Rehberler · 7 dk okuma

Otomatik Mama Makinesi Yapımı: Arduino ile Saatli Besleyici

Arduino ile otomatik mama makinesi yap: servo kapaklı hazne, DS1307 RTC ile saatli besleme, butonla porsiyon ayarı, ESP32 web paneli ve Telegram bildirimi.

Otomatik mama makinesi, kedi ya da köpeğine belirlediğin saatlerde, belirlediğin miktarda kuru mamayı kendiliğinden veren küçük bir elektronik besleyicidir. Arduino ile otomatik mama makinesi yapmak için bir mama haznesi, haznenin ağzını açıp kapatan bir servo motor, saati unutmayan bir RTC (gerçek zaman saati) modülü ve porsiyonu ayarlamak için iki butona ihtiyacın var. Toplam maliyet hazır ticari besleyicilerin küçük bir kısmı kadardır ve hangi saatte ne kadar mama verileceğine tamamen sen karar verirsin.

Bu rehberde önce Arduino Uno ile çalışan temel sürümü kuracağız: DS1307 RTC ile günde üç öğün, SG90 servo kapaklı hazne, bir butonla anında besleme, diğer butonla 1–5 arası porsiyon seçimi ve I2C LCD'de saat göstergesi. Ardından ESP32 sürümünde öğün saatlerini telefonunun tarayıcısından değiştirmeyi ve her öğünde Telegram'dan bildirim almayı, son olarak da aynı mantığı Raspberry Pi Pico ve MicroPython ile yazmayı göreceksin. Yazının sonunda mamanın sıkışmaması, hayvanın makineyi devirmemesi ve gövdenin sağlam olması için maket yapım ipuçları da var.

SG90 servo motor ile otomatik mama makinesi kapağı
SG90 mikro servo: mama haznesinin kapağını 0° ile 80° arasında açıp kapatarak porsiyonu bırakır.

Otomatik mama makinesi nedir, nasıl çalışır?

Sistemin mantığı çok basittir: mama, üstte duran bir haznede bekler ve yer çekimiyle aşağıdaki dar çıkış ağzına doğru akar. Çıkış ağzını servo motora bağlı bir kapak kapatır. Arduino her döngüde RTC modülünden saati okur; saat, listedeki öğün saatlerinden biriyle eşleştiğinde servo kapağı kısa bir süre açar, mama kaba dökülür ve kapak yeniden kapanır. Kapağın kaç kez açılacağı porsiyonu belirler. RTC modülünün üzerindeki düğme pil sayesinde elektrik kesilse bile saat kaybolmaz; makine yeniden enerji aldığında doğru saatte beslemeye devam eder. Butonlar ise elle besleme ve porsiyon ayarı için kullanılır, buzzer da her öğünden önce kısa bir sinyal verir.

MalzemeGöreviNot
Arduino Uno (ya da Nano)Ana kontrol kartıNano ile gövde küçülür
SG90 servo motorKapağı açıp kapatırAğır kapak için MG90S ya da MG996R
DS1307 RTC modülüSaat ve tarihi tutarCR2032 pil ile kesintide saat korunur; 5 V ister
2 adet push butonElle besleme ve porsiyon seçimiDahili pull-up kullanılır, direnç gerekmez
Aktif buzzerÖğün sinyaliHayvan zamanla sese alışır
I2C 16x2 LCDSaat ve porsiyonu gösterirAdres genelde 0x27 ya da 0x3F
5 V 2 A adaptörServo ve kart beslemesiServoyu USB'den besleme
Hazne, huni, gövdeMamayı taşır ve yönlendirirPet şişe, saklama kabı, foreks ya da 3D baskı

Mekanizma seçimi: kapaklı hazne, helezon ya da döner tambur

Besleyicinin kalbi mamayı bırakan mekanizmadır ve bu seçim hem kodu hem gövdeyi etkiler. Yeni başlayanlar için en kolay yöntem servo kapaklı haznedir: servo kolunun ucuna vidalanan bir kapak çıkış ağzını kapatır, kapak açıldığında mama akar. Daha hassas porsiyon istersen helezon (burgu) ya da bölmeli döner tambur kullanabilirsin; bu mekanizmalar mamayı hacimsel olarak taşıdığı için her turda neredeyse aynı miktar düşer, ancak 3D baskı ya da daha dikkatli bir mekanik işçilik ister.

MekanizmaMotorPorsiyon tutarlılığıZorluk
Servo kapaklı hazneSG90 / MG90SOrta, mama tanesine göre değişirKolay
Helezon (burgu)FS90R sürekli servo ya da 28BYJ-48 step motorYüksekOrta, 3D baskı gerekir
Döner tambur (bölmeli çark)28BYJ-48 step motorYüksek, bölme hacmi kadarOrta
Kayar sürgüMG996R servoOrtaKolay–orta
DS1307 RTC saat modülü
DS1307 RTC modülü: I2C üzerinden saat ve tarih verir, arkasındaki CR2032 pil sayesinde elektrik kesilse de saati unutmaz.

