Bobin nədir? İnduktivlik, henri, bobin kodları və istifadə sahələri
Bobin nədir, necə işləyir? İnduktivlik və henri, enerji saxlama, rəng və SMD kodları, buck-boost və LC filtr, releda əks EMK və diod, Arduino ilə ölçmə.
Bobin nədir sualının qısa cavabı belədir: bobin (induktiv sarğı) keçirici məftilin həlqə-həlqə sarınması ilə hazırlanan və içindən keçən cərəyanın dəyişməsinə qarşı duran dövrə elementidir. Cərəyan keçəndə onun ətrafında maqnit sahəsi yaranır və bobin enerjini bu sahədə saxlayır; cərəyan azalmaq istəyəndə bu enerjini geri verərək cərəyanı davam etdirməyə çalışır. Bu sadə xüsusiyyətə görə bobinlərlə gərginlik azaldıcı və yüksəldici modullarda, küy filtrlərində, radio dövrələrində, relelərdə, mühərriklərdə və transformatorlarda rastlaşırsan.
Bu yazıda bobinin necə işlədiyini, induktivliyi və onun vahidi olan henrini, kondensatordan fərqini, saxladığı enerjini və zaman sabitini öyrənəcəksən. Rəng və SMD kodlarından dəyər oxumağı, buck və boost çeviricilərdə və LC filtrlərdə bobinin rolunu, rele və mühərrik bobinlərindəki əks EMK-nı və onu söndürən diodu, sarğı sayından induktivliyin təxmin edilməsini və Arduino ilə sadə bobin ölçən düzəltməyi addım-addım görəcəyik.
Bobin nədir, necə işləyir?
Məftildən cərəyan keçəndə onun ətrafında maqnit sahəsi yaranır. Məftil düz deyil, həlqə-həlqə sarınıbsa, hər sarğının sahəsi üst-üstə düşür və bobinin içində güclü, sıx sahə əmələ gəlir. Əsl maraqlı məqam bu sahənin dəyişdiyi anlarda baş verənlərdir. Faradey qanununa görə dəyişən maqnit sahəsi məftildə gərginlik yaradır; Lens qanununa görə isə bu gərginlik həmişə dəyişikliyə qarşı yönəlir. Cərəyanı artırmaq istəsən, bobin əks istiqamətdə gərginlik yaradıb artımı yavaşıdır; cərəyanı kəsmək istəsən, eyni istiqamətdə gərginlik yaradıb cərəyanı davam etdirməyə çalışır.
Bunu mahovikə bənzətmək olar: ağır mahoviki fırlatmağa başlamaq çətindir, fırlanandan sonra dayandırmaq da çətindir. Bobin cərəyan üçün eyni şeyi edir. Kondensator isə bunun tam əksini gərginlik üçün edir: gərginliyin ani dəyişməsinə imkan vermir. Buna görə ikisi elektronikdə tez-tez birlikdə istifadə olunur və bir-birinin əkizi kimi düşünülür. Kondensatoru əvvəllər oxumamısansa, kondensator nədir yazısı bu müqayisəni daha anlaşıqlı edər.
| Xüsusiyyət | Bobin (induktiv sarğı) | Kondensator |
|---|---|---|
| Enerjini harada saxlayır? | Maqnit sahəsində | Elektrik sahəsində |
| Nəyin ani dəyişməsinə qarşı durur? | Cərəyanın | Gərginliyin |
| Əsas düstur | V = L × di/dt | I = C × dV/dt |
| Sabit cərəyanda (DC) | Qısa qapanma kimi (yalnız məftilin müqaviməti) | Açıq dövrə kimi (cərəyan keçmir) |
| Tezlik artdıqca | Müqaviməti (reaktivliyi) artır | Müqaviməti (reaktivliyi) azalır |
| Vahidi | Henry (H) | Farad (F) |
| Simvolu | L | C |
İnduktivlik və onun vahidi henri
Bobinin cərəyan dəyişikliyinə nə qədər güclü qarşı durduğunu induktivlik müəyyən edir; işarəsi L, vahidi henri (H)-dir. Tərif belədir: içindən keçən cərəyan saniyədə 1 amper dəyişəndə uclarında 1 voltluq gərginlik yaranan bobinin induktivliyi 1 henridir. Düsturla V = L × di/dt yazılır. 1 H elektronikdə çox böyük dəyərdir; hobbi dövrələrində əsasən mikrohenri (µH) və millihenri (mH) ttərtibli bobinlərlə rastlaşacaqsan.
