Temeller · 8 dk okuma

Arduino State Machine: Durum Makinesi, enum ve switch-case

Arduino state machine rehberi: enum ve switch-case ile durumlar, geçiş koşulları, millis ile zamanlı durumlar, trafik lambası, menü, çamaşır makinesi ve Pico.

Arduino state machine, yani durum makinesi, programını birbirinden ayrı durumlara bölüp her an yalnızca birinde bulunduğun bir kod yazma yöntemidir. Bir trafik lambası "kırmızı", "sarı" ya da "yeşil" durumundadır; bir çamaşır makinesi "su alıyor", "yıkıyor" ya da "sıkıyor" durumundadır. Her durumda ne yapılacağı ve hangi koşulda bir sonraki duruma geçileceği bellidir. Arduino'da bunu bir enum, bir switch-case ve millis() ile kurarsın. Sonuç, delay() kullanmadan aynı anda birden fazla işi yürüten, okunması ve genişletilmesi kolay bir koddur.

Bu rehberde önce durum, geçiş ve eylem kavramlarını, durum diyagramı çizmeyi ve en basit iki durumlu makineyi göreceğiz. Ardından yaya butonlu bir trafik lambası, iki butonla gezilen bir ayar menüsü ve kapağı açılınca duraklayan bir çamaşır makinesi benzetimi yazacağız. Birden fazla durum makinesini aynı loop() içinde nasıl çalıştıracağını, giriş eylemlerini, sık yapılan hataları ve aynı yapının Raspberry Pi Pico'da MicroPython ile nasıl yazıldığını da öğreneceksin.

Durum makinesi nedir?

Durum makinesi (sonlu durum makinesi, FSM) dört parçadan oluşur. Durumlar, sistemin içinde bulunabileceği sınırlı sayıdaki hâldir. Geçişler, bir durumdan diğerine geçişi; koşullar ya da olaylar, bu geçişin ne zaman olacağını belirler: bir butona basılması, bir sensör değerinin eşiği aşması ya da belirli bir sürenin dolması gibi. Eylemler ise bir duruma girerken ya da durumda kalırken yapılan işlerdir: LED yakmak, motoru çalıştırmak, ekrana yazı yazmak. Program her loop() turunda yalnız şu soruyu sorar: "Şu an hangi durumdayım ve bu durumdan çıkma koşulu gerçekleşti mi?" Böylece hiçbir yerde beklemez, iç içe if'ler ve yüzlerce bayrak değişkeni yerine tek bir durum değişkeniyle düzenli bir yapı kurarsın.

KavramAnlamıTrafik lambası örneği
DurumSistemin o anki hâliKIRMIZI, KIRMIZI_SARI, YESIL, SARI
GeçişBir durumdan diğerine geçişYESIL'den SARI'ya
Koşul ya da olayGeçişi tetikleyen şey10 saniye doldu ya da yaya butonuna basıldı
Giriş eylemiDuruma girerken bir kez yapılan işYeşil LED'i yak, diğerlerini söndür
Durum içi eylemDurumda kaldıkça sürekli yapılan işYaya butonunu dinle

delay() yerine neden durum makinesi?

delay(5000) yazdığında Arduino beş saniye boyunca hiçbir şey yapmaz: butona basılsa fark etmez, sensör okunmaz, ekran güncellenmez. Tek bir işi yapan küçük programlarda bu sorun olmaz, ama iki iş eklediğin anda kod bozulmaya başlar. Durum makinesinde ise bekleme yoktur; her durum "duruma girdiğim andan bu yana ne kadar zaman geçti?" diye millis() ile sorar ve süre dolmadıysa hemen loop()'a geri döner. Loop saniyede binlerce kez döndüğü için buton, sensör ve ekran gibi diğer işler kesintisiz çalışır. millis() ile zamanlamanın temellerini Arduino millis ve delay farkı yazısında ayrıntılı anlattık.

Özellikdelay() ile kodDurum makinesi
Beklerken buton okunur mu?HayırEvet
Aynı anda birden fazla işZor, kod karışırKolay, her iş kendi makinesinde
Yeni durum eklemekTüm akışı yeniden yazmak gerekirYeni bir case eklenir
Hata ayıklamaProgram nerede, belirsizDurum adını Seri Monitör'e yazmak yeter
BellekAzAz (tek bir değişken ve zaman damgası)

enum ve switch-case ile ilk durum makinesi

Durumlara sayı yerine isim vermek için enum kullanılır. enum Durum { YANIK, SONUK }; satırı, derleyici için 0 ve 1 değerlerini taşıyan ama senin için anlamlı isimleri olan yeni bir tür tanımlar. Durum değişkeni bu türdendir ve switch-case her durum için ayrı bir blok çalıştırır. Aşağıdaki örnekte Uno'nun kart üzerindeki LED'i (D13) 200 ms yanıp 1,8 saniye söner. Bu, delay ile de yapılabilirdi; ama bu yapıda loop() hiç beklemez ve sonuna istediğin kadar başka iş ekleyebilirsin.

