Gərginlik bölücü nədir? Düstur, rezistor seçimi və Arduino ilə ölçmə
Gərginlik bölücü nədir? Vout = Vin × R2 / (R1 + R2) düsturu, rezistor seçimi, yük təsiri, Arduino ilə 12 V ölçmə, 5 V-u 3,3 V-a endirmə, LDR və NTC oxuma.
Gərginlik bölücü ardıcıl qoşulmuş iki rezistorla gərginliyi daha kiçik və hesablana bilən gərginliyə endirən ən sadə dövrədir. Çıxış gərginliyi Vout = Vin × R2 / (R1 + R2) düsturu ilə tapılır: R1 mənbəyə, R2 torpağa (GND) qoşulur və çıxış onların birləşdiyi orta nöqtədən götürülür. Məsələn, iki 10 kΩ-luq rezistor 12 V-u tam yarıya, 6 V-a bölür. Arduino ilə 12 V-luq akkumulyatoru ölçməkdən 5 V-luq sensor siqnalını ESP32-nin 3,3 V-luq pininə uyğunlaşdırmağa, LDR və NTC kimi sensorları oxumağa qədər saysız dövrənin əsasında bu iki rezistor dayanır.
Bu yazıda düsturun haradan gəldiyini, müqavimət dəyərlərini necə seçəcəyini və bölücüyə nəsə qoşanda çıxışın niyə düşdüyünü (yük təsiri) real rəqəmlərlə görəcəksən. Sonra Arduino Uno, ESP32 və Raspberry Pi Pico ilə batareya və akkumulyator gərginliyini ölçən kodları addım-addım quracaq, 5 V-u 3,3 V-a endirmək üçün düzgün rezistor cütlərini seçəcək, LDR və NTC-ni bölücü ilə oxuyacağıq. Sonda gərginlik bölücünün niyə heç vaxt qida mənbəyi əvəzinə istifadə olunmamalı olduğunu izah edəcəyik.

Gərginlik bölücü nədir və necə işləyir?
Gərginlik bölücünün düsturu birbaşa Om qanunundan çıxır. Mənbə ilə torpaq arasında ardıcıl qoşulan R1 və R2-dən eyni cərəyan keçir: I = Vin / (R1 + R2). R2 üzərindəki gərginlik, yəni çıxış, bu cərəyanla R2-nin hasilidir: Vout = I × R2 = Vin × R2 / (R1 + R2). Qısacası, mənbə gərginliyi rezistorlar arasında dəyərlərinə mütənasib bölünür; böyük rezistorun üzərinə böyük pay düşür. Çıxış həmişə girişdən kiçikdir, çünki R2 / (R1 + R2) nisbəti 1-dən kiçikdir. Ardıcıl dövrələrdə gərginliyin necə bölündüyünü ardıcıl və paralel müqavimət hesablama yazısında daha ətraflı tapa bilərsən.
| Hesablanan | Düstur | Nümunə (Vin = 12 V, R1 = 22 kΩ, R2 = 10 kΩ) |
|---|---|---|
| Çıxış gərginliyi | Vout = Vin × R2 / (R1 + R2) | 12 × 10 / 32 = 3,75 V |
| Bölmə nisbəti | k = R2 / (R1 + R2) | 10 / 32 = 0,3125 |
| Çıxışdan girişi tapmaq | Vin = Vout × (R1 + R2) / R2 | 3,75 × 3,2 = 12 V |
| İstənilən nisbətə görə R1 | R1 = R2 × (Vin / Vout − 1) | 10 kΩ × (12 / 3,75 − 1) = 22 kΩ |
| Bölücü cərəyanı | I = Vin / (R1 + R2) | 12 / 32 kΩ = 0,375 mA |
| Ümumi güc | P = Vin² / (R1 + R2) | 144 / 32 kΩ = 4,5 mW |
| Çıxış müqaviməti (Tevenin) | Rth = R1 × R2 / (R1 + R2) | 22 × 10 / 32 = 6,875 kΩ |
Tərsindən də düşünə bilərsən: 12 V-u 3,3 V-a endirmək istəyirsənsə və R2 kimi 10 kΩ seçmisənsə, R1 = 10 × (12 / 3,3 − 1) ≈ 26,4 kΩ çıxır. Bu dəyər satışda olmadığı üçün bir yuxarıdakı standart dəyəri, 27 kΩ-u seçirsən; çıxış 12 × 10 / 37 ≈ 3,24 V olur. R1-i yuxarı yuvarlaqlaşdırmaq çıxışı bir az azaldır, bu da pin üçün təhlükəsiz tərəfdir. Potensiometr də əslində tənzimlənən gərginlik bölücüdür: orta ucu müqavimət yolunu R1 və R2 olaraq ikiyə ayırır. Hesabı əllə aparmaq istəmirsənsə, gərginlik bölücü kalkulyatoru giriş gərginliyinə və rezistorlara görə çıxışı dərhal verir. Elektronikada gərginlik bölücünü ən çox bu işlərdə görəcəksən:
- Yüksək gərginliyi ölçmək: 12 V-luq akkumulyator və ya 7,4 V-luq litium paket kimi mənbələri analoq girişin ölçə biləcəyi aralığa endirmək.
- Səviyyəni aşağı salmaq: 5 V-luq siqnalı ESP32 və Raspberry Pi Pico-nun 3,3 V-luq girişlərinə uyğunlaşdırmaq.
