EL-43BaşlangıçLojik kapı devreleri

Temel Kapılar: AND, OR ve NOT Devresi

Dijital elektroniğin üç temel taşını aynı breadboard'da dene. İki buton A ve B girişlerin olur; kırmızı LED AND, yeşil LED OR, sarı LED NOT kapısının sonucunu gösterir. 74HC08, 74HC32 ve 74HC04 entegreleriyle dört buton birleşimini sırayla dener, doğruluk tablosunu kendi gözünle çıkarırsın.

0.0(0)
Temel Kapılar: AND, OR ve NOT Devresi
5 V besleme, üç lojik entegre, iki buton, beş direnç ve üç LED ile kurulur. S1 A girişi, S2 B girişidir; A üç kapıya birden, B ise AND ve OR kapılarına gider. AND kapısı yalnızca iki butona birlikte basınca, OR kapısı herhangi birine basınca çıkış verir; NOT kapısı A'yı tersine çevirir. Öğrenme: lojik 0 ve 1, AND, OR ve NOT işlemleri, doğruluk tablosu, aşağı çekme direnci, 14 bacaklı entegrelerin bacak düzeni ve kullanılmayan girişlerin bağlanması.

Video

Devre Şeması

Temel Kapılar: AND, OR ve NOT Devresi - Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Temel Kapılar: AND, OR ve NOT Devresi - Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları

  1. 1

    MB102 güç modülünü breadboard'un ucuna tak ve iki atlama başlığını da 5 V konumuna getir. Modülün düğmesi şimdilik kapalı kalsın.

  2. 2

    Üç entegreyi orta oluğun üstüne, çentikleri sola bakacak şekilde yan yana yerleştir: soldan sağa 74HC08 (U1), 74HC32 (U2), 74HC04 (U3). Aralarında en az iki sıra boşluk bırak. Hepsinde sol alt köşe bacak 1'dir; alt sıra 1'den 7'ye, üst sıra sağdan sola 8'den 14'e gider.

  3. 3

    Üç entegrenin de bacak 14'ünü birer jumper ile + hattına bağla.

  4. 4

    Üç entegrenin de bacak 7'sini birer jumper ile GND (−) hattına bağla.

  5. 5

    U1'in kullanılmayan girişlerini bağla: bacak 4, 5, 9, 10, 12 ve 13'ü birer jumper ile GND hattına tak. Bacak 6, 8 ve 11 boş kalır.

  6. 6

    U2'de aynısını yap: bacak 4, 5, 9, 10, 12 ve 13 GND hattına gider. Bacak 6, 8 ve 11 boş kalır.

  7. 7

    U3'ün kullanılmayan girişlerini bağla: bacak 3, 5, 9, 11 ve 13'ü birer jumper ile GND hattına tak. Bacak 4, 6, 8, 10 ve 12 boş kalır.

  8. 8

    S1 butonunu (A) orta oluğun üstüne yerleştir; bir köşesindeki bacağı jumper ile + hattına bağla. Çapraz köşesindeki bacağın sırası A hattıdır; R1'i (10 kΩ) bu sıra ile GND hattı arasına tak.

  9. 9

    S2 butonunu (B) aynı şekilde yerleştir; bir köşesindeki bacağı + hattına bağla. Çapraz köşesindeki bacağın sırası B hattıdır; R2'yi (10 kΩ) bu sıra ile GND hattı arasına tak.

  10. 10

    A hattından U1 bacak 1'e, oradan U2 bacak 1'e, oradan da U3 bacak 1'e birer jumper çek. Böylece A üç entegreye birden ulaşır.

  11. 11

    B hattından U1 bacak 2'ye, oradan U2 bacak 2'ye birer jumper çek.

  12. 12

    R3'ü (1 kΩ) U1 bacak 3'ün sırasından boş bir sıraya tak. LED1'in (kırmızı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED AND çıkışıdır.

  13. 13

    R4'ü (1 kΩ) U2 bacak 3'ün sırasından boş bir sıraya tak. LED2'nin (yeşil) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED OR çıkışıdır.

  14. 14

    R5'i (1 kΩ) U3 bacak 2'nin sırasından boş bir sıraya tak. LED3'ün (sarı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bu LED NOT çıkışıdır.

  15. 15

    Bağlantıları şemayla karşılaştır, sonra güç modülünü aç.

İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.

Test Adımları

  1. 1

    Güç modülünü aç ve butonlara dokunma: yalnızca sarı LED yanmalı.

  2. 2

    Yalnızca S1'e (A) bas: yeşil yanar, sarı söner, kırmızı sönük kalır.

  3. 3

    Yalnızca S2'ye (B) bas: yeşil yanar, sarı yanık kalır, kırmızı sönük kalır.

  4. 4

    İki butona birlikte bas: kırmızı ve yeşil yanar, sarı söner.

  5. 5

    Dört durumu doğruluk tablosuyla satır satır karşılaştır.