C++ (Arduino IDE)
1// En basit durum makinesi: farklı sürelerde yanıp sönen LED
2// Simplest state machine: an LED with different on/off times
3const int LED_PIN = 13;
4
5enum Durum { YANIK, SONUK };            // durumlar / states
6Durum durum = SONUK;
7unsigned long durumBaslangic = 0;        // duruma giriş zamanı / time the state began
8
9void setup() {
10  pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
11}
12
13void loop() {
14  unsigned long gecen = millis() - durumBaslangic;   // durumda geçen süre / time in state
15
16  switch (durum) {
17    case YANIK:
18      if (gecen >= 200) {                // 200 ms yandıktan sonra / after 200 ms on
19        digitalWrite(LED_PIN, LOW);
20        durum = SONUK;
21        durumBaslangic = millis();
22      }
23      break;
24    case SONUK:
25      if (gecen >= 1800) {               // 1,8 sn söndükten sonra / after 1.8 s off
26        digitalWrite(LED_PIN, HIGH);
27        durum = YANIK;
28        durumBaslangic = millis();
29      }
30      break;
31  }
32  // loop asla beklemez; buraya başka işler eklenebilir
33  // loop never blocks; other tasks can be added here
34}
enum tanımını dosyanın en üstüne, fonksiyonlardan önce yaz. Arduino IDE fonksiyon prototiplerini otomatik oluşturur; enum, parametresinde kullanıldığı fonksiyondan sonra tanımlanırsa "was not declared in this scope" hatası alabilirsin. Her case bloğunun sonundaki break ifadesini de unutma; yoksa program bir sonraki durumun kodunu da çalıştırır.

Durum diyagramı çizmek

Kod yazmadan önce durum makinesini kâğıda çizmek, hataların çoğunu daha başlamadan ortadan kaldırır. Diyagramda her durum bir daire ya da yuvarlatılmış kutu, her geçiş bir oktur. Okun üzerine geçişin koşulunu, gerekiyorsa eğik çizgiden sonra eylemini yazarsın: "10 sn / sarıyı yak" gibi. Başlangıç durumunu boşluktan gelen kısa bir okla gösterirsin. Diyagram bitince her durum için şu soruları sor: Bu durumdan çıkış var mı? Aynı anda iki koşul doğru olursa hangisi önce gelir? Beklenmedik bir olay (kapak açılması, sensör hatası) olursa ne olur? Diyagramı bir tabloya çevirmek, onu koda dökmeyi neredeyse mekanik bir işe dönüştürür.

  1. Sistemin tüm durumlarını listele ve her birine kısa, büyük harfli bir isim ver.
  2. Başlangıç durumunu seç; Arduino açıldığında ya da resetlendiğinde bu durumda olacak.
  3. Her durum için çıkış koşullarını yaz: süre, buton, sensör ya da başka bir olay.
  4. Her geçişin hedef durumunu ve varsa geçiş sırasında yapılacak eylemi ekle.
  5. Her durumun giriş eylemini belirle: hangi çıkışlar açık, hangileri kapalı olacak?
  6. Tüm durumlarda geçerli ortak kuralları (acil durdurma, kapak açılması) ayrıca not et.
  7. Diyagramı aşağıdaki gibi bir geçiş tablosuna çevir ve tablodaki her satırı bir case içindeki if olarak yaz.
DurumKoşulSonraki durumGiriş eylemi
KIRMIZI5 sn dolduKIRMIZI_SARIKırmızı yanar, yaya isteği silinir
KIRMIZI_SARI1,5 sn dolduYESILKırmızı ve sarı yanar
YESIL10 sn doldu ya da istek varsa 4 sn dolduSARIYeşil yanar
SARI2 sn dolduKIRMIZISarı yanar

Örnek 1: yaya butonlu trafik lambası

Klasik trafik lambası sırası kırmızı, kırmızı-sarı, yeşil ve sarıdır. Buna bir de yaya butonu ekleyelim: yeşil yanarken yaya butona basarsa yeşil, en az 4 saniye yanmış olmak şartıyla kısalır ve lamba sarıya geçer. Bu, delay ile yazıldığında neredeyse imkânsız olan bir davranıştır, çünkü yeşil beklerken butonu okuyamazsın. Durum makinesinde ise buton her loop turunda okunur ve istek bir değişkende saklanır. Temel trafik lambası devresini hiç kurmadıysan önce Arduino trafik lambası yazısına göz atabilirsin.

Kırmızı, sarı ve yeşil LED
Trafik lambası, menü ve çamaşır makinesi örneklerinde aynı üç LED ve iki buton kullanılır.
ParçaArduino Uno piniNot
Kırmızı LEDD8220 Ω dirençle, kısa bacak GND'ye
Sarı LEDD9220 Ω dirençle
Yeşil LEDD10220 Ω dirençle (PWM destekli pin)
BuzzerD11Yalnız çamaşır makinesi örneğinde
Buton 1D2Diğer ucu GND'ye, INPUT_PULLUP
Buton 2D3Diğer ucu GND'ye, INPUT_PULLUP
C++ (Arduino IDE)
1// Yaya butonlu trafik lambası durum makinesi / traffic light with pedestrian button
2const int KIRMIZI_LED = 8, SARI_LED = 9, YESIL_LED = 10, YAYA_BUTON = 2;
3
4enum Durum { KIRMIZI, KIRMIZI_SARI, YESIL, SARI };
5Durum durum = KIRMIZI;
6unsigned long durumBaslangic = 0;
7bool yayaIstegi = false;
8
9void lambalar(bool k, bool s, bool y) {
10  digitalWrite(KIRMIZI_LED, k);
11  digitalWrite(SARI_LED, s);
12  digitalWrite(YESIL_LED, y);
13}
14
15// Durum değiştir + giriş eylemi / change state + entry action
16void durumDegistir(Durum yeni) {
17  durum = yeni;
18  durumBaslangic = millis();
19  switch (yeni) {
20    case KIRMIZI:      lambalar(1, 0, 0); yayaIstegi = false; break;  // yayalar geçer / pedestrians cross
21    case KIRMIZI_SARI: lambalar(1, 1, 0); break;
22    case YESIL:        lambalar(0, 0, 1); break;
23    case SARI:         lambalar(0, 1, 0); break;
24  }
25}
26
27void setup() {
28  pinMode(KIRMIZI_LED, OUTPUT);
29  pinMode(SARI_LED, OUTPUT);
30  pinMode(YESIL_LED, OUTPUT);
31  pinMode(YAYA_BUTON, INPUT_PULLUP);
32  durumDegistir(KIRMIZI);
33}
34
35void loop() {
36  if (digitalRead(YAYA_BUTON) == LOW) yayaIstegi = true;   // isteği hatırla / remember the request
37
38  unsigned long gecen = millis() - durumBaslangic;
39  switch (durum) {
40    case KIRMIZI:
41      if (gecen >= 5000) durumDegistir(KIRMIZI_SARI);
42      break;
43    case KIRMIZI_SARI:
44      if (gecen >= 1500) durumDegistir(YESIL);
45      break;
46    case YESIL:
47      // En az 4 sn yeşil; yaya isterse kısalır, yoksa 10 sn
48      // At least 4 s green; shortened on request, otherwise 10 s
49      if ((yayaIstegi && gecen >= 4000) || gecen >= 10000) durumDegistir(SARI);
50      break;
51    case SARI:
52      if (gecen >= 2000) durumDegistir(KIRMIZI);
53      break;
54  }
55}

Bu kodun en önemli parçası durumDegistir() fonksiyonudur. Bir duruma geçerken üç şey yapılır: durum değişkeni güncellenir, zaman damgası sıfırlanır ve o durumun giriş eylemi bir kez çalıştırılır. Bütün geçişleri bu tek fonksiyondan yaptırmak, "zamanlayıcıyı sıfırlamayı unuttum" türünden hataları ortadan kaldırır. Yaya isteği KIRMIZI durumuna girildiğinde silinir, çünkü yayalar zaten bu sırada geçer. LED dirençlerini hesaplamak istersen LED direnci hesaplayıcı aracını kullanabilirsin.

Örnek 2: iki butonlu ayar menüsü

Menüler durum makinesinin en doğal kullanım alanıdır: ekranda hangi sayfanın gösterildiği bir durumdur, butonlar ise geçişleri tetikler. Aşağıdaki örnekte D2 butonu "ileri" ya da "değeri artır", D3 butonu "tamam" görevi görür. Ana menüde parlaklık ve hız seçenekleri arasında dolaşırsın; tamam'a basınca ayar sayfasına girersin, D2 ile değeri değiştirir, tamam ile çıkarsın. Aynı anda ikinci, bağımsız bir durum makinesi D10'daki LED'i seçtiğin parlaklık ve hızda yakıp söndürür. Menüde gezinirken LED bir an bile takılmaz.

Push buton
Butonlar INPUT_PULLUP ile bağlanır; basılınca pin LOW okunur.
C++ (Arduino IDE)
1// İki butonlu menü + bağımsız LED makinesi / two-button menu + independent LED machine
2// D2: ileri / değer artır, D3: tamam, D10: LED (PWM)
3const int ILERI_PIN = 2, TAMAM_PIN = 3, LED_PIN = 10;
4
5enum MenuDurum { MENU_PARLAKLIK, MENU_HIZ, AYAR_PARLAKLIK, AYAR_HIZ };
6MenuDurum menu = MENU_PARLAKLIK;
7int parlaklik = 153;    // 51..255
8int hizMs = 500;        // yanıp sönme yarım periyodu / blink half period
9
10struct Buton {
11  uint8_t pin;
12  bool kararli;               // kararlı seviye / debounced level
13  bool sonOkuma;
14  unsigned long sonDegisim;
15};
16Buton ileri = {ILERI_PIN, HIGH, HIGH, 0};
17Buton tamam = {TAMAM_PIN, HIGH, HIGH, 0};
18
19// Yalnız basma anında bir kez true döner / true once, on the press edge only
20bool basildi(Buton &b) {
21  bool okuma = digitalRead(b.pin);
22  if (okuma != b.sonOkuma) {
23    b.sonOkuma = okuma;
24    b.sonDegisim = millis();
25  }
26  if (millis() - b.sonDegisim > 30 && okuma != b.kararli) {   // 30 ms debounce
27    b.kararli = okuma;
28    return okuma == LOW;
29  }
30  return false;
31}
32
33void menuYaz() {
34  switch (menu) {
35    case MENU_PARLAKLIK: Serial.println(F("> Parlaklik ayari (D3: sec)")); break;
36    case MENU_HIZ:       Serial.println(F("> Hiz ayari (D3: sec)")); break;
37    case AYAR_PARLAKLIK: Serial.print(F("Parlaklik: ")); Serial.println(parlaklik); break;
38    case AYAR_HIZ:       Serial.print(F("Hiz (ms): ")); Serial.println(hizMs); break;
39  }
40}
41
42void menuGuncelle() {                       // 1. durum makinesi / machine 1
43  bool i = basildi(ileri);
44  bool t = basildi(tamam);
45  if (!i && !t) return;
46
47  switch (menu) {
48    case MENU_PARLAKLIK:
49      if (t) menu = AYAR_PARLAKLIK;
50      else menu = MENU_HIZ;
51      break;
52    case MENU_HIZ:
53      if (t) menu = AYAR_HIZ;
54      else menu = MENU_PARLAKLIK;
55      break;
56    case AYAR_PARLAKLIK:
57      if (t) menu = MENU_PARLAKLIK;          // kaydet ve çık / save and exit
58      else parlaklik = (parlaklik >= 255) ? 51 : parlaklik + 51;
59      break;
60    case AYAR_HIZ:
61      if (t) menu = MENU_HIZ;
62      else hizMs = (hizMs >= 1000) ? 100 : hizMs + 100;
63      break;
64  }
65  menuYaz();
66}
67
68void ledGuncelle() {                         // 2. durum makinesi / machine 2
69  static bool yanik = false;
70  static unsigned long son = 0;
71  if (millis() - son >= (unsigned long)hizMs) {
72    son = millis();
73    yanik = !yanik;
74    analogWrite(LED_PIN, yanik ? parlaklik : 0);
75  }
76}
77
78void setup() {
79  Serial.begin(9600);
80  pinMode(ILERI_PIN, INPUT_PULLUP);
81  pinMode(TAMAM_PIN, INPUT_PULLUP);
82  pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
83  menuYaz();
84}
85
86void loop() {
87  menuGuncelle();      // ikisi de beklemeden sırayla çalışır
88  ledGuncelle();       // both run in turn without blocking
89}

Butonları okurken seviyeye değil basma anına bakmak gerekir. digitalRead() LOW döndükçe işlem yapsaydık, bir basışta menü yüzlerce kez ilerlerdi. basildi() fonksiyonu her butonun son kararlı seviyesini tutar, 30 ms'lik bir arkı önleme (debounce) uygular ve yalnız HIGH'tan LOW'a geçişte bir kez true döner. Buton bağlantısının ve arkın ayrıntılarını buton nasıl bağlanır yazısında bulabilirsin. Menü çıktısını Seri Monitör yerine bir I2C LCD ekrana yazmak için yalnızca menuYaz() fonksiyonunu değiştirmen yeterli; durum makinesi aynı kalır.

DurumD2 (ileri)D3 (tamam)
MENU_PARLAKLIKMENU_HIZ'a geçAYAR_PARLAKLIK'a gir
MENU_HIZMENU_PARLAKLIK'a geçAYAR_HIZ'a gir
AYAR_PARLAKLIKParlaklığı 51 artır (255'ten sonra 51)Kaydet, MENU_PARLAKLIK'a dön
AYAR_HIZSüreyi 100 ms artır (1000'den sonra 100)Kaydet, MENU_HIZ'a dön

Örnek 3: çamaşır makinesi

Gerçek cihazlar genellikle bir programı adım adım izler ve beklenmedik olaylara tepki verir. Çamaşır makinesi benzetimimizde D2'deki başlat butonuna basınca makine sırasıyla su alır, yıkar, suyu boşaltır, sıkar ve bir bip sesiyle biter. Su vanası, motor ve pompa üç LED ile temsil edilir. Yıkama durumunda motor 2 saniye çalışıp 2 saniye durur; bu, durumun içinde süreye bağlı küçük bir alt düzendir. En önemlisi, D3'teki kapak anahtarı açılırsa makine hangi adımda olursa olsun duraklar, kapak kapanınca kaldığı yerden ve kalan süresiyle devam eder.

C++ (Arduino IDE)
1// Çamaşır makinesi durum makinesi (LED'lerle benzetim) / washing machine simulation
2// D8: su vanası, D9: motor, D10: pompa, D11: buzzer, D2: başlat, D3: kapak anahtarı
3const int VANA = 8, MOTOR = 9, POMPA = 10, BUZZER = 11, BASLA = 2, KAPAK = 3;
4
5enum Program { BEKLEME, SU_ALMA, YIKAMA, BOSALTMA, SIKMA, BITTI, DURAKLATILDI };
6const char *const adlar[] = {"BEKLEME", "SU ALMA", "YIKAMA", "BOSALTMA", "SIKMA", "BITTI", "DURAKLATILDI"};
7
8Program durum = BEKLEME;
9Program oncekiDurum = BEKLEME;       // duraklatmadan dönmek için / to resume after pause
10unsigned long durumBaslangic = 0;
11unsigned long kalanGecen = 0;        // duraklatıldığında geçen süre / time spent before pause
12
13const unsigned long SURE_SU = 5000, SURE_YIKAMA = 12000, SURE_BOSALTMA = 4000, SURE_SIKMA = 6000;
14
15void cikislar(bool vana, bool motor, bool pompa) {
16  digitalWrite(VANA, vana);
17  digitalWrite(MOTOR, motor);
18  digitalWrite(POMPA, pompa);
19}
20
21void gir(Program yeni) {                             // giriş eylemleri / entry actions
22  durum = yeni;
23  durumBaslangic = millis();
24  Serial.print(F("Durum: "));
25  Serial.println(adlar[yeni]);
26  switch (yeni) {
27    case BEKLEME:      cikislar(0, 0, 0); break;
28    case SU_ALMA:      cikislar(1, 0, 0); break;
29    case YIKAMA:       cikislar(0, 1, 0); break;
30    case BOSALTMA:     cikislar(0, 0, 1); break;
31    case SIKMA:        cikislar(0, 1, 1); break;
32    case BITTI:        cikislar(0, 0, 0); tone(BUZZER, 2000, 800); break;
33    case DURAKLATILDI: cikislar(0, 0, 0); break;
34  }
35}
36
37bool calisiyor() {
38  return durum == SU_ALMA || durum == YIKAMA || durum == BOSALTMA || durum == SIKMA;
39}
40
41void setup() {
42  Serial.begin(9600);
43  pinMode(VANA, OUTPUT);
44  pinMode(MOTOR, OUTPUT);
45  pinMode(POMPA, OUTPUT);
46  pinMode(BUZZER, OUTPUT);
47  pinMode(BASLA, INPUT_PULLUP);
48  pinMode(KAPAK, INPUT_PULLUP);      // kapak kapalı = LOW / lid closed = LOW
49  gir(BEKLEME);
50}
51
52void loop() {
53  static bool oncekiBasla = HIGH;
54  bool basla = digitalRead(BASLA);
55  bool baslaBasildi = (oncekiBasla == HIGH && basla == LOW);   // basma anı / press edge
56  oncekiBasla = basla;
57  bool kapakAcik = digitalRead(KAPAK) == HIGH;
58
59  // Her çalışma durumu için ortak kural: kapak açılırsa duraklat
60  // Common rule for every running state: pause if the lid opens
61  if (calisiyor() && kapakAcik) {
62    oncekiDurum = durum;
63    kalanGecen = millis() - durumBaslangic;
64    gir(DURAKLATILDI);
65    return;
66  }
67
68  unsigned long gecen = millis() - durumBaslangic;
69  switch (durum) {
70    case BEKLEME:
71      if (baslaBasildi && !kapakAcik) gir(SU_ALMA);
72      break;
73    case SU_ALMA:
74      if (gecen >= SURE_SU) gir(YIKAMA);
75      break;
76    case YIKAMA:
77      digitalWrite(MOTOR, (gecen / 2000) % 2 == 0);  // 2 sn çalış, 2 sn dur / 2 s on, 2 s off
78      if (gecen >= SURE_YIKAMA) gir(BOSALTMA);
79      break;
80    case BOSALTMA:
81      if (gecen >= SURE_BOSALTMA) gir(SIKMA);
82      break;
83    case SIKMA:
84      if (gecen >= SURE_SIKMA) gir(BITTI);
85      break;
86    case BITTI:
87      if (gecen >= 3000) gir(BEKLEME);
88      break;
89    case DURAKLATILDI:
90      if (!kapakAcik) {
91        gir(oncekiDurum);                            // kaldığı yere dön / resume
92        durumBaslangic = millis() - kalanGecen;      // kalan süreyi koru / keep remaining time
93      }
94      break;
95  }
96}

Duraklatma, durum makinesinin iki güçlü tekniğini gösterir. Birincisi ortak kural: kapak kontrolü switch'ten önce, tüm çalışma durumları için tek bir yerde yapılır; her case'e ayrı ayrı yazılmaz. İkincisi önceki durumu hatırlamak: oncekiDurum değişkeni hangi adımdan çıkıldığını, kalanGecen de o adımda ne kadar zaman geçirildiğini saklar. Kapak kapanınca makine aynı duruma döner ve zaman damgası geçmiş süre kadar geriye çekilir, böylece adım baştan başlamaz. Gerçek bir cihazda LED'lerin yerine bir röle modülü ile vana, motor ve pompa sürülür.

Bu örnek yalnızca LED'lerle yapılan bir benzetimdir. Şebeke gerilimiyle çalışan gerçek bir çamaşır makinesinin, ısıtıcının ya da pompanın kontrol kartını değiştirmeye çalışma; 220 V hem hayati tehlike hem de yangın riski taşır.

Birden fazla durum makinesini aynı anda çalıştırmak

Menü örneğinde gördüğün gibi her bağımsız iş kendi durum makinesi olabilir. İyi bir düzen, her makineyi kendi fonksiyonuna koymak ve loop() içinde yalnızca bu fonksiyonları sırayla çağırmaktır: trafikGuncelle(), butonGuncelle(), ekranGuncelle() gibi. Hiçbir fonksiyon beklemediği için loop birkaç mikrosaniyede bir tur atar ve tüm makineler aynı anda çalışıyormuş gibi görünür. Makineler birbirleriyle paylaşılan değişkenler üzerinden konuşur: menü makinesi hizMs değerini değiştirir, LED makinesi de onu okur. Bu yapı Arduino'da gerçek bir işletim sistemi olmadan çoklu iş yapmanın en sade yoludur. Bir makinenin durumunu başka bir makine doğrudan değiştirmemeli; bunun yerine bir istek değişkeni bırakmalı, yaya isteğinde olduğu gibi.

  • Her makine için bir durum değişkeni ve bir zaman damgası kullan; makineler arasında paylaşma.
  • Durum değişkenini fonksiyonun içinde static olarak ya da makineye özel bir struct içinde tutmak, isim çakışmalarını önler.
  • Makinelerin birbirine bıraktığı istekleri (yayaIstegi gibi) isteği işleyen makine silsin.
  • Hata ayıklarken her durum değişiminde durumun adını Seri Monitör'e yazdır; programın nerede takıldığını hemen görürsün.

Raspberry Pi Pico ile MicroPython'da durum makinesi

MicroPython'da enum yoktur; durumları sabit sayılarla ya da metinlerle tanımlarsın. Python'un sözlükleri sayesinde durum makinesini tamamen tablo tabanlı yazmak çok kolaydır: her durumun lambaları, süresi ve sonraki durumu ayrı bir sözlükte tutulur, döngü de bu tablolara bakarak karar verir. Yeni bir durum eklemek için koda değil, yalnızca tablolara bir satır eklersin. Zamanlamada time.ticks_ms() ve time.ticks_diff() kullanılır; ticks_diff sayaç taştığında bile doğru farkı verir. Aşağıdaki kodda LED'ler GP13 (kırmızı), GP12 (sarı) ve GP11 (yeşil) pinlerinde, yaya butonu GP4'tedir. MicroPython'a yeniysen MicroPython temelleri yazısından başlayabilirsin.

MicroPython
1# Raspberry Pi Pico MicroPython: tablo tabanlı trafik lambası durum makinesi
2# Table-driven traffic light state machine
3from machine import Pin
4import time
5
6kirmizi = Pin(13, Pin.OUT)
7sari = Pin(12, Pin.OUT)
8yesil = Pin(11, Pin.OUT)
9buton = Pin(4, Pin.IN, Pin.PULL_UP)
10
11KIRMIZI, KIRMIZI_SARI, YESIL, SARI = 0, 1, 2, 3      # durumlar / states
12ADLAR = ("KIRMIZI", "KIRMIZI_SARI", "YESIL", "SARI")
13LAMBALAR = {KIRMIZI: (1, 0, 0), KIRMIZI_SARI: (1, 1, 0), YESIL: (0, 0, 1), SARI: (0, 1, 0)}
14SURE = {KIRMIZI: 5000, KIRMIZI_SARI: 1500, YESIL: 10000, SARI: 2000}
15SONRAKI = {KIRMIZI: KIRMIZI_SARI, KIRMIZI_SARI: YESIL, YESIL: SARI, SARI: KIRMIZI}
16
17durum = KIRMIZI
18baslangic = time.ticks_ms()
19yaya_istegi = False
20
21def gir(yeni):
22    global durum, baslangic, yaya_istegi
23    durum = yeni
24    baslangic = time.ticks_ms()
25    k, s, y = LAMBALAR[yeni]
26    kirmizi.value(k)
27    sari.value(s)
28    yesil.value(y)
29    if yeni == KIRMIZI:
30        yaya_istegi = False          # yayalar geçer / pedestrians cross
31    print("durum:", ADLAR[yeni])
32
33gir(KIRMIZI)
34while True:
35    if buton.value() == 0:
36        yaya_istegi = True
37    gecen = time.ticks_diff(time.ticks_ms(), baslangic)   # taşmaya dayanıklı / overflow safe
38    sure = SURE[durum]
39    if durum == YESIL and yaya_istegi:
40        sure = 4000
41    if gecen >= sure:
42        gir(SONRAKI[durum])
43    time.sleep_ms(10)