- Müqaviməti dəyişən sensorları oxumaq: LDR, NTC, əyilmə (flex) sensoru və qüvvə sensoru (FSR) kimi elementlərin müqavimət dəyişimini gərginliyə çevirmək.
- Bir pindən bir neçə düyməni oxumaq: Müxtəlif rezistorlarla qurulan müqavimət nərdivanı hər düyməyə fərqli gərginlik verir və beş düyməni bir analoq pində toplayır.
- Stabilizatorun əks əlaqəsi: LM317 və tənzimlənən LM2596 kimi stabilizatorlar çıxış gərginliyini bölücü ilə ölçərək sabit saxlayır; LM317-də Vout = 1,25 × (1 + R2 / R1) olur.
- Referans gərginliyi yaratmaq: Op-amp dövrələrində qida gərginliyinin yarısını referans kimi yaratmaq.
Rezistor dəyərləri necə seçilir?
Düstur yalnız nisbətlə maraqlanır: 1 kΩ + 1 kΩ ilə 100 kΩ + 100 kΩ eyni nisbətdə, yəni tam yarıya bölür. Amma praktikada mütləq dəyərlər də vacibdir. Kiçik rezistorlar bölücüdən çox cərəyan keçirir; bu cərəyan boş yerə sərf olunan enerjidir və batareyalı layihələrdə batareyanı lüzumsuz yerə tükəndirir. Böyük rezistorlar isə çox az cərəyan çəkir, lakin onların çıxışı zəif olur: qoşulan yük və ya analoq girişin içindəki nümunə götürmə kondensatoru çıxış gərginliyini asanlıqla pozur, naqillərdən gələn küy də daha asan işləyir. Düzgün seçim bu iki ifrat arasında tarazlıqdır:
| Ümumi müqavimət (R1 + R2) | 12 V-da cərəyan | Üstünlüyü | Çatışmazlığı | Tipik istifadə |
|---|---|---|---|---|
| 100 Ω – 1 kΩ | 12–120 mA | Yükdən demək olar ki, təsirlənmir, çox sürətlidir | İsinir, çox cərəyan sərf edir | Ölçmə dövrələrində demək olar ki, heç |
| 1 kΩ – 30 kΩ | 0,4–12 mA | ADC üçün ideal çıxış müqaviməti, sürətli siqnallara uyğundur | Batareyalı layihədə daimi cərəyan | 5 V → 3,3 V siqnal çevirmə, Arduino ilə ölçmə |
| 30 kΩ – 300 kΩ | 40–400 µA | Batareyaya dostdur, isinmə yoxdur | Analoq girişdə 100 nF kondensator lazım ola bilər | Batareya və akkumulyator monitorinqi |
| 1 MΩ və yuxarı | 12 µA-dan az | Demək olar ki, cərəyan çəkmir | Küyə açıqdır, ADC düzgün oxuya bilmir, multimetr belə yükləyir | Yalnız op-amp bufer ilə |
- Ən yüksək giriş gərginliyini müəyyən et. 12 V-luq qurğuşun-turşu akkumulyator şarj olarkən 14,4 V-a çıxa bilər; ölçəcəyin gərginliyin ən pis halını götür və üstünə 10% ehtiyat əlavə et.
- Pinin qəbul etdiyi ən yüksək gərginliyi müəyyən et. Arduino Uno-da 5 V, ESP32 və Pico-da 3,3 V; təhlükəsiz hədəf kimi Uno-da təxminən 4,5 V, ESP32-də 2,5 V, Pico-da 3,0 V seç.
- Nisbəti hesabla: k = hədəf çıxış / ən yüksək giriş. Məsələn, 4,5 / 14,4 ≈ 0,31.
- R2-ni seç (əksər hallarda 10 kΩ yaxşı başlanğıcdır) və R1-i R1 = R2 × (1 / k − 1) ilə tap. Nəticəni standart rezistor dəyərləri arasından bir yuxarı dəyərə yuvarlaqlaşdır.
- Cərəyanı və gücü yoxla: I = Vin / (R1 + R2) və P = Vin² / (R1 + R2). Batareyalı layihələrdə cərəyanı mikroamper səviyyəsində saxlamağa çalış.
- Çıxış müqavimətini yoxla: R1 × R2 / (R1 + R2) Arduino Uno üçün 10 kΩ-dan aşağı olmalıdır; deyilsə, analoq pin ilə GND arasına 100 nF kondensator əlavə et.
- Real nisbəti koda yaz: Seçdiyin standart dəyərlərlə nisbəti yenidən hesabla, dövrəni qurandan sonra multimetrlə ölçüb kalibrə et.
Yük təsiri: Bölücüyə nəsə qoşsan nə olur?
