Multimetrdən necə istifadə etməli? Gərginlik, cərəyan, müqavimət və bip testi
Multimetrdən necə istifadə etməli? Diapazon seçimi, DC və AC gərginlik, ardıcıl qoşaraq cərəyan ölçmə, müqavimət, bip, diod və tranzistor testi, Arduino nasazlıq axtarışı nümunələri.
Multimetrdən necə istifadə etməli sualının qısa cavabı budur: qara probu həmişə COM yuvasına taxırsan, qırmızı probu ölçəcəyin kəmiyyətə görə düzgün yuvaya yerləşdirirsən, fırlanan açarı düzgün diapazona gətirirsən və probları gərginlik ölçəndə elementə paralel, cərəyan ölçəndə dövrəyə ardıcıl qoşursan. Multimetr gərginliyi (volt), cərəyanı (amper) və müqaviməti (om) tək cihazda ölçən, elektronika ilə məşğul olan hər kəsin ilk almalı olduğu alətdir. Arduino, ESP32 və ya Raspberry Pi Pico ilə qurduğun dövrə gözlədiyin kimi işləmədikdə problemin kodda, yoxsa naqildə olduğunu yalnız ölçərək başa düşə bilərsən.
Bu bələdçidə multimetrin diapazonlarını və yuvalarını tanıyacaq, DC və AC gərginlik ölçməyi, cərəyan ölçəndə dövrəyə ardıcıl qoşulmağı və 10A yuvasını, müqavimət və keçiricilik (bip) testini, diod və tranzistor testini addım-addım öyrənəcəksən. Ardınca qırıq jumper naqil, boş breadboard təmasızlığı və zəif batareya kimi Arduino layihələrində ən çox rast gəlinən nasazlıqları multimetrlə necə tapacağını, pinləri yoxlayan qısa kodları və həm səni, həm də cihazını qoruyan təhlükəsizlik qaydalarını görəcəksən.

Multimetr nədir, hansı ölçmələri edir?
Multimetr, adından da anlaşıldığı kimi, bir neçə ölçü cihazını birləşdirir: voltmetr, ampermetr və ommetr. Bu gün istifadə olunanların demək olar ki, hamısı rəqəmsaldır; əqrəbli analoq modellər yavaş dəyişən dəyərləri izləmək üçün hələ də sevilsə də, yeni başlayan üçün rəqəmsal multimetr daha asan oxunur. Rəqəmsal cihazların ayırdetmə qabiliyyəti say (count) ilə ifadə olunur: 2000 saylı (3½ rəqəmli) multimetr ən çox 1999 göstərir, 6000 saylı model isə 5999-a qədər çıxır. Praktik fərq belədir: 2000 saylı cihaz 5 V-u 20 V diapazonunda 5,00 V, 6000 saylı cihaz isə 6 V diapazonunda 5,000 V kimi göstərir. Ölçə bildiyin kəmiyyətlər ön üzdəki simvollarla işarələnir:
| Simvol | Nəyi ölçür? | Arduino-da tipik istifadə |
|---|---|---|
| V⎓ (V və düz xətt) | DC gərginlik | 5V və 3,3V pinləri, batareya, adapter, sensor çıxışı |
| V~ (V və dalğa) | AC gərginlik | Transformator çıxışı; şəbəkə yalnız təlimin varsa |
| A⎓, mA, µA | DC cərəyan | LED-in, mühərrikin və ya platanın çəkdiyi cərəyan |
| Ω | Müqavimət | Rezistor, potensiometr, LDR, NTC |
| Diod simvolu (üçbucaq və xətt) | Diodun düz gərginliyi | Diod, LED, tranzistor keçidləri |
| Səs dalğası simvolu | Keçiricilik (bip) | Qırıq naqil, qısa qapanma, breadboard şini |
| hFE | Tranzistorun gücləndirmə əmsalı | BC547, 2N2222 kimi kiçik tranzistorlar |
| F (kondensator simvolu) | Tutum | Elektrolitik və keramik kondensatorlar |
Yuvalar, düymələr və diapazon seçimi
| Yuva / düymə | Vəzifəsi | Diqqət |
|---|---|---|
| COM | Qara probun yuvası; hər ölçmədə ortaq (mənfi) uc | Qara prob buradan heç çıxmır |
| VΩ (bəzi modellərdə VΩmA) | Qırmızı probun normal yeri: gərginlik, müqavimət, diod, keçiricilik | Ölçmələrin böyük əksəriyyəti bu yuva ilə edilir |
| mA / µA | Kiçik cərəyanlar üçün ayrıca yuva (bəzi modellərdə VΩ ilə ortaq) | İçində adətən 200–500 mA-lıq qoruyucu olur |
| 10A (və ya 20A) | Böyük cərəyanlar: mühərrik, nasos, LED lent | Ucuz modellərdə qoruyucusuz ola bilər; qısa müddətli istifadə olunur |
| HOLD | Ekrandakı dəyəri dondurur | Probları çıxardıqdan sonra oxumaq üçün |
| REL (Δ) | Həmin andakı dəyəri sıfır qəbul edir | Prob naqillərinin müqavimətini çıxmaq üçün |
| RANGE / SELECT | Diapazonu əllə seçir / eyni mövqedəki ikinci funksiyaya keçir | Avtomatik diapazonlu modellərdə olur |
Manual diapazonlu multimetrlərdə fırlanan açarın ətrafında 200m, 2, 20, 200, 600 kimi dəyərlər görürsən; hər biri həmin diapazonda ölçülə bilən ən böyük dəyərdir. Qayda sadədir: ölçəcəyin dəyərdən böyük olan ən kiçik diapazonu seç. Arduino-nun 5 V xətti üçün 20 V, bir AA batareya üçün 2 V (2000m), 10 mA-lıq LED cərəyanı üçün 20 mA, 10 kΩ-luq rezistor üçün 20k düzgün seçimdir. Dəyəri heç təxmin edə bilmirsənsə, ən böyük diapazondan başla və addım-addım kiçilt. Ekranın solunda tək 1 görürsənsə (avtomatik modellərdə OL) dəyər diapazonu aşıb; bir yuxarı diapazona keç. Avtomatik diapazonlu (auto-range) multimetrlər düzgün aralığı özləri tapır, sən yalnız V, A və ya Ω seçirsən; əvəzində dəyər dəyişdikcə ekran yarım saniyə qədər gec oturur.
