74HC595 Arduino ilə istifadə: shift registr ilə 3 pindən 8+ LED
74HC595 Arduino ilə istifadə: pin düzülüşü, shiftOut() və bit sırası, mikrosxemlərin zəncirlənməsi, qaçan LED və 7 seqmentli indikator, SPI ilə sürətli idarə, ESP32 və Pico kodu.
74HC595, Arduino-nun cəmi 3 rəqəmsal pinindən istifadə edərək 8 ayrı çıxışı idarə etməyə imkan verən, 16 ayaqlı ucuz sürüşdürmə reqistri (shift register) mikrosxemidir. Arduino Uno-da istifadə oluna bilən 20 pin var; 16 LED-li qaçan işıq, iki rəqəmli xal tablosu və ya 8 kanallı rele platası düzəltməyə başlayanda bu pinlər tez tükənir. 74HC595 bu problemi məlumatı bir xətt üzərindən bit-bit göndərməklə həll edir: mikrosxem gələn bitləri ardıcıl qəbul edir, sən hazır olduğunu bildirəndə onları səkkiz çıxışına eyni anda ötürür. Bir neçə mikrosxemi zəncirləsən, eyni 3 pinlə 16, 24, hətta 80 çıxışı idarə edə bilərsən.
Bu yazıda 74HC595-in pin düzülüşünü (DS, SH_CP, ST_CP, OE, MR və Q7'), ardıcıl məlumatı paralelə çevirən daxili quruluşunu, Arduino-nun shiftOut() funksiyasını və MSBFIRST ilə LSBFIRST bit sırası fərqini öyrənəcəksən. Sonra ikilik sayğac, qaçan LED, 16 LED-li zəncir və 7 seqmentli indikator nümunələrini quracaq, eyni dövrəni aparat SPI ilə onlarla dəfə sürətli idarə edəcəksən. Son bölmələrdə ESP32 və Raspberry Pi Pico (MicroPython) kodlarını, mikrosxemin cərəyan hədlərini və ən çox edilən latch xətalarının həllini tapacaqsan.
74HC595 nədir, necə işləyir?
Mikrosxemin içində ardıcıl qoşulmuş iki ədəd 8 bitlik reqistr var. Birincisi sürüşdürmə reqistridir: SH_CP (saat) pininə hər yüksələn cəbhə gələndə DS pinindəki 0 və ya 1 dəyəri birinci xanaya girir, içəridəki bitlər isə bir pillə irəli sürüşür. Səkkiz saat impulsundan sonra göndərdiyin səkkiz bitin hamısı içəridə olur. İkincisi saxlama reqistridir (latch): ST_CP pininə bir yüksələn cəbhə gələndə sürüşdürmə reqistrindəki səkkiz bit birdəfəyə bu reqistrə köçürülür və Q0–Q7 çıxışlarında görünür. Bu iki mərhələli quruluş sayəsində bitlər sürüşərkən LED-lər titrəmir; çıxışlar yalnız sən latch pinini tetikləyəndə dəyişir.
Bunu qatar stansiyasına bənzədə bilərsən: vaqonlar (bitlər) tək rels üzərindən ardıcıl perrona daxil olur, amma qapılar yalnız qatar tam dayananda açılır və sərnişinlərin hamısı eyni anda düşür. Qapıları açmaq işini latch pini görür. Məlumat mikrosxemə ardıcıl daxil olub paralel çıxdığı üçün 74HC595-ə SIPO (serial-in, parallel-out) reqistri də deyilir. Bunun əksini edən, yəni 8 düyməni tək xətlə oxumağa imkan verən qardaşı isə 74HC165-dir (PISO). Hər iki mikrosxem 74 seriyalı məntiq ailəsindəndir; bu ailədəki elementləri və mikrosxem nömrələrini Məntiq elementləri alətində görə bilərsən.
| Xüsusiyyət | Dəyər |
|---|---|
| Növ | 8 bit ardıcıl giriş, paralel çıxış (SIPO) sürüşdürmə reqistri + 8 bitlik saxlama reqistri |
| Qida gərginliyi (VCC) | 2–6 V (74HCT595: 4,5–5,5 V) |
| Korpus | DIP-16 (breadboard-a uyğundur), SOIC-16, TSSOP-16 |
| Çıxış cərəyanı | Çıxış başına təxminən 6 mA (4,5 V-da datasheet test dəyəri) |
| Mütləq hədlər | Çıxış başına ±35 mA; VCC və ya GND pinindən cəmi ±70 mA |
| Ən yüksək saat tezliyi | 4,5 V qidada 25 MHz-ə qədər zəmanətli, 2 V-da 5 MHz |
| HIGH giriş həddi (VIH) | 4,5 V qidada ən azı 3,15 V (təxminən 0,7 × VCC) |
| Çıxış növü | Üçhallı (3-state); OE HIGH olanda Q0–Q7 sərbəst qalır |
74HC595 pin düzülüşü (pinout)
Mikrosxemin üzərindəki yarımay şəkilli çentik və ya kiçik nöqtə 1-ci pini göstərir. Çentik yuxarıda olanda mikrosxemə yuxarıdan baxsan, sol sırada yuxarıdan aşağıya 1–8, sağ sırada aşağıdan yuxarıya 9–16 nömrəli pinlər yerləşir. İstehsalçılar pinlərə fərqli adlar verir: NXP və Arduino mənbələrinin çoxu DS, SH_CP və ST_CP adlarını, Texas Instruments isə SER, SRCLK və RCLK adlarını işlədir. Aşağıdakı cədvəldə hər ikisini tapa bilərsən. OE və MR aktiv LOW girişlərdir; yəni vəzifələrini LOW olanda yerinə yetirirlər və datasheet-lərdə adlarının üstündə xəttlə göstərilirlər.