| Vahid | Henri ilə qarşılığı | Harada görünür? |
|---|---|---|
| Nanohenry (nH) | 0,000000001 H | Wi-Fi, Bluetooth və radio dövrələri, SMD çip bobinlər |
| Mikrohenri (µH) | 0,000001 H | Buck və boost modulları, filtrlər, LoRa və RF modulları |
| Millihenri (mH) | 0,001 H | Səs filtrləri, rele bobinləri, ümumi rejim drosselləri |
| Henry (H) | 1 H | Köhnə qida mənbəyi drosselləri, böyük transformatorların sarğıları |
İnduktivlik dörd şeydən asılıdır: sarğı sayı (N), bobinin en kəsiyi sahəsi, uzunluğu və içindəki nüvənin materialı. Ən vacibi sarğı sayıdır, çünki induktivlik sarğı sayının kvadratı ilə artır: sarğını iki dəfə artırsan, induktivlik dörd dəfə artır. Bobinin içinə ferrit və ya dəmir tozu nüvə qoymaq eyni sarğı sayı ilə induktivliyi onlarla, hətta yüzlərlə dəfə artırır; buna görə kiçik ferrit bobin böyük hava nüvəli bobindən daha yüksək dəyərə malik ola bilər.
Maqnit sahəsində enerji saxlama və zaman sabiti
Cərəyan keçən bobin maqnit sahəsində E = ½ × L × I² qədər enerji saxlayır. Məsələn, 33 µH-lıq güc bobinindən 3 A keçərkən saxlanan enerji 0,5 × 0,000033 × 9 = təxminən 150 mikrojouldur. Bu kiçik görünür, lakin buck çevirici bu enerjini saniyədə 150.000 dəfə doldurub boşaldır və beləliklə vatlarla gücü bir tərəfdən o biri tərəfə ötürür. Enerji cərəyanın kvadratı ilə artdığı üçün cərəyanı iki dəfə artırmaq saxlanan enerjini dörd dəfə artırır.
Bobini rezistorla ardıcıl qoşub gərginlik tətbiq edəndə cərəyan bir anda deyil, tədricən yüksəlir. Bu yüksəlişin sürətini zaman sabiti müəyyən edir: τ = L / R. 10 mH-lıq bobin 100 Ω-luq rezistorla ardıcıl qoşulubsa, τ = 0,01 / 100 = 100 µs olur. Bu, kondensatordakı RC zaman sabitinin bobin qarşılığıdır və eyni faizləri izləyir:
| Keçən müddət | Cərəyanın son dəyərə nisbəti |
|---|---|
| 1 τ | 63% |
| 2 τ | 86% |
| 3 τ | 95% |
| 4 τ | 98% |
| 5 τ | 99% (praktikada tamamlanır) |
İnduktiv reaktivlik: bobin dəyişən cərəyanda necə davranır?
Sabit cərəyanda bobin yalnız məftilinin müqaviməti qədər müqavimət göstərir; bu dəyərə DCR (DC müqaviməti) deyilir və yaxşı güc bobinində bir neçə on millioma bərabərdir. Dəyişən cərəyanda isə cərəyan daim dəyişdiyi üçün bobin buna qarşı durur və induktiv reaktivlik adlanan, tezlikdən asılı müqavimət yaranır: XL = 2 × π × f × L. 10 mH-lıq bobin 50 Hz-də yalnız 2 × 3,14 × 50 × 0,01 = 3,14 Ω göstərir, 100 kHz-də isə 6283 Ω göstərir. Qısası, bobin aşağı tezlikləri və DC-ni rahat keçirir, yüksək tezlikləri saxlayır. Kondensator isə tam əksini edir; filtrlərin sirri bu ikisini birlikdə istifadə etməkdir.