Multimetrlə DC gərginlik ölçmə
- Qara probu COM, qırmızı probu VΩ yuvasına tax.
- Fırlanan açarı V⎓ (DC volt) bölməsinə gətir; manual modeldə gözlədiyin dəyərdən böyük ilk diapazonu seç.
- Dövrəyə enerji ver: gərginlik yalnız işləyən dövrədə ölçülür.
- Qara probu dövrənin GND nöqtəsinə toxundur və ya timsah ağızlı naqillə möhkəmlət.
- Qırmızı probu ölçmək istədiyin nöqtəyə toxundur. Prob ölçdüyün elementə paralel durur, dövrəni açmağa ehtiyac yoxdur.
- Dəyəri oxu. Önündə mənfi işarəsi varsa, probları tərs tutmusan; DC gərginlikdə bu zərərsizdir, yalnız qütbləri göstərir.
| Ölçmə nöqtəsi (qara prob GND-də) | Gözlənilən dəyər | Dəyər aşağıdırsa |
|---|---|---|
| Arduino Uno 5V pini (USB ilə) | 4,8–5,1 V | USB kabeli və ya portu zəifdir, dövrə çox cərəyan çəkir |
| Arduino Uno 3.3V pini | 3,3 V | 3,3 V xəttinə artıq yük qoşulub |
| Arduino Uno VIN pini (9 V adapterlə) | Təxminən 8–8,5 V | Adapter və ya batareya zəifdir; 7 V-dan aşağıda 5 V saxlanmır |
| HIGH edilmiş Uno pini | 4,8–5,0 V, 5V pininə çox yaxın (yüksüz) | Pin həddindən artıq yüklənib və ya zədələnib |
| ESP32 3V3 pini və HIGH pin | 3,3 V | Qida mənbəyi çatmır və ya stabilizator qızır |
| Raspberry Pi Pico VSYS (USB ilə) | Təxminən 4,7–4,8 V | USB kabeli və ya portu zəifdir (VBUS 5 V olmalıdır) |
| Raspberry Pi Pico 3V3(OUT) və HIGH pin | 3,3 V | 3V3 xəttindən çox cərəyan çəkilir |
| LOW edilmiş istənilən pin | 0 V | Qısa qapanma və ya koddakı pin nömrəsi səhvdir |
Bu cədvəli oxuyanda bir neçə incəliyi bil. Pico-da VSYS-in 5 V yox, 4,7 V ətrafında çıxması normaldır, çünki USB-dən gələn VBUS Schottky diodundan keçir. Uno-da da VIN adapter gərginliyindən təxminən 0,7–1 V aşağıdır; arada olan qoruyucu diod bu qədər gərginlik itirir. PWM siqnalını ölçəndə multimetr ortalamanı göstərir: analogWrite(127) ilə idarə olunan Uno pinində təxminən 2,5 V görürsən, çünki pin vaxtın yarısında 5 V, yarısında 0 V-dadır. Nəhayət, multimetrin daxili müqaviməti sonsuz deyil: əksər rəqəmsal modellərdə 10 MΩ, ən ucuz DT830 tipli modellərdə isə təxminən 1 MΩ-dur. 5 V-u iki ədəd 1 MΩ-luq rezistorla bölən dövrənin orta nöqtəsində 2,5 V gözləyərkən 10 MΩ-luq cihaz təxminən 2,38 V, 1 MΩ-luq cihaz isə 1,67 V göstərir. Yüksək dəyərli gərginlik bölücülərdə ölçmə ölçdüyün dövrəni dəyişir.
AC gərginlik ölçmə və şəbəkə xəbərdarlığı
AC (alternativ) gərginlik istiqaməti saniyədə onlarla dəfə dəyişən gərginlikdir; Türkiyə və Avropadakı prizlərdə 50 Hz tezlikdə 230 V olur. Multimetri V~ diapazonuna keçirəndə ekranda dalğanın RMS (effektiv) dəyərini görürsən; 230 V-luq şəbəkənin pik dəyəri əslində təxminən 325 V-dur. Arduino layihələrində AC ölçməyə ən çox transformatorun çıxışını yoxlayanda ehtiyac duyursan: 12 V-luq transformator yüksüz halda adətən 13–14 V göstərir, yük qoşulanda etiket dəyərinə yaxınlaşır. Ucuz multimetrlər yalnız düzgün sinus dalğasını dəqiq ölçür; adında True RMS keçməyən cihazla dimmer və ya mühərrik sürücüsü çıxışını ölçsən, yanıldıcı nəticələr alarsan. PWM kimi DC impulsları ölçmək üçün AC yox, DC diapazonundan istifadə et.
Multimetrlə cərəyan ölçmə: ardıcıl qoşulma və 10A yuvası
Cərəyan ölçməsi multimetrdə ən çox səhv edilən əməliyyatdır, çünki məntiqi gərginlik ölçməsinin tam əksidir. Ampermetr cərəyanın içindən keçməli olduğu alətdir: dövrəni bir nöqtədən açır və multimetri bu boşluğa ardıcıl yerləşdirirsən. Cərəyan diapazonunda multimetrin içi demək olar ki, qısa qapanmadır; cərəyanı ölçmək üçün daxildə çox kiçik müqavimət (şunt) olur. Bu müqavimət də dövrəyə kiçik gərginlik düşməsi əlavə edir: 2000 saylı tipik cihazda tam diapazonda təxminən 200 mV. Məsələn, 5 V, 220 Ω və qırmızı LED-dən ibarət dövrədə hesablanan cərəyan (5 − 2) / 220 ≈ 13,6 mA-dır; 20 mA diapazonundakı təxminən 10 Ω-luq şunt əlavə olunanda ekranda 13 mA ətrafında görürsən. Bu kiçik fərqi bilsən, ölçməni Om qanunu hesablaması ilə müqayisə edəndə çaşmazsan.
- Dövrənin enerjisini kəs.
- Qırmızı probu mA yuvasına keçir (cərəyan 200 mA-i keçə bilərsə 10A yuvasına); qara prob COM-da qalır.
- Fırlanan açarı A⎓ bölməsindəki uyğun diapazona gətir; əmin deyilsənsə, 10A ilə başla.
- Dövrəni bir nöqtədən aç: məsələn, Arduino pini ilə LED-in rezistoru arasındakı jumper-i çıxar.
- Qırmızı probu cərəyanın gəldiyi tərəfə (pinə), qara probu cərəyanın getdiyi tərəfə (rezistora) toxundur; artıq cərəyan multimetrin içindən keçir.
- Enerjini ver və dəyəri oxu. Ölçmə bitəndə qırmızı probu dərhal VΩ yuvasına geri tax.
Ölçdüyün dəyərləri şərh etmək üçün bir neçə istinad: USB ilə qidalanan Arduino Uno tək başına təxminən 40–50 mA, Raspberry Pi Pico 20–25 mA çəkir. ESP32 isə Wi-Fi açıq olanda orta hesabla 80–150 mA çəkir, məlumat göndərdiyi anlarda 200 mA-i aşan qısa pik dəyərlər yaradır; multimetr bu millisaniyəlik pikləri tuta bilməz, yalnız ortalamanı göstərir. Yuxu rejimindəki cərəyanı ölçmək üçün µA diapazonuna keçəndə şuntun müqaviməti yüzlərlə oma çıxır; plata oyandığı an bu müqavimət üzərində gərginlik düşür və plata yenidən başlaya bilər. Bunun qarşısını almaq üçün plata açılarkən multimetrin iki ucunu jumper ilə körpüləndir, plata yuxuya keçəndə körpünü götür. Cərəyan diapazonu işləyən dövrədə belə həmişə 0 göstərirsə, qoruyucu yanmış ola bilər: qoruyucunu çıxarıb keçiricilik diapazonunda ölç, bip yoxdursa, dəyiş.
Multimetrlə müqavimət ölçmə
Müqavimət ölçəndə multimetr problardan kiçik cərəyan göndərir və yaranan gərginlikdən müqaviməti hesablayır. Buna görə birinci qayda belədir: dövrənin enerjisi kəsik olmalıdır. Enerjili dövrədə ölçülən müqavimət həm səhvdir, həm də cihazın om dövrəsinə zərər verə bilər. İkinci qayda, mümkünsə elementi dövrədən çıxarmaqdır; dövrəyə qoşulu rezistoru ölçəndə ona paralel duran digər yollar da ölçməyə qatılır və daha kiçik dəyər görürsən. Probların metal uclarını iki əlinlə tutma: bədəninin yüzlərlə kΩ ilə bir neçə MΩ arasındakı müqaviməti, xüsusilə 100 kΩ-dan yuxarı dəyərləri olduğundan aşağı göstərir. Çox kiçik müqavimətlərdən əvvəl probları bir-birinə toxundur; ekrandakı 0,2–0,5 Ω prob naqillərinin müqavimətidir, nəticədən çıx və ya REL ilə sıfırla. Oxuduğun dəyəri gövdədəki rənglərlə müqayisə etmək üçün rezistor rəng kodu alətindən istifadə edə bilərsən.
| Ölçülən | Gözlənilən dəyər | Qeyd |
|---|---|---|
| 220 Ω rezistor (qızılı zolaq, 5%) | 209–231 Ω | Bu aralıqdakı hər dəyər normaldır |
| 10 kΩ potensiometr, iki kənar ayaq | Təxminən 10 kΩ | Orta ayaq ilə kənar arasında, mil fırlandıqca 0–10 kΩ dəyişir |
| LDR | İşıqda bir neçə kΩ, qaranlıqda yüzlərlə kΩ və yuxarı | Üstünü əlinlə örtəndə dəyər böyüməlidir |
| 10 kΩ NTC termistor | 25 °C-də təxminən 10 kΩ | Barmaqlarınla qızdırdıqca azalır |
| 5 V rele sarğısı | Təxminən 70 Ω | OL görürsənsə, sarğı qırıqdır |
| 8 Ω dinamik | Təxminən 6–7 Ω | DC müqaviməti etiketdəki impedansdan bir az aşağıdır |
| Sağlam jumper naqil | 1 Ω-dan az | OL və ya oynayan dəyər: naqil içindən qırıqdır |
Keçiricilik (bip) testi
Keçiricilik testi iki nöqtə arasında elektrik yolu olub-olmadığını səslə bildirir: müqavimət müəyyən həddən aşağıdırsa, multimetr siqnal verir. Hədd modelə görə dəyişir, əksər əl tipli multimetrlərdə bir neçə on om ətrafındadır. Beləliklə, ekrana baxmadan, gözün dövrədə qalaraq onlarla qoşulmanı tez yoxlayırsan. Diapazon səs dalğası simvolu ilə göstərilir; bir çox cihazda diod diapazonu ilə eyni mövqedədir və SELECT düyməsi ilə keçilir. Arduino layihələrində ən çox istifadələri: içindən qırılmış jumper naqili tapmaq, breadboard-un qida şininin ortadan kəsik olub-olmadığını bilmək, lehim qoşulmasını yoxlamaq, 4 ayaqlı düymənin hansı ayaqlarının daxildən birləşdiyini tapmaq və 5V ilə GND arasında qısa qapanma olmadığını yoxlamaq. Keçiricilik testi də müqavimət ölçməsi kimi yalnız enerjisiz dövrədə aparılır.
Diod və tranzistor testi

Diod diapazonunda multimetr problardan təxminən 1 mA-lıq kiçik cərəyan göndərir və ekranda om əvəzinə elementin üzərində düşən düz gərginliyi göstərir (modelə görə 0,580 V və ya 580 mV kimi). Qırmızı prob anoda, qara prob katoda (gövdədəki zolaqlı uca) toxunanda sağlam silisium diod 0,5–0,7 V, Schottky diodu 0,15–0,35 V göstərir; əks istiqamətdə ekran OL və ya 1 olmalıdır. İki istiqamətdə də sıfıra yaxın dəyər diodun qısa qapandığını, iki istiqamətdə də OL isə içinin qırıq olduğunu göstərir. Bu diapazon LED üçün də idealdır: qırmızı LED 1,6–1,9 V ətrafında dəyər verir və çox vaxt zəif yanır, beləliklə, həm sağlamlığını, həm də ayaqlarını eyni anda tapırsan. Mavi və ağ LED-lərin düz gərginliyi daha yüksək olduğundan bəzi multimetrlər onları yandıra bilmir və OL göstərir; bu, LED-in xarab olduğu mənasına gəlmir. Ətraflı məlumat üçün Diod nədir? yazısına baxa bilərsən.
| Test | Qırmızı → qara prob | Əks istiqamət | Xarabdırsa |
|---|---|---|---|
| Silisium diod (1N4007, 1N4148) | 0,5–0,7 V | OL | İki istiqamətdə ~0 V (qısa qapanma) və ya iki istiqamətdə OL (qırıq) |
| Schottky diodu (1N5819) | 0,15–0,35 V | OL | Silisium diodla eyni əlamətlər |
| Qırmızı LED | 1,6–1,9 V, LED zəif yanır | OL | İki istiqamətdə də OL |
| NPN tranzistor: baza → emitter və baza → kollektor | 0,5–0,8 V | OL | Keçidlərdən birində ~0 V və ya OL |
| NPN tranzistor: kollektor ↔ emitter | OL | OL | Sıfıra yaxın dəyər: tranzistor qısa qapanıb |
Ölçmə baxımından tranzistor arxa-arxaya qoşulmuş iki diod kimi davranır. NPN tranzistorda qırmızı probu bazaya qoyub qara probla digər iki ayağa toxunanda hər iki keçiddə 0,5–0,8 V görürsən; PNP-də eyni nəticəni qara prob bazadaykən alırsan. Baza–emitter dəyəri baza–kollektordan adətən bir neçə millivolt yüksək olur, bu da emiteri ayırd etməyə imkan verir. Multimetrində hFE yuvası varsa, tranzistoru düzgün tipdəki (NPN və ya PNP) dəliklərə taxaraq gücləndirmə əmsalını da oxuya bilərsən; BC547 üçün qrupa görə 110–800 arası dəyərlər normaldır. Ayaq sırasını Tranzistor ayaq qoşulmaları alətindən yoxlaya, ayaqları addım-addım tapma üsulu üçün Tranzistor nədir? yazısına nəzər sala bilərsən.
Arduino dövrəsində multimetrlə nasazlıq axtarışı
İşləməyən dövrədə təsadüfi naqil dəyişmək əvəzinə sistemli irəlilə: qara probu platanın GND-sinə möhkəmlət və gərginliyi mənbədən yükə doğru addım-addım izlə. Əvvəlcə qida mənbəyinin çıxışını, sonra platanın 5V və ya 3,3V pinini, ardınca breadboard-un qida şinini, ən sonda sensorun və ya modulun VCC ayağını ölç. Gərginliyin itdiyi və ya nəzərəçarpacaq dərəcədə düşdüyü ilk nöqtə nasazlığın dərhal qarşısındakı qoşulmadır. İkinci güclü üsul gərginlik düşməsi ölçməsidir: dövrə işləyərkən probları eyni naqilin iki ucuna toxundur. Sağlam naqil və ya təmas üzərində demək olar ki, 0 V görməlisən; 0,1 V-dan yuxarı dəyər həmin qoşulmada müqavimət, yəni pis təmas olduğunu göstərir. Arduino layihələrində ən çox rast gəlinən üç nasazlıq bunlardır:



- Qırıq jumper naqil: Sensor bəzən işləyir, naqilə toxunanda kəsilirsə, ilk şübhəli jumper-dir. Ucuz naqillərin nazik məftilləri plastik qılafın içində və ya uc tərəfdəki metal pinin bükülduyü yerdə qırılır və kənardan heç bir iz görünmür. Naqili dövrədən çıxar, multimetri keçiricilik diapazonuna keçir və iki ucuna toxundur; probları tutarkən naqili bük və silkələ. Bip səsi kəsilib-gəlirsə və ya müqavimət diapazonunda dəyər 1 Ω-dan yuxarı sıçrayırsa, həmin naqili at. Yeni naqil dəstəsini istifadə etməzdən əvvəl bir neçə dəqiqəyə bu cür yoxlamaq saatlarla kodda xəta axtarmağının qarşısını alır.