| Pin | NXP adı | TI adı | Vəzifəsi | Hara qoşulur? |
|---|---|---|---|---|
| 15, 1–7 | Q0, Q1–Q7 | QA, QB–QH | Paralel çıxışlar (Q0 15-ci pindədir, Q1–Q7 1–7-ci pinlərdədir) | Rezistorlar vasitəsilə LED-lərə |
| 8 | GND | GND | Torpaq | GND |
| 9 | Q7' | QH' | Ardıcıl çıxış: sürüşdürmə reqistrinin son biti | Növbəti 74HC595-in DS pininə (zəncir) |
| 10 | MR | SRCLR | Sürüşdürmə reqistrini sıfırlayır (aktiv LOW) | VCC |
| 11 | SH_CP | SRCLK | Sürüşdürmə saatı; yüksələn cəbhədə 1 bit içəri qəbul edilir | Arduino D13 (SCK) |
| 12 | ST_CP | RCLK | Latch; yüksələn cəbhədə məlumatı çıxışlara ötürür | Arduino D10 |
| 13 | OE | OE | Çıxışları aktivləşdirir (aktiv LOW) | GND (və ya parlaqlıq üçün PWM pini) |
| 14 | DS | SER | Ardıcıl məlumat girişi | Arduino D11 (MOSI) |
| 16 | VCC | VCC | Qida | 5V (ESP32 və Pico-da 3,3 V) |
Arduino Uno, ESP32 və Pico ilə qoşulma
Bu yazıdakı bütün Arduino nümunələri eyni dövrədən istifadə edir. Məlumat və saat xətləri üçün aparat SPI pinlərini (D11 və D13) əvvəldən seçsən, kodu sonradan SPI-yə keçirəndə tək bir naqili belə dəyişməli olmazsan. Hər LED-in uzun ayağı (anod) bir çıxışa, qısa ayağı (katod) rezistor üzərindən GND-yə qoşulur. Mikrosxemin VCC və GND pinləri arasına, mikrosxemə mümkün qədər yaxın bir 100 nF keramik kondensator qoymağı unutma; LED-lər eyni anda yanıb-sönəndə yaranan qısa gərginlik düşmələrini yatırır və təsadüfi xətaların qarşısını alır. Platanın SPI pinlərini Pinout alətindən də yoxlaya bilərsən.
| 74HC595 pini | Arduino Uno | ESP32 | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|
| DS (14) | D11 | GPIO 23 | GP19 |
| SH_CP (11) | D13 | GPIO 18 | GP18 |
| ST_CP (12) | D10 | GPIO 5 | GP17 |
| OE (13) | GND | GND | GND |
| MR (10) | 5V | 3V3 | 3V3(OUT) |
| VCC (16) | 5V | 3V3 | 3V3(OUT) |
| GND (8) | GND | GND | GND |
| Q0–Q7 | LED + 470 Ω | LED + 220 Ω | LED + 220 Ω |
shiftOut() funksiyası və bit sırası (MSBFIRST / LSBFIRST)
Arduino-da 74HC595-ə məlumat göndərməyin ən asan yolu daxili shiftOut(dataPin, clockPin, bitOrder, value) funksiyasıdır. Funksiya value baytının səkkiz bitini ardıcıl məlumat pininə yazır və hər bitdən sonra saat pinini əvvəl HIGH, sonra LOW edir; 74HC595 də bitı məhz bu yüksələn cəbhədə içəri qəbul edir. shiftOut() latch pininə toxunmur. Buna görə göndərməzdən əvvəl ST_CP-ni LOW, göndərdikdən sonra HIGH etməlisən. Funksiya yüksələn cəbhə ilə işlədiyi üçün saat pininin çağırışdan əvvəl LOW vəziyyətdə olması da vacibdir; əks halda ilk bit itə bilər.
bitOrder parametri bitlərin hansı uçdan başlayaraq göndəriləcəyini müəyyən edir. İlk göndərilən bit səkkiz sürüşmədən sonra ən uca, yəni Q7-yə çatır; son göndərilən bit isə Q0-da qalır. MSBFIRST ilə əvvəl ən əhəmiyyətli bit (bit 7) getdiyi üçün baytın hər biti eyni nömrəli çıxışa düşür: bit 0 Q0-a, bit 7 Q7-yə. LSBFIRST ilə sıra tam əksinə dönür və bit 0 Q7-də, bit 7 Q0-da görünür. Bu yazıdakı nümunələrin hamısı MSBFIRST işlədir; beləliklə koddakı ədədin bitləri ilə LED nömrələri bir-bir üst-üstə düşür. İkilik ədədlərin və 0b ilə başlayan yazılışın məntiqini təzələmək istəsən, say sistemləri və bit əməliyyatları yazısına nəzər sal.
| Göndərilən dəyər | MSBFIRST ilə yanan çıxışlar | LSBFIRST ilə yanan çıxışlar |
|---|---|---|
| 0b00000001 (1) | Q0 | Q7 |
| 0b10000000 (128) | Q7 | Q0 |
| 0b00001111 (15) | Q0, Q1, Q2, Q3 | Q4, Q5, Q6, Q7 |
| 0b10100101 (165) | Q0, Q2, Q5, Q7 | Q0, Q2, Q5, Q7 (naxış simmetrikdir) |
Addım-addım ilk dövrə: 8 LED ilə ikilik sayğac
- 74HC595-i breadboard-un ortasındakı boşluğun üstünə, iki sıra ayaq ayrı tərəfə düşəcək şəkildə yerləşdir. Breadboard-un daxili qoşulmalarını bilmirsənsə, əvvəlcə Breadboard nədir? yazısına nəzər sal.
- 16 nömrəli VCC və 10 nömrəli MR pinlərini 5V-a, 8 nömrəli GND və 13 nömrəli OE pinlərini GND-yə qoş. VCC ilə GND arasına 100 nF kondensatoru tax.
- DS (14) pinini D11-ə, SH_CP (11) pinini D13-ə, ST_CP (12) pinini D10-a qoş.
- Səkkiz LED-in uzun ayaqlarını Q0–Q7 çıxışlarına, qısa ayaqlarını 470 Ω rezistorlarla GND-yə qoş. Q0-ın 15 nömrəli pin olduğunu unutma.
- Aşağıdakı kodu yüklə. LED-lər 0-dan 255-ə qədər ikilik say sistemində saymalıdır; Q0-dakı LED ən sürətli, Q7-dəki ən yavaş yanıb-sönməlidir.