Bobin növləri
| Növ | Görünüşü | Tipik istifadə |
|---|---|---|
| Hava nüvəli | İçi boş, qalın məftil sarğısı | Radio ötürücüləri, yüksək tezlikli dövrələr |
| Ferrit çubuq | Çubuğa sarınmış məftil | AM radio antenaları, filtrlər |
| Toroid (halqa) | Halqa formalı nüvəyə sarınmış | Qida mənbələri, drossellər, az maqnit sızması |
| Aksial (rəng kodlu) | Rezistora oxşayır, üzərində rəng zolaqları var | Filtrlər, köhnə dövrələr, təcrübə dəstləri |
| SMD çip bobin | Kiçik düzbucaqlı, üzərində kod var və ya heç yazı yoxdur | Telefonlar, Wi-Fi və Bluetooth modulları |
| Güc bobini (ekranlı və ya ekransız) | Kvadrat və ya silindrik, üzərində 330, 101 kimi kod var | Buck və boost modulları, DC-DC çeviricilər |
| Ümumi rejim drosseli | İki sarğılı halqa | USB və qida girişlərində küyün azaldılması |
| Rele və solenoid bobini | Mexanizmi çəkən elektromaqnit | Relelər, kilidlər, klapanlar, buzzer-lər |
Rəng kodları ilə bobin dəyərini oxumaq
Aksial bobinlər rezistorlara çox bənzəyir və eyni rəng cədvəli ilə oxunur; yeganə fərq nəticənin om yox, mikrohenri (µH) ilə olmasıdır. İlk iki zolaq rəqəmləri, üçüncü zolaq vuruğu, dördüncü zolaq tolerantlığı göstərir. Məsələn, qəhvəyi-qara-qara 10 × 1 = 10 µH, qəhvəyi-qara-qəhvəyi 10 × 10 = 100 µH, sarı-bənövşəyi-qara 47 µH, qırmızı-qırmızı-qızılı isə 22 × 0,1 = 2,2 µH deməkdir. Tolerantlıq zolağında qızılı ±5%, gümüşü ±10%, qara ±20% mənasına gəlir. Rəngləri tək-tək əzbərləməyə ehtiyac yoxdur; rezistor rəng kodu aləti ilə rəqəmləri tapıb nəticəni µH kimi oxuya bilərsən. Bəzi hərbi standart bobinlərdə ilk zolaq enli və gümüşü rəngdədir; bu zolaq dəyəri yox, standartı göstərir və oxuyarkən atlanır.
SMD bobin kodları: 101, 4R7 və 47N nə deməkdir?
SMD güc bobinlərinin və çip bobinlərin üzərində adətən üç simvollu kod olur və dəyər yenə µH ilə verilir. Üç rəqəmli kodda ilk iki rəqəm ədədi, üçüncü rəqəm sonuna əlavə ediləcək sıfırların sayını göstərir. R hərfi µH ilə onluq vergülün yerini, N hərfi isə nanohenri ilə vergülün yerini göstərir. Kodları əllə həll etmək əvəzinə bobin kodu oxuma alətindən istifadə edə bilərsən.
| Kod | Hesablama | Dəyər |
|---|---|---|
| 100 | 10 × 10⁰ | 10 µH |
| 101 | 10 × 10¹ | 100 µH |
| 102 | 10 × 10² | 1000 µH = 1 mH |
| 220 | 22 × 10⁰ | 22 µH |
| 330 | 33 × 10⁰ | 33 µH |
| 4R7 | 4,7 | 4,7 µH |
| R47 | 0,47 | 0,47 µH = 470 nH |
| 47N | 47 nH | 0,047 µH |
| 2N2 | 2,2 nH | 0,0022 µH |
Buck və boost çeviricilərdə bobinin rolu

Açarlama ilə işləyən gərginlik azaldıcılar (buck) və yüksəldicilər (boost) bobinin enerji saxlama xüsusiyyətindən istifadə edərək gərginliyi istilik kimi sərf etmədən çevirir. Buck çeviricidə tranzistor saniyədə on minlərlə dəfə açılıb bağlanır. Tranzistor açıq olanda cərəyan bobindən yükə axır və bobin enerji saxlayır; tranzistor bağlananda bobin cərəyanı davam etdirmək üçün saxladığı enerjini diod vasitəsilə yükə verir. Çıxışdakı kondensator da dalğalanmanı hamarlayır. İdeal halda çıxış gərginliyini tranzistorun açıq qalma nisbəti (D, doldurma əmsalı) müəyyən edir: buck üçün Vout = D × Vin, boost üçün Vout = Vin / (1 − D). Buna görə LM2596 kimi modul 12 V-dan 5 V alarkən 80–90% faydalı iş əmsalı ilə işləyir, 7805 kimi xətti stabilizator isə aradakı 7 V-u istiliyə çevirir.