- Breadboard təmasızlığı və kəsik qida şini: LED və ya modul heç reaksiya vermirsə, dövrə işləyərkən gərginliyi breadboard üzərində izlə. Arduino-nun 5V pinində 5 V olduğu halda breadboard şinində 0 V görürsənsə, aradakı naqil və ya dəlik təmas etmir. Uzun 830 dəlikli breadboard-ların bəzilərində qida şinləri ortadan ikiyə bölünüb; qırmızı və mavi xəttdəki boşluq bunun işarəsidir. Şinin iki yarısı arasında keçiricilik testi edərək əmin ola, lazım gələrsə, qısa jumper ilə birləşdirə bilərsən. Boşalmış yaylar da tez-tez rast gəlinir: ayaq dəliyə girmiş kimi görünsə də yaya oturmamış ola bilər, buna görə probu dəliyə yox, ayağın özünə toxundur. Ətraflı məlumat üçün Breadboard nədir? yazısına baxa bilərsən.
- Zəif batareya: Batareya ilə işləyən layihə bir müddət sonra özbaşına resetlənirsə, mühərrik işləyəndə ekran sönürsə və ya servo titrəyirsə, batareya zəifləyib. Buradakı tələ batareyanı boşda ölçməkdir: zəif 9 V batareya boşda 8,5 V göstərib yük altında 6 V-a çökə bilər. Gərginliyi dövrə işləyərkən, tercihən mühərrik və ya servo hərəkət etdiyi anda ölç. Uno-nu VIN və ya DC yuvasından qidalandırırsansa, bu gərginlik 7 V-dan aşağı düşəndə platadakı stabilizator 5 V-u saxlaya bilmir. Həmçinin 9 V-luq batareya Arduino üçün pis seçimdir: təxminən 500 mAh tutumu ilə 50 mA çəkən Uno-nu ancaq 8–10 saat işlədir. Düzgün batareya seçimi üçün Arduino-nu batareya ilə işlətmək yazısına bax.
| Batareya | Yeni / dolu (boşda) | Dəyiş və ya şarj et (yük altında) |
|---|---|---|
| AA / AAA qələvi | 1,55–1,65 V | 1,1 V-dan aşağı |
| 4 × AA paket | 6,2–6,5 V | 4,6 V-dan aşağı |
| 9 V qələvi | 9,3–9,6 V | 7 V-dan aşağı |
| AA NiMH (şarj olunan) | 1,35–1,45 V | 1,0–1,1 V |
| 18650 Li-ion | 4,2 V | 3,2–3,3 V; 3,0 V-dan aşağı endirmə |
Pinləri multimetrlə yoxlayan Arduino kodu
Pinin xarab olub-olmadığına əmin olmağın ən dəqiq yolu onu məlum vəziyyətə gətirib ölçməkdir. Aşağıdakı kod Arduino Uno-nun 2–19 nömrəli pinlərini (A0–A5 rəqəmsal olaraq 14–19 nömrəsini alır) ardıcıl dörd saniyə HIGH edir və hansı pinin aktiv olduğunu Serial Monitor-a yazır. 0 və 1 nömrəli pinlər ardıcıl rabitə üçün istifadə olunduğundan siyahıda yoxdur. Qara probu GND-yə möhkəmlət, Serial Monitor-u 9600 baud ilə aç və qırmızı probu yazılan pinə toxundur.
1// Pin testi: pinleri sırayla HIGH yapar / Pin test: sets the pins HIGH one by one
2// Siyah prob GND'de, kırmızı prob yazan pinde / Black probe on GND, red probe on the printed pin
3const int FIRST_PIN = 2; // 0 ve 1 seri port için boş / 0 and 1 stay free for Serial
4const int LAST_PIN = 19; // A0-A5 dijitalde 14-19 / A0-A5 are 14-19 as digital pins
5const unsigned long STEP_MS = 4000; // her pinde bekleme / time on each pin
6
7void setup() {
8 Serial.begin(9600);
9 for (int pin = FIRST_PIN; pin <= LAST_PIN; pin++) {
10 pinMode(pin, OUTPUT);
11 digitalWrite(pin, LOW); // hepsi 0 V başlar / all start at 0 V
12 }
13 Serial.println(F("Pin testi / Pin test"));
14}
15
16void loop() {
17 for (int pin = FIRST_PIN; pin <= LAST_PIN; pin++) {
18 digitalWrite(pin, HIGH); // yalnız bu pin 5 V / only this pin at 5 V
19 Serial.print(F("Pin "));
20 Serial.print(pin);
21 Serial.println(F(": HIGH -> ~5 V"));
22 delay(STEP_MS);
23 digitalWrite(pin, LOW); // tekrar 0 V / back to 0 V
24 }
25}Yüksüz və sağlam pində 5V pinindəki dəyərə çox yaxın gərginlik (4,8–5,0 V), növbə növbəti pinə keçəndə isə 0 V görməlisən. Pin HIGH olduğu halda 0 V və ya 1–3 V arası qeyri-sabit dəyər oxuyursansa, həmin pin böyük ehtimalla artıq cərəyanla zədələnib; layihəni başqa pinə keçir. 13 nömrəli pində platadakı L LED-inin də yandığını görürsən. Eyni üsuldan ESP32 və Pico-da da istifadə edə bilərsən; bu platalarda HIGH dəyəri 3,3 V-dur.