1// 74HC595 ile 8 LED'de ikilik sayaç / Binary counter on 8 LEDs with a 74HC595
2const int DATA_PIN = 11; // DS (14)
3const int CLOCK_PIN = 13; // SH_CP (11)
4const int LATCH_PIN = 10; // ST_CP (12)
5
6void write595(byte value) {
7 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW); // latch'i indir / pull the latch low
8 shiftOut(DATA_PIN, CLOCK_PIN, MSBFIRST, value); // 8 biti kaydır / shift the 8 bits in
9 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH); // yükselen kenar: çıkışlara aktar / rising edge: copy to the outputs
10}
11
12void setup() {
13 pinMode(DATA_PIN, OUTPUT);
14 pinMode(CLOCK_PIN, OUTPUT);
15 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
16 digitalWrite(CLOCK_PIN, LOW); // saat LOW başlamalı / the clock must start low
17 write595(0); // açılışta hepsi sönük / all off at startup
18}
19
20void loop() {
21 for (int n = 0; n < 256; n++) {
22 write595(n); // n'in bitleri Q0–Q7'de / the bits of n on Q0–Q7
23 delay(200);
24 }
25}Kodun ürəyi write595() funksiyasıdır: latch-i LOW edir, shiftOut() ilə səkkiz biti göndərir və latch-i HIGH edərək hamısını eyni anda çıxışlara ötürür. LED-lərin niyə titrəmədiyinin cavabı da buradadır: sürüşmə davam edərkən çıxışlar köhnə dəyəri saxlayır. n ədədi 5 olanda (0b00000101) Q0 və Q2-dəki LED-lər, 200 olanda (0b11001000) Q3, Q6 və Q7-dəki LED-lər yanır. Uno-da D13-ə qoşulu daxili L LED-in saat siqnalı ilə zəif titrədiyini görə bilərsən; bu normaldır və dövrəyə təsir etmir.
Qaçan LED və qaçan işıq (Knight Rider) effekti

Qaçan işıq üçün hər addımda yalnız tək bir biti 1 etmək kifayətdir. Arduino-nun bit(i) makrosu yalnız i nömrəli biti 1 olan ədədi yaradır: bit(0) 1-ə, bit(3) 8-ə, bit(7) 128-ə bərabərdir. Aşağıdakı kod üç effekti ardıcıl oynadır: Q0-dan Q7-yə qaçan tək LED, irəli-geri gedən qaçan işıq (Knight Rider) və getdikcə dolan bir zolaq. Birbaşa pinlərə qoşulan klassik versiya ilə müqayisə etmək istəsən, Arduino Knight Rider və qaçan LED yazısına baxa bilərsən; orada hər LED üçün ayrıca pin sərf olunur, burada isə cəmi 3 pin yetərlidir.
1// Yürüyen LED, karaşimşek ve dolan çubuk / Running light, Knight Rider and filling bar
2const int DATA_PIN = 11; // DS
3const int CLOCK_PIN = 13; // SH_CP
4const int LATCH_PIN = 10; // ST_CP
5const int STEP_MS = 80; // adım süresi (ms) / step time (ms)
6
7void write595(byte value) {
8 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW);
9 shiftOut(DATA_PIN, CLOCK_PIN, MSBFIRST, value);
10 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH);
11}
12
13void setup() {
14 pinMode(DATA_PIN, OUTPUT);
15 pinMode(CLOCK_PIN, OUTPUT);
16 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
17 digitalWrite(CLOCK_PIN, LOW);
18 write595(0);
19}
20
21void loop() {
22 // 1) Yürüyen LED: Q0'dan Q7'ye / running light: Q0 to Q7
23 for (int i = 0; i < 8; i++) {
24 write595(bit(i)); // yalnızca i. bit 1 / only bit i is 1
25 delay(STEP_MS);
26 }
27
28 // 2) Karaşimşek: git-gel, 3 tur / Knight Rider: back and forth, 3 rounds
29 for (int r = 0; r < 3; r++) {
30 for (int i = 0; i < 7; i++) { write595(bit(i)); delay(STEP_MS); }
31 for (int i = 7; i > 0; i--) { write595(bit(i)); delay(STEP_MS); }
32 }
33
34 // 3) Dolan çubuk / filling bar
35 byte bar = 0;
36 for (int i = 0; i < 8; i++) {
37 bar |= bit(i); // bir LED daha ekle / add one more LED
38 write595(bar);
39 delay(STEP_MS * 2);
40 }
41 write595(0);
42 delay(300);
43}Qaçan işıq bölməsində irəli dövr 0–6, geri dövr 7–1 aralığında işləyir; beləliklə kənardakı LED-lər iki dəfə ardıcıl yanmır və hərəkət axıcı görünür. Dolan zolaqda |= (bit səviyyəsində VƏ YA) əməliyyatı əvvəlki LED-ləri yanıq saxlayaraq yenisini əlavə edir; bu, potensiometrin və ya sensorun dəyərini göstərən LED zolaq göstəricisinin əsasıdır. Kodda delay() istifadə olunduğu üçün effekt işləyərkən Arduino başqa iş görə bilmir. Effekt davam edərkən düymə oxumaq və ya sürəti canlı dəyişmək istəsən, zamanlamanı millis() ilə qur; metodu millis() və delay() yazısında tapa bilərsən.