Bobin seçəndə ən vacib iki dəyər induktivlik və doyma cərəyanıdır (Isat). Bobindən keçən cərəyan hər açarlamada bir az yüksəlib bir az enir; bu dalğalanma ΔI = (Vin − Vout) × D / (f × L) düsturu ilə tapılır. Tutaq ki, LM2596 150 kHz-də 12 V-u 5 V-a endirir və 33 µH bobin istifadə edir: D = 5 / 12 = 0,42, ΔI = 7 × 0,42 / (150.000 × 0,000033) ≈ 0,59 A. 2 A-lik yükdə bobindən keçən pik cərəyan 2 + 0,3 = 2,3 A olur və bobinin doyma cərəyanı bundan yuxarı olmalıdır. Doyan bobin bir anda induktivliyini itirir, cərəyan nəzarətsiz yüksəlir, modul qızır və vızıldayır. Modulu düzgün istifadə etmək üçün LM2596 gərginlik azaldıcı yazısına baxa bilərsən.
LC filtr: bobin və kondensatorla küyü süzmək
Bobini ardıcıl, kondensatoru paralel qoşanda LC aşağı keçirən filtr alırsan. Bobin yüksək tezlikli küyü saxlayır, kondensator isə keçməyə çalışan küyü torpağa qısa qapayır. Filtrin kəsim tezliyi f = 1 / (2 × π × √(L × C)) düsturu ilə tapılır. 10 µH-lıq bobin və 100 µF-lıq kondensatorla kəsim tezliyi təxminən 5 kHz olur. Buck modulunun çıxışındakı 150 kHz-lik açarlama küyü bu tezliyin 30 mislidir və ikinci tərtibli bu filtr küyü təqribən mində birə endirir. Həssas analoq ölçmələri, səs dövrələrini və RF modullarını qidalandırarkən bu sadə filtr böyük fərq yaradır.
Eyni düstur LC rezonans dövrələrinin də əsasıdır: bobin və kondensator paralel qoşulub bir dəfə enerji veriləndə enerji ikisi arasında irəli-geri gedir və dövrə məhz bu tezlikdə rəqs edir. Köhnə radiolarda stansiya seçmək üçün fırladılan düymə əslində kondensatorun dəyərini dəyişib rezonans tezliyini tənzimləyir. Aşağıda Arduino ilə bobin ölçəndə də bu rəqsdən istifadə edəcəyik.
Rele və mühərrik bobinlərində əks EMK və qoruyucu diod

Relelər, mühərriklər, solenoid kilidlər və klapanlar da birer bobindir. Bunları tranzistor ya da MOSFET ilə idarə edəndə cərəyanı kəsdiyin anda bobin cərəyanı davam etdirmək üçün gərginliyini tərsinə çevirir və yuxarıdakı nümunədəki kimi yüksək sıçrayış yaradır. Buna əks EMK (əks elektrik hərəkət qüvvəsi) ya da induktiv geri təpmə deyilir. Həll çox sadədir: bobinin uclarına əks istiqamətdə diod qoşmaq. Diodun katodu (cizgili ucu) bobinin + ucuna, anodu tranzistorun qoşulduğu uca gəlir. Bobin normal işləyərkən diod tərs qütbləşdiyi üçün heç nə etmir; cərəyan kəsiləndə isə bobinin cərəyanı diod üzərindən öz daxilində dövr edir və enerji zərərsiz şəkildə sönür.
