EL-31Başlangıç555 zamanlayıcı devreleri

555 ile Flip Flop: İki Butonlu Hafıza Devresi

Bir butona bas LED yansın, parmağını çek, yanık kalsın. Diğer butona basınca sönsün. NE555'in bistable modu, içindeki flip flop'u doğrudan kullanır: kondansatörle zaman saymak yok, yalnızca SET ve RESET var. Bu devre 1 bitlik hafızanın en kolay kurulan hâlidir ve flip flop mantığını ilk kez görmek için çok uygundur.

0.0(0)
555 ile Flip Flop: İki Butonlu Hafıza Devresi
9 V pil, bir NE555, iki buton, üç direnç, bir kondansatör ve bir LED ile 1 bitlik hafıza kurarsın. S1 butonu tetikleme girişini (bacak 2) GND'ye çeker ve çıkışı yükseltir; S2 butonu reset girişini (bacak 4) GND'ye çeker ve çıkışı düşürür. Butonu bıraktıktan sonra durum korunur. Öğrenme: SET ve RESET kavramı, yukarı çekme direnci, 555'in iç flip flop'u ve hafıza fikri. Lojik flip flop devrelerine geçmeden önce iyi bir ilk adım.

Video

Devre Şeması

555 ile Flip Flop: İki Butonlu Hafıza Devresi - Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

555 ile Flip Flop: İki Butonlu Hafıza Devresi - Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları

  1. 1

    NE555'i (U1) breadboard'un orta oluğunun üstüne, çentiği sola bakacak şekilde yerleştir. Sol alt köşe bacak 1'dir; alt sıra 1, 2, 3, 4, üst sıra sağdan sola 5, 6, 7, 8 diye gider.

  2. 2

    Bacak 8'i bir jumper ile + hattına bağla.

  3. 3

    Bacak 1'i bir jumper ile GND (−) hattına bağla.

  4. 4

    Bacak 6'yı bir jumper ile GND hattına bağla. Bu devrede eşik girişi kullanılmıyor.

  5. 5

    R1'i (10 kΩ) + hattı ile bacak 2 arasına tak.

  6. 6

    R2'yi (10 kΩ) + hattı ile bacak 4 arasına tak.

  7. 7

    S1 butonunu orta oluğun üstüne yerleştir ve bir köşesindeki bacağı jumper ile bacak 2'ye bağla.

  8. 8

    S1'in çapraz köşesindeki bacağı jumper ile GND hattına bağla.

  9. 9

    S2 butonunu orta oluğun üstüne yerleştir ve bir köşesindeki bacağı jumper ile bacak 4'e bağla.

  10. 10

    S2'nin çapraz köşesindeki bacağı jumper ile GND hattına bağla.

  11. 11

    C1'i (10 nF) bacak 5 ile GND hattı arasına tak.

  12. 12

    R3'ü (470 Ω) tak: bir ucu bacak 3'ün sırasına, diğer ucu boş bir sıraya.

  13. 13

    LED1'i tak: uzun bacağı (anot) R3'ün boş ucunun sırasına, kısa bacağı (katot) GND hattına.

  14. 14

    Bacak 7 boş kalır. Pil başlığının kırmızı kablosunu + hattına, siyah kablosunu GND hattına tak, şemayla karşılaştır ve pili başlığa geçir.

İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.

Test Adımları

  1. 1

    Pili tak. LED yanık ya da sönük başlayabilir; ikisi de normal.

  2. 2

    S1'e kısa bir kez bas ve bırak: LED yanmalı ve yanık kalmalı.

  3. 3

    S2'ye kısa bir kez bas ve bırak: LED sönmeli ve sönük kalmalı.

  4. 4

    S1'e art arda birkaç kez bas: LED zaten yanıksa hiçbir şey değişmemeli.

  5. 5

    İki butona birlikte bas: LED söner, çünkü reset baskındır.

Nasıl Çalışır

NