel mantığını Direnç Nedir? yazısında bulabilirsin.