Düstur çıxışdan heç cərəyan çəkilmədiyini fərz edir. Çıxışa yük qoşduğun anda bu yük R2-yə paralel olur, alt qoldakı ekvivalent müqavimət kiçilir və çıxış gərginliyi düşür. Bunu hesablamağın asan yolu bölücünü Tevenin ekvivalenti kimi düşünməkdir: bölücü yük olmayanda ölçdüyün gərginliyə (Vth) və Rth = R1 × R2 / (R1 + R2) daxili müqavimətinə malik mənbə kimi davranır. RL yükü qoşulanda çıxış Vth × RL / (Rth + RL) olur. Aşağıdakı cədvəldə 10 V-luq mənbəni 10 kΩ + 10 kΩ ilə böldüyümüzü (Vth = 5 V, Rth = 5 kΩ) və çıxışa müxtəlif yüklər qoşduğumuzu görürsən:
| Çıxışdakı yük (RL) | Çıxış gərginliyi | Xəta |
|---|---|---|
| Yük yoxdur | 5,00 V | 0% |
| 1 MΩ | 4,98 V | 0,5% |
| 100 kΩ | 4,76 V | 4,8% |
| 10 kΩ | 3,33 V | 33% |
| 1 kΩ | 0,83 V | 83% |
Praktik qayda belədir: yükün müqaviməti bölücünün çıxış müqavimətinin (Rth) ən azı 100 mislinə bərabər olarsa, xəta 1%-dən aşağı qalır. Yük daha kiçikdirsə, ya rezistorları kiçildirsən, ya da araya op-amp gərginlik izləyicisi (bufer) qoyursan. Mikrokontrollerin analoq girişinin özü çox yüksək müqavimətlidir, amma içində hər ölçmədə şarj olunan kiçik nümunə götürmə kondensatoru var (ATmega328P-də təxminən 14 pF). Məlumat vərəqi buna görə mənbənin çıxış müqavimətinin təxminən 10 kΩ və ya daha aşağı olmasını tövsiyə edir. Daha böyük müqavimətli bölücü istifadə edirsənsə, analoq pin ilə GND arasına 100 nF-lıq kondensator əlavə et: kondensator nümunə götürmə anında lazım olan yükü hazır saxlayır. Bir neçə analoq pini ardıcıl oxuyursansa, hər pində ilk oxunuşu atmaq da kanal dəyişməsindən qalan xətanı təmizləyir.
Gərginlik bölücü niyə qida mənbəyi kimi istifadə olunmur?
Yeni başlayanların ən çox düşdüyü tələ 12 V-luq adapterdən iki rezistorla 5 V alıb Arduino-nu və ya modulu bununla qidalandırmağa çalışmaqdır. Kağız üzərində 7 kΩ və 5 kΩ-luq bölücü 12 V-dan tam 5 V verir, amma yalnız çıxışdan cərəyan çəkilməyəndə. 50 mA çəkən plata təxminən 100 Ω-luq yük kimi davranır; 5 kΩ-luq R2-yə paralel qoşulanda alt qol 98 Ω-a enir və çıxış 0,17 V-a çökür. Rezistorları 70 Ω və 50 Ω-a kiçildirsən, bu dəfə dövrə heç nə qoşulmayanda belə 100 mA çəkir və 1,2 W istilik yaradır; yük qoşulanda çıxış yenə 3,9 V-a düşür və platanın çəkdiyi cərəyan hər dəyişəndə (Wi-Fi, servo, rele) gərginlik də oynayır. Üstəlik yük çıxarılanda gərginlik yenidən yüksəlir və həssas hissələr zədələnə bilər.
Arduino ilə 12 V akkumulyator və batareya gərginliyini ölçmə
Arduino Uno-nun analoq girişləri ən çoxu 5 V oxuya bilir; 12 V-luq akkumulyatoru birbaşa qoşmaq pini yandırır. Həll 22 kΩ (R1) və 10 kΩ-luq (R2) bölücüdür: nisbət 0,3125 olduğundan 14,4 V-luq şarj gərginliyi pinə 4,5 V kimi çatır və dövrə ən çoxu 16 V-a qədər ölçə bilər. Bölücü 12 V-da yalnız 0,375 mA çəkir, 6,9 kΩ-luq çıxış müqaviməti də tövsiyə olunan 10 kΩ həddinin altındadır. 10 bitlik ADC hər addımda təxminən 4,9 mV fərqləndirir; bölücü ilə bu, girişdə təxminən 15,6 mV-luq həssaslığa uyğun gəlir. ESP32 və Pico 3,3 V ilə işlədiyi üçün onlarda daha böyük R1 (56 kΩ) istifadə edirik:
| Qoşulma | Arduino Uno | ESP32 | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|
| R1 (üst rezistor) | 22 kΩ | 56 kΩ | 56 kΩ |
| R2 (alt rezistor) | 10 kΩ | 10 kΩ | 10 kΩ |
| R1-in üst ucu | Mənbənin artısı (+12 V) | Mənbənin artısı (+12 V) | Mənbənin artısı (+12 V) |
| Orta nöqtə (R1–R2) | A0 | GPIO 34 (ADC1) | GP26 (ADC0, pin 31) |
| R2-nin alt ucu və mənbənin əksisi | GND | GND | GND (məs. pin 38) |
| 14,4 V-da pindəki gərginlik | 4,50 V | 2,18 V | 2,18 V |
| Ölçülə bilən ən yüksək giriş | 16 V | Təxminən 16 V (dəqiq ölçmə zonası) | Təxminən 21 V |
1// 12 V akü gerilimini gerilim bölücüyle ölçme / Measuring a 12 V battery with a voltage divider
2// Kaynak + -> 22k (R1) -> A0 -> 10k (R2) -> GND / Source + -> 22k (R1) -> A0 -> 10k (R2) -> GND
3// Kaynağın eksisi Arduino GND'sine bağlı / Source minus is tied to the Arduino GND
4const int VIN_PIN = A0;
5const float VREF = 5.0; // 5V pininde ölçtüğün gerilim / voltage you measured on the 5V pin
6const float R1 = 22000.0; // üst direnç (ohm) / top resistor (ohms)
