555 ile Flaşör: Yanıp Sönen LED Devresi
Kod yok, kart yok: tek bir NE555 entegresi, üç direnç ve iki kondansatörle LED'i saniyede yaklaşık bir kez yanıp söndür. Bu devre 555'in astable yani kendi kendine çalışan modudur. Kondansatörün dolup boşalmasını, 1/3 ve 2/3 eşiklerini ve frekans formülünü kendi kurduğun devrede görürsün. Direnç ya da kondansatörü değiştirince hızın nasıl değiştiğini de denersin.

Video
Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları
- 1
NE555'i (U1) breadboard'un orta oluğunun üstüne, çentiği sola bakacak şekilde yerleştir. Sol alt köşedeki bacak 1'dir; alt sıra soldan sağa 1, 2, 3, 4, üst sıra sağdan sola 5, 6, 7, 8 diye gider.
- 2
Bacak 8'i bir jumper ile breadboard'un + hattına bağla.
- 3
Bacak 1'i bir jumper ile GND (−) hattına bağla.
- 4
Bacak 4'ü (reset) bir jumper ile + hattına bağla. Böylece entegre sürekli çalışır.
- 5
Bacak 2 ile bacak 6'yı bir jumper ile birbirine bağla.
- 6
R1'i (10 kΩ) + hattı ile bacak 7 arasına tak.
- 7
R2'yi (68 kΩ) bacak 7 ile bacak 6 arasına tak.
- 8
C1'i (10 µF) tak: uzun bacağı (artı) bacak 6'nın sırasına, şeritli taraftaki kısa bacağı (eksi) GND hattına.
- 9
C2'yi (10 nF) bacak 5 ile GND hattı arasına tak. Yönü yoktur.
- 10
R3'ü (470 Ω) tak: bir ucu bacak 3'ün sırasına, diğer ucu boş bir sıraya.
- 11
LED1'i tak: uzun bacağı (anot) R3'ün boş ucunun sırasına, kısa bacağı (katot) GND hattına.
- 12
Pil başlığının kırmızı kablosunu + hattına, siyah kablosunu GND hattına tak. Bağlantıları şemayla bir kez karşılaştır, sonra pili başlığa geçir.
İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.
Test Adımları
- 1
Pili tak: LED hemen yanıp sönmeye başlamalı.
- 2
10 kez yanıp sönmesini say ve süreye bak: yaklaşık 10 saniye sürmeli.
- 3
Dikkatle izle: LED'in yanık kaldığı süre, sönük kaldığı süreden biraz uzundur.
- 4
Bacak 4'teki jumper'ın + hattındaki ucunu çıkarıp GND hattına tak: LED söner ve yanıp sönme durur. Jumper'ı yeniden + hattına takınca LED yeniden yanıp sönmeye başlar.
Nasıl Çalışır
NE555 astable modda kendi kendine kare dalga üretir ve LED'i saniyede yaklaşık bir kez yanıp söndürür. Hızı R1, R2 ve C1 belirler.
555'in içinde ne var?
İçeride iki karşılaştırıcı, bir flip flop ve bir boşaltma transistörü bulunur. Karşılaştırıcılar kondansatör gerilimini beslemenin 1/3'ü ve 2/3'ü ile kıyaslar. 9 V pilde bu eşikler 3 V ve 6 V'tur.
Dolma: LED yanar
Çıkış (bacak 3) yüksekken LED yanar. Bu sırada C1, R1 ve R2 üzerinden + hattından dolar. Gerilimi 6 V'a ulaşınca bacak 6 bunu fark eder, flip flop döner ve çıkış düşer.
Boşalma: LED söner
Çıkış düşünce bacak 7 içeriden GND'ye bağlanır. C1 artık yalnız R2 üzerinden boşalır. Gerilimi 3 V'a inince bacak 2 tetiklenir, çıkış yeniden yükselir ve döngü baştan başlar.
Hızı ne belirler?