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

HataBelirtiÇözüm
Durumun içinde delay()Butonlar ve diğer makineler takılırBekleme yerine millis() ile geçen süreyi kontrol et
break'i unutmakBir durumun kodu bir sonrakinin kodunu da çalıştırırHer case'i break ile bitir
Zaman damgasını sıfırlamamakYeni durum hemen ya da hiç bitmezTüm geçişleri tek bir durumDegistir() fonksiyonundan yap
Butonun seviyesine bakmakBir basışta birden fazla geçiş olurBasma anını yakala ve debounce uygula
Giriş eylemini durum içinde sürekli yapmakSeri Monitör dolar, buzzer sürekli öterBir kez yapılacak işleri giriş eylemine taşı
Çıkışı olmayan durumProgram bir durumda sonsuza kadar kalırDiyagramda her durumdan en az bir ok çıktığını kontrol et
millis() karşılaştırmasını toplama ile yazmak49,7 gün sonra zamanlama bozulurHer zaman millis() - baslangic >= sure biçimini kullan
Durum sayın 8–10'u geçmeye başladıysa makineyi bölmeyi düşün: örneğin çamaşır makinesinde "program seçimi" ve "program çalıştırma" iki ayrı makine olabilir. Küçük ve birbiriyle istek değişkenleriyle konuşan makineler, tek bir dev makineden çok daha kolay anlaşılır.

Durum makinesiyle proje fikirleri

  • Şifreli kasa: KILITLI, SIFRE_GIRILIYOR, ACIK ve ALARM durumları olan, keypad ve servo ile çalışan bir kilit; yanlış şifrede ALARM durumunda buzzer çalar.
  • Simon hafıza oyunu: GOSTER, BEKLE, KONTROL, KAYBETTIN durumlarıyla LED dizisini oyuncuya gösterip butonları dinleyen oyun.
  • Akıllı merdiven ışığı: BOS, YANIYOR, SONUYOR durumlarıyla hareket algılanınca yanan, süre dolunca yavaşça sönen aydınlatma.
  • Reaksiyon testi: HAZIR, RASTGELE_BEKLE, OLC, SONUC durumlarıyla tepki süresini milisaniye cinsinden ölçen oyun.
  • Seri porttan komut alan robot: DUR, ILERI, DON, ENGEL durumlarıyla sensörlere ve komutlara aynı anda tepki veren araç.

Durum makinesi, Arduino'da yazdığın her projeyi daha düzenli, daha hızlı tepki veren ve daha kolay büyüyen bir koda dönüştürür. BlueGrays uygulamasında trafik lambası, buton ile LED kontrolü, 7 segment ile sayaç, keypad ile şifre uygulaması, Simon oyunu ve Raspberry Pi Pico ile dört modlu trafik lambası gibi projeleri devre şeması ve koduyla adım adım bulabilir, bu rehberdeki durum makinesi yapısını onların üzerine uygulayabilirsin.

Sıkça sorulan sorular

Arduino'da durum makinesi nedir?

Durum makinesi, programı sınırlı sayıda duruma ayırıp her an yalnız birinde bulunan bir kod yapısıdır. Her durumda ne yapılacağı ve hangi koşulda başka bir duruma geçileceği bellidir. Arduino'da genellikle enum, switch-case ve millis() ile yazılır.

Arduino'da enum nasıl kullanılır?

enum Durum { BEKLE, CALIS, BITTI }; biçiminde tanımlanır ve Durum durum = BEKLE; ile bir değişken oluşturulur. Derleyici isimleri 0, 1, 2 gibi sayılara çevirir ama kodda anlamlı isimler kullanırsın. enum tanımını fonksiyonlardan önce, dosyanın başına yazmak gerekir.

switch-case ile durum makinesi nasıl yazılır?

Durum değişkenini switch(durum) içine koyarsın ve her durum için bir case bloğu yazarsın. Her blokta o durumun çıkış koşulunu kontrol eder, koşul sağlanırsa durumu değiştirirsin. Her case'in sonuna break koymayı unutma.

delay kullanmadan Arduino'da nasıl bekleme yapılır?