7const float R2 = 10000.0; // alt direnç (ohm) / bottom resistor (ohms)
8const float CAL = 1.000; // kalibrasyon: gerçek / okunan / calibration: real / measured
9const float LOW_V = 11.8; // düşük akü eşiği (V) / low battery threshold (V)
10
11float readInputVoltage() {
12 analogRead(VIN_PIN); // ilk okumayı at / discard the first reading
13 long sum = 0;
14 for (int i = 0; i < 16; i++) { // 16 ölçümün ortalaması / average of 16 readings
15 sum += analogRead(VIN_PIN);
16 delay(2);
17 }
18 float vPin = (sum / 16.0) * VREF / 1024.0; // pindeki gerilim / voltage at the pin
19 return vPin * (R1 + R2) / R2 * CAL; // bölücüden önceki gerilim / voltage before the divider
20}
21
22void setup() {
23 Serial.begin(9600);
24 pinMode(LED_BUILTIN, OUTPUT);
25}
26
27void loop() {
28 float v = readInputVoltage();
29 Serial.print(F("Giris / Input: "));
30 Serial.print(v, 2);
31 Serial.println(F(" V"));
32 digitalWrite(LED_BUILTIN, v < LOW_V ? HIGH : LOW); // akü zayıfsa LED yanar / LED on when the battery is low
33 delay(1000);
34}Kod ADC-nin nümunə götürmə kondensatoru oturuşsun deyə ilk oxunuşu atır, sonra 16 ölçmənin ortasını alaraq küyü azaldır. Oxunan ədəd əvvəlcə pindəki gərginliyə çevrilir (ATmega328P-nin məlumat vərəqinə görə ADC = Vin × 1024 / Vref olduğu üçün 1024-ə bölürük), sonra (R1 + R2) / R2 = 3,2 ilə vurularaq bölücüdən əvvəlki gərginlik tapılır. Ən böyük xəta mənbəyi Vref-dir: USB-dən qidalanan Uno-nun 5V pini çox vaxt 4,7–5,1 V arasında olur. Buna görə 5V pinini multimetrlə ölçüb VREF-ə yaz; sonra akkumulyatorun real gərginliyini multimetrlə ölç, Serial Monitor-dakı dəyərlə müqayisə et və CAL = real / oxunan əmsalını koda daxil et. Bu tək addım Vref və rezistor tolerantlığı xətalarını birlikdə düzəldir. Bölücünü cihazın açma/bağlama açarından sonra qoşsan, cihaz bağlı olanda cərəyan çəkmir; 0,375 mA gündə təxminən 9 mAh edir, bu avtomobil akkumulyatoru üçün əhəmiyyətsizdir, amma kiçik batareyada hiss olunur. Müxtəlif mənbələr üçün uyğun rezistor cütləri belədir:
| Ölçüləcək mənbə | Gərginlik aralığı | Arduino Uno (5 V): R1 + R2 | ESP32 / Pico (3,3 V): R1 + R2 |
|---|---|---|---|
| Tək elementli Li-ion / LiPo (1S) | 3,0–4,2 V | Bölücü lazım deyil (4,2 V < 5 V) | 100 kΩ + 100 kΩ → ən çoxu 2,10 V |
| 2S Li-ion paket | 6,0–8,4 V | 10 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 4,20 V | 100 kΩ + 33 kΩ → ən çoxu 2,08 V |
| 3S LiPo paket | 9,0–12,6 V | 22 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 3,94 V | 56 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 1,91 V |
| 12 V qurğuşun-turşu akkumulyator | 10,5–14,4 V | 22 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 4,50 V | 56 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 2,18 V |
| 24 V sistem | 21–29 V | 56 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 4,39 V | 120 kΩ + 10 kΩ → ən çoxu 2,23 V |
ESP32 ilə gərginlik ölçmə
ESP32-də ADC 12 bitdir (0–4095), amma iki vacib fərqi var. Birincisi, Wi-Fi açıq olanda ADC2 pinləri oxunmur; bölücünü mütləq ADC1-ə aid GPIO 32–39-dan birinə qoş (GPIO 34–39 yalnız giriş kimi işləyir və bu iş üçün idealdır). İkincisi, ADC uclarda xətti deyil: Espressif defolt 11 dB zəiflətmədə ən dəqiq ölçmə aralığı kimi təxminən 150–2450 mV tövsiyə edir. Pin 3,1 V ətrafına qədər dəyər göstərsə də, bu zonada xəta böyüyür. Buna görə 56 kΩ + 10 kΩ-luq bölücünü seçdik: 14,4 V pinə 2,18 V kimi çatır və düzgün zonada qalır. Xam analogRead() əvəzinə, çipə istehsalda yazılmış kalibrləmə məlumatından istifadə edərək birbaşa millivolt qaytaran analogReadMilliVolts() funksiyasını istifadə edirik:
1// ESP32: 56k + 10k bölücüyle 12 V ölçme / ESP32: measuring 12 V with a 56k + 10k divider
2const int VIN_PIN = 34; // ADC1_CH6, Wi-Fi açıkken de çalışır / ADC1_CH6, works with Wi-Fi on
3const float R1 = 56000.0; // üst direnç (ohm) / top resistor (ohms)
4const float R2 = 10000.0; // alt direnç (ohm) / bottom resistor (ohms)
5const float CAL = 1.000; // multimetreyle ayarla / tune with a multimeter
6
7void setup() {
8 Serial.begin(115200);