Bağlantı şeması: Arduino Uno, ESP32 ve Pico pinleri

Parça / pinArduino UnoESP32Raspberry Pi Pico
Servo sinyal (turuncu)D9GPIO 18GP15
Servo VCC (kırmızı)Harici 5 VHarici 5 VHarici 5 V
Servo GND (kahverengi)GND (ortak)GND (ortak)GND (ortak)
Besleme butonuD2 – GNDGPIO 25 – GNDGP14 – GND
Porsiyon butonuD3 – GNDGPIO 26 – GNDGP13 – GND
Aktif buzzer (+)D8GPIO 27GP16
RTC / LCD SDAA4Gerekmez (NTP)GP4 (DS3231)
RTC / LCD SCLA5Gerekmez (NTP)GP5 (DS3231)
RTC VCC5V (DS1307)—3V3 (DS3231)
Servoyu Arduino'nun 5V pininden besleme. SG90 kapak zorlandığında anlık olarak yüzlerce miliamper çekebilir; kartın gerilimi düşer, Arduino resetlenir ya da RTC anlamsız değerler okur. Servoyu ayrı bir 5 V adaptörden besle ve adaptörün GND'sini mutlaka Arduino GND'sine bağla. Ayrıca DS1307 en az 4,5 V ister; ESP32 ve Pico gibi 3,3 V kartlarda 3,3 V ile de çalışan DS3231 kullan.

Adım adım kurulum

  1. Arduino IDE'de Kütüphane Yöneticisi'nden RTClib (Adafruit) ve LiquidCrystal I2C (Frank de Brabander) kütüphanelerini kur; Servo kütüphanesi IDE ile birlikte gelir.
  2. RTC modülünü ve LCD'yi aynı I2C hattına (A4 = SDA, A5 = SCL) bağla; iki modül farklı adreslerde (0x68 ve 0x27) olduğu için çakışmaz.
  3. Servonun sinyal kablosunu D9'a, kırmızı ve kahverengi kablolarını harici 5 V adaptöre bağla; adaptör GND'sini Arduino GND'siyle birleştir.
  4. Butonların bir ayağını D2 ve D3'e, diğer ayağını GND'ye bağla. Kodda INPUT_PULLUP kullanıldığı için harici direnç gerekmez.
  5. RTC'ye CR2032 pili tak ve kodu yükle. RTC daha önce hiç ayarlanmadıysa saat, kodun derlendiği andaki bilgisayar saatine kurulur.
  6. Servo kolunu takmadan önce kodun servoyu 0°'ye getirmesini bekle, sonra kolu kapak kapalı konumdayken vidala. Böylece ACIK ve KAPALI açıları mekanizmana birebir oturur.
  7. Haznenin altına bir kap koy, besleme butonuna basarak birkaç deneme yap ve düşen mamayı tartarak porsiyonu kalibre et.
C++ (Arduino IDE)
1#include <Wire.h>
2#include <RTClib.h>
3#include <Servo.h>
4#include <LiquidCrystal_I2C.h>
5
6RTC_DS1307 rtc;
7Servo kapak;
8LiquidCrystal_I2C lcd(0x27, 16, 2);          // adres 0x27 ya da 0x3F / address 0x27 or 0x3F
9
10const int SERVO_PIN   = 9;
11const int FEED_BTN    = 2;                    // elle besleme / manual feed
12const int PORTION_BTN = 3;                    // porsiyon seçimi / portion select
13const int BUZZER_PIN  = 8;                    // aktif buzzer / active buzzer
14const int KAPALI = 0;                         // kapak kapalı açısı / lid closed angle
15const int ACIK   = 80;                        // kapak açık açısı / lid open angle
16
17const byte ogunler[][2] = { {8, 0}, {13, 0}, {19, 30} };   // öğün saatleri / feeding times
18const byte OGUN_SAYISI = sizeof(ogunler) / sizeof(ogunler[0]);
19
20byte porsiyon = 2;                            // 1-5 arası / between 1 and 5
21long sonBesleme = -1;                         // son öğün anahtarı / last feeding key
22bool oncekiBesle = HIGH, oncekiPors = HIGH;
23unsigned long sonEkran = 0;
24
25void bip(int ms) {
26  digitalWrite(BUZZER_PIN, HIGH);
27  delay(ms);
28  digitalWrite(BUZZER_PIN, LOW);
29}
30
31void mamaVer(byte adet) {
32  bip(300);                                   // öğün sinyali / meal signal
33  for (byte i = 0; i < adet; i++) {
34    kapak.write(ACIK);                        // kapağı aç / open the lid
35    delay(400);
36    kapak.write(KAPALI);                      // kapağı kapat / close the lid
37    delay(500);
38  }
39}
40
41void ekranYaz(const DateTime &t) {
42  char satir[17];
43  snprintf(satir, sizeof(satir), "Saat %02d:%02d:%02d", t.hour(), t.minute(), t.second());
44  lcd.setCursor(0, 0);
45  lcd.print(satir);
46  snprintf(satir, sizeof(satir), "Porsiyon: %d   ", porsiyon);
47  lcd.setCursor(0, 1);
48  lcd.print(satir);
49}
50
51void setup() {
52  pinMode(FEED_BTN, INPUT_PULLUP);
53  pinMode(PORTION_BTN, INPUT_PULLUP);
54  pinMode(BUZZER_PIN, OUTPUT);
55  kapak.attach(SERVO_PIN);
56  kapak.write(KAPALI);
57  lcd.init();
58  lcd.backlight();
59  if (!rtc.begin()) {                         // RTC bulunamadı / RTC not found
60    lcd.print("RTC yok!");
61    while (true);
62  }
63  if (!rtc.isrunning()) {                     // saat ayarlı değil / clock not set
64    rtc.adjust(DateTime(F(__DATE__), F(__TIME__)));
65  }
66}
67
68void loop() {
69  DateTime now = rtc.now();
70
71  for (byte i = 0; i < OGUN_SAYISI; i++) {
72    if (now.hour() == ogunler[i][0] && now.minute() == ogunler[i][1]) {
73      long anahtar = (long)now.day() * 1440L + now.hour() * 60 + now.minute();
74      if (anahtar != sonBesleme) {            // bu dakikada verilmediyse / not yet served this minute
75        sonBesleme = anahtar;
76        mamaVer(porsiyon);
77      }
78    }
79  }
80
81  bool b1 = digitalRead(FEED_BTN);
82  if (b1 == LOW && oncekiBesle == HIGH) {     // basıldığı an / moment of press
83    mamaVer(porsiyon);
84  }
85  oncekiBesle = b1;
86
87  bool b2 = digitalRead(PORTION_BTN);
88  if (b2 == LOW && oncekiPors == HIGH) {
89    porsiyon = porsiyon % 5 + 1;              // 1,2,3,4,5,1... / cycles 1 to 5
90    bip(80);
91  }
92  oncekiPors = b2;
93
94  if (millis() - sonEkran >= 1000) {          // ekranı saniyede bir yenile / refresh once per second
95    sonEkran = millis();
96    ekranYaz(now);
97  }
98  delay(20);                                  // basit debounce / simple debounce
99}

