Temeller · 11 dk okuma

Bobin Nedir? Endüktans, Henry, Bobin Kodları ve Kullanım Alanları

Bobin nedir, nasıl çalışır? Endüktans ve henry, enerji depolama, renk ve SMD kodları, buck-boost ve LC filtre, rölede ters EMK ve diyot, Arduino ile ölçüm.

Bobin nedir sorusunun kısa cevabı şudur: bobin (indüktör), bir iletken telin halka halka sarılmasıyla yapılan ve içinden geçen akımın değişmesine karşı koyan bir devre elemanıdır. Akım geçtiğinde etrafında bir manyetik alan oluşur ve bobin enerjiyi bu alanda depolar; akım azalmaya çalıştığında bu enerjiyi geri vererek akımı sürdürmeye çalışır. Bu basit özellik sayesinde bobinler voltaj düşürücü ve yükseltici modüllerde, gürültü filtrelerinde, radyo devrelerinde, rölelerde, motorlarda ve trafolarda karşına çıkar.

Bu yazıda bobinin nasıl çalıştığını, endüktans ve birimi henry'yi, kondansatörle farkını, depoladığı enerjiyi ve zaman sabitini öğreneceksin. Renk ve SMD kodlarından değer okumayı, buck ve boost dönüştürücülerde ve LC filtrelerde bobinin rolünü, röle ve motor bobinlerindeki ters EMK'yı ve onu söndüren diyotu, sarım sayısından endüktans tahminini ve Arduino ile basit bir bobin ölçer yapmayı adım adım göreceğiz.

Bobin nedir, nasıl çalışır?

Bir telden akım geçtiğinde telin etrafında bir manyetik alan oluşur. Tel düz değil de halka halka sarılmışsa her sarımın alanı üst üste biner ve bobinin içinde güçlü, yoğun bir alan meydana gelir. Asıl ilginç olan, bu alanın değiştiği anlarda olanlardır. Faraday yasasına göre değişen bir manyetik alan, telin içinde bir gerilim oluşturur; Lenz yasasına göre de bu gerilim her zaman değişime karşı koyacak yöndedir. Akımı artırmaya çalışırsan bobin ters yönde bir gerilim üretip artışı yavaşlatır; akımı kesmeye çalışırsan aynı yönde bir gerilim üretip akımı sürdürmeye çalışır.

Bunu bir volana benzetebilirsin: ağır bir volanı döndürmeye başlamak zordur, döndükten sonra durdurmak da zordur. Bobin akım için aynı şeyi yapar. Kondansatör ise bunun tam tersini gerilim için yapar: gerilimin ani değişmesine izin vermez. Bu yüzden ikisi elektronikte sık sık birlikte kullanılır ve birbirinin ikizi gibi düşünülür. Kondansatörü daha önce okumadıysan kondansatör nedir yazısı bu karşılaştırmayı daha anlaşılır kılar.

ÖzellikBobin (indüktör)Kondansatör
Enerjiyi nerede depolar?Manyetik alandaElektrik alanda
Neyin ani değişimine karşı koyar?AkımınGerilimin
Temel formülV = L × di/dtI = C × dV/dt
Doğru akımda (DC)Kısa devre gibi (yalnız tel direnci)Açık devre gibi (akım geçmez)
Frekans arttıkçaDirenci (reaktansı) artarDirenci (reaktansı) azalır
BirimiHenry (H)Farad (F)
SembolüLC

Endüktans ve birimi henry

Bir bobinin akım değişimine ne kadar güçlü karşı koyduğunu endüktans belirler; simgesi L, birimi henry (H)'dir. Tanım şudur: içinden geçen akım saniyede 1 amper değiştiğinde uçlarında 1 voltluk gerilim oluşan bobinin endüktansı 1 henry'dir. Formülle V = L × di/dt yazılır. 1 H elektronikte çok büyük bir değerdir; hobi devrelerinde karşına çoğunlukla mikrohenry (µH) ve milihenry (mH) mertebesinde bobinler çıkar.