Kondansatör ne kadar büyükse ve dirençler ne kadar yüksekse dolup boşalmak o kadar uzun sürer. Bu devrede yanık süre 0,54 saniye, sönük süre 0,47 saniyedir; toplamı yaklaşık 1 saniye eder.
C2 ve R3 ne işe yarıyor?
C2, bacak 5'teki kontrol girişini gürültüden korur ve sürelerin oynamasını önler. R3 ise LED'den geçen akımı yaklaşık 11 mA ile sınırlar; o olmasa LED kısa sürede bozulur.
Formüller
Yanık süre (çıkış yüksek)
t1 = 0,693 × (R1 + R2) × C1
Örnek: 0,693 × (10 kΩ + 68 kΩ) × 10 µF = 0,54 s
Sönük süre (çıkış düşük)
t2 = 0,693 × R2 × C1
Örnek: 0,693 × 68 kΩ × 10 µF = 0,47 s
Frekans
f = 1,44 / ((R1 + 2 × R2) × C1)
Örnek: 1,44 / ((10 kΩ + 2 × 68 kΩ) × 10 µF) = 0,99 Hz, yani saniyede yaklaşık 1 kez
LED akımı
I = (Vçıkış − VLED) / R3
Örnek: (7,3 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 11 mA (555'in çıkışı beslemeden yaklaşık 1,7 V düşüktür)
Sık Yapılan Hatalar
LED hiç yanmıyor.
LED'i ters takmış olabilirsin: uzun bacak R3'e, kısa bacak GND'ye gider. Bacak 8'in + hattına, bacak 1'in GND hattına bağlı olduğunu da kontrol et.
LED sürekli yanıyor, sönmüyor.
Bacak 2 ile bacak 6 arasındaki jumper eksik ya da C1 bu ikiliye bağlı değil. R2'nin bacak 7 ile bacak 6 arasında olduğundan emin ol.
LED titriyor ya da hep yanıyor gibi görünüyor.
C1 ile C2 yer değiştirmiş olabilir. 10 µF'lık elektrolitik kondansatör bacak 6'da, 10 nF'lık seramik kondansatör bacak 5'te olmalı.
Entegre ısınıyor.
Pili hemen çıkar. 555 ters takılmış ya da R1 unutulup bacak 7 doğrudan + hattına bağlanmış olabilir.
Sıkça Sorulanlar
LED'in yanıp sönme hızını nasıl değiştiririm?
Hızı C1 ile R2 belirler. C1'i büyütürsen ya da R2'yi artırırsan LED yavaşlar, küçültürsen hızlanır. Örneğin C1 yerine 22 µF takarsan LED yaklaşık 2,2 saniyede bir, 4,7 µF takarsan yaklaşık yarım saniyede bir yanıp söner.
9 V pil yerine başka bir besleme kullanabilir miyim?
Evet. NE555 4,5 V ile 16 V arasında çalışır. 5 V ya da 6 V ile de aynı devre aynı hızda yanıp söner, çünkü eşikler besleme geriliminin 1/3'ü ve 2/3'ü olarak birlikte değişir. Yalnızca LED biraz daha sönük yanar.
Bacak 5'teki 10 nF kondansatör şart mı?
Devre onsuz da çalışır. Bacak 5, içerideki 2/3 eşiğine açılan kontrol girişidir. Boşta kalırsa ortamdaki gürültü eşiği oynatabilir ve süreler az da olsa kayar. 10 nF bu gürültüyü GND'ye akıtır; alışkanlık olarak hep takmanı öneririm.
LED neden tam yarı yarıya yanıp sönmüyor?
Kondansatör R1 ve R2 üzerinden dolar ama yalnız R2 üzerinden boşalır. Dolma yolu daha dirençli olduğu için LED'in yanık süresi (0,54 s) sönük süresinden (0,47 s) biraz uzundur. R1, R2'ye göre ne kadar küçükse iki süre o kadar yaklaşır.