9 analogReadResolution(12); // 0-4095 (varsayılan / default)
10}
11
12void loop() {
13 uint32_t mv = 0;
14 for (int i = 0; i < 32; i++) {
15 mv += analogReadMilliVolts(VIN_PIN); // kalibre edilmiş milivolt / calibrated millivolts
16 }
17 float vPin = mv / 32.0 / 1000.0; // pindeki gerilim (V) / voltage at the pin (V)
18 float vIn = vPin * (R1 + R2) / R2 * CAL; // bölücüden önceki gerilim / voltage before the divider
19 Serial.printf("Pin: %.3f V Giris / Input: %.2f V\n", vPin, vIn);
20 delay(1000);
21}Raspberry Pi Pico ilə gərginlik ölçmə (MicroPython)
Raspberry Pi Pico-da analoq girişlər GP26, GP27 və GP28-dir (ADC0–ADC2). MicroPython-dakı read_u16() funksiyası 12 bitlik ölçməni 0–65535 aralığına miqyaslayır; referans isə platanın 3,3 V-undan gələn ADC_VREF-dir. Pico-nun ADC-si 3,3 V-a qədər ölçə bildiyi üçün 56 kΩ + 10 kΩ ilə təxminən 21 V-a qədər çıxa bilərsən. Maraqlı detal: Pico-nun özü də gərginlik bölücü istifadə edir. Plata üzərindəki bölücü VSYS qida gərginliyini üçə bölür və GP29-a (ADC3) qoşur; ADC(29) ilə oxuduğun gərginliyi 3-ə vurmaqla platanın qida gərginliyini görə bilərsən (Pico W-də GP29 simsiz çiplə paylaşıldığı üçün bu üsul birbaşa işləmir).
1from machine import ADC
2import time
3
4adc = ADC(26) # GP26 = ADC0 (pin 31)
5VREF = 3.3 # ADC_VREF; multimetreyle ölçüp düzelt / measure and correct with a multimeter
6R1 = 56000 # üst direnç (ohm) / top resistor (ohms)
7R2 = 10000 # alt direnç (ohm) / bottom resistor (ohms)
8CAL = 1.000 # kalibrasyon katsayısı / calibration factor
9
10
11def read_input_voltage(samples=32):
12 total = 0
13 for _ in range(samples):
14 total += adc.read_u16() # 0-65535
15 v_pin = total / samples * VREF / 65535 # pindeki gerilim / voltage at the pin
16 return v_pin * (R1 + R2) / R2 * CAL # bölücüden önceki gerilim / voltage before the divider
17
18
19while True:
20 v_in = read_input_voltage()
21 print("Giris / Input: {:.2f} V".format(v_in))
22 time.sleep(1)5 V siqnalı 3,3 V-a endirmə (ESP32 və Pico üçün)
ESP32 və Pico-nun pinləri 5 V-a davamlı deyil. HC-SR04-ün ECHO çıxışı, Arduino Uno-nun TX pini və ya 5 V ilə qidalanan modulun rəqəmsal çıxışı bu platalara birbaşa qoşularsa, girişdəki qoruyucu diodlar zorlanır və pin zamanla xarab ola bilər. Birtərəfli siqnallarda ən ucuz həll gərginlik bölücüdür. Hədəf 3,3 V-u aşmayan, amma platanın HIGH kimi qəbul edəcəyi qədər yüksək gərginlikdir: ESP32 qida gərginliyinin 75%-ni (təxminən 2,5 V), Pico-dakı RP2040 isə 2,0 V-u HIGH üçün aşağı hədd sayır. Buna görə 3,0–3,3 V arası çıxış hər iki plata üçün rahat ehtiyatdır. HC-SR04 məsafə sensoru yazısında ECHO pinini 3,3 V-luq platalara qoşarkən tövsiyə olunan üsul da budur.
| R1 (siqnal tərəfi) | R2 (GND tərəfi) | 5 V girişdə çıxış | Çıxış müqaviməti | Qiymətləndirmə |
|---|---|---|---|---|
| 1 kΩ | 2 kΩ (iki 1 kΩ ardıcıl) | 3,33 V | 667 Ω | Klassik seçim; sürətli siqnallara da uyğundur |
| 1,2 kΩ | 2,2 kΩ | 3,24 V | 776 Ω | Standart E12 dəyərləri ilə 3,3 V-un birazca altında |
| 10 kΩ | 20 kΩ | 3,33 V | 6,7 kΩ | Az cərəyan çəkir; UART və HC-SR04 üçün kifayətdir |
| 2,2 kΩ | 3,3 kΩ | 3,00 V | 1,3 kΩ | Ən təhlükəsiz ehtiyat; hər iki plata HIGH kimi oxuyur |
| 4,7 kΩ | 10 kΩ | 3,40 V | 3,2 kΩ | Sərhəddədir; 5 V xətti 5,25 V-a çıxsa 3,57 V olur, tövsiyə olunmur |
Bölücü pinin öz kapasitansı ilə birlikdə kiçik RC filtr əmələ gətirir. 10 kΩ + 20 kΩ-luq bölücünün 6,7 kΩ-luq çıxış müqaviməti, pin və breadboard-un təxminən 15 pF-lıq kapasitansı ilə 100 ns ətrafında zaman sabiti verir; 115200 baudluq UART (bit müddəti 8,7 µs) bundan təsirlənmir, amma bir neçə MHz-lik SPI siqnallarının kənarları yuvarlaqlaşır. Sürətli xətlərdə 1 kΩ + 2 kΩ-u üstün tut. Bölücünün yalnız bir istiqamətdə, yüksək gərginlikdən alçaq gərginliyə doğru işlədiyini də unutma. Tərs istiqamətdə çox vaxt heç nə etmək lazım gəlmir: Arduino Uno 3,0 V-dan yuxarını HIGH sayır, buna görə ESP32-nin 3,3 V-luq çıxışını kiçik ehtiyatla da olsa oxuya bilər. I2C kimi ikitərəfli xətlərdə isə bölücü işə yaramır; orada MOSFET-li məntiq səviyyəsi çeviricisi istifadə olunur.