BirimHenry karşılığıNerede görülür?
Nanohenry (nH)0,000000001 HWi-Fi, Bluetooth ve radyo devreleri, SMD çip bobinler
Mikrohenry (µH)0,000001 HBuck ve boost modülleri, filtreler, LoRa ve RF modülleri
Milihenry (mH)0,001 HSes filtreleri, röle bobinleri, ortak mod şokları
Henry (H)1 HEski güç kaynağı şokları, büyük trafoların sargıları

Endüktans dört şeye bağlıdır: sarım sayısı (N), bobinin kesit alanı, uzunluğu ve içindeki nüvenin malzemesi. En önemlisi sarım sayısıdır, çünkü endüktans sarım sayısının karesiyle artar: sarımı iki katına çıkarırsan endüktans dört katına çıkar. Bobinin içine ferrit ya da demir tozu bir nüve koymak, aynı sarım sayısıyla endüktansı onlarca hatta yüzlerce kat artırır; bu yüzden küçük bir ferrit bobin, büyük bir hava nüveli bobinden daha yüksek değere sahip olabilir.

V = L × di/dt formülü bobinlerin en tehlikeli yanını da gösterir. Endüktansı 50 mH olan bir röle bobininden 70 mA geçerken transistör akımı 1 mikrosaniyede keserse kâğıt üzerinde oluşan gerilim 0,05 × 0,07 / 0,000001 = 3500 V olur. Gerçekte devredeki küçük kapasiteler ve transistörün kırılma gerilimi bunu sınırlar, ama yine de onlarca hatta yüzlerce voltluk bir sıçrama görülür ve korumasız bir transistör ya da Arduino pini bunu kaldırmaz.

Manyetik alanda enerji depolama ve zaman sabiti

Akım geçen bir bobin, manyetik alanında E = ½ × L × I² kadar enerji tutar. Örneğin 33 µH'lik bir güç bobininden 3 A geçerken depolanan enerji 0,5 × 0,000033 × 9 = yaklaşık 150 mikrojuldür. Bu küçük gibi görünür, ama bir buck dönüştürücü bu enerjiyi saniyede 150.000 kez doldurup boşaltır ve böylece watt'larca gücü bir taraftan öbür tarafa taşır. Enerji akımın karesiyle büyüdüğü için akımı iki katına çıkarmak depolanan enerjiyi dört katına çıkarır.

Bir bobini dirençle seri bağlayıp gerilim uyguladığında akım bir anda değil, yavaş yavaş yükselir. Bu yükselişin hızını zaman sabiti belirler: τ = L / R. 10 mH'lik bir bobin 100 Ω'luk bir dirençle seri bağlıysa τ = 0,01 / 100 = 100 µs olur. Bu, kondansatördeki RC zaman sabitinin bobin karşılığıdır ve aynı yüzdeleri izler:

Geçen süreAkımın son değere oranı
1 τ%63
2 τ%86
3 τ%95
4 τ%98
5 τ%99 (pratikte tamamlandı)

İndüktif reaktans: bobin alternatif akımda nasıl davranır?

Doğru akımda bobin yalnızca telinin direnci kadar direnç gösterir; bu değere DCR (DC direnci) denir ve iyi bir güç bobininde birkaç on miliohm kadardır. Alternatif akımda ise akım sürekli değiştiği için bobin buna karşı koyar ve indüktif reaktans adı verilen, frekansa bağlı bir direnç oluşur: XL = 2 × π × f × L. 10 mH'lik bir bobin 50 Hz'te yalnızca 2 × 3,14 × 50 × 0,01 = 3,14 Ω gösterirken 100 kHz'te 6283 Ω gösterir. Kısacası bobin düşük frekansları ve DC'yi rahatça geçirir, yüksek frekansları tutar. Kondansatör tam tersini yapar; filtrelerin sırrı bu ikisini birlikte kullanmaktır.

Bobin çeşitleri

TürGörünüşüTipik kullanım
Hava nüveliİçi boş, kalın tel sarımıRadyo vericileri, yüksek frekans devreleri
Ferrit çubukÇubuğa sarılmış telAM radyo antenleri, filtreler
Toroid (halka)Halka şeklinde nüveye sarılıGüç kaynakları, şoklar, az manyetik sızıntı
Eksenel (renk kodlu)Direnç gibi görünür, üzerinde renk bantlarıFiltreler, eski devreler, deney setleri
SMD çip bobinMinik dikdörtgen, üzerinde kod ya da hiç yazı yokTelefonlar, Wi-Fi ve Bluetooth modülleri
Güç bobini (zırhlı ya da zırhsız)Kare ya da silindir, üzerinde 330, 101 gibi kodBuck ve boost modülleri, DC-DC dönüştürücüler
Ortak mod şokuİki sargılı halkaUSB ve güç girişlerinde gürültü bastırma
Röle ve solenoid bobiniBir mekanizmayı çeken elektromıknatısRöleler, kilitler, valfler, buzzer'lar

Renk kodlarıyla bobin değeri okuma

Eksenel bobinler dirençlere çok benzer ve aynı renk tablosuyla okunur; tek fark, sonucun ohm değil mikrohenry (µH) cinsinden olmasıdır. İlk iki bant rakamları, üçüncü bant çarpanı, dördüncü bant toleransı gösterir. Örneğin kahverengi-siyah-siyah 10 × 1 = 10 µH, kahverengi-siyah-kahverengi 10 × 10 = 100 µH, sarı-mor-siyah 47 µH, kırmızı-kırmızı-altın ise 22 × 0,1 = 2,2 µH demektir. Tolerans bandında altın ±%5, gümüş ±%10, siyah ±%20 anlamına gelir. Renkleri tek tek ezberlemene gerek yok; direnç renk kodu aracı ile rakamları bulup sonucu µH olarak okuyabilirsin. Bazı askeri standart bobinlerde ilk bant geniş ve gümüş renklidir; bu bant değeri değil standardı gösterir, okurken atlanır.

SMD bobin kodları: 101, 4R7 ve 47N ne demek?

SMD güç bobinlerinin ve çip bobinlerin üzerinde genellikle üç karakterlik bir kod bulunur ve değer yine µH cinsindendir. Üç rakamlı kodda ilk iki rakam sayıyı, üçüncü rakam ardına eklenecek sıfır sayısını verir. R harfi µH cinsinden ondalık virgülün yerini, N harfi ise nanohenry cinsinden virgülün yerini gösterir. Kodları elle çözmek yerine bobin kodu okuma aracını kullanabilirsin.

KodHesapDeğer
10010 × 10⁰10 µH
10110 × 10¹100 µH
10210 × 10²1000 µH = 1 mH
22022 × 10⁰22 µH
33033 × 10⁰33 µH
4R74,74,7 µH
R470,470,47 µH = 470 nH
47N47 nH0,047 µH
2N22,2 nH0,0022 µH
Bir modüldeki bobinin üzerinde 330 yazıyorsa bu 330 µH değil, 33 µH'dir; sondaki 0, "sıfır tane sıfır ekle" demektir. Değiştireceğin bir bobinde yalnız endüktansa değil, boyuta ve akım değerine de bakmalısın: aynı 33 µH'lik iki bobinden küçük olanı 1 A'de, büyük olanı 4 A'de doyuma girebilir.

Buck ve boost dönüştürücülerde bobinin rolü

LM2596 step-down buck modülü
LM2596 buck modülü: büyük siyah parça 33 µH'lik güç bobinidir ve dönüştürücünün kalbidir.

Anahtarlamalı voltaj düşürücüler (buck) ve yükselticiler (boost), bobinin enerji depolama özelliğini kullanarak gerilimi ısı olarak harcamadan dönüştürür. Bir buck dönüştürücüde bir transistör saniyede on binlerce kez açılıp kapanır. Transistör açıkken akım bobinden yüke akar ve bobin enerji depolar; transistör kapanınca bobin akımı sürdürmek için depoladığı enerjiyi bir diyot üzerinden yüke verir. Çıkıştaki kondansatör de dalgalanmayı düzeltir. İdeal durumda çıkış gerilimi, transistörün açık kalma oranıyla (D, duty cycle) belirlenir: buck için Vout = D × Vin, boost için Vout = Vin / (1 − D). Bu yüzden LM2596 gibi bir modül 12 V'tan 5 V elde ederken %80–90 verimle çalışırken, 7805 gibi doğrusal bir regülatör aradaki 7 V'u ısıya çevirir.

Bobin seçerken en önemli iki değer endüktans ve doyma akımıdır (Isat). Bobinin içinden geçen akım her anahtarlamada biraz yükselip biraz düşer; bu dalgalanma ΔI = (Vin − Vout) × D / (f × L) formülüyle bulunur. LM2596'nın 150 kHz'te 12 V'u 5 V'a düşürdüğünü ve 33 µH bobin kullandığını düşünelim: D = 5 / 12 = 0,42, ΔI = 7 × 0,42 / (150.000 × 0,000033) ≈ 0,59 A. 2 A'lik bir yükte bobinden geçen tepe akım 2 + 0,3 = 2,3 A olur ve bobinin doyma akımının bunun üzerinde olması gerekir. Doyan bir bobin bir anda endüktansını kaybeder, akım kontrolsüz yükselir, modül ısınır ve vızıldar. Modülü doğru kullanmak için LM2596 voltaj düşürücü yazısına bakabilirsin.

LC filtre: bobin ve kondansatörle gürültü süzmek

Bir bobini seri, bir kondansatörü paralel bağladığında LC alçak geçiren filtre elde edersin. Bobin yüksek frekanslı gürültüyü tutar, kondansatör de geçmeye çalışan gürültüyü toprağa kısa devre eder. Filtrenin kesim frekansı f = 1 / (2 × π × √(L × C)) formülüyle bulunur. 10 µH'lik bir bobin ve 100 µF'lık bir kondansatörle kesim frekansı yaklaşık 5 kHz olur. Bir buck modülünün çıkışındaki 150 kHz'lik anahtarlama gürültüsü bu frekansın 30 katıdır ve ikinci dereceden bu filtre gürültüyü kabaca 1000'de bire indirir. Hassas analog ölçümler, ses devreleri ve RF modülleri beslenirken bu basit filtre büyük fark yaratır.

Aynı formül LC rezonans devrelerinin de temelidir: bobin ve kondansatör paralel bağlanıp bir kez enerji verildiğinde enerji ikisi arasında gidip gelir ve devre tam bu frekansta salınır. Eski radyolarda istasyon seçmek için döndürülen düğme, aslında bir kondansatörün değerini değiştirip rezonans frekansını ayarlar. Aşağıda Arduino ile bobin ölçerken de bu salınımdan yararlanacağız.

Röle ve motor bobinlerinde ters EMK ve koruma diyotu

Röle
Röle: içindeki bobin bir elektromıknatıstır; akımı kesildiğinde ters EMK üretir.

Röleler, motorlar, solenoid kilitler ve valfler de birer bobindir. Bunları bir transistör ya da MOSFET ile sürerken akımı kestiğin anda bobin akımı sürdürmek için gerilimini ters çevirir ve yukarıdaki örnekteki gibi yüksek bir sıçrama üretir. Buna ters EMK (geri elektromotor kuvvet) ya da endüktif geri tepme denir. Çözüm çok basittir: bobinin uçlarına ters yönde bir diyot bağlamak. Diyotun katodu (çizgili ucu) bobinin + ucuna, anodu transistörün bağlı olduğu uca gelir. Bobin normal çalışırken diyot ters kutuplu olduğu için hiçbir şey yapmaz; akım kesildiğinde ise bobinin akımı diyot üzerinden kendi içinde döner ve enerji zararsızca söner.

YükÖnerilen korumaNot
5 V ya da 12 V röle1N4007 ya da 1N4148 diyotHazır röle modüllerinde kart üzerinde vardır
Küçük DC motor1N5819 Schottky diyot ve 100 nF kondansatörKondansatör fırça gürültüsünü de azaltır
Solenoid kilit ya da valf1N4007 ya da daha güçlü 1N5408Akım büyükse diyot akımı da büyük olmalı
L298N ile motorModüldeki dahili diyotlarÇıplak L298 entegresinde harici diyot gerekir
L293D ile motorEntegrenin içindeki koruma diyotlarıL293 (D'siz) sürümünde diyot yoktur