Multimetr Arduino ilə etdiyin ölçmələri kalibrləmək üçün də istifadə olunur. Uno-nun analoq oxuması 5V xəttini istinad götürdüyündən USB gərginliyi 4,8 V-a düşəndə bütün nəticələr təxminən 4% sürüşür. Aşağıdakı kod çipdəki 1,1 V-luq daxili istinadla qida gərginliyini ölçür və A0-a qoşulu batareyanın gərginliyini bu real dəyərə görə hesablayır. Daxili istinad çipdən çipə 1,0–1,2 V arasında dəyişə bilər; multimetrlə 5V pinini ölç, kodun göstərdiyi dəyərlə müqayisə et və INTERNAL_REF-i düzəlt (multimetr 4,95 V, kod 5,05 V göstərirsə, 1,1 × 4,95 / 5,05 ≈ 1.078 yaz). A0-a ən çox 5 V tətbiq edilə bilər; 9 V-luq batareyanı ölçəcəksənsə, əvvəlcə gərginlik bölücü ilə endir.
1// Pil ölçer: 5V hattını dahili 1,1 V referansla ölçer / Battery meter: measures the 5V rail with the internal 1.1 V reference
2// Pil (+) -> A0, pil (-) -> GND, en fazla 5 V / Battery (+) -> A0, (-) -> GND, 5 V max
3const float INTERNAL_REF = 1.1; // multimetreyle düzelt / correct it with your multimeter
4
5float readVcc() {
6 // Giriş: 1,1 V bandgap, referans: AVcc / Input: 1.1 V bandgap, reference: AVcc
7 ADMUX = _BV(REFS0) | _BV(MUX3) | _BV(MUX2) | _BV(MUX1);
8 delay(2); // referans otursun / let the reference settle
9 ADCSRA |= _BV(ADSC); // dönüşümü başlat / start the conversion
10 while (bit_is_set(ADCSRA, ADSC)); // bitmesini bekle / wait until it finishes
11 return INTERNAL_REF * 1023.0 / ADC; // gerçek 5V hattı / real 5V rail
12}
13
14void setup() {
15 Serial.begin(9600);
16}
17
18void loop() {
19 float vcc = readVcc();
20 analogRead(A0); // kanal değişti, ilk okumayı at / channel changed, discard first reading
21 float vbat = analogRead(A0) * vcc / 1023.0;
22 Serial.print(F("5V: "));
23 Serial.print(vcc, 2);
24 Serial.print(F(" V Pil / Battery: "));
25 Serial.print(vbat, 2);
26 Serial.println(F(" V"));
27 delay(1000);
28}ESP32 və Raspberry Pi Pico ilə ölçmə
3,3 V-luq platalarda ölçmə eyni məntiqlə aparılır, yalnız gözlənilən dəyərlər dəyişir: HIGH pin 3,3 V, LOW pin 0 V-dur və GPIO-lar 5 V-a davamlı deyil. Buna görə prob ucunun səhvən 5V pininə və qonşu GPIO-ya eyni anda toxunmamasına diqqət et; iki ayağı körpüləyən prob ucu pini bir anda yandıra bilər. ESP32-nin ADC-si xətti deyil və təxminən 3,1 V-dan yuxarını düzgün oxuya bilmir; xam dəyəri çevirmək əvəzinə analogReadMilliVolts() funksiyasından istifadə edib nəticəni multimetrlə müqayisə etsən, sapmanı asanlıqla görürsən. Raspberry Pi Pico-nun isə öz qida gərginliyini ölçən xüsusiyyəti var: GP29 pini VSYS gərginliyinin üçdə birini ADC-yə verir. Aşağıdakı MicroPython kodu GP15-i iki saniyədən bir yandırıb söndürür, GP26-dakı gərginliyi və VSYS-i ölçür. Pico W-də GP29 Wi-Fi çipi ilə ortaq istifadə olunduğundan VSYS oxuması bu cür etibarlı işləmir.
1from machine import Pin, ADC
2import time
3
4test_pin = Pin(15, Pin.OUT) # multimetreyle ölçülecek pin / pin to check with the multimeter
5adc0 = ADC(26) # GP26 = ADC0, ölçülen gerilim / voltage being measured
6vsys = ADC(29) # GP29 = VSYS / 3 (Pico W'da değil) / VSYS / 3 (not on Pico W)
7CONV = 3.3 / 65535 # ham değerden volta / raw value to volts
8
9while True:
10 test_pin.value(not test_pin.value()) # GP15: 0 V <-> 3,3 V / 0 V <-> 3.3 V
11 v_in = adc0.read_u16() * CONV
12 v_sys = vsys.read_u16() * CONV * 3 # bölücüyü geri çarp / undo the divider
13 print("GP15:", test_pin.value(), " ADC0: %.2f V VSYS: %.2f V" % (v_in, v_sys))
14 time.sleep(2)Nəticəni yoxlamaq üçün qara probu Pico-nun 38-ci ayağına (GND), qırmızı probu 39-cu ayağa (VSYS) toxundur. Kodla multimetr arasında 2–3%-lik fərq normaldır, çünki Pico-nun ADC istinadı da mükəmməl olmayan 3,3 V xəttidir. GP26-nı sınamaq üçün potensiometrin orta ayağını qoşa, mili fırlatdıqca kodun və multimetrin eyni dəyəri izlədiyini görə bilərsən.