Kod nasıl çalışıyor?

BölümNe yapar?
ogunler[][2]Öğün saatlerini saat-dakika çiftleri olarak tutar; yeni satır ekleyerek öğün sayısını artırabilirsin.
mamaVer(adet)Buzzer'ı öttürür, kapağı porsiyon sayısı kadar 400 ms açıp kapatır.
anahtar / sonBeslemeDöngü aynı dakika içinde yüzlerce kez dönse bile öğünün yalnız bir kez verilmesini sağlar.
rtc.isrunning()RTC hiç ayarlanmamışsa ya da pili bitmişse saati derleme zamanına kurar.
oncekiBesle / oncekiPorsButonun basılı tutulmasını değil, basıldığı anı (düşen kenarı) algılar.
ekranYaz()LCD'yi saniyede bir günceller; ekranı her döngüde yazmak titreşime ve yavaşlığa yol açar.

Kodun en kritik satırı besleme anahtarıdır. Arduino'nun loop fonksiyonu saniyede onlarca kez döner; saat 08:00 olduğunda bu dakika boyunca koşul defalarca doğru çıkar. Basit bir eşleşme kontrolü kullansaydın makine o bir dakika içinde bütün hazneyi boşaltırdı. Bu yüzden gün, saat ve dakikayı tek bir sayıya çeviriyoruz: gün × 1440 + saat × 60 + dakika. Bu sayı son beslemenin sayısıyla aynıysa öğün zaten verilmiştir. Gün bilgisini de hesaba katmak, listede tek bir öğün olsa bile ertesi gün aynı saatte beslemenin yeniden yapılmasını sağlar.

Porsiyon kalibrasyonu: kaç gram mama düşüyor?

Servo kapaklı haznede düşen miktar; kapağın açık kalma süresine, çıkış ağzının çapına ve mama tanesinin büyüklüğüne bağlıdır. Bu yüzden porsiyonu hesaplamak yerine ölçmek gerekir. Mutfak terazisine boş bir kap koy, besleme butonuna porsiyon 1'deyken 10 kez bas ve toplam ağırlığı 10'a böl; bu sayı tek bir kapak açılışının ortalama gramıdır. Örneğin 10 açılışta 120 g düşüyorsa bir açılış yaklaşık 12 g eder. Kedin için günlük miktar 60 g ve öğün sayısı üç ise öğün başına 20 g gerekir; bu da porsiyonu 2 yapmak (yaklaşık 24 g) ya da açık kalma süresini 400 ms'den biraz kısaltmak anlamına gelir. Günlük miktarı mama paketindeki tabloya ve veterinerinin önerisine göre belirle.

Kapağı tek seferde uzun süre açmak yerine kısa ve çok sayıda açmak porsiyonu daha tutarlı yapar ve mamanın çıkış ağzında köprü oluşturup sıkışmasını azaltır. Sıkışma yaşıyorsan kapağı kapatmadan önce 50 ms'lik küçük bir ileri geri sallama hareketi eklemek de işe yarar.

ESP32 sürümü: web'den besleme saati ve Telegram bildirimi

ESP32, mama makinesine iki büyük kolaylık getirir. Birincisi, saati internetten (NTP) aldığı için RTC modülüne ihtiyaç kalmaz ve saat kaymaz. İkincisi, kendi web sunucusunu çalıştırabildiği için öğün saatlerini ve porsiyonu, aynı Wi-Fi ağındaki telefonunun tarayıcısından değiştirebilirsin. Her beslemeden sonra Telegram'a "Mama verildi" mesajı gelir; böylece evden uzaktayken bile hayvanının karnının doyduğunu bilirsin. Kodu derlemek için Kütüphane Yöneticisi'nden UniversalTelegramBot ve onun kullandığı ArduinoJson kütüphanesini kur. Bot token'ını Telegram'da BotFather'dan, chat ID'ni ise botuna mesaj gönderdikten sonra alabilirsin; ayrıntılar ESP32 Telegram Bot yazısında.

C++ (Arduino IDE)
1#include <WiFi.h>
2#include <WebServer.h>
3#include <Preferences.h>
4#include <WiFiClientSecure.h>
5#include <UniversalTelegramBot.h>
6#include <time.h>
7
8const char* WIFI_SSID = "WIFI_ADI";        // Wi-Fi adın / your Wi-Fi name
9const char* WIFI_PASS = "WIFI_SIFRESI";    // Wi-Fi şifren / your Wi-Fi password
10#define BOT_TOKEN "123456789:ABCdefGhIJKlmnoPQRstuVWxyz"   // BotFather token'ı / BotFather token
11#define CHAT_ID   "123456789"                              // senin chat ID'n / your chat ID
12
13const int SERVO_PIN   = 18;
14const int SERVO_CH    = 0;                 // yalnız core 2.x için / core 2.x only
15const int FEED_BTN    = 25;
16const int PORTION_BTN = 26;
17const int BUZZER_PIN  = 27;
18const int KAPALI = 0;
19const int ACIK   = 80;
20
21WebServer server(80);
22Preferences prefs;
23WiFiClientSecure secured;
24UniversalTelegramBot bot(BOT_TOKEN, secured);
25
26uint8_t saatH[3] = {8, 13, 19};            // öğün saatleri / feeding hours
27uint8_t saatM[3] = {0, 0, 30};             // öğün dakikaları / feeding minutes
28uint8_t porsiyon = 2;
29long sonBesleme = -1;
30
31void servoYaz(int aci) {
32  uint32_t us = 500 + (uint32_t)aci * 1900 / 180;   // 500-2400 us darbe / pulse
33  uint32_t duty = us * 16383UL / 20000UL;           // 14 bit, 20 ms periyot / period
34#if ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR >= 3
35  ledcWrite(SERVO_PIN, duty);
36#else
37  ledcWrite(SERVO_CH, duty);
38#endif
39}
40
41void bip(int ms) {
42  digitalWrite(BUZZER_PIN, HIGH);
43  delay(ms);
44  digitalWrite(BUZZER_PIN, LOW);
45}
46
47void ayarlariOku() {
48  prefs.begin("mama", false);
49  char k[4];
50  for (int i = 0; i < 3; i++) {
51    snprintf(k, sizeof(k), "h%d", i);
52    saatH[i] = prefs.getUChar(k, saatH[i]);
53    snprintf(k, sizeof(k), "m%d", i);
54    saatM[i] = prefs.getUChar(k, saatM[i]);
55  }
56  porsiyon = prefs.getUChar("p", porsiyon);
57  prefs.end();
58}
59
60void ayarlariYaz() {                        // flash'a kaydet / save to flash
61  prefs.begin("mama", false);
62  char k[4];
63  for (int i = 0; i < 3; i++) {
64    snprintf(k, sizeof(k), "h%d", i);
65    prefs.putUChar(k, saatH[i]);
66    snprintf(k, sizeof(k), "m%d", i);
67    prefs.putUChar(k, saatM[i]);
68  }
69  prefs.putUChar("p", porsiyon);
70  prefs.end();
71}
72
73void mamaVer(uint8_t adet, const char* neden) {
74  bip(300);
75  for (uint8_t i = 0; i < adet; i++) {
76    servoYaz(ACIK);
77    delay(400);
78    servoYaz(KAPALI);
79    delay(500);
80  }
81  if (WiFi.status() == WL_CONNECTED) {      // Telegram bildirimi / Telegram notification
82    String msg = "Mama verildi / Food served: ";
83    msg += adet;
84    msg += " porsiyon (";
85    msg += neden;
86    msg += ")";
87    bot.sendMessage(CHAT_ID, msg, "");
88  }
89}
90
91void sayfaGonder() {                        // ayar sayfası / settings page
92  String h = "<!DOCTYPE html><html><head><meta charset='utf-8'>";
93  h += "<meta name='viewport' content='width=device-width'><title>Mama</title></head><body>";
94  h += "<h2>Mama Makinesi</h2><form action='/kaydet'>";
95  for (int i = 0; i < 3; i++) {
96    char satir[100];
97    snprintf(satir, sizeof(satir), "Öğün %d: <input name='t%d' type='time' value='%02d:%02d'><br>",
98             i + 1, i, saatH[i], saatM[i]);
99    h += satir;
100  }
101  h += "Porsiyon (1-5): <input name='p' type='number' min='1' max='5' value='";
102  h += porsiyon;
103  h += "'><br><button>Kaydet</button></form>";
104  h += "<form action='/besle'><button>Şimdi besle</button></form></body></html>";
105  server.send(200, "text/html", h);
106}
107
108void kaydet() {
109  for (int i = 0; i < 3; i++) {
110    String ad = String("t") + i;
111    if (server.hasArg(ad)) {
112      String v = server.arg(ad);            // "HH:MM" biçimi / format
113      if (v.length() >= 5) {
114        long hh = v.substring(0, 2).toInt();
115        long mm = v.substring(3, 5).toInt();
116        if (hh >= 0 && hh < 24 && mm >= 0 && mm < 60) {
117          saatH[i] = hh;
118          saatM[i] = mm;
119        }
120      }
121    }
122  }
123  if (server.hasArg("p")) {
124    long p = server.arg("p").toInt();
125    if (p < 1) p = 1;
126    if (p > 5) p = 5;
127    porsiyon = p;
128  }
129  ayarlariYaz();
130  server.sendHeader("Location", "/");
131  server.send(303);
132}
133
134void setup() {
135  Serial.begin(115200);
136  pinMode(FEED_BTN, INPUT_PULLUP);
137  pinMode(PORTION_BTN, INPUT_PULLUP);
138  pinMode(BUZZER_PIN, OUTPUT);
139#if ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR >= 3
140  ledcAttach(SERVO_PIN, 50, 14);            // 50 Hz, 14 bit (core 3.x)
141#else
142  ledcSetup(SERVO_CH, 50, 14);              // 50 Hz, 14 bit (core 2.x)
143  ledcAttachPin(SERVO_PIN, SERVO_CH);
144#endif
145  servoYaz(KAPALI);
146  ayarlariOku();
147
148  WiFi.mode(WIFI_STA);
149  WiFi.begin(WIFI_SSID, WIFI_PASS);
150  while (WiFi.status() != WL_CONNECTED) {
151    delay(500);
152    Serial.print(".");
153  }
154  Serial.println();
155  Serial.println(WiFi.localIP());           // tarayıcıda bu adresi aç / open this address in the browser
156
157  configTzTime("<+03>-3", "pool.ntp.org"); // Türkiye UTC+3 / Turkey UTC+3
158  secured.setCACert(TELEGRAM_CERTIFICATE_ROOT);
159
160  server.on("/", sayfaGonder);
161  server.on("/kaydet", kaydet);
162  server.on("/besle", []() {
163    mamaVer(porsiyon, "web");
164    server.sendHeader("Location", "/");
165    server.send(303);
166  });
167  server.begin();
168  bot.sendMessage(CHAT_ID, "Mama makinesi acildi / Feeder online", "");
169}
170
171void loop() {
172  server.handleClient();
173
174  struct tm t;
175  if (getLocalTime(&t, 10)) {               // saat senkronize ise / if time is synced
176    for (int i = 0; i < 3; i++) {
177      if (t.tm_hour == saatH[i] && t.tm_min == saatM[i]) {
178        long anahtar = (long)t.tm_yday * 1440L + t.tm_hour * 60 + t.tm_min;
179        if (anahtar != sonBesleme) {
180          sonBesleme = anahtar;
181          mamaVer(porsiyon, "zamanli / scheduled");
182        }
183      }
184    }
185  }
186
187  static bool oncekiBesle = HIGH, oncekiPors = HIGH;
188  bool b1 = digitalRead(FEED_BTN);
189  if (b1 == LOW && oncekiBesle == HIGH) mamaVer(porsiyon, "buton / button");
190  oncekiBesle = b1;
191
192  bool b2 = digitalRead(PORTION_BTN);
193  if (b2 == LOW && oncekiPors == HIGH) {
194    porsiyon = porsiyon % 5 + 1;
195    ayarlariYaz();
196    bip(80);
197  }
198  oncekiPors = b2;
199  delay(20);
200}

