EL-68OrtaSayıcı devreleri

555 ve 4017 ile Yürüyen Işık: Hızı Ayarlanan 10 LED

Yürüyen ışığı butondan kurtar: NE555 saat darbelerini kendi üretir, CD4017 bu darbeleri sayar ve on LED'i sırayla yakar. Hızı potansiyometre ile ayarlarsın; ışık bir turu en hızlı ayarda yaklaşık 1 saniyede, en yavaş ayarda 7,5 saniyede tamamlar. İki entegreyi bir saat hattıyla birbirine bağlamayı, bir osilatörün frekansını dirençle değiştirmeyi ve besleme kondansatörünün ne işe yaradığını öğrenirsin.

0.0(0)
555 ve 4017 ile Yürüyen Işık: Hızı Ayarlanan 10 LED
9 V pil, bir NE555, bir CD4017, on LED, on iki direnç, üç kondansatör ve bir potansiyometre ile kurulur. 555 astable modda çalışır; bacak 3'ünden çıkan kare dalga CD4017'nin saat girişine gider ve sayıcı her darbede yanan LED'i bir adım ilerletir. Potansiyometre saat frekansını yaklaşık 1,3 Hz ile 10 Hz arasında değiştirir. Öğrenme: osilatör ile sayıcıyı birleştirme, saat frekansından tur süresini hesaplama, potansiyometreyi ayarlı direnç olarak kullanma ve besleme kondansatörü.

Video

Devre Şeması

555 ve 4017 ile Yürüyen Işık: Hızı Ayarlanan 10 LED - Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

555 ve 4017 ile Yürüyen Işık: Hızı Ayarlanan 10 LED - Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları

  1. 1

    NE555'i (U1) orta oluğun üstüne, breadboard'un sol ucuna, çentiği sola bakacak şekilde 4. sıradan 7. sıraya kadar yerleştir. Sol alt köşedeki bacak 1'dir; alt sıra soldan sağa 1, 2, 3, 4, üst sıra sağdan sola 5, 6, 7, 8 diye gider.

  2. 2

    555'in bacak 8'ini (4. sıra, üst yarı) bir jumper ile üst + hattına, bacak 1'ini (4. sıra, alt yarı) bir jumper ile alt GND (−) hattına, bacak 4'ünü (7. sıra, alt yarı) bir jumper ile alt + hattına bağla.

  3. 3

    R1'i (1 kΩ) üst + hattı ile 555'in bacak 7'sinin sırası (5. sıra, üst yarı) arasına tak. C2'yi (10 nF, üzerinde 103 yazar) bacak 5'in sırası (7. sıra, üst yarı) ile üst GND hattı arasına tak.

  4. 4

    R2'yi (1 kΩ) 5. sıranın üst yarısı ile 10. sıranın üst yarısı arasına tak. RV1 potansiyometresini üç bacağı üst yarıda 10., 12. ve 14. sıralara gelecek şekilde oturt: sol bacak R2 ile aynı sırada, orta bacak 12. sırada olur. Sağ bacak boş kalır; 14. sıranın üst yarısına başka bir şey takma.

  5. 5

    555'in bacak 6'sını (6. sıra, üst yarı) bir jumper ile 12. sıranın üst yarısına bağla. Kısa bir jumper ile 12. sıranın üst yarısını aynı sıranın alt yarısına bağla; jumper orta oluğun üstünden geçer. Bacak 2'yi (5. sıra, alt yarı) bir jumper ile 12. sıranın alt yarısına bağla.

  6. 6

    C1'i (47 µF) tak: uzun bacağı (+) 12. sıranın alt yarısına, gövdesindeki şeridin yanındaki kısa bacağı alt GND hattına gelsin.

  7. 7

    CD4017'yi (U2) orta oluğun üstüne, çentiği sola bakacak şekilde 26. sıradan 33. sıraya kadar yerleştir. Sol alt köşedeki bacak 1'dir; alt sıra soldan sağa 1'den 8'e, üst sıra sağdan sola 9'dan 16'ya gider.

  8. 8

    CD4017'nin bacak 16'sını (26. sıra, üst yarı) bir jumper ile üst + hattına bağla. Bacak 15'i (27. sıra, üst yarı) ve bacak 13'ü (29. sıra, üst yarı) birer jumper ile üst GND hattına, bacak 8'i (33. sıra, alt yarı) bir jumper ile alt GND hattına bağla.

  9. 9

    Saat hattını üç jumper ile kur: 555'in bacak 3'ünden (6. sıra, alt yarı) 16. sıranın alt yarısına; 16. sıranın alt yarısından oluğun üstünden aynı sıranın üst yarısına; 16. sıranın üst yarısından CD4017'nin bacak 14'üne (28. sıra, üst yarı).

  10. 10

    On LED'i üst kenara diz: her LED'in uzun bacağı (anot) sırasının en üst deliğine, kısa bacağı (katot) hemen üstündeki üst GND hattına gelsin. LED1, LED2 ve LED3 sırayla 19., 21. ve 23. sıralara; LED4'ten LED10'a yedi LED sırayla 36., 38., 40., 42., 44., 46. ve 48. sıralara takılır.