| Yük | Tövsiyə olunan qoruma | Qeyd |
|---|---|---|
| 5 V ya da 12 V rele | 1N4007 ya da 1N4148 diodu | Hazır rele modullarında plata üzərində var |
| Kiçik DC mühərrik | 1N5819 Schottky diodu və 100 nF kondensator | Kondensator fırça küyünü də azaldır |
| Solenoid kilid ya da klapan | 1N4007 ya da daha güclü 1N5408 | Cərəyan böyükdürsə, diodun cərəyanı da böyük olmalıdır |
| L298N ilə mühərrik | Moduldakı daxili diodlar | Çılpaq L298 mikrosxemində xarici diod lazımdır |
| L293D ilə mühərrik | Mikrosxemin içindəki qoruyucu diodlar | L293 (D-siz) versiyasında diod yoxdur |
Diodun kiçik bir yan təsiri var: bobinin enerjisi yavaş söndüyü üçün rele kontaktı bir az gec buraxır. Əksər layihələrdə bu hiss olunmur; çox sürətli buraxma lazım olan yerlərdə diodla ardıcıl zener diodu əlavə edilir. Diod növləri və düzgün istiqaməti üçün diod nədir, releni tranzistorla idarə etmək üçün tranzistor nədir və rele modulu nədir yazılarına baxa bilərsən. Bobini birbaşa Arduino pininə qoşmaq həm pinin cərəyan həddini aşır, həm də əks EMK ilə mikrokontrolleri sıradan çıxara bilər; arada həmişə tranzistor ya da MOSFET qoy.
Sarğı sayından induktivliyin təxmini
Öz bobinini sarmaq istəyirsənsə, induktivliyi hesablayıb təxmin edə bilərsən. Tək qatlı, hava nüvəli bobin üçün Wheeler düsturunun santimetrlə variantı əlverişlidir: L (µH) = r² × N² / (22,9 × r + 25,4 × l). Burada r bobinin radiusu, l sarğının uzunluğu (hər ikisi sm ilə), N sarğı sayıdır. Məsələn, diametri 2 sm (radiusu 1 sm) olan borunun üzərinə 3 sm boyunca 50 sarğı sarsan: L = 1 × 2500 / (22,9 + 76,2) ≈ 25 µH alırsan.
Halqa (toroid) nüvələrdə hesablama daha da asandır, çünki istehsalçı nüvənin AL dəyərini verir: L = AL × N². AL adətən nH/sarğı² ilə verilir. AL dəyəri 50 nH/sarğı² olan halqaya 20 sarğı sarsan, L = 50 × 400 = 20.000 nH = 20 µH olur. Müəyyən dəyər istəyirsənsə, düsturu tərsinə çevirirsən: N = √(L / AL). Hesablama həmişə təxmini nəticə verir; sarğıların sıxlığı və məftilin qalınlığı dəyəri bir neçə faiz dəyişir, buna görə hazır bobini ölçmək ən düzgün yoldur.
| Dəyişiklik | İnduktivliyə təsiri |
|---|---|
| Sarğı sayını 2 dəfə artırmaq | 4 dəfə artır (N²) |
| Radiusu böyütmək | Artır |
| Eyni sarğıları daha uzun məsafəyə yaymaq | Azalır |
| Ferrit ya da dəmir tozu nüvə əlavə etmək | Onlarla, yüzlərlə dəfə artır |
| Nüvəni çıxarmaq ya da arada boşluq qoymaq | Azalır, amma doyma cərəyanı yüksəlir |
Arduino ilə bobin ölçmək: LC rezonans üsulu
Əksər multimetrlər induktivliyi ölçə bilmir, amma Arduino Uno, LM339 komparatoru və bir neçə hissə ilə əlverişli bobin ölçən düzəldə bilərsən. İdeya belədir: bobini məlum kondensatorla paralel qoşursan, qısa müddət cərəyan verib enerji saxlatdırırsan və cərəyanı kəsirsən. Dövrə öz rezonans tezliyində rəqs edir; LM339 bu rəqsi düzbucaqlı dalğaya çevirir, Arduino isə pulseIn() ilə yarım periodu ölçür və induktivliyi f = 1 / (2π√(LC)) düsturundan geri hesablayır.
- Arduino-nun D13 pinini 220 Ω-luq rezistor və 1N4148 diodu vasitəsilə LC dövrəsinin üst ucuna qoş.
- Ölçüləcək bobini və 2 µF-lıq film kondensatoru (iki ədəd 1 µF paralel) yan-yana, üst uc ilə GND arasına qoş.
- LC-nin üst ucunu 1 kΩ-luq rezistorla LM339-un + girişinə, − girişini isə GND-yə qoş.