Diyotun küçük bir yan etkisi vardır: bobinin enerjisi yavaş söndüğü için röle kontağı biraz geç bırakır. Çoğu projede bu fark edilmez; çok hızlı bırakma gereken yerlerde diyota seri bir zener eklenir. Diyot çeşitleri ve doğru yönü için diyot nedir, röleyi transistörle sürmek için transistör nedir ve röle modülü nedir yazılarına bakabilirsin. Bobini doğrudan bir Arduino pinine bağlamak hem pinin akım sınırını aşar hem de ters EMK ile mikrodenetleyiciyi bozabilir; araya her zaman bir transistör ya da MOSFET koy.

Sarım sayısından endüktans tahmini

Kendi bobinini sarmak istiyorsan endüktansı hesapla tahmin edebilirsin. Tek katlı, hava nüveli bir bobin için Wheeler formülünün santimetreli hali kullanışlıdır: L (µH) = r² × N² / (22,9 × r + 25,4 × l). Burada r bobinin yarıçapı, l sargının uzunluğu (ikisi de cm), N sarım sayısıdır. Örneğin çapı 2 cm (yarıçapı 1 cm) olan bir borunun üzerine 3 cm boyunca 50 sarım sararsan: L = 1 × 2500 / (22,9 + 76,2) ≈ 25 µH elde edersin.

Halka (toroid) nüvelerde hesap daha da kolaydır, çünkü üretici nüvenin AL değerini verir: L = AL × N². AL genellikle nH/sarım² cinsindendir. AL değeri 50 nH/sarım² olan bir halkaya 20 sarım sararsan L = 50 × 400 = 20.000 nH = 20 µH olur. Belli bir değer istiyorsan formülü tersine çevirirsin: N = √(L / AL). Hesap her zaman yaklaşık sonuç verir; sarımların sıkılığı ve tel kalınlığı değeri birkaç yüzde değiştirir, bu yüzden bitmiş bobini ölçmek en doğrusudur.

DeğişiklikEndüktansa etkisi
Sarım sayısını 2 katına çıkarmak4 katına çıkar (N²)
Yarıçapı büyütmekArtar
Aynı sarımı daha uzun bir boya yaymakAzalır
Ferrit ya da demir tozu nüve eklemekOnlarca, yüzlerce kat artar
Nüveyi çıkarmak ya da araya boşluk bırakmakAzalır, ama doyma akımı yükselir

Arduino ile bobin ölçmek: LC rezonans yöntemi

Çoğu multimetre endüktans ölçemez, ama bir Arduino Uno, bir LM339 karşılaştırıcı ve birkaç parçayla kullanışlı bir bobin ölçer yapabilirsin. Fikir şudur: bobini bilinen bir kondansatörle paralel bağlarsın, kısa bir süre akım verip enerji depolatırsın ve akımı kesersin. Devre kendi rezonans frekansında salınır; LM339 bu salınımı kare dalgaya çevirir, Arduino da pulseIn() ile yarım periyodu ölçer ve endüktansı f = 1 / (2π√(LC)) formülünden geri hesaplar.

