NAND ile Bütün Kapılar: Tek Entegre, Üç İşlem
Tek bir 74HC00 entegresiyle NAND, AND ve NOT kapılarını aynı anda kur. NAND kapısı evrenseldir: yeterince NAND ile bütün lojik devreler yapılabilir. İki buton girişlerin olur; kırmızı LED NAND, yeşil LED AND, sarı LED NOT sonucunu gösterir. Görevde aynı entegreden bir de OR kapısı çıkarırsın.

Video
Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları
- 1
MB102 güç modülünü breadboard'un ucuna tak ve iki atlama başlığını da 5 V konumuna getir. Modülün düğmesi şimdilik kapalı kalsın.
- 2
74HC00'ü (U1) orta oluğun üstüne, çentiği sola bakacak şekilde yerleştir. Sol alt köşe bacak 1'dir; alt sıra soldan sağa 1'den 7'ye, üst sıra sağdan sola 8'den 14'e gider.
- 3
Bacak 14'ü bir jumper ile + hattına, bacak 7'yi bir jumper ile GND (−) hattına bağla.
- 4
Dördüncü kapı kullanılmıyor: bacak 12'yi ve bacak 13'ü birer jumper ile GND hattına bağla. Bacak 11 boş kalır.
- 5
R1'i (10 kΩ) bacak 1 ile GND hattı arasına tak.
- 6
S1 butonunu (A) orta oluğun üstüne yerleştir; bir köşesindeki bacağı jumper ile + hattına, çapraz köşesindeki bacağı bacak 1'e bağla.
- 7
R2'yi (10 kΩ) bacak 2 ile GND hattı arasına tak.
- 8
S2 butonunu (B) orta oluğun üstüne yerleştir; bir köşesindeki bacağı jumper ile + hattına, çapraz köşesindeki bacağı bacak 2'ye bağla.
- 9
İkinci kapıyı tersleyici yap: bacak 3'ü bir jumper ile bacak 4'e, bacak 4'ü bir jumper ile bacak 5'e bağla.
- 10
Üçüncü kapıyı A'ya bağla: bacak 1'i bir jumper ile bacak 9'a, bacak 9'u bir jumper ile bacak 10'a bağla.
- 11
R3'ü (1 kΩ) bacak 3'ün sırasından boş bir sıraya tak. LED1'in (kırmızı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED NAND çıkışıdır.
- 12
R4'ü (1 kΩ) bacak 6'nın sırasından boş bir sıraya tak. LED2'nin (yeşil) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED AND çıkışıdır.
- 13
R5'i (1 kΩ) bacak 8'in sırasından boş bir sıraya tak. LED3'ün (sarı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED NOT A çıkışıdır.
- 14
Bağlantıları şemayla karşılaştır, sonra güç modülünü aç.
İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.
Test Adımları
- 1
Güç modülünü aç ve butonlara dokunma: kırmızı ve sarı LED yanmalı, yeşil sönük olmalı.
- 2
Yalnızca S1'e (A) bas: sarı söner, kırmızı yanık kalır, yeşil sönük kalır.
- 3
Yalnızca S2'ye (B) bas: hiçbir şey değişmez; kırmızı ve sarı yanık, yeşil sönük.
- 4
İki butona birlikte bas: kırmızı söner, yeşil yanar, sarı söner.
- 5
Dört durumu doğruluk tablosuyla karşılaştır: kırmızı ile yeşil hiçbir zaman aynı anda yanmamalı.
Nasıl Çalışır
74HC00'ün birinci kapısı NAND'i verir; girişleri birleştirilen ikinci kapı onu AND'e çevirir, üçüncü kapı A'nın tersini üretir. Üç sonuç üç LED'de görünür.
NAND: AND'in tersi
NAND kapısının çıkışı yalnızca iki girişi de 1 iken 0 olur; diğer üç durumda 1'dir. Adı NOT ve AND sözcüklerinin birleşimidir. Birinci kapı (bacak 1 ve 2 giriş, bacak 3 çıkış) A ve B butonlarının NAND'ini verir ve kırmızı LED'i sürer.
NAND'den NOT yapmak
Bir NAND kapısının iki girişini birbirine bağlarsan girişler hep aynı değeri alır. İkisi de 0 ise çıkış 1, ikisi de 1 ise çıkış 0 olur. Elinde artık bir tersleyici vardır. Üçüncü kapı (bacak 9 ve 10 giriş, bacak 8 çıkış) böyle bağlandı ve A'nın tersini sarı LED'de gösteriyor.