  11. 11

    Yedi adet 1 kΩ direnci orta oluğun üstünden, aynı sıranın alt yarısından üst yarısına tak: R3 19. sıraya, R4 21. sıraya, R5 23. sıraya, R6 36. sıraya, R8 40. sıraya, R9 42. sıraya, R10 44. sıraya.

  12. 12

    CD4017'nin solundaki üç LED'i alt yarıdan bağla: bacak 3'ü (28. sıra) bir jumper ile 19. sıranın alt yarısına, bacak 2'yi (27. sıra) 21. sıranın alt yarısına, bacak 4'ü (29. sıra) 23. sıranın alt yarısına.

  13. 13

    Sağdaki LED'lerden dördünü yine alt yarıdan bağla: bacak 7'yi (32. sıra) bir jumper ile 36. sıranın alt yarısına, bacak 1'i (26. sıra) 40. sıranın alt yarısına, bacak 5'i (30. sıra) 42. sıranın alt yarısına, bacak 6'yı (31. sıra) 44. sıranın alt yarısına.

  14. 14

    Kalan üç LED üst yarıdan bağlanır. R7'yi (1 kΩ) bacak 10'un sırası (32. sıra) ile 38. sıra arasına tak. Bacak 9'u (33. sıra) bir jumper ile 41. sıraya bağla, R11'i 41. sıra ile 46. sıra arasına tak. Bacak 11'i (31. sıra) bir jumper ile 45. sıraya bağla, R12'yi 45. sıra ile 48. sıra arasına tak. Bacak 12 boş kalır.

  15. 15

    C3'ü (47 µF) alt + hattı ile alt GND hattı arasına, 20. sıranın hizasına tak: uzun bacağı + hattına gelsin. Breadboard'un sağ ucunda üst + hattını alt + hattına, üst GND hattını alt GND hattına birer jumper ile bağla.

  16. 16

    Pil başlığının kırmızı kablosunu üst + hattına, siyah kablosunu üst GND hattına tak. Bağlantıları şemayla ve bacak haritalarıyla bir kez karşılaştır, sonra pili başlığa geçir.

İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.

Test Adımları

  1. 1

    Pili tak: ışık kendiliğinden yürümeye başlamalı. LED'ler soldan sağa sırayla yanar ve LED10'dan sonra LED1'e döner.

  2. 2

    Potansiyometreyi bir uca kadar çevir: ışık hızlanmalı ve bir turu yaklaşık 1 saniyede atmalı. Öbür uca çevir: her LED yaklaşık 0,75 saniye yanık kalmalı, bir tur 7,5 saniye sürmeli.

  3. 3

    En yavaş ayarda bir turu saatle ölç. Elektrolitik kondansatörlerin toleransı geniş olduğu için 6 ile 9 saniye arası bir sonuç normaldir.

  4. 4

    CD4017'nin bacak 13'ündeki jumper'ın GND hattındaki ucunu çıkarıp üst + hattına tak: ışık olduğu LED'de donmalı. Jumper'ı GND hattına geri takınca ışık kaldığı yerden yürümeye devam eder.

Nasıl Çalışır

NE555 düzenli saat darbeleri üretir, CD4017 her darbede yanan LED'i bir adım ilerletir. Potansiyometre saat frekansını, yani ışığın yürüme hızını ayarlar.

İki entegre, iki görev

Devrede iş bölümü var. NE555 yalnızca tempo tutar: çıkışı düzenli aralıklarla 0 ile 1 arasında gidip gelir. CD4017 yalnızca sayar: saat girişine gelen her yükselen kenarda 1 olan çıkışını bir sonrakine kaydırır. İkisini bağlayan tek yol, 555'in bacak 3'ünden CD4017'nin bacak 14'üne giden saat hattıdır.

555 saati nasıl üretiyor?

C1; R1, R2 ve potansiyometre üzerinden dolar. Gerilimi 6 V'a ulaşınca 555 çıkışını düşürür ve bacak 7'yi içeriden GND'ye bağlar; C1 bu kez R2 ve potansiyometre üzerinden boşalır. Gerilim 3 V'a inince çıkış yeniden yükselir ve döngü baştan başlar. Her döngü bir saat darbesidir.

Potansiyometre hızı nasıl değiştiriyor?

Potansiyometre R2'ye seri bağlı ayarlı bir dirençtir. Direnci büyüdükçe C1 daha yavaş dolup boşalır, darbeler seyrekleşir ve ışık yavaşlar. Direnç sıfırken saat 10,2 Hz, 10 kΩ iken 1,33 Hz olur. R2 yolda sabit 1 kΩ olarak kalır; mil sona dayansa bile boşalma akımı sınırlanır.