Nasıl Çalışır

İki buton A ve B girişlerini verir; 74HC08 AND, 74HC32 OR, 74HC04 NOT işlemini yapar ve sonuçları üç LED'de gösterir.

Lojik 0 ve 1

Dijital devrelerde yalnızca iki değer vardır: GND'ye yakın gerilim 0, beslemeye yakın gerilim 1 sayılır. Butona basmadığında 10 kΩ direnç girişi GND'ye çeker ve giriş 0 olur. Bastığında giriş + hattına bağlanır ve 1 olur.

AND: ikisi birden

AND kapısının çıkışı yalnızca iki girişi de 1 iken 1 olur. Seri bağlı iki anahtar gibi düşün: akım ancak ikisi de kapalıyken geçer. Bu yüzden kırmızı LED yalnızca iki butona birlikte bastığında yanar.

OR: en az biri

OR kapısının çıkışı girişlerinden en az biri 1 iken 1 olur. Paralel bağlı iki anahtar gibidir: herhangi biri kapalıysa akım geçer. Yeşil LED, butonlardan birine ya da ikisine birden bastığında yanar.

NOT: tersine çevir

NOT kapısının tek girişi vardır ve çıkışı her zaman girişinin tersidir. Sarı LED A butonuna basmadığında yanar, bastığında söner. B butonu bu kapıya bağlı olmadığı için sarı LED'i etkilemez.

Aynı giriş, üç kapı

A hattı üç entegreye birden, B hattı ise AND ve OR entegrelerine gider. CMOS girişleri neredeyse hiç akım çekmediği için tek bir buton birçok kapıyı sorunsuz sürer. Böylece aynı girişlere üç farklı işlemin verdiği yanıtı yan yana görürsün.

Doğruluk Tablosu

A (S1)B (S2)AND (kırmızı)OR (yeşil)NOT A (sarı)
00001
01011
10010
11110

Butona basılıyken giriş 1'dir. Çıkış 1 iken LED yanar.

Formüller

  • AND işlemi

    Y = A · B

    Örnek: A = 1, B = 0 için Y = 1 · 0 = 0; kırmızı LED sönük

  • OR işlemi

    Y = A + B

    Örnek: A = 1, B = 0 için Y = 1 + 0 = 1; yeşil LED yanık. Lojikte 1 + 1 de 1'dir

  • NOT işlemi

    Y = Ā

    Örnek: A = 0 için Y = 1; sarı LED yanık

  • LED akımı

    I = (Vçıkış − VLED) / R3

    Örnek: (5 V − 2 V) / 1 kΩ = 3 mA; 74HC çıkışı için güvenli sınır olan 4 mA'in altında

Sık Yapılan Hatalar

  • Kırmızı ya da yeşil LED kendi kendine yanıyor.

    R1 ya da R2 eksik. A ve B hatları 10 kΩ ile GND'ye çekili olmalı.

  • Bir entegre hiç tepki vermiyor.

    O entegrenin bacak 14'ü + hattına, bacak 7'si GND'ye bağlı değil. Her entegrenin beslemesi ayrıdır.

  • AND ile OR'un LED'leri yer değiştirmiş gibi.

    74HC08 ile 74HC32 yer değiştirmiş. Entegrelerin üstündeki yazıları oku.

  • Sarı LED hep yanık.

    A hattı U3 bacak 1'e ulaşmıyor ya da R5 bacak 2 yerine başka bir bacağa takılmış.

Sıkça Sorulanlar

Butonlara basmadığım hâlde sarı LED neden yanıyor?

Sarı LED NOT kapısına bağlı ve NOT kapısı girişinin tersini verir. A butonuna basmadığında giriş 0'dır, çıkış 1 olur ve LED yanar. A'ya bastığında giriş 1 olur, çıkış 0'a iner ve LED söner. Yani devre tam beklendiği gibi çalışıyor.

Bir entegrenin içinde neden birden fazla kapı var?

14 bacaklı bir gövdeye iki bacak besleme ayrıldıktan sonra 12 bacak kalır. İki girişli bir kapı 3 bacak kullandığı için içine 4 kapı sığar; tek girişli NOT kapısından ise 6 tane sığar. Bu devrede her entegrenin yalnızca birinci kapısını kullanıyoruz.

Kullanmadığım kapıların girişlerini neden GND'ye bağlıyorum?

CMOS girişleri boşta bırakılırsa gerilimleri 0 ile 1 arasında gezinir. Bu durumda kapı gereksiz akım çeker, ısınabilir ve yan kapıların çalışmasını bozabilir. Girişleri GND'ye bağlamak onları sabit bir 0'da tutar. Çıkışlar ise hiçbir yere bağlanmaz.

Bu kapılar gerçek hayatta ne işe yarar?

Her dijital karar bu üç işlemden kurulur. Kapı kapalı VE alarm kurulu ise siren çal; ön kapı VEYA arka kapı açıldıysa ışığı yak; hava karanlık DEĞİL ise lambayı söndür. İşlemciler de milyarlarca böyle kapının bir araya gelmesiyle çalışır.