NAND'den AND yapmak
NAND zaten AND'in tersi olduğuna göre, onu bir kez daha tersine çevirirsen AND'i geri alırsın. İkinci kapı (bacak 4 ve 5 giriş, bacak 6 çıkış) tersleyici olarak bağlandı ve birinci kapının çıkışını çeviriyor. Bu yüzden yeşil LED kırmızının tam tersi yanar.
Evrensel kapı
NOT ve AND'i NAND'den kurabildin. OR da kurulabilir: girişleri önce tersine çevirip sonra NAND'den geçirmek yeter. Bu üçü elindeyse her lojik devreyi yapabilirsin. Bu yüzden NAND kapısına evrensel kapı denir ve birçok çipin içi neredeyse tamamen NAND'lerden oluşur.
Doğruluk Tablosu
| A (S1) | B (S2) | NAND (kırmızı) | AND (yeşil) | NOT A (sarı) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 1 | 0 | 1 |
| 1 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 | 1 | 0 |
Butona basılıyken giriş 1'dir. NAND bacak 3'ten, AND bacak 6'dan, NOT A bacak 8'den okunur.
Formüller
NAND işlemi
Y = NOT (A · B)
Örnek: A = 1, B = 1 için A · B = 1, tersi 0; kırmızı LED söner
NAND'den NOT
NAND(A, A) = NOT A
Örnek: A = 0 için NAND(0, 0) = 1; A = 1 için NAND(1, 1) = 0
NAND'den AND
A · B = NOT (NAND(A, B))
Örnek: A = 1, B = 1 için NAND = 0, tersi 1; yeşil LED yanar
NAND'den OR (De Morgan kuralı)
A + B = NAND(NOT A, NOT B)
Örnek: A = 1, B = 0 için NAND(0, 1) = 1; A = 0, B = 0 için NAND(1, 1) = 0
LED akımı
I = (Vçıkış − VLED) / R3
Örnek: (5 V − 2 V) / 1 kΩ = 3 mA; 74HC çıkışı için güvenli sınır olan 4 mA'in altında
Sık Yapılan Hatalar
Yeşil LED hiç yanmıyor.
Bacak 3, 4 ve 5 birbirine bağlı olmalı. İki kısa jumper'dan biri eksik.
Sarı LED A'ya basınca sönmüyor.
Bacak 9 ve bacak 10'un ikisi de A hattına, yani bacak 1'e bağlı olmalı. R5 bacak 8'in sırasına takılır.
LED'ler kararsız, kendi kendine değişiyor.
R1 ya da R2 eksik ya da bacak 12 ve 13 GND'ye bağlanmamış.
Kırmızı ile yeşil aynı anda yanıyor.
R4 bacak 6 yerine bacak 3'ün sırasına takılmış olabilir. Bacakları soldan yeniden say.
Sıkça Sorulanlar
NAND kapısına neden evrensel kapı deniyor?
Çünkü yalnızca NAND kapıları kullanarak NOT, AND, OR ve diğer bütün lojik işlemleri kurabilirsin. Bu sayede fabrikada tek tip kapı üretmek yeter. NOR kapısı da aynı özelliğe sahiptir. AND ya da OR tek başına evrensel değildir, çünkü onlarla tersleme yapılamaz.
İki girişi birleştirince NAND neden NOT kapısı oluyor?
NAND kapısı iki girişi de 1 iken 0, diğer durumlarda 1 verir. Girişleri birleştirirsen ikisi hep aynı değeri alır: ikisi de 0 ise çıkış 1, ikisi de 1 ise çıkış 0 olur. Yani çıkış her zaman girişin tersidir; bu da NOT kapısının tanımıdır.
Butonlara basmadan neden iki LED yanıyor?
Butonlara basmadığında A ve B 0'dır. NAND kapısı yalnızca iki giriş de 1 iken 0 verir, yani şu an çıkışı 1'dir ve kırmızı LED yanar. Sarı LED ise A'nın tersini gösterir; A 0 olduğu için o da yanar. Yeşil AND LED'i sönüktür.
74HC00 yerine 7400 ya da 74LS00 kullanabilir miyim?
Bacak düzenleri aynıdır ama bu devre 74HC00 için tasarlandı. Eski TTL serilerinde boştaki giriş 1 gibi davranır; 10 kΩ aşağı çekme direnci girişi 0'a indiremez ve çıkışlar LED'i bu bağlantıyla yakacak kadar akım veremez. 74HCT00 ise değişiklik yapmadan çalışır.