On darbede bir tur

CD4017'nin on çıkışı olduğu için ışığın başladığı LED'e dönmesi tam on saat darbesi sürer. Tur süresi bu yüzden saat periyodunun on katıdır: en hızlı ayarda yaklaşık 1 saniye, en yavaşta 7,5 saniye. Sıfırlama (bacak 15) ve saat engelleme (bacak 13) girişleri GND'de tutulur ki sayıcı kesintisiz saysın.

C2 ve C3 neden var?

İkisi de devreyi kararlı tutar. C2, 555'in iç karşılaştırma gerilimini besleme gürültüsünden korur; saat aralıkları düzgün kalır. C3, 555 çıkış değiştirirken çektiği anlık akımı karşılar. Bu akım besleme hattını çökertirse CD4017 fazladan darbe sayabilir; C3 bunu önler.

Formüller

  • Saat frekansı

    f = 1,44 / ((R1 + 2 × (R2 + RV1)) × C1)

    Örnek: RV1 = 0 iken 1,44 / (3 kΩ × 47 µF) = 10,2 Hz; RV1 = 10 kΩ iken 1,44 / (23 kΩ × 47 µF) = 1,33 Hz

  • Bir LED'in yanık kaldığı süre (saat periyodu)

    T = 1 / f

    Örnek: 1 / 10,2 Hz ≈ 98 ms (en hızlı ayar); 1 / 1,33 Hz ≈ 0,75 s (en yavaş ayar)

  • Bir tam tur

    t = 10 × T

    Örnek: 10 × 98 ms ≈ 1 s; 10 × 0,75 s = 7,5 s

  • Saatin yüksek ve düşük süreleri

    t1 = 0,693 × (R1 + R2 + RV1) × C1; t2 = 0,693 × (R2 + RV1) × C1

    Örnek: RV1 = 10 kΩ iken t1 = 0,693 × 12 kΩ × 47 µF = 0,39 s ve t2 = 0,693 × 11 kΩ × 47 µF = 0,36 s

  • LED akımı (üst sınır)

    I = (Vçıkış − VLED) / R

    Örnek: (9 V − 2 V) / 1 kΩ = 7 mA; CD4017'nin çıkışı yük altında düştüğü için gerçek akım birkaç miliamper daha azdır

Sık Yapılan Hatalar

  • Tek LED yanık kalıyor, ışık yürümüyor.

    Saat hattını izle: 555'in bacak 3'ü 16. sıra üzerinden CD4017'nin bacak 14'üne ulaşmalı. 555'in bacak 4'ü de + hattında olmalı.

  • Bütün LED'ler aynı anda kısık yanıyor.

    Saat gözün seçemeyeceği kadar hızlı çalışıyor. C1 47 µF'lık elektrolitik olmalı; yerine 10 nF'lık C2 takıldıysa ikisinin yerini değiştir.

  • Hız potansiyometreyle değişmiyor.

    Orta bacak 12. sırada, sol bacak R2 ile aynı sırada (10. sıra) olmalı. Bacaklar bir sıra kaymış olabilir.

  • C1 ya da C3 ısınıyor.

    Elektrolitik kondansatör ters takılmış. Pili hemen çıkar; gövdedeki şerit GND tarafına bakmalı.

Sıkça Sorulanlar

Bu devrenin butonlu yürüyen ışıktan farkı ne?

Butonlu sürümde saat darbesini sen verirsin; ışık her basışta bir adım atar ve buton sıçramasını süzmek için ek parçalar gerekir. Burada darbeyi 555 üretir: ışık kendi kendine, hep aynı tempoda yürür ve tempoyu potansiyometre belirler. 555'in çıkışı temiz bir kare dalga olduğu için sıçrama süzgecine gerek kalmaz.

Potansiyometrenin aralığı yetmiyor, ışığı daha da hızlandırabilir miyim?

C1'i değiştir. 10 µF takarsan her şey yaklaşık beş kat hızlanır; en hızlı ayarda ışık bir turu saniyenin beşte birinde atar ve göz LED'leri tek tek zor seçer. 100 µF takarsan hız yarıya iner, en yavaş ayarda bir tur yaklaşık 16 saniye sürer. Elektrolitik kondansatörü takarken yönüne dikkat et.

Potansiyometrenin üç bacağından neden yalnızca ikisi bağlı?

Burada potansiyometre gerilim bölücü değil, ayarlı direnç olarak çalışıyor. Bir kenar bacak ile orta bacak arasındaki direnç, mili çevirdikçe 0 ile 10 kΩ arasında değişir; devreye gereken de budur. Öbür kenar bacak boşta kalır. R2 ise mil sona dayandığında toplam direncin sıfıra inmesini önler.

C3 kondansatörü olmasa devre çalışmaz mı?

Çoğu zaman çalışır ama güvenilir olmaz. 555 çıkışını her değiştirdiğinde pilden kısa ve sert bir akım çeker; bu, besleme hattında küçük bir çökme yaratır. CD4017 bu çökmeyi fazladan bir saat darbesi sanabilir ve ışık arada bir LED atlar. C3 o anlık akımı kendi üzerinden vererek hattı düz tutar.