Multimetr təhlükəsizlik qaydaları
- Diapazonu ölçmədən əvvəl seç: Problar dövrədəykən fırlanan açarı çevirmə; gərginlik ölçəndə cərəyan və ya müqavimət diapazonundan keçmək cihazı zorlayır.
- Qırmızı probun yerini hər ölçmədə yoxla: Cərəyan ölçməsindən sonra probu dərhal VΩ yuvasına geri tax. Bəzi modellər prob A yuvasındaykən başqa diapazon seçiləndə xəbərdarlıq səsi verir.
- Müqavimət, keçiricilik və diod testini yalnız enerjisiz dövrədə et: Böyük kondensatorları ölçmədən əvvəl rezistorla boşalt.
- Naməlum dəyərdə ən böyük diapazondan başla: Manual diapazonlu cihazlarda addım-addım aşağı en.
- Probları yoxla: İzolyasiyası çatlamış və ya məftili açıqda qalmış probdan istifadə etmə; barmaqlarını probların əl qoruyucu çıxıntısının arxasında saxla.
- Kateqoriya və gərginlik həddinə əməl et: Ön üzdəki CAT dəyərini və ən yüksək gərginliyi aşma; prizdə ən azı CAT II, qoruyucu qutusunda CAT III lazımdır.
- Qoruyucunu eynisi ilə dəyiş: Yanan qoruyucunun yerinə məftil, folqa və ya daha yüksək cərəyanlı qoruyucu qoyma; o qoruyucu səni qorumaq üçün oradadır.
- Batareya xəbərdarlığına fikir ver: Ekranda batareya simvolu çıxanda multimetrin batareyasını dəyiş; zəif batareya ilə cihaz yanlış dəyər göstərə bilər.
Tez-tez edilən səhvlər və həlləri
| Səhv | Əlamət | Həll |
|---|---|---|
| Cərəyan ölçəndə multimetri paralel qoşmaq | Qoruyucu yanır, mənbə qısa qapanır | Dövrəni aç, multimetri ardıcıl qoş |
| Qırmızı prob A yuvasındaykən gərginlik ölçmək | Qığılcım, yanan qoruyucu, qızan batareya | Gərginlik üçün qırmızı prob həmişə VΩ yuvasında olmalıdır |
| DC dövrədə AC diapazonu seçmək | 0 və ya mənasız dəyər | DC mənbələr üçün V⎓ diapazonundan istifadə et |
| Enerjili dövrədə müqavimət ölçmək | Dəyər daim dəyişir və ya uyğunsuzdur | Əvvəlcə enerjini kəs, mümkünsə elementi sök |
| Ekrandakı 1 və ya OL-u nasazlıq sanmaq | Diapazon ölçülən dəyər üçün kiçikdir | Bir yuxarı diapazona keç |
| Qara probu GND əvəzinə başqa nöqtəyə qoymaq | Mənasız və ya mənfi dəyərlər | Qara probu platanın GND-sinə möhkəmlət |
| Batareyanı boşda ölçüb sağlam sanmaq | Batareya yaxşı görünür, amma layihə resetlənir | Gərginliyi dövrə işləyərkən, yük altında ölç |
| Multimetrin öz batareyasını dəyişməmək | Qeyri-sabit və yanlış dəyərlər | Batareya simvolu çıxan kimi dəyiş |
Multimetrlə möhkəmləndirə biləcəyin layihə ideyaları
- LED cərəyanını ölç: 220 Ω və 1 kΩ rezistorla cərəyanın necə dəyişdiyini gör, nəticəni Om qanunu hesablayıcısı ilə müqayisə et.
- Gərginlik bölücü: İki rezistorla 5 V-u 3,3 V-a endir və orta nöqtəni ölçərək düsturu yoxla; ətraflı məlumat Gərginlik bölücü yazısındadır.
- İşıqla dəyişən müqavimət: LDR-in müqavimətini işıqda və qaranlıqda ölç, sonra eyni dəyişikliyi analogRead ilə oxu.
- Arduino voltmetr: Öz voltmetrini düzəlt və multimetrlə kalibrlə: Arduino ilə voltmetr hazırlanması.
- Cərəyan sensoru: Mühərrikin çəkdiyi cərəyanı həm multimetrlə, həm də ACS712 cərəyan sensoru ilə ölçüb müqayisə et.
- PWM ortalaması: analogWrite dəyərini 0-dan 255-ə artırarkən pindəki orta gərginliyin 0-dan 5 V-a xətti yüksəldiyini izlə.
Multimetr elektronikada gözün və qulağın kimidir: təxmin əvəzinə ölçməyə öyrəşəndə nasazlıqların çoxunu dəqiqələr içində tapırsan. Ölçdüyün dəyərlərin arxasındakı hesablamanı oturtmaq üçün Om qanunu, dövrə elementlərini tanımaq üçün Rezistor nədir? yazılarına nəzər sala bilərsən. BlueGrays tətbiqində LED yandırma, düymə, LDR ilə işıq ölçmə, NTC ilə temperatur ölçmə və LCD ekranlı rəqəmsal voltmetr kimi layihələri addım-addım dövrə sxemi və kodları ilə tapa, hər addımı multimetrinlə ölçərək möhkəmləndirə bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
Multimetrlə batareya necə ölçülür?
Multimetri DC gərginlik (V⎓) diapazonuna keçir; manual modeldə AA batareya üçün 2 V, 9 V batareya üçün 20 V diapazonunu seç. Qırmızı probu batareyanın artı, qara probu mənfi ucuna toxundur. Yeni AA qələvi batareya 1,55–1,65 V göstərir; ən dəqiq nəticə üçün gərginliyi batareya dövrəni qidalandırarkən, yəni yük altında ölç.