Bir neçə 74HC595-in zəncirlənməsi (Q7')
Mikrosxemin 9 nömrəli Q7' (QH') pini sürüşdürmə reqistrindən daşan biti çölə verir. Bu pini ikinci 74HC595-in DS girişinə qoşanda iki mikrosxem tək 16 bitlik reqistr kimi davranır. SH_CP və ST_CP xətləri bütün mikrosxemlərdə ortaqdır; yəni zəncirdə üç mikrosxem də olsa, on mikrosxem də olsa, Arduino-dan yenə cəmi 3 naqil çıxır. Hər yeni bayt göndəriləndə əvvəlki bayt növbəti mikrosxemə itələnir. Buna görə ilk göndərdiyin bayt zəncirin ən sonundakı mikrosxemə, son göndərdiyin bayt isə Arduino-ya qoşulu ilk mikrosxemə yerləşir. Latch tetiklənəndə bütün mikrosxemlərin çıxışları eyni anda yenilənir.
| Qoşulma | 1-ci mikrosxem | 2-ci mikrosxem |
|---|---|---|
| DS (14) | Arduino D11 | 1-ci mikrosxemin Q7' (9) pini |
| SH_CP (11) | Arduino D13 | Arduino D13 (ortaq) |
| ST_CP (12) | Arduino D10 | Arduino D10 (ortaq) |
| Q7' (9) | 2-ci mikrosxemin DS pininə | Boş və ya 3-cü mikrosxemin DS pininə |
| OE (13) / MR (10) | GND / 5V | GND / 5V |
| Çıxışlar | LED 0–7 | LED 8–15 |
1// İki zincirli 74HC595 ile 16 LED / 16 LEDs on two daisy-chained 74HC595s
2const int DATA_PIN = 11; // 1. entegrenin DS'si / DS of chip 1
3const int CLOCK_PIN = 13; // iki entegrede ortak SH_CP / shared SH_CP
4const int LATCH_PIN = 10; // iki entegrede ortak ST_CP / shared ST_CP
5
6void write16(uint16_t value) {
7 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW);
8 shiftOut(DATA_PIN, CLOCK_PIN, MSBFIRST, highByte(value)); // önce uzaktaki entegre (LED 8–15) / far chip first (LEDs 8–15)
9 shiftOut(DATA_PIN, CLOCK_PIN, MSBFIRST, lowByte(value)); // sonra yakındaki (LED 0–7) / then the near chip (LEDs 0–7)
10 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH); // 16 çıkış aynı anda değişir / all 16 outputs change at once
11}
12
13void setup() {
14 pinMode(DATA_PIN, OUTPUT);
15 pinMode(CLOCK_PIN, OUTPUT);
16 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
17 digitalWrite(CLOCK_PIN, LOW);
18 write16(0);
19}
20
21void loop() {
22 for (int i = 0; i < 16; i++) { // ileri / forward
23 write16(bit(i));
24 delay(50);
25 }
26 for (int i = 14; i > 0; i--) { // geri / backward
27 write16(bit(i));
28 delay(50);
29 }
30}highByte() və lowByte() 16 bitlik ədədi iki bayta bölür. Yüksək bayt əvvəl göndərildiyi üçün zəncirin sonundakı mikrosxemə gedir və LED 8–15-i idarə edir; aşağı bayt isə ilk mikrosxemdə qalır. Üçüncü mikrosxem əlavə etmək istəsən, bir bayt da göndərmək və yenə ən uzaqdakı mikrosxemdən başlamaq kifayətdir; çox sayda mikrosxemdə baytları massivdə saxlayıb dövrlə göndərmək daha səliqəlidir. Zəncirin nəzəri həddi yoxdur, amma hər mikrosxem yenilənmə müddətini uzadır və ortaq saat xəttinin yükünü artırır. Uzun zəncirlərdə hər mikrosxemə öz 100 nF kondensatorunu qoy, saat və latch naqillərini qısa saxla və xətt çox uzanarsa saatı 74HC244 kimi bufer mikrosxemlə gücləndir.
74HC595 ilə 7 seqmentli indikator idarə etmək

Tək rəqəmli 7 seqmentli indikatorda a-dan g-yə yeddi seqment və bir nöqtə (dp) olmaqla tam səkkiz LED var; yəni bir 74HC595-in səkkiz çıxışı bir rəqəmə bir-bir yetir. Q0-ı a seqmentinə, Q1-i b-yə qoşub belə davam etsən, Q6 g-yə, Q7 dp-yə düşür; beləliklə baytın bit 0-ı a, bit 6-sı g seqmentini təmsil edir. Aşağıdakı cədvəl geniş yayılmış 10 pinli, ortaq katodlu indikator üçün qoşulmanı göstərir. Ortaq pinlər (3 və 8) GND-yə gedir və hər seqmentə ayrıca 470 Ω rezistor taxılır. Seqment hərflərinin düzülüşünü və ortaq anod ilə ortaq katod fərqini 7 seqmentli indikatordan istifadə yazısında ətraflı tapa bilərsən.
| 74HC595 çıxışı | Segment | İndikator pini |
|---|---|---|
| Q0 (15) | a | 7 |
| Q1 (1) | b | 6 |
| Q2 (2) | c | 4 |
| Q3 (3) | d | 2 |
| Q4 (4) | e | 1 |
| Q5 (5) | f | 9 |
| Q6 (6) | g | 10 |
| Q7 (7) | dp | 5 |
1// 74HC595 ile tek haneli 7 segment: 0–9 sayacı / Single-digit 7-segment 0–9 counter with a 74HC595
2const int DATA_PIN = 11;
3const int CLOCK_PIN = 13;
4const int LATCH_PIN = 10;
5const bool COMMON_ANODE = false; // ortak anotsa true / true for common anode
6
7// bit 0 = a ... bit 6 = g, bit 7 = dp (1 = yanar / 1 = on)
8const byte DIGITS[10] = {
9 0b00111111, // 0
10 0b00000110, // 1
11 0b01011011, // 2
12 0b01001111, // 3
13 0b01100110, // 4
14 0b01101101, // 5
15 0b01111101, // 6
16 0b00000111, // 7
17 0b01111111, // 8
18 0b01101111 // 9
19};
20
21void write595(byte value) {
22 if (COMMON_ANODE) value = ~value; // ortak anotta LOW yakar / LOW lights a common-anode segment
23 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW);
24 shiftOut(DATA_PIN, CLOCK_PIN, MSBFIRST, value);
25 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH);
26}
27
28void setup() {
29 pinMode(DATA_PIN, OUTPUT);
30 pinMode(CLOCK_PIN, OUTPUT);
31 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
32 digitalWrite(CLOCK_PIN, LOW);
33}
34
35void loop() {
36 for (int n = 0; n < 10; n++) {
37 byte pattern = DIGITS[n];
38 if (n % 2 == 1) pattern |= 0b10000000; // tek sayılarda nokta yanar / dot on for odd numbers
39 write595(pattern);
40 delay(800);
41 }
42}Ortaq anodlu indikatorda ortaq pinlər 5V-a qoşulur və seqment çıxış LOW olanda yanır. Koddakı COMMON_ANODE dəyərini true etdikdə ~ əməliyyatı bütün bitləri tərsinə çevirir və eyni cədvəl işləməyə davam edir. İki rəqəmli sayğac üçün zəncirə ikinci 74HC595 əlavə edib əvvəl uzaqdakı rəqəmin, sonra Arduino-ya yaxın rəqəmin naxışını göndərmək kifayətdir. Bu üsulda hər rəqəmin öz mikrosxemi olduğu üçün multipleksləmə (multiplexing) lazım deyil, indikator heç titrəmir və loop() içində delay() işlətməyin problem yaratmır. Dörd və ya daha çox rəqəm üçün isə iki 74HC595 ilə multipleksləmə edə və ya taramanı özü edən TM1637 və ya MAX7219 sürücülərinə keçə bilərsən.