- LM339-u 5V və GND ilə qidalandır, çıxışını D11-ə qoş və çıxışdan 5V-a gedən 1 kΩ-luq pull-up rezistor əlavə et.
- Kodu yüklə, Serial Monitor-u 115200 baud-da aç və oxunan dəyəri izlə.
1// LC rezonansıyla bobin ölçer / LC resonance inductance meter
2// D13 -> 220 Ω -> 1N4148 -> LC (bobin ve kondansatör paralel) -> LM339 (+) giriş
3// D13 -> 220 Ω -> 1N4148 -> LC tank (coil and capacitor in parallel) -> LM339 (+) input
4// LM339 (-) GND'ye, çıkış D11'e ve 1 kΩ ile 5V'a / LM339 (-) to GND, output to D11 with 1 kΩ to 5V
5
6const int DRIVE_PIN = 13; // LC devresini şarj eden pin / pin that charges the tank
7const int SENSE_PIN = 11; // karşılaştırıcı çıkışı / comparator output
8const double C_FARAD = 2.0e-6; // kondansatörün gerçek değeri (2 µF) / real capacitor value (2 µF)
9
10void setup() {
11 Serial.begin(115200);
12 pinMode(DRIVE_PIN, OUTPUT);
13 pinMode(SENSE_PIN, INPUT);
14}
15
16void loop() {
17 digitalWrite(DRIVE_PIN, HIGH);
18 delay(5); // bobinden akım geçsin, enerji depolansın / let current build up in the coil
19 digitalWrite(DRIVE_PIN, LOW); // akımı kes: LC salınmaya başlar / cut the current: the tank starts ringing
20 delayMicroseconds(100);
21
22 unsigned long halfPeriod = pulseIn(SENSE_PIN, HIGH, 5000); // yarım periyot (µs), 0 = zaman aşımı / half period (µs), 0 = timeout
23 if (halfPeriod > 0) {
24 double f = 1.0e6 / (2.0 * halfPeriod); // frekans (Hz) / frequency (Hz)
25 double L = 1.0 / (4.0 * PI * PI * f * f * C_FARAD); // f = 1 / (2π√(LC)) formülünden / from f = 1 / (2π√(LC))
26 Serial.print("f = ");
27 Serial.print(f, 0);
28 Serial.print(" Hz L = ");
29 Serial.print(L * 1.0e6, 1); // µH cinsinden / in µH
30 Serial.println(" uH");
31 } else {
32 Serial.println("Salinim yok / no oscillation");
33 }
34 delay(500);
35}Ölçmənin dəqiqliyi böyük ölçüdə kondensatordan asılıdır: düsturda C birbaşa iştirak etdiyi üçün kondensatorun real dəyərini multimetrlə ölçüb koddakı C_FARAD sətrinə yaz. Keramik kondensatorlar gərginlik və temperaturla dəyər dəyişdiyi üçün film kondensator istifadə etmək daha yaxşıdır. 2 µF ilə 100 µH-lıq bobin təxminən 11 kHz-də rəqs edir və yarım period 44 µs olur. Bu düzənək təxminən 50 µH ilə bir neçə on mH arasında yaxşı nəticə verir; çox kiçik bobinlərdə tezlik yüksəlir və ölçmənin həssaslığı azalır. Pico-da eyni dövrəni LM339 çıxışını 3V3-ə çəkməklə qura bilərsən. MicroPython-da pulseIn() əvəzinə time_pulse_us() istifadə olunur:
1from machine import Pin, time_pulse_us
2import math
3import time
4
5drive = Pin(15, Pin.OUT) # 330 Ω ve diyot üzerinden LC'ye / to the tank through 330 Ω and a diode
6sense = Pin(14, Pin.IN) # LM339 çıkışı, 3V3'e 1 kΩ / LM339 output, 1 kΩ pull-up to 3V3
7C_FARAD = 2.0e-6 # kondansatör değeri / capacitor value
8
9while True:
10 drive.value(1)
11 time.sleep_ms(5) # bobin akımı otursun / let the coil current settle
12 drive.value(0) # salınımı başlat / start the ringing
13 half = time_pulse_us(sense, 0, 5000) # ilk LOW yarım periyot (µs), eksi = zaman aşımı / first LOW half period (µs), negative = timeout