Bu kodda servo için ayrı bir kütüphane kullanmadık; ESP32'nin LEDC donanım PWM birimiyle 50 Hz ve 14 bit çözünürlükte sinyal üretiyoruz. 500–2400 mikrosaniyelik darbe genişliği 0–180 dereceye karşılık gelir. ESP32 Arduino çekirdeğinin 3.x sürümünde LEDC fonksiyonları değiştiği için iki sürüm ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR ile ayrılmıştır; kod hem 2.x hem 3.x ile derlenir. Öğün saatleri ve porsiyon Preferences ile flash belleğe yazıldığından elektrik kesilip gelse de kaybolmaz. Tarayıcıda ESP32'nin IP adresini aç (Seri Monitör'de yazar), saatleri seç ve Kaydet'e bas. Saat dilimi Türkiye için UTC+3 olarak ayarlıdır; farklı bir ülkedeysen configTzTime satırındaki diziyi değiştir. NTP'nin ayrıntıları için ESP32 NTP saat yazısına bakabilirsin.

Raspberry Pi Pico ve MicroPython ile mama makinesi

Pico'nun içinde de bir saat birimi vardır ancak elektrik kesildiğinde sıfırlanır; bu yüzden pil destekli bir RTC şarttır. Pico 3,3 V ile çalıştığından DS1307 yerine DS3231 kullan: aynı 0x68 adresini ve aynı saat kayıtlarını kullanır, üstelik sıcaklık dengeli kristali sayesinde yılda yalnızca yaklaşık bir dakika kayar. Aşağıdaki kod ek kütüphane gerektirmez; RTC'yi doğrudan I2C ile okur ve servoyu 50 Hz PWM ile sürer. Saati ilk kez kurmak için set_time satırının başındaki yorum işaretini kaldırıp kodu bir kez çalıştırman, sonra satırı yeniden yoruma alman yeterlidir.

MicroPython
1from machine import Pin, PWM, I2C
2import time
3
4i2c = I2C(0, sda=Pin(4), scl=Pin(5), freq=100000)
5RTC_ADDR = 0x68                       # DS3231 adresi / DS3231 address
6
7servo = PWM(Pin(15))
8servo.freq(50)                        # servo için 50 Hz / 50 Hz for servo
9buzzer = Pin(16, Pin.OUT)             # aktif buzzer / active buzzer
10btn_feed = Pin(14, Pin.IN, Pin.PULL_UP)
11btn_portion = Pin(13, Pin.IN, Pin.PULL_UP)
12
13SCHEDULE = [(8, 0), (13, 0), (19, 30)]   # öğün saatleri / feeding times
14CLOSED = 0
15OPEN = 80
16portion = 2
17last_key = -1
18
19def bcd2dec(b):
20    return (b >> 4) * 10 + (b & 0x0F)
21
22def dec2bcd(v):
23    return ((v // 10) << 4) | (v % 10)
24
25def set_time(year, month, day, hour, minute, second):
26    # saati bir kez kur / set the clock once
27    data = bytes([dec2bcd(second), dec2bcd(minute), dec2bcd(hour), 1,
28                  dec2bcd(day), dec2bcd(month), dec2bcd(year % 100)])
29    i2c.writeto_mem(RTC_ADDR, 0x00, data)
30
31def read_time():
32    d = i2c.readfrom_mem(RTC_ADDR, 0x00, 7)
33    minute = bcd2dec(d[1] & 0x7F)
34    hour = bcd2dec(d[2] & 0x3F)       # 24 saat modu / 24-hour mode
35    day = bcd2dec(d[4] & 0x3F)
36    return hour, minute, day
37
38def set_angle(angle):
39    us = 500 + angle * 1900 // 180    # 500-2400 us darbe / pulse
40    servo.duty_u16(us * 65535 // 20000)
41
42def beep(ms):
43    buzzer.value(1)
44    time.sleep_ms(ms)
45    buzzer.value(0)
46
47def feed(count):
48    beep(300)                         # öğün sinyali / meal signal
49    for _ in range(count):
50        set_angle(OPEN)
51        time.sleep_ms(400)
52        set_angle(CLOSED)
53        time.sleep_ms(500)
54
55# set_time(2027, 1, 25, 8, 0, 0)     # ilk kurulumda bir kez / once at first setup
56
57set_angle(CLOSED)
58prev_feed = 1
59prev_portion = 1
60
61while True:
62    h, m, day = read_time()
63    for sh, sm in SCHEDULE:
64        if h == sh and m == sm:
65            key = day * 1440 + h * 60 + m
66            if key != last_key:       # bu dakikada verilmediyse / not yet served
67                last_key = key
68                feed(portion)
69
70    f = btn_feed.value()
71    if f == 0 and prev_feed == 1:     # basıldığı an / moment of press
72        feed(portion)
73    prev_feed = f
74
75    p = btn_portion.value()
76    if p == 0 and prev_portion == 1:
77        portion = portion % 5 + 1
78        beep(80)
79        print("Porsiyon / Portion:", portion)
80    prev_portion = p
81
82    time.sleep_ms(50)                 # basit debounce / simple debounce

Maket ve gövde yapım ipuçları

  • Hazne: 1,5 litrelik pet şişe ya da kapaklı bir plastik saklama kabı iş görür. Kapaklı olması mamayı nemden ve meraklı patilerden korur; mamayla temas eden parçalarda gıdaya uygun plastik kullan.
  • Taban eğimi: Haznenin tabanı en az 45 derece eğimli olmalı. Daha yatık tabanlarda mama köşelerde kalır ve son öğünler eksik düşer.
  • Çıkış ağzı: Kuru mama taneleri genelde 8–15 mm'dir; çıkış ağzını 25–35 mm yap. Çok dar ağız sıkışmaya, çok geniş ağız ise kapak kapanırken tanelerin ezilmesine yol açar.
  • Kapak: Foreks, köpük karton ya da 3D baskı bir plaka kullan ve servo koluna M2 vidayla tuttur. Yapıştırıcı tek başına zamanla gevşer.
  • Sağlam taban: Kediler ve köpekler mamaya ulaşmak için makineyi iter ve devirmeye çalışır. Tabanı geniş tut, altına ağırlık ekle ya da gövdeyi duvara sabitle.
  • Kablo güvenliği: Adaptör kablosunu spiral koruyucuyla kapla ve elektroniği kapalı bir kutuya yerleştir; kemirilen kablo hem hayvan hem cihaz için tehlikelidir.
  • Kalıcı devre: Breadboard titreşimle gevşeyebilir. Çalışan devreyi delikli pertinaks üzerine lehimle.

Mama makinesini geliştirmek için fikirler

  • Tartılı kap: HX711 ve yük hücresi ile kabın ağırlığını ölç; kap henüz doluysa yeni porsiyon verme ve gram cinsinden hassas besleme yap.
  • Hazne boş uyarısı: XKC-Y25 temassız seviye sensörü haznenin dışına yapıştırılır ve mama azaldığında Telegram'dan haber verir.
  • Fotoğraflı bildirim: ESP32-CAM ile her öğünde hayvanının mama yerken çekilmiş fotoğrafını telefonuna gönder.
  • Otomatik su kabı: Mini su pompası ve bir seviye sensörüyle su kabını da kendiliğinden doldur.
  • Sesli çağrı: DFPlayer Mini ile öğün saatinde kendi sesinden kaydettiğin bir çağrıyı çal.
  • Ayarları saklama: Arduino sürümünde porsiyonu EEPROM'a yaz ki elektrik kesildiğinde varsayılan değere dönmesin.

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

SorunOlası sebepÇözüm
Servo hareket edince Arduino resetleniyorServo kartın 5V pininden besleniyorHarici 5 V 2 A adaptör kullan, GND'leri birleştir
Öğün saatinde hazne tamamen boşalıyorAynı dakika içinde tekrar tekrar besleme yapılıyorKoddaki anahtar / sonBesleme kontrolünü koru
Saat her açılışta derleme saatine dönüyorRTC pili yok ya da bitmişCR2032 pili değiştir, pil yuvası kontaklarını kontrol et
LCD'de yazı yok, yalnız kutucuklar varKontrast ayarı ya da yanlış I2C adresiArkadaki potansiyometreyi çevir, adresi 0x3F dene
Mama çıkış ağzında sıkışıyorAğız dar ya da taban eğimi azAğzı genişlet, eğimi artır, kapağa sallama hareketi ekle
Servo kapalıyken vızıldıyor ve titriyorKapak tam oturmuyor, servo sürekli düzeltme yapıyorKAPALI açısını birkaç derece değiştir ya da hareketten sonra kapak.detach() kullan
ESP32 hiç besleme yapmıyorNTP henüz senkronize olmadı ya da Wi-Fi yokSeri Monitör'den bağlantıyı kontrol et; kod saat gelene kadar beklemek üzere yazılmıştır
Makineyi gerçek kullanıma almadan önce öğün saatlerini birer dakika arayla ayarlayıp bir saat boyunca test et ve her porsiyonu tart. İlk günlerde besleyiciyi elle verdiğin öğünlerle birlikte kullan; hayvanın buzzer sesini mamayla ilişkilendirmesi genelde birkaç gün sürer ve yeni düzene bu şekilde daha kolay alışır.

Otomatik mama makinesi; servo, RTC, buton ve Wi-Fi gibi temel konuları tek bir gerçek hayat projesinde birleştirdiği için hem okul projesi hem de evde gerçekten kullanılacak bir cihaz olarak çok değerlidir. Servo ve RTC'nin ayrıntıları için servo motor ve RTC saat modülü yazılarına göz atabilirsin. BlueGrays uygulamasında servo kullanımı, RTC ile saat, ESP32 NTP ve Telegram bildirimli alarm projelerini adım adım devre şeması ve kodlarıyla bulup bu besleyicinin her parçasını ayrı ayrı deneyebilirsin.

Sıkça sorulan sorular

Otomatik mama makinesi için hangi servo motor kullanılmalı?

Hafif bir kapak için SG90 yeterlidir ve en ucuz seçenektir. Kapak ağırsa, hazne büyükse ya da mama kapağa baskı yapıyorsa metal dişli MG90S veya MG996R tercih et. Helezonlu ya da döner tamburlu mekanizmalarda sürekli dönen FS90R servo veya 28BYJ-48 step motor daha uygundur.

Elektrik kesilirse mama makinesi saati unutur mu?

RTC modülündeki CR2032 pil sayesinde saat korunur ve elektrik geldiğinde makine doğru saatte beslemeye devam eder. Ancak kesinti sırasında denk gelen öğün atlanır. ESP32 sürümü ise yeniden Wi-Fi'ye bağlandığında saati NTP üzerinden internetten alır.

Arduino mama makinesi günde kaç öğün verebilir?

Koddaki ogunler dizisine yeni satırlar ekleyerek istediğin kadar öğün tanımlayabilirsin. Arduino Uno'nun belleği onlarca öğün için fazlasıyla yeterlidir. Pratikteki sınır, hayvanının günlük ihtiyacı ve veterinerinin önerdiği öğün düzenidir.

Mama makinesi powerbank ya da pil ile çalışır mı?

Kısa süreli olarak evet; 5 V çıkışlı bir powerbank en pratik seçenektir. Arduino Uno ve LCD birlikte yaklaşık 60–70 mA çektiği için 10000 mAh bir powerbank kabaca 3–4 gün dayanır. Bazı powerbankler düşük akımda kendini kapattığından uzun süreli kullanımda 5 V adaptör daha güvenilirdir.

ESP32 mama makinesini evin dışından kontrol edebilir miyim?

Örnekteki web paneli yalnızca aynı Wi-Fi ağında çalışır. Dışarıdan kontrol için Telegram botuna /besle gibi komutları dinleme özelliği ekleyebilir ya da MQTT veya Blynk gibi bir bulut servisi kullanabilirsin. Modemde port yönlendirme açmak güvenlik açısından önerilmez.

Otomatik mama makinesi yaş mama için kullanılabilir mi?

Servo kapaklı hazne yalnızca kuru mama içindir; yaş mama akmaz, kapakta birikir ve çabuk bozulur. Yaş mama için her öğünün ayrı bir bölmede beklediği ve bölme kapağının saatinde servo ile açıldığı, tercihen buz aküsüyle soğutulan tasarımlar gerekir.

Tüm projeleri gör
Buton İle Led Yakma (On Off)
AR-10Başlangıç

Buton İle Led Yakma (On Off)

Bir butona bir kez basınca ışık yanar, bir daha basınca söner; tıpkı odandaki lamba düğmesi gibi.

4.7(103)
177
Servo Motor Kullanım
AR-35Başlangıç
Premium

Servo Motor Kullanım

Küçük bir servo motorun kolu sırayla üç konuma döner: en başa, tam ortaya ve en sona, her durakta iki saniye bekleyerek.

4.7(48)
67
DS1302 RTC Saat Modülü Kurulum
AR-45Başlangıç

DS1302 RTC Saat Modülü Kurulum

Arduino kapansa bile zamanı unutmayan küçük bir saat modülünü çalıştırırsın. Modülün kendi minik pili vardır; saat bir kez ayarlandıktan sonra tarih ve saat her saniye bilgisayar ekranına yazılır.

4.5(23)
31
DS1302 RTC Saat LCD Ekran İle Kullanımı
AR-46Orta
Premium

DS1302 RTC Saat LCD Ekran İle Kullanımı

Elektrik kesilse bile saati unutmayan küçük bir masa saati. DS1302 saat modülü kendi minik pili sayesinde zamanı tutar; Arduino her saniye bu bilgiyi okuyup LCD ekranın üst satırına saati ve tarihi…

4.7(41)
51
ESP32 RTC DS1307 ile Dijital Saat (I2C + LCD)
ES-18Orta
Premium

ESP32 RTC DS1307 ile Dijital Saat (I2C + LCD)

Bu projede DS1307 gerçek zaman saati (RTC) modülü ile 16x2 I2C LCD ekrana saat ve tarih bilgisi yansıtıyoruz. DS1307 pil destekli bir RTC'dir; ESP32 kapansa bile zamanı korur. Her iki modül de aynı I2C hattını (SDA/SCL) paylaşır, böylece sadece iki sinyal kablosu ile çoklu cihaz kontrolü öğrenmiş oluruz. Bu proje sayesinde I2C haberleşme protokolünü, RTC modüllerinin çalışma prensibini ve LCD ekranda dinamik veri gösterimini pratik bir şekilde öğreneceksiniz.

4.6(26)
40
ESP32 NTP ile İnternetten Gerçek Zaman
ES-26İleri
Premium

ESP32 NTP ile İnternetten Gerçek Zaman

ESP32, Wi-Fi'a bağlanıp NTP (Network Time Protocol) sunucularından milisaniye hassasiyetiyle gerçek zamanı çeker. configTzTime() fonksiyonu sayesinde Türkiye saat dilimi (TRT, UTC+3) otomatik uygulanır; yaz/kış saati uygulayan ülkelerde DST geçişi POSIX TZ dizesiyle otomatik yönetilir. Saat hem Serial Monitor'e hem de isteğe bağlı I2C LCD'ye yazdırılır.

4.5(13)
22
ESP32 Hareket Alarm Sistemi (PIR + Buzzer + LED + Telegram)
ES-41İleri
Premium

ESP32 Hareket Alarm Sistemi (PIR + Buzzer + LED + Telegram)

PIR sensörü hareket algıladığında buzzer'ı ve LED'i çalıştıran, aynı anda Telegram üzerinden sahibine anlık bildirim gönderen akıllı bir güvenlik alarm sistemi. Tekrarlayan alarmların sıklığını sınırlamak için 30 saniyelik bekleme süresi (cooldown) vardır; bu süre PIR sensörünün yanlış algılamalarını ortadan kaldırmaz. Ev, garaj, depo veya çalışma odası gibi alanlarda kullanılabilir.

9