SPI ilə sürətli idarə
shiftOut() hər biti digitalWrite() ilə tək-tək yazdığı üçün yavaşdır: Arduino Uno-da bir baytı göndərmək təxminən 100 µs çəkir. Bir neçə LED üçün bu hiss olunmur, amma 10 mikrosxemlik zənciri saniyədə minlərlə dəfə yeniləmək, LED-lərin parlaqlığını proqramla tənzimləmək və ya multipleksləməli LED kubu taramaq istəyəndə yetərsiz qalır. Yaxşı xəbər budur ki, 74HC595-in protokolu əslində elə SPI-nin özüdür: DS MOSI-yə, SH_CP SCK-ya, ST_CP isə seçim (CS) pininə uyğun gəlir. Uno-nun aparat SPI bloku 8 MHz-də bir baytı təxminən 1 µs-də göndərir; funksiya çağırışlarının yükü əlavə olunsa belə, shiftOut()-dan onlarla dəfə sürətlidir. SPI-nin iş məntiqini SPI nədir? yazısında tapa bilərsən.
1// 74HC595'i donanım SPI ile sürmek (Arduino Uno) / Driving a 74HC595 over hardware SPI (Arduino Uno)
2#include <SPI.h>
3
4const int LATCH_PIN = 10; // ST_CP; D11 (MOSI) = DS, D13 (SCK) = SH_CP
5
6void write595(byte value) {
7 SPI.beginTransaction(SPISettings(8000000, MSBFIRST, SPI_MODE0)); // 8 MHz, mod 0 / 8 MHz, mode 0
8 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW);
9 SPI.transfer(value); // 8 bit yaklaşık 1 µs'de / 8 bits in about 1 µs
10 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH); // çıkışlara aktar / copy to the outputs
11 SPI.endTransaction();
12}
13
14void setup() {
15 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
16 SPI.begin(); // D11 ve D13 SPI'ye geçer / D11 and D13 switch to SPI
17 write595(0);
18}
19
20void loop() {
21 static byte pattern = 0b00000001;
22 write595(pattern);
23 pattern = (pattern << 1) | (pattern >> 7); // sola döndür / rotate left
24 delay(100);
25}SPI_MODE0-da məlumat saatın yüksələn cəbhəsində nümunələnir; bu, 74HC595-in iş qaydası ilə tam eynidir. MSBFIRST yenə bit 7-ni Q7-yə göndərir, buna görə əvvəlki nümunələrdəki naxışlar dəyişmədən işləyir. Uno-da aparat SPI-nin master rejimində qalması üçün D10 çıxış olmalıdır; SPI.begin() bunu onsuz da ayarlayır və latch üçün ən münasib pinin D10 olmasının səbəbi də budur. Zəncirdə bir neçədən çox mikrosxem varsa, latch LOW və HIGH arasında SPI.transfer() funksiyasını mikrosxem sayı qədər çağırmaq kifayətdir. MISO (D12) bu dövrədə istifadə olunmur və başqa SPI cihazı üçün boş qalır.
OE ilə parlaqlıq tənzimi və MR ilə təmizləmə
OE (output enable) pini bütün çıxışları birdəfəyə açıb-bağlayan açardır. Bu pini GND əvəzinə Uno-nun PWM pinlərindən birinə, məsələn D9-a qoşsan, bütün LED-lərin parlaqlığını PWM ilə birgə tənzimləyə bilərsən. OE aktiv LOW olduğu üçün məntiq tərsdir: analogWrite(9, 0) ən parlaq, analogWrite(9, 255) tam sönük deməkdir. Buna görə kodda analogWrite(9, 255 - parlaqlik) yazmaq işini asanlaşdırır. Bu üsul bütün LED-lərə eyni nisbətdə təsir edir; LED-lərin hər birinin parlaqlığını ayrı-ayrı dəyişmək istəsən, bunu proqramla, sürətli SPI yenilənmələri ilə etməli və ya WS2812B kimi ünvanlana bilən LED-lərə keçməlisən.
MR (master reset) pini LOW edildikdə sürüşdürmə reqistrindəki bütün bitlər sıfırlanır, amma çıxışlar dərhal sönmür; saxlama reqistri köhnə dəyəri qoruyur. Çıxışların da sönməsi üçün MR LOW ikən latch pininə bir yüksələn cəbhə göndərməlisən. Praktikada MR-ı birbaşa VCC-yə qoşub təmizləməni write595(0) ilə proqramdan etmək həm bir pin, həm bir naqil qazandırır. Bir də açılış məsələsi var: qida veriləndə saxlama reqistri təsadüfi dəyərlə başlayır və LED-lər bir anlıq qarışıq yana bilər. Bu, rele platasında təhlükəli ola bilər; qarşısını almaq üçün OE-ni 10 kΩ ilə VCC-yə çək, setup() içində əvvəl write595(0) çağır, ardınca OE pinini LOW et.
ESP32 ilə 74HC595: 3,3 V və SPI
ESP32-nin pinləri 3,3 V verir. 74HC595-i 5 V ilə qidalandırsan, girişin HIGH sayılması üçün təxminən 0,7 × VCC, yəni 3,5 V lazımdır; 3,3 V bu həddin altında qalır və iş qeyri-sabit olur. Ən təmiz həll mikrosxemi də ESP32-nin 3V3 pinindən qidalandırmaqdır, çünki 74HC595 2 V-dan etibarən işləyir. Mikrosxemi mütləq 5 V ilə qidalandırmalısansa, girişləri 2 V-u belə HIGH sayan 74HCT595-i istifadə et və ya arada məntiq səviyyəsi çeviricisi əlavə et. 3,3 V-da qırmızı, sarı və yaşıl LED-lər üçün 220 Ω uyğundur; irəli gərginliyi 3 V civarında olan göy və ağ LED-lər isə 3,3 V-da çox sönük yanır.
Aşağıdakı nümunə ESP32-nin VSPI pinləri (SCK GPIO 18, MOSI GPIO 23) ilə iki zəncirli 74HC595-ə qoşulu 16 LED-də qaçan işıq effektini oynadır; latch üçün GPIO 5 istifadə olunur. SPI sürəti 4 MHz-ə ayarlandı, çünki 74HC595-in sürət həddi qida gərginliyi ilə birgə düşür və 3,3 V-da 4 MHz geniş təhlükəsizlik ehtiyatı qoyur. ESP32-də shiftOut() da işləyir və 240 MHz-lik prosessor sayəsində Uno-dakından xeyli sürətlidir; yenə də SPI istifadə etmək prosessoru Wi-Fi kimi işlər üçün azad edir. Plata və təhlükəsiz pin seçimi üçün ESP32 nədir? yazısına baxa bilərsən.
1// ESP32 + iki 74HC595 (SPI) ile 16 LED karaşimşek / 16-LED Knight Rider on ESP32 with two 74HC595s (SPI)
2#include <SPI.h>
3
4const int SCK_PIN = 18; // SH_CP
5const int MOSI_PIN = 23; // DS
6const int LATCH_PIN = 5; // ST_CP
7
8void write16(uint16_t value) {
9 SPI.beginTransaction(SPISettings(4000000, MSBFIRST, SPI_MODE0)); // 3,3 V için 4 MHz yeterli / 4 MHz is plenty at 3.3 V
10 digitalWrite(LATCH_PIN, LOW);
11 SPI.transfer(highByte(value)); // önce uzaktaki entegre / far chip first
12 SPI.transfer(lowByte(value)); // sonra yakındaki / then the near chip
13 digitalWrite(LATCH_PIN, HIGH);
14 SPI.endTransaction();
15}
16
17void setup() {
18 pinMode(LATCH_PIN, OUTPUT);
19 SPI.begin(SCK_PIN, -1, MOSI_PIN, -1); // MISO ve SS kullanılmıyor / MISO and SS unused
20 write16(0);
21}
22
23void loop() {
24 for (int i = 0; i < 16; i++) { write16(bit(i)); delay(40); } // ileri / forward
25 for (int i = 14; i > 0; i--) { write16(bit(i)); delay(40); } // geri / backward
26}Raspberry Pi Pico və MicroPython ilə 74HC595
Pico-da da 74HC595-i 3V3(OUT) pinindən qidalandır. MicroPython-da Arduino-dakı shiftOut()-un hazır qarşılığı yoxdur, amma aparat SPI bu işi artığı ilə görür: SPI0 blokunun GP18 (SCK) və GP19 (MOSI) pinləri istifadə olunur, latch üçün istənilən GPIO seçilə bilər; burada GP17 seçildi. MicroPython SPI0-ın MISO pinini (GP16) də SPI üçün ayırır; bu pini başqa işə qoşma. spi.write() funksiyasına bir neçə bayt versən, zəncirdəki bütün mikrosxemləri birdəfəyə yeniləyirsən və yenə ilk bayt ən uzaqdakı mikrosxemə gedir. Quraşdırma və ilk addımlar üçün Raspberry Pi Pico nədir? yazısına baxa bilərsən.
1# Pico + 74HC595: yürüyen LED ve ikilik sayaç (SPI) / Pico + 74HC595: running light and binary counter (SPI)
2from machine import Pin, SPI
3import time
4
5# GP18 = SCK -> SH_CP, GP19 = MOSI -> DS; GP16 (MISO) boş kalır / GP16 (MISO) stays unconnected
6spi = SPI(0, baudrate=4000000, polarity=0, phase=0, sck=Pin(18), mosi=Pin(19))
7latch = Pin(17, Pin.OUT, value=1) # ST_CP
8
9def write595(*values):
10 # birden çok bayt = zincirdeki entegreler, ilk bayt en uzaktakine
11 # several bytes = chained chips, the first byte goes to the far chip
12 latch.value(0)
13 spi.write(bytes(values))
14 latch.value(1) # yükselen kenar: çıkışlara aktar / rising edge: copy to the outputs
15
16write595(0)
17while True:
18 for i in range(8): # yürüyen LED / running light
19 write595(1 << i)
20 time.sleep_ms(80)
21 for n in range(256): # ikilik sayaç / binary counter
22 write595(n)
23 time.sleep_ms(20)Daha böyük yüklər: tranzistor, ULN2803 və TPIC6B595
74HC595-in çıxışları yalnız kiçik LED cərəyanları üçün yararlıdır. Rele sarğısı (70–90 mA), kiçik mühərrik, bir neçə buzzer və ya 12 V LED lent kimi yükləri birbaşa qoşma. Hər çıxışın arxasına bir NPN tranzistor qoya və ya səkkiz Darlington tranzistorunu tək korpusda birləşdirən ULN2803-ü istifadə edə bilərsən: kanal başına 500 mA-ə qədər cərəyanı GND tərəfdən açıb-bağlayır və sarğılı yüklər üçün qoruyucu diodlar daxilindədir; diodların işə yaraması üçün COM pinini yükün qidasına qoşursan. Daha səliqəli həll isə 74HC595 ilə eyni qaydada proqramlanan, amma açıq drenli güclü çıxışlara malik TPIC6B595-dir: çıxış başına fasiləsiz 150 mA daşıyır və 50 V-a qədər yükləri açıb-bağlaya bilir. 20 pinli olduğu üçün pin düzülüşü fərqlidir; yükləri müsbət qida ilə çıxış arasına qoşursan.
74HC595, MAX7219 yoxsa TM1637?
| Xüsusiyyət | 74HC595 | MAX7219 | TM1637 | WS2812B |
|---|---|---|---|---|
| İdarəetmə pinləri | 3 (DS, SH_CP, ST_CP) | 3 (DIN, CLK, CS) | 2 (CLK, DIO) | 1 (DIN) |
| Çıxış sayı | Mikrosxem başına 8, zəncirlənə bilir | 64 LED (8 rəqəm və ya 8x8 matris) | 4–6 rəqəmli 7 seqmentli | Hər LED öz ünvanı ilə |
| Cərəyan məhdudlaşdırma | Hər LED-ə ayrıca rezistor | Tək rezistorla (RSET) bütün LED-lər | Modulda hazırdır | LED-in içindədir |
| Parlaqlıq | OE ilə ümumi PWM | 16 pillə, proqramla | 8 pillə | Rəng kanalı başına 256 pillə |
| Ən uyğun istifadə | LED zolaq, rele platası, ümumi təyinatlı çıxış | LED matris, çoxrəqəmli indikator | Saat, sayğac | Rəngli effektlər, lentlər |
Sadə LED zolaq, 8 kanallı rele platası və ya hər biri ayrı işə yarayan rəqəmsal çıxışlar lazımdırsa, 74HC595 ən ucuz və ən çevik seçimdir. 8x8 LED matris və ya çoxrəqəmli indikatorlarda isə multipleksləməni özü edən MAX7219 işini çox asanlaşdırır. Rəngli və tək-tək idarə olunan işıqlar istəyirsənsə, WS2812B NeoPixel LED-lər tək məlumat pini ilə işləyir.
74HC595 ilə layihə ideyaları
- 16 LED-li qaçan işıq: İki zəncirli mikrosxemlə irəli-geri effekti qur və sürətini potensiometrlə tənzimlə.
- LED zolaqlı səviyyə göstəricisi: Sensorun və ya səs səviyyəsinin dəyərini 8–16 LED-lik zolaqda göstər.
- Park sensoru: HC-SR04 ilə ölçülən məsafə azaldıqca yaşıldan qırmızıya doğru daha çox LED yandır.
- İki rəqəmli xal tablosu: İki 7 seqmentli indikator və iki zəncirli mikrosxemlə düymələri olan, titrəməyən sayğac düzəlt.
- İkilik (binary) saat: Saatı, dəqiqəni və saniyəni LED sütunlarında ikilik ədəd kimi göstər; vaxtı RTC saat modulundan götür.
- 3x3x3 LED kub: Qatları tranzistorlarla, sütunları 74HC595-lərlə idarə edərək üçölçülü animasiyalar yarat; təfərrüatlar Arduino LED kub yazısındadır.
- 8 kanallı rele platası: ULN2803 və ya TPIC6B595 ilə 3 pindən səkkiz releni idarə et.
Tez-tez edilən xətalar və həlli
| Əlamət | Ehtimal olunan səbəb | Həll |
|---|---|---|
| Heç bir LED yanmır | OE sərbəstdir və ya HIGH-dır, MR LOW-da qalıb | OE-ni GND-yə, MR-ı VCC-yə qoş |
| LED-lər heç dəyişmir | Latch (ST_CP) tetiklənmir və ya yanlış pinə qoşulub | shiftOut()-dan sonra latch-i LOW-dan HIGH-a çək, pin nömrəsini yoxla |
| Sürüşmə zamanı LED-lər titrəyir və ya naxış bir bit sürüşüb | SH_CP ilə ST_CP eyni pinə qoşulub; bu halda sürüşdürmə reqistri saxlama reqistrindən həmişə bir saat qabaqda olur | Latch üçün ayrıca pin istifadə et, yalnız bütün baytlar göndərildikdən sonra HIGH et |
| Yanan LED-lər tərs sıradadır | Bit sırası qarışıb və ya Q0 yanlış yerdədir | MSBFIRST ilə LSBFIRST-i dəyiş, Q0-ın 15-ci pində olduğunu yoxla |
| Zəncirdəki mikrosxemlər yer dəyişib və ya biri bir addım geridə qalır | Baytların sırası tərsdir və ya 2-ci mikrosxemin DS-i Q7'-yə deyil, Q7-yə (7-ci pin) qoşulub | Əvvəl uzaqdakı mikrosxemin baytını göndər, DS-i 9-cu pinə qoş |
| Çox LED yananda hamısı sönükləşir, mikrosxem qızır | Ümumi cərəyan 70 mA həddini aşır | Rezistorları 470 Ω–1 kΩ et və ya ULN2803 / TPIC6B595 istifadə et |
| LED-lər təsadüfi yanıb-sönür, naqillərə toxunanda dəyişir | Kondensator yoxdur, naqillər uzundur və ya bir giriş sərbəstdir | VCC–GND arasına 100 nF qoy, naqilləri qısalt, OE və MR-ı heç vaxt sərbəst buraxma |
| ESP32 və ya Pico ilə qeyri-sabit işləyir | Mikrosxem 5 V ilə qidalanıb, 3,3 V siqnal HIGH sayılmır | Mikrosxemi 3V3-dən qidalandır və ya 74HCT595 istifadə et |
74HC595 pin çatışmazlığını həll etməyin ən ucuz və ən öyrədici yoludur. Sürüşdürmə və latch məntiqini bir dəfə qavrasan, eyni ideyanı SPI cihazlarında, LED matris sürücülərində, indikator modullarında və 74HC165 ilə düymə oxuyanda da tanıyarsan. Əvvəl 8 LED-li sayğacla başla, sonra zənciri böyüt və SPI-yə keç. BlueGrays tətbiqində qaçan LED, qaçan işıq (Knight Rider), sürəti tənzimlənən effektlər və 7 seqmentli sayğac layihələrini Arduino, ESP32 və Raspberry Pi Pico üçün dövrə sxemləri və kodları ilə addım-addım tapa bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
74HC595 nəyə lazımdır?