14 if half > 0:
15 f = 1e6 / (2 * half)
16 L = 1 / (4 * math.pi ** 2 * f ** 2 * C_FARAD)
17 print("f = %d Hz L = %.1f uH" % (int(f), L * 1e6))
18 else:
19 print("Salinim yok / no oscillation")
20 time.sleep_ms(500)Bobin seçəndə baxılacaq dəyərlər
| Dəyər | Mənası | Niyə vacibdir? |
|---|---|---|
| İnduktivlik (L) | µH ya da mH ilə dəyər | Dövrənin tələb etdiyi dəyər olmalıdır |
| Tolerantlıq | Dəyərin sapma payı (±10%, ±20%) | Filtr və rezonans dövrələrində vacibdir |
| Doyma cərəyanı (Isat) | İnduktivliyin nəzərəçarpacaq azaldığı cərəyan | Pik cərəyan bundan aşağı qalmalıdır |
| Davamlı cərəyan (Irms) | Qızmadan daşıya bildiyi cərəyan | Orta cərəyan bundan aşağı qalmalıdır |
| DC müqavimət (DCR) | Məftilin müqaviməti | Aşağı olması istiliyi və itkini azaldır |
| Xüsusi rezonans tezliyi (SRF) | Bobinin kondensator kimi davranmağa başladığı tezlik | İş tezliyi bundan çox aşağı olmalıdır |
| Ekranlı ya da ekransız | Maqnit sahəsinin kənara çıxıb-çıxmaması | Ekranlı bobin yaxınlıqdakı dövrələrə daha az mane olur |
Tez-tez edilən səhvlər və həlləri
- Releni diodsuz idarə etmək: Tranzistor bir neçə açılıb-bağlanmadan sonra xarab olur ya da Arduino təsadüfi olaraq sıfırlanır. Bobinin uclarına əks istiqamətdə diod qoş.
- Bobini yalnız induktivliyə baxaraq dəyişmək: Eyni µH dəyərində, amma kiçik bobin buck modulunda doyur və qızır; doyma cərəyanını da yoxla.
- SMD kodunu yanlış oxumaq: 330-u 330 µH zənn etmək; düzgünü 33 µH-dır. Əmin olmaq üçün bobin kodu alətindən istifadə et.
- Rəng kodunu om kimi oxumaq: Aksial bobində nəticə µH-dır; qəhvəyi-qara-qəhvəyi 100 Ω deyil, 100 µH-dır.
- Bobinləri yan-yana qoymaq: İki ekransız bobin bir-birinin sahəsinə təsir edir; düz bucaq altında yerləşdir ya da ekranlı növ istifadə et.
- Modulun vızıldamasına əhəmiyyət verməmək: Buck modulundan gələn nazik səs adətən bobinin həddindən artıq yükləndiyini ya da doyduğunu göstərir; yükü azalt ya da daha güclü modul istifadə et.
Bobin ilk baxışda adi məftil sarğısı kimi görünsə də, cərəyanı yumşaldan, enerji daşıyan və küyü süzən çoxfunksiyalı elementdir. İnduktivliyin cərəyan dəyişikliyinə qarşı durduğunu və bunun həm faydalı, həm də təhlükəli ola biləcəyini yadda saxlasan, rele, mühərrik və qida mənbəyi olan layihələrini daha təhlükəsiz quraşdırarsan. BlueGrays tətbiqində rele ilə 220 V lampa idarəsi, buzzer, step mühərriki və L298N ilə mühərrik idarəsi layihələrini addım-addım dövrə sxemi və kodları ilə tapa, Alətlər sekməsindəki bobin kodu və rəng kodu alətləri ilə dəyərləri tez oxuya bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
Bobin nəyə lazımdır?
Bobin cərəyanın ani dəyişməsinə qarşı durur və enerjini maqnit sahəsində saxlayır. Bu xüsusiyyətə görə gərginlik azaldıcı və yüksəldici modullarda enerji daşıyır, filtrlərdə yüksək tezlikli küyü süzür, radiolarda kondensatorla birlikdə tezlik seçir, relelərdə və mühərriklərdə elektromaqnit kimi hərəkət yaradır.
Bobinlə kondensator arasında fərq nədir?