Multimetrlə cərəyan necə ölçülür?
Dövrəni bir nöqtədən açıb multimetri bu boşluğa ardıcıl qoşursan; qırmızı prob mA və ya 10A yuvasına, qara prob COM yuvasına taxılır. Beləliklə, cərəyanın hamısı multimetrin içindən keçir. Cərəyan diapazonundaykən probları batareyanın və ya adapterin iki ucuna toxundurmaq qısa qapanma yaradır və qoruyucunu yandırır.
Multimetrdə OL və ya 1 nə deməkdir?
OL (overload) və ya ekranın solunda tək görünən 1 ölçülən dəyərin seçilmiş diapazonu aşdığını göstərir; gərginlik və cərəyanda bir yuxarı diapazona keçməlisən. Müqavimət və keçiricilik ölçməsində isə OL açıq dövrə, yəni qırıq qoşulma və ya çox yüksək müqavimət deməkdir.
Multimetrin qoruyucusunun yandığını necə başa düşərəm?
Cərəyan diapazonunda, işlədiyini bildiyin dövrədə belə həmişə 0 görürsənsə, qoruyucu yanmış ola bilər. Arxa qapağı aç, qoruyucunu çıxar və keçiricilik diapazonunda ölç; bip səsi yoxdursa, yanıb. Yerinə eyni cərəyan və gərginlik dəyərində, sürətli işləyən qoruyucu tax.
Multimetrlə naqilin qırıq olduğunu necə başa düşmək olar?
Naqili dövrədən çıxar, multimetri keçiricilik (bip) diapazonuna keçir və probları naqilin iki ucuna toxundur. Sağlam naqil siqnal verir və 1 Ω-dan az dəyər göstərir. Səs heç gəlmirsə və ya naqili bükəndə kəsilib-gəlirsə, naqil içindən qırılıb.
Yeni başlayan üçün hansı multimetr almaq lazımdır?
Arduino kimi aşağı gərginlikli işlər üçün səsli keçiricilik testi, diod diapazonu və qoruyucusu olan cərəyan girişləri olan, ən azı 2000 saylı rəqəmsal multimetr kifayətdir. Avtomatik diapazon istifadəni asanlaşdırır. Şəbəkədə ölçmə aparacaqsansa, müstəqil sınaqlardan keçmiş, CAT III 600 V etiketli model seç.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
LED yandırma
Elektronikanın ilk salamı: tək bir LED-i yandırıb söndürmək. Arduino LED-i çox qısa fasilələrlə yandırıb söndürür, işıq sürətlə qırpılır.

Düymə ilə LED yandırma (Push)
Qapı zəngi kimi: bassan işıq yanır, buraxanda sönür. Arduino düyməni daim dinləyir; düymə basılı olanda LED-i yandırır, əlini çəkdiyin anda söndürür.

LDR ilə işıq intensivliyinin oxunması
Otağın nə qədər işıqlı olduğunu rəqəmlə görmək istəyirsən? İşığa həssas kiçik hissə olan LDR ətraf işığı ölçür, Arduino isə bu dəyəri yarım saniyədən bir kompüter ekranına yazır.

ESP32 ilə LED yandırma
ESP32 ilə əsas GPIO çıxışından istifadəni öyrədir. LED-i rəqəmsal pindən yandırıb söndürərək yanıb-sönmə effekti əldə edirik. Arduino UNO-dakı klassik blink layihəsinin ESP32 versiyasıdır; Arduino mühitindəki əsas blink əmrləri eynidir, lakin ESP32-nin pin yerləşməsi və 3,3 V GPIO səviyyələri Arduino UNO-dan fərqlidir.

Raspberry Pi Pico xarici LED-in yanıb-sönməsi (breadboard)
Pico-nun daxili LED-indən sonrakı addım: breadboard-a xarici LED qoşub GP14 pini ilə idarə etmək. Bu layihədə Pico-nun istənilən GPIO pinindən çıxış kimi istifadəni, LED-in qütblərini (uzun ayaq = anod/+, qısa ayaq = katod/–) və cərəyanı məhdudlaşdıran rezistorun (220Ω) niyə vacib olduğunu öyrənirsən. Rezistoru qoymasan, LED-ə artıq cərəyan gedər və yana bilər.

LCD ekranla rəqəmsal voltmetr
Batareyanın və ya adapterin nə qədər gərginlik verdiyini özünün düzəltdiyi ölçü cihazı ilə öyrən.

NTC və 2x16 LCD ekranla temperatur ölçümü
Mühitin temperaturunu kiçik muncuğa bənzəyən sensorla ölç. NTC adlı bu hissə qızdıqca elektriki daha asan keçirir; Arduino bu dəyişikliyi oxuyub düsturla Selsi dərəcəsinə çevirir və iki sətirlik LCD…

ESP32 potensiometr ilə LED parlaqlığı (analoq → PWM)
Bu layihədə potensiometrlə LED parlaqlığını analoq olaraq idarə edirik. ESP32-nin ADC pini potensiometrdən gələn 0-3.3V gərginliyi oxuyur, sonra bu dəyər PWM (Pulse Width Modulation) siqnalına çevrilərək LED-ə göndərilir. Beləliklə potensiometri çevirdikcə LED pilləli şəkildə parlayır və sönür. Arduino Core 3.0+ ilə analogWrite() birbaşa istifadə oluna bilər; ESP32-S2/S3-də ADC dəqiqliyi 12-bitə sabitlənir.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