Duruma girdiğin anı millis() ile bir değişkene kaydedersin ve her loop turunda millis() - baslangic >= sure koşulunu kontrol edersin. Süre dolmadıysa loop hemen devam eder, böylece diğer işler aksamaz. Bu yöntem millis() taşmasında da doğru çalışır.

Arduino aynı anda birden fazla iş yapabilir mi?

Arduino Uno tek çekirdekli olduğu için işleri gerçekten aynı anda yapmaz, ama beklemeyen durum makineleriyle saniyede binlerce kez sırayla çalıştırarak aynı anda çalışıyormuş gibi gösterir. Her işi kendi fonksiyonuna koyup loop() içinde sırayla çağırmak yeterlidir.

MicroPython'da durum makinesi nasıl yazılır?

MicroPython'da enum olmadığı için durumlar sabit sayılarla tanımlanır. Durumların süresini, çıkışlarını ve sonraki durumu sözlüklerde tutan tablo tabanlı bir yapı kullanmak çok pratiktir. Zamanlama için time.ticks_ms() ve time.ticks_diff() kullanılır.

Tüm projeleri gör
Trafik Lambası
AR-3Başlangıç

Trafik Lambası

Her gün yolda gördüğün trafik ışığının minik bir kopyası. Kırmızı iki saniye yanar, sarı kısa bir an parlar, yeşil iki saniye yanar, ardından yine sarı üzerinden kırmızıya dönülür ve döngü hiç durmaz.

4.8(137)
440
Buton İle Led Yakma (On Off)
AR-10Başlangıç

Buton İle Led Yakma (On Off)

Bir butona bir kez basınca ışık yanar, bir daha basınca söner; tıpkı odandaki lamba düğmesi gibi.

4.7(103)
177
ESP32 Trafik Lambası
ES-5Başlangıç

ESP32 Trafik Lambası

Kırmızı-sarı-yeşil 3 LED'le gerçek trafik lambası simülasyonu. Süreler gerçek trafik mantığına yakın: kırmızı uzun, sarı kısa, yeşil uzun. Sıralı GPIO kontrolünün klasik örneği.

4.4(22)
45
Raspberry Pi Pico Trafik Lambası (3 LED Sıralı)
PI-4Başlangıç

Raspberry Pi Pico Trafik Lambası (3 LED Sıralı)

Kırmızı, sarı ve yeşil LED'lerle gerçek trafik ışığı mantığını canlandırıyoruz; Pico serisinin 3 LED'e geçen ilk projesi! Yeşil 4 saniye "geç", sarı 1,5 saniye "hazırlan", kırmızı 3 saniye "dur" ve kırmızı+sarı 1 saniye "kalkış" der (Avrupa trafik lambası düzeni). Bu projede fonksiyon tanımlamayı (def all_off()), durum makinesi mantığını ve çoklu GPIO senkronizasyonunu öğreneceksin.

4.0(1)
12
Raspberry Pi Pico Trafik Lambası 4 Mod Buton Seçici (State Machine)
PI-12Orta

Raspberry Pi Pico Trafik Lambası 4 Mod Buton Seçici (State Machine)

1 butonla trafik lambasının 4 farklı modu! Butona her basışta mod değişir: Normal döngü (kırmızı → sarı → yeşil), Sadece Kırmızı (dur), Sarı Flaş (dikkat/gece modu) ve Kapalı (bakım). Bu projede durum makinesini (hangi davranışın çalışacağını mode değişkeni belirler) ve (mode + 1) % 4 ile modlar arasında dönmeyi öğrenirsin.

5.0(1)
16
7 Segment Display Ve Buton İle Sayaç
AR-43İleri
Premium

7 Segment Display Ve Buton İle Sayaç

Üç butonlu basit bir sayaç: birine bastıkça ekrandaki rakam bir artar, diğerine bastıkça bir azalır, üçüncüsü sıfıra döndürür.

4.6(35)
47
4x4 Keypad LCD Ekran Şifre Uygulaması
AR-64İleri
Premium

4x4 Keypad LCD Ekran Şifre Uygulaması

Doğru şifreyi bilmeyenin giremediği küçük bir elektronik kapı kilidi. Kare tuşuna basıp şifreyi tuş takımından girersin; şifre doğruysa ekranda giriş izni yazar, yeşil LED yanar ve servo motor kapıyı…

4.8(59)
75
Arduino Hafıza Oyunu (4 LED + 4 Buton + Buzzer)
AR-93İleri
Premium

Arduino Hafıza Oyunu (4 LED + 4 Buton + Buzzer)

Hafızana güveniyor musun? Dört renkli LED sırayla yanar ve her biri kendi notasını çalar; sen de aynı sırayı butonlara basarak tekrar edersin.

4.8(46)
69