Bobin enerjini maqnit sahəsində saxlayır və cərəyanın dəyişməsinə qarşı durur; kondensator isə enerjini elektrik sahəsində saxlayır və gərginliyin dəyişməsinə qarşı durur. Sabit cərəyanda bobin qısa qapanma, kondensator isə açıq dövrə kimi davranır. Tezlik artdıqca bobinin müqaviməti artır, kondensatorunku isə azalır.
Bobinin vahidi nədir?
Bobinin dəyəri induktivlikdir və vahidi henridir (H). Elektronikdə əsasən millihenri (mH), mikrohenri (µH) və nanohenri (nH) işlədilir. 1 mH 1000 µH-a, 1 µH isə 1000 nH-a bərabərdir.
SMD bobində 101 nə deməkdir?
101 kodu ilk iki rəqəm olan 10-un sonuna bir sıfır əlavə edilməsi deməkdir və dəyər mikrohenri ilədir: 101 = 100 µH. Eyni qaydada 100 = 10 µH, 220 = 22 µH, 4R7 = 4,7 µH və 47N = 47 nH kimi oxunur.
Releyə niyə diod qoşulur?
Rele bobininin cərəyanı kəsiləndə bobin yüksək əks gərginlik (əks EMK) yaradır və bu sıçrayış releni idarə edən tranzistoru ya da Arduino-nu sıradan çıxara bilər. Bobinə əks istiqamətdə qoşulan diod bu cərəyana təhlükəsiz yol açır və enerjini zərərsiz söndürür. Hazır rele modullarında bu diod plata üzərində artıq var.
Bobin multimetrlə necə yoxlanılır?
Multimetrin müqavimət diapazonunda sağlam bobin bir neçə om ya da daha az göstərir; OL görürsənsə, məftil qırılıb. İnduktivliyi ölçmək üçün LCR metr ya da induktivlik diapazonu olan multimetr lazımdır. Əlində yoxdursa, Arduino, LM339 və məlum kondensatorla LC rezonans üsulu ilə təxmini dəyəri tapa bilərsən.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
Buzzer istifadəsi
Qapı zəngi ya da həyəcan siqnalı necə səslənir, heç maraqlanmısan? Arduino kiçik buzzer-i qısa fasilələrlə səsləndirir: bip, sus, bip, sus.

LED yandırma
Elektronikanın ilk salamı: tək bir LED-i yandırıb söndürmək. Arduino LED-i çox qısa fasilələrlə yandırıb söndürür, işıq sürətlə qırpılır.

220V lampanı düymə (Push) ilə yandırma
Düyməyə bastığın müddətdə 220 voltluq real lampa yanır, buraxdığın anda sönür. Arduino-nun kiçik siqnalı lampanı birbaşa yandıra bilməz; araya rele adlanan elektrik açarı girir və lampanın dövrəsini…

220V lampanı düymə (On-Off) ilə yandırma
Evdəki real lampanı kiçik düymə ilə yandırıb söndürmək istəyirsən? Düyməyə hər basanda Arduino releni çevirir və lampa yanır, bir də basanda sönür.

220V lampanı pultla yandırma
Divandan qalxmadan, televizor pultu ilə evdəki real lampanı yandırıb söndür. Arduino pultdan gələn görünməz işıq siqnalını oxuyur; güc düyməsinə basanda releni işə salıb lampanı yandırır, səssiz…

Step mühərrikinin istifadəsi
Saatın əqrəbi kimi addım-addım, tam istədiyin qədər fırlanan mühərrik. Arduino sürücü platası vasitəsilə kiçik step mühərriki əvvəlcə bir istiqamətdə tam bir dövr fırladır, bir saniyə gözləyir, sonra…

L298N ilə Bluetooth idarəli maşın
Telefonunu pultə çevirib öz robot maşınını sür. Arduino, Bluetooth modulu vasitəsilə telefondakı idarəetmə tətbiqindən gələn əmrləri alır və mühərrik sürücüsü ilə təkərləri fırladır; maşın irəli…

Maneədən qaçan robot
Öz yolunu tapan ağıllı nəqliyyat vasitəsi düzəltməyə nə deyirsən? Maneədən qaçan robot, qarşısındakı ultrasəs sensoru sayəsində ətrafını daim skan edir.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