  1. Arduino'nun D13 pinini 220 Ω'luk bir direnç ve bir 1N4148 diyot üzerinden LC devresinin üst ucuna bağla.
  2. Ölçülecek bobini ve 2 µF'lık bir film kondansatörü (iki tane 1 µF paralel) yan yana, üst uç ile GND arasına bağla.
  3. LC'nin üst ucunu 1 kΩ'luk bir dirençle LM339'un + girişine, − girişini GND'ye bağla.
  4. LM339'u 5V ve GND ile besle, çıkışını D11'e bağla ve çıkışa 5V'a giden 1 kΩ'luk bir pull-up direnç ekle.
  5. Kodu yükle, Seri Monitör'ü 115200 baud'da aç ve okunan değeri izle.
C++ (Arduino IDE)
1// LC rezonansıyla bobin ölçer / LC resonance inductance meter
2// D13 -> 220 Ω -> 1N4148 -> LC (bobin ve kondansatör paralel) -> LM339 (+) giriş
3// D13 -> 220 Ω -> 1N4148 -> LC tank (coil and capacitor in parallel) -> LM339 (+) input
4// LM339 (-) GND'ye, çıkış D11'e ve 1 kΩ ile 5V'a / LM339 (-) to GND, output to D11 with 1 kΩ to 5V
5
6const int DRIVE_PIN = 13;              // LC devresini şarj eden pin / pin that charges the tank
7const int SENSE_PIN = 11;              // karşılaştırıcı çıkışı / comparator output
8const double C_FARAD = 2.0e-6;         // kondansatörün gerçek değeri (2 µF) / real capacitor value (2 µF)
9
10void setup() {
11  Serial.begin(115200);
12  pinMode(DRIVE_PIN, OUTPUT);
13  pinMode(SENSE_PIN, INPUT);
14}
15
16void loop() {
17  digitalWrite(DRIVE_PIN, HIGH);
18  delay(5);                            // bobinden akım geçsin, enerji depolansın / let current build up in the coil
19  digitalWrite(DRIVE_PIN, LOW);        // akımı kes: LC salınmaya başlar / cut the current: the tank starts ringing
20  delayMicroseconds(100);
21
22  unsigned long halfPeriod = pulseIn(SENSE_PIN, HIGH, 5000);   // yarım periyot (µs), 0 = zaman aşımı / half period (µs), 0 = timeout
23  if (halfPeriod > 0) {
24    double f = 1.0e6 / (2.0 * halfPeriod);                      // frekans (Hz) / frequency (Hz)
25    double L = 1.0 / (4.0 * PI * PI * f * f * C_FARAD);         // f = 1 / (2π√(LC)) formülünden / from f = 1 / (2π√(LC))
26    Serial.print("f = ");
27    Serial.print(f, 0);
28    Serial.print(" Hz   L = ");
29    Serial.print(L * 1.0e6, 1);                                 // µH cinsinden / in µH
30    Serial.println(" uH");
31  } else {
32    Serial.println("Salinim yok / no oscillation");
33  }
34  delay(500);
35}

Ölçümün doğruluğu büyük ölçüde kondansatöre bağlıdır: formülde C doğrudan yer aldığı için kondansatörün gerçek değerini bir multimetreyle ölçüp koddaki C_FARAD satırına yaz. Seramik kondansatörler gerilim ve sıcaklıkla değer değiştirdiği için film kondansatör kullanmak daha iyidir. 2 µF ile 100 µH'lik bir bobin yaklaşık 11 kHz'te salınır ve yarım periyot 44 µs olur. Bu düzenek yaklaşık 50 µH ile birkaç on mH arasında iyi sonuç verir; çok küçük bobinlerde frekans yükselip ölçüm hassasiyeti düşer. Pico'da aynı devreyi LM339 çıkışını 3V3'e çekerek kurabilirsin. MicroPython'da pulseIn() yerine time_pulse_us() kullanılır:

MicroPython
1from machine import Pin, time_pulse_us
2import math
3import time
4
5drive = Pin(15, Pin.OUT)               # 330 Ω ve diyot üzerinden LC'ye / to the tank through 330 Ω and a diode
6sense = Pin(14, Pin.IN)                # LM339 çıkışı, 3V3'e 1 kΩ / LM339 output, 1 kΩ pull-up to 3V3
7C_FARAD = 2.0e-6                       # kondansatör değeri / capacitor value
8
9while True:
10    drive.value(1)
11    time.sleep_ms(5)                   # bobin akımı otursun / let the coil current settle
12    drive.value(0)                     # salınımı başlat / start the ringing
13    half = time_pulse_us(sense, 0, 5000)   # ilk LOW yarım periyot (µs), eksi = zaman aşımı / first LOW half period (µs), negative = timeout
14    if half > 0:
15        f = 1e6 / (2 * half)
16        L = 1 / (4 * math.pi ** 2 * f ** 2 * C_FARAD)
17        print("f = %d Hz  L = %.1f uH" % (int(f), L * 1e6))
18    else:
19        print("Salinim yok / no oscillation")
20    time.sleep_ms(500)

Bobin seçerken bakılacak değerler

DeğerAnlamıNeden önemli?
Endüktans (L)µH ya da mH cinsinden değerDevrenin istediği değer olmalı
ToleransDeğerin sapma payı (±%10, ±%20)Filtre ve rezonans devrelerinde önemli
Doyma akımı (Isat)Endüktansın belirgin düştüğü akımTepe akım bunun altında kalmalı
Sürekli akım (Irms)Isınmadan taşıyabildiği akımOrtalama akım bunun altında kalmalı
DC direnç (DCR)Telin direnciDüşük olması ısıyı ve kaybı azaltır
Öz rezonans frekansı (SRF)Bobinin kondansatör gibi davranmaya başladığı frekansÇalışma frekansı bunun çok altında olmalı
Zırhlı ya da zırhsızManyetik alanın dışarı taşıp taşmadığıZırhlı bobin yakındaki devreleri daha az bozar

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

  • Röleyi diyotsuz sürmek: Transistör birkaç açma-kapamada bozulur ya da Arduino rastgele resetlenir. Bobinin uçlarına ters yönde diyot bağla.
  • Yalnız endüktansa bakıp bobin değiştirmek: Aynı µH değerinde ama küçük bir bobin buck modülünde doyar ve ısınır; doyma akımını da kontrol et.
  • SMD kodu yanlış okumak: 330'u 330 µH sanmak; doğrusu 33 µH'dir. Emin olmak için bobin kodu aracını kullan.
  • Renk kodunu ohm gibi okumak: Eksenel bobinde sonuç µH'dir; kahverengi-siyah-kahverengi 100 Ω değil, 100 µH'dir.
  • Bobinleri yan yana koymak: İki zırhsız bobin birbirinin alanını etkiler; dik açıyla yerleştir ya da zırhlı tip kullan.
  • Modülün vızıldamasını önemsememek: Buck modülünden gelen ince ses genellikle bobinin aşırı yüklendiğini ya da doyduğunu gösterir; yükü azalt ya da daha güçlü bir modül kullan.
Bir bobinin sağlam olup olmadığını anlamanın en hızlı yolu multimetrenin direnç kademesidir. Sağlam bir bobin birkaç ohm ya da daha az gösterir; sonsuz (OL) okuyorsan tel kopmuştur. Ancak bu test sarımlar arasındaki kısa devreyi göstermez; şüpheleniyorsan endüktansı yukarıdaki Arduino düzeneğiyle ya da bir LCR metreyle ölç. Multimetre kullanımının ayrıntıları multimetre nasıl kullanılır yazısında.

Bobin, ilk bakışta sıradan bir tel sarımı gibi görünse de akımı yumuşatan, enerjiyi taşıyan ve gürültüyü süzen çok yönlü bir elemandır. Endüktansın akım değişimine karşı koyduğunu ve bunun hem yararlı hem de tehlikeli olabileceğini akılda tutarsan, röleli, motorlu ve güç kaynaklı projelerini çok daha güvenli kurarsın. BlueGrays uygulamasında röleyle 220 V ampul kontrolü, buzzer, step motor ve L298N ile motor kontrolü projelerini adım adım devre şeması ve kodlarıyla bulabilir, Araçlar sekmesindeki bobin kodu ve renk kodu araçlarıyla değerleri hızlıca okuyabilirsin.

Sıkça sorulan sorular

Bobin ne işe yarar?

Bobin, akımın ani değişmesine karşı koyar ve enerjiyi manyetik alanda depolar. Bu özellik sayesinde voltaj düşürücü ve yükseltici modüllerde enerji taşır, filtrelerde yüksek frekanslı gürültüyü süzer, radyolarda kondansatörle birlikte frekans seçer, rölelerde ve motorlarda elektromıknatıs olarak hareket üretir.

Bobin ile kondansatör arasındaki fark nedir?

Bobin enerjiyi manyetik alanda depolar ve akımın değişimine karşı koyar; kondansatör ise enerjiyi elektrik alanda depolar ve gerilimin değişimine karşı koyar. Doğru akımda bobin kısa devre, kondansatör açık devre gibi davranır. Frekans arttıkça bobinin direnci artar, kondansatörünki azalır.

Bobinin birimi nedir?

Bobinin değeri endüktanstır ve birimi henry'dir (H). Elektronikte çoğunlukla milihenry (mH), mikrohenry (µH) ve nanohenry (nH) kullanılır. 1 mH 1000 µH'ye, 1 µH de 1000 nH'ye eşittir.

SMD bobinde 101 ne demek?

101 kodu, ilk iki rakam olan 10'un ardına bir sıfır eklenmesi demektir ve değer mikrohenry cinsindendir: 101 = 100 µH. Benzer şekilde 100 = 10 µH, 220 = 22 µH, 4R7 = 4,7 µH ve 47N = 47 nH olarak okunur.

Röleye neden diyot bağlanır?

Röle bobininin akımı kesildiğinde bobin yüksek bir ters gerilim (ters EMK) üretir ve bu sıçrama röleyi süren transistörü ya da Arduino'yu bozabilir. Bobine ters yönde bağlanan diyot, bu akıma güvenli bir yol açar ve enerjiyi zararsızca söndürür. Hazır röle modüllerinde bu diyot kart üzerinde zaten bulunur.

Bobin multimetre ile nasıl ölçülür?

Multimetrenin direnç kademesinde sağlam bir bobin birkaç ohm ya da daha az gösterir; OL görüyorsan tel kopmuştur. Endüktansı ölçmek için LCR metre ya da endüktans kademesi olan bir multimetre gerekir. Elinde yoksa Arduino, LM339 ve bilinen bir kondansatörle LC rezonans yöntemiyle yaklaşık değeri bulabilirsin.

Tüm projeleri gör
Buzzer Kullanımı
AR-13Başlangıç

Buzzer Kullanımı

Kapı zili ya da alarm sesi nasıl çıkar, hiç merak ettin mi? Arduino küçük bir buzzer'ı kısa aralıklarla öttürür: bip, sus, bip, sus.

4.7(92)
170
Led Yakma
AR-1Başlangıç

Led Yakma

Elektroniğin ilk merhabası: tek bir LED'i yakıp söndürmek. Arduino LED'i çok kısa aralıklarla yakıp söndürür, ışık hızlı hızlı göz kırpar.

4.6(200)
1246
220V Ampülü Buton(Push) İle Yakma
AR-19İleri
Premium

220V Ampülü Buton(Push) İle Yakma

Butona bastığın sürece 220 voltluk gerçek bir ampul yanar, bıraktığın anda söner.

4.4(30)
38
220V Ampülü Buton(On-Off) İle Yakma
AR-20İleri
Premium

220V Ampülü Buton(On-Off) İle Yakma

Evdeki gerçek bir ampulü küçük bir butonla açıp kapatmak ister misin? Butona her bastığında Arduino röleyi çevirir ve ampul yanar, bir daha basınca söner.

4.5(33)
44
220V Ampülü Uzaktan Kumanda İle Yakma
AR-21İleri
Premium

220V Ampülü Uzaktan Kumanda İle Yakma

Kanepeden kalkmadan, televizyon kumandasıyla evdeki gerçek bir ampulü yakıp söndür.

4.4(23)
31
Step Motor Kullanımı
AR-67Orta
Premium

Step Motor Kullanımı

Saatin akrebi gibi adım adım, tam istediğin kadar dönen bir motor. Arduino, küçük bir step motoru sürücü kartı üzerinden önce bir yöne tam bir tur çevirir, bir saniye bekler, sonra ters yöne bir tur…

4.5(31)
42
L298N ile Bluetooth Kontrollü Araba
AR-80İleri
Premium

L298N ile Bluetooth Kontrollü Araba

Telefonunu kumandaya çevirip kendi robot arabanı sür. Arduino, Bluetooth modülü üzerinden telefondaki bir kumanda uygulamasından gelen komutları alır ve motor sürücüyle tekerlekleri döndürür; araba…

5.0(39)
66
Engelden Kaçan Robot
AR-81İleri
Premium

Engelden Kaçan Robot

Kendi yolunu bulan akıllı bir araç yapmaya ne dersin? Engelden Kaçan Robot, önündeki ultrasonik sensör sayesinde çevresini sürekli tarar.

5.0(38)
49