LDR və NTC-ni gərginlik bölücü ilə oxumaq

Mikrokontrollerlər müqaviməti birbaşa ölçə bilmir, yalnız gərginlik ölçür. LDR və NTC kimi müqaviməti dəyişən sensorları sabit rezistorla ardıcıl qoşub gərginlik bölücü quranda, müqavimət dəyişimi orta nöqtədə gərginlik dəyişiminə çevrilir. Sabit rezistorun dəyəri ölçmənin həssaslığını müəyyən edir. Ən böyük gərginlik fərqini almaq üçün sabit rezistor sensorun ölçmək istədiyin aralıqdakı ən kiçik və ən böyük müqavimətlərinin həndəsi ortası olmalıdır: R = √(Rmin × Rmax). Məsələn, işıqda 1 kΩ, qaranlıq mühitdə 100 kΩ olan LDR üçün √(1 k × 100 k) = 10 kΩ çıxır. 5 V-da 10 kΩ ilə çıxış 4,09 V-luq aralıqda dəyişir, 1 kΩ və ya 100 kΩ ilə isə bu aralıq 2,45 V-a enir. Başlanğıc dəstlərindəki 10 kΩ-un səbəbi budur. Bir üstünlük də var: həm bölücü, həm ADC eyni 5 V-dan qidalandığı üçün hesablanan müqavimət qida gərginliyindən asılı deyil (mütənasib ölçmə); buna görə aşağıdakı kodda Vref dəyərinə belə ehtiyac yoxdur.
1// LDR ve NTC'yi gerilim bölücüyle okuma / Reading an LDR and an NTC with voltage dividers
2// A0: 5V -> LDR -> A0 -> 10k -> GND
3// A1: 5V -> 10k -> A1 -> NTC 10k (B = 3950) -> GND
4const float R_FIXED = 10000.0; // sabit dirençler (ohm) / fixed resistors (ohms)
5const float R0 = 10000.0; // NTC'nin 25 °C direnci / NTC resistance at 25 °C
6const float BETA = 3950.0; // NTC B katsayısı / NTC beta coefficient
7const float T0 = 298.15; // 25 °C kelvin cinsinden / 25 °C in kelvin
8
9void setup() {
10 Serial.begin(9600);
11}
12
13void loop() {
14 analogRead(A0); // kanal değişti, ilk okumayı at / channel changed, discard first reading
15 int ldrRaw = analogRead(A0);
16 analogRead(A1);
17 int ntcRaw = analogRead(A1);
18 if (ldrRaw < 1) ldrRaw = 1; // sıfıra bölmeyi önle / avoid division by zero
19
20 // Oransal ölçüm: besleme gerilimi hesaptan düşer / ratiometric: the supply voltage cancels out
21 float rLdr = R_FIXED * (1024.0 / ldrRaw - 1.0);
22 float rNtc = R_FIXED * ntcRaw / (1024.0 - ntcRaw);
23 float tempC = 1.0 / (1.0 / T0 + log(rNtc / R0) / BETA) - 273.15; // Beta denklemi / Beta equation
24
25 Serial.print(F("LDR: "));
26 Serial.print(rLdr / 1000.0, 1);
27 Serial.print(F(" kOhm NTC: "));
28 Serial.print(rNtc / 1000.0, 2);
29 Serial.print(F(" kOhm "));
30 Serial.print(tempC, 1);
31 Serial.println(F(" C"));
32 delay(1000);
33}Kodda LDR üstdə olduğu üçün işıq artdıqca oxunan dəyər də artır; LDR-in müqaviməti R = 10 kΩ × (1024 / ADC − 1) ilə tapılır. NTC isə altda durur və temperatur artdıqca onun müqaviməti, deməli oxunan gərginlik azalır. 25 °C-də 10 kΩ olan və B əmsalı 3950 olan geniş yayılmış NTC-lər üçün temperatur Beta tənliyi ilə hesablanır: 1 / T = 1 / T0 + ln(R / R0) / B (temperaturlar kelvinlə). Sabit rezistor NTC-nin 25 °C-dəki müqaviməti ilə eyni seçildiyi üçün otaq temperaturunda çıxış qida gərginliyinin tam yarısıdır və həssaslıq ən çox bu zonada olur. Geniş temperatur aralığında daha yüksək dəqiqlik üçün Steinhart-Hart tənliyini və NTC-nin özünü qızdırmasını NTC termistor yazısında şərh edirik.
Gərginlik bölücü ilə layihə ideyaları
- Akkumulyator monitorinqi və aşağı batareya həyəcanı: Karavan və ya günəş enerjisi sistemindəki akkumulyatora nəzarət et, gərginlik 11,8 V-un altına düşəndə buzzer işləsin; batareyalı layihələrdə qida variantları üçün Arduino-nu batareya ilə işlətmək yazısına bax.
- Rəqəmsal voltmetr: Ölçdüyün gərginliyi LCD və ya OLED ekranda göstər; addımlar Arduino voltmetr hazırlanması yazısındadır.
- Avtomatik gecə lampası: LDR-li bölücü ilə mühit qaralanda LED-ləri və ya releni işə sal.
- Günəş izləmə sistemi: İki LDR bölücüsünün gərginliklərini müqayisə edərək paneli işığa tərəf çevir (günəş izləmə sistemi).
- Tək pində beş düymə: Müxtəlif rezistorlardan nərdivan qur, hansı düyməyə basıldığını analoq dəyərdən anla (düymənin qoşulması).
- Termostat: NTC bölücüsü ilə temperaturu ölç, təyin etdiyin temperaturda ventilyatoru və ya qızdırıcını rele ilə işə sal.
Tez-tez edilən xətalar və həlləri
| Əlamət | Ehtimal olunan səbəb | Həll |
|---|---|---|
| Dəyərlər mənasızdır və daim oynayır | Mənbənin əksisi Arduino-nun GND-sinə qoşulmayıb | Ortaq GND qoş |
| Pindəki gərginlik gözləniləndən çox yüksəkdir | R1 ilə R2 yerini dəyişib | Böyük rezistor mənbə tərəfində (üstdə) olmalıdır; qoşmazdan əvvəl multimetrlə ölç |
| Ölçmə real dəyərdən 5–10% fərqlənir | 5% tolerantlı rezistorlar və ya Vref 5,00 V deyil | 1% metal təbəqəli rezistor istifadə et, kodda VREF və CAL ilə kalibrə et |
| Modul qoşulanda çıxış düşür | Yük təsiri: yük R2-yə paraleldir | Yükü Rth-nin ən azı 100 mislinə bərabər et, rezistorları kiçilt və ya op-amp bufer istifadə et |
| Yüksək müqavimətli bölücüdə dəyər sürüşür | ADC-nin nümunə götürmə kondensatoru dolmur | Pinə 100 nF kondensator əlavə et, ilk oxunuşu at |
| ESP32-də Wi-Fi açılanda oxuma işləmir | Bölücü ADC2 pininə qoşulub | GPIO 32–39 (ADC1) istifadə et |
| Batareya cihaz bağlı olanda da boşalır | Bölücü batareyadan daim cərəyan çəkir | Bölücünü açardan sonra qoş, yüksək dəyərli rezistorlar seç |
| Bölücüdən qidalanan modul işləmir | Bölücü qida mənbəyi deyil | 7805, AMS1117 və ya LM2596 kimi stabilizator istifadə et |
| I2C xətti bölücü ilə işləmir | Bölücü birtərəflidir, I2C ikitərəflidir | MOSFET-li məntiq səviyyəsi çeviricisi istifadə et |
Gərginlik bölücü yalnız iki rezistor və tək düsturdan ibarətdir, amma ölçmə aparan demək olar ki, hər layihənin bir yerində qarşına çıxır. Nisbəti düsturla, mütləq dəyərləri cərəyan ilə çıxış müqaviməti arasındakı tarazlıqla seçsən, yük təsirini nəzərə alsan və nəticəni multimetrlə kalibrə etsən, etibarlı ölçmələr alarsan. Analoq oxunuşun arxa planını ADC nədir? yazısında oxuya bilərsən. BlueGrays tətbiqində LDR ilə işıq şiddətinin oxunması, LDR-li gecə lampası, LCD ekranlı rəqəmsal voltmetr, NTC ilə temperatur ölçmə və ESP32 ilə HC-SR04 məsafə ölçən kimi layihələri dövrə sxemləri və kodlarla addım-addım tapa bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
Gərginlik bölücü düsturu nədir?
Çıxış gərginliyi Vout = Vin × R2 / (R1 + R2) ilə hesablanır; R1 mənbə tərəfindəki, R2 torpaq tərəfindəki rezistordur. Məsələn, 9 V-u 10 kΩ və 10 kΩ ilə bölsən, 4,5 V alarsan. Düstur yalnız çıxışdan cərəyan çəkilmədikdə tam dəqiqdir.
Gərginlik bölücü ilə 12 V 5 V-a endirilə bilərmi?
Ölçmə və ya siqnal üçün bəli: 22 kΩ və 10 kΩ ilə 12 V-u 3,75 V-a endirib Arduino-nun analoq girişi ilə oxuya bilərsən. Plata və ya modulu qidalandırmaq üçün xeyr; yük cərəyan çəkdiyi anda çıxış gərginliyi çökür. Qida üçün 7805 kimi stabilizator və ya LM2596 kimi buck çevirici istifadə et.
5 V-u 3,3 V-a endirmək üçün hansı rezistorlar istifadə olunur?
Ən geniş yayılmış cüt siqnal tərəfində 1 kΩ, GND tərəfində 2 kΩ-dur və 5 V-u 3,33 V-a endirir. Eyni nisbəti 10 kΩ və 20 kΩ ilə də əldə edə bilərsən, amma sürətli siqnallarda kiçik dəyərlər daha yaxşıdır. Əlində 2 kΩ yoxdursa, 2,2 kΩ və 3,3 kΩ ilə 3,0 V alarsan; ESP32 və Pico bunu yenə HIGH kimi oxuyur.
Gərginlik bölücüdə rezistor dəyərləri necə seçilir?
Əvvəlcə ən yüksək giriş gərginliyinə və pinin həddinə görə nisbəti müəyyən et, sonra R2-ni (adətən 10 kΩ) seçib R1-i hesabla. Ümumi müqavimət kiçikdirsə, bölücü çox cərəyan sərf edir, çox böyükdürsə, yük təsiri və ADC xətası artır. Arduino-da çıxış müqavimətinin 10 kΩ-dan aşağı olması, batareyalı layihələrdə isə ümumi müqavimətin 100 kΩ ətrafında olması yaxşı tarazlıq təmin edir.
Arduino ilə 12 V necə ölçülür?
Akkumulyatorun artısını 22 kΩ üzərindən A0-a, A0-ı 10 kΩ üzərindən GND-yə, akkumulyatorun əksisini də Arduino-nun GND-sinə qoş. Kodda analogRead() dəyərini 5 / 1024 ilə vurub pindəki gərginliyi, bunu da 3,2 ilə vurub akkumulyator gərginliyini tap. Bu bölücü ilə 16 V-a qədər təhlükəsiz ölçə bilərsən.
Gərginlik bölücü batareyanı boşaldırmı?
Bəli, bölücü daim I = Vin / (R1 + R2) qədər cərəyan çəkir. 32 kΩ-luq bölücü 12 V-da 0,375 mA, yəni gündə təxminən 9 mAh sərf edir; bu avtomobil akkumulyatoru üçün əhəmiyyətsizdir, kiçik batareya üçün isə vacibdir. Batareyalı layihələrdə 100 kΩ ətrafında rezistorlar və analoq pinə 100 nF kondensator istifadə et və ya bölücünü cihazın açarından sonra qoş.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
LDR ilə işıq intensivliyinin oxunması
Otağın nə qədər işıqlı olduğunu rəqəmlə görmək istəyirsən? İşığa həssas kiçik hissə olan LDR ətraf işığı ölçür, Arduino isə bu dəyəri yarım saniyədən bir kompüter ekranına yazır.

LDR ilə gecə lampası
Hava qaralanda öz-özünə yanan, səhər olanda sönən kiçik gecə lampası. İşıq sensoru otaqdakı işıqlığı ölçür; ətraf kifayət qədər qaranlıqdırsa, Arduino LED-i yandırır, işıqlananda söndürür.

ESP32 LDR modulu ilə işıq şiddətinin oxunması
LDR modulunun xam ADC dəyərini və qaranlıq/işıqlı istinadlara görə hesablanan nisbi işıq faizini Serial Monitor-da real vaxtda izləmək. Bu faiz lux ölçməsi deyil. Modulun kalibrləmə məntiqini öyrədir. 10-cu layihədən əvvəl etmək idealdır; çünki hədd dəyərini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

LCD ekranla rəqəmsal voltmetr
Batareyanın və ya adapterin nə qədər gərginlik verdiyini özünün düzəltdiyi ölçü cihazı ilə öyrən.

NTC və 2x16 LCD ekranla temperatur ölçümü
Mühitin temperaturunu kiçik muncuğa bənzəyən sensorla ölç. NTC adlı bu hissə qızdıqca elektriki daha asan keçirir; Arduino bu dəyişikliyi oxuyub düsturla Selsi dərəcəsinə çevirir və iki sətirlik LCD…

ESP32 LDR ilə gecə lampası
Qaranlıqda LED-in avtomatik yandığı, işıqda söndüyü gecə lampası. LDR sensor modulunun D0 (digital out) pinindən istifadə olunur — modulun üzərindəki kiçik potensiometrlə qaranlıq həddi tənzimlənir, modulun özü HIGH/LOW çıxış yaradır. ESP32 yalnız digitalRead() ilə bu siqnalı oxuyur, kod çox sadədir.

ESP32 HC-SR04 ultrasəs məsafə ölçəni
HC-SR04 ultrasəs sensoru göndərdiyi səs dalğasının cisimə çarpıb geri qayıtma müddətini (Time of Flight) ölçərək məsafəni hesablayır. Bu layihədə ESP32 ilə TRIG pininə 10 mikrosaniyəlik impuls göndərib, ECHO pinindən gələn əks-səda müddətini pulseIn() ilə oxuyacağıq. Hesablanan məsafəni sm ilə 16x2 I2C LCD-də göstərəcəyik. HC-SR04 5V ilə işlədiyi üçün ECHO pininə gərginlik bölücü məcburidir — əks halda ESP32-nin 3.3V GPIO-su zədələnir.

ESP32 potensiometr ilə LED parlaqlığı (analoq → PWM)
Bu layihədə potensiometrlə LED parlaqlığını analoq olaraq idarə edirik. ESP32-nin ADC pini potensiometrdən gələn 0-3.3V gərginliyi oxuyur, sonra bu dəyər PWM (Pulse Width Modulation) siqnalına çevrilərək LED-ə göndərilir. Beləliklə potensiometri çevirdikcə LED pilləli şəkildə parlayır və sönür. Arduino Core 3.0+ ilə analogWrite() birbaşa istifadə oluna bilər; ESP32-S2/S3-də ADC dəqiqliyi 12-bitə sabitlənir.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