74HC595 mikrokontrollerdən ardıcıl gələn məlumatı 8 paralel çıxışa çevirən sürüşdürmə reqistridir. Arduino-nun cəmi 3 pindən istifadə edərək 8 LED-i, bir 7 seqmentli indikatoru və ya tranzistorlar vasitəsilə releləri idarə etməyə imkan verir. Mikrosxemləri zəncirləyərək eyni 3 pinlə 16, 24 və ya daha çox çıxış əldə edə bilərsən.
Neçə 74HC595 zəncirləmək olar?
Nəzəri hədd yoxdur: hər mikrosxemin Q7' çıxışı növbətinin DS girişinə qoşulur, saat və latch xətləri ortaq istifadə olunur. Praktikada həddi yenilənmə müddəti və ortaq saat xəttinin yükü müəyyən edir; Uno-da shiftOut() hər mikrosxem üçün təxminən 100 µs əlavə edir, SPI ilə bu müddət bir neçə mikrosaniyəyə enir. Uzun zəncirlərdə hər mikrosxemə 100 nF kondensator qoy və naqilləri qısa saxla.
74HC595 bir çıxışdan neçə mA verir?
Datasheet çıxış gərginliklərini çıxış başına 6 mA-də zəmanət verir; mütləq hədd çıxış başına 35 mA, VCC və ya GND pinindən cəmi 70 mA-dır. Səkkiz LED-in eyni anda yana biləcəyini nəzərə alaraq LED başına 6–8 mA hədəfləmək təhlükəsizdir. 5 V-da bu, təxminən 470 Ω-luq rezistora uyğun gəlir.
74HC595 ESP32 ilə 3,3 V-da işləyirmi?
Bəli. 74HC595 2–6 V arasında işlədiyi üçün ESP32 və ya Pico-nun 3V3 pinindən qidalana bilər və 3,3 V-luq siqnalları problemsiz tanıyır. Mikrosxemi 5 V ilə qidalandırsan, 3,3 V-luq siqnallar HIGH həddinin altında qala bilər; bu halda 74HCT595 və ya məntiq səviyyəsi çeviricisi istifadə et.
74HC595-də latch pini nə işə yarayır?
Latch (ST_CP və ya RCLK) pini sürüşdürmə reqistrinə göndərdiyin bitləri çıxışlara ötürən tetikdir. Bitlər sürüşərkən çıxışlar köhnə dəyərini saxlayır; latch pininə yüksələn cəbhə gələndə səkkiz çıxış eyni anda yenilənir. Bu sayədə məlumat göndərilərkən LED-lər titrəmir və zəncirdəki bütün mikrosxemlər eyni anda dəyişir.
74HC595 ilə rele və ya mühərrik idarə etmək olarmı?
Birbaşa olmaz; çıxışlar yalnız bir neçə milliamperlik LED cərəyanları üçün yararlıdır. Rele, mühərrik və ya LED lent üçün hər çıxışa bir tranzistor əlavə et və ya kanal başına 500 mA-ə qədər açıb-bağlaya bilən ULN2803-ü istifadə et. Eyni qaydada proqramlanan TPIC6B595 isə çıxış başına 150 mA daşıya bilən güclü alternativdir.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
Qaçan LED
Sıra ilə yanıb-sönən, qaça-qaça irəliləyən işıqlar. Arduino altı LED-i tək-tək yandırır; hər biri qısa an parlayıb sönür və işıq başdan sona qaçır, sonra yenidən başlayır.

Qaçan işıq LED
Knight Rider işığı kimi tanınan effekt: işıq altı LED üzərində bir ucdan o biri uca sürüşür, sonra geri qayıdır.

Sürət tənzimli qaçan LED
Altı LED növbə ilə yanıb-sönür və işıq sanki bir ucdan o biri uca qaçır. Potensiometrin düyməsini çevirdikcə bu qaçışın sürəti dərhal dəyişir: bir istiqamətə çevirəndə işıq uçur, o biri istiqamətə…

Sürət tənzimli qaçan işıq LED
Altı LED üzərində bir işıq bir ucdan o biri uca qaçır, dönür və yenidən qaçır. Potensiometrin düyməsini çevirərək bu qaçışın sürətini dərhal tənzimləyirsən: düymə bir tərəfdə olanda işıq az qala…

ESP32 qaçan işıq
6 LED-in ardıcıl olaraq soldan sağa, sağdan sola hərəkəti (Knight Rider üslubu). For dövrü və massiv (array) istifadəsinin əsas nümunəsi. İstiqamət dəyişmə məntiqini öyrədir.

Raspberry Pi Pico qaçan LED / Chasing LED (6 LED)
Pico ilə klassik "qaçan LED" animasiyası, 6 LED versiyası! 6 LED soldan sağa növbə ilə yanıb-sönür, sanki işıq cərgə boyunca qaçır. Bu layihədə Python siyahısını (LED_PINS = [14, 13, 12, 11, 10, 9]), list comprehension-u, for dövrü ilə pin idarəsini və enumerate() funksiyasını öyrənəcəksən. GP9-GP14 pinlərinə 6 LED qoşulur, hər birində 220Ω cərəyan məhdudlaşdırıcı rezistor var.

7 seqmentli displeydə 0-9 rəqəm yazdırma
Liftlərdəki və rəqəmsal saatlardakı o tanış rəqəmləri özün yazdır. Yeddi kiçik işıq çubuğundan ibarət göstəricidə Arduino 0-dan 9-a qədər hər saniyə bir rəqəm göstərir, sonra yenidən başlayır.

7 seqmentli displeydə 0-99 say yazdırma
Kalkulyatorlardakı kimi çubuqlardan ibarət iki rəqəmli göstərici 0-dan 99-a qədər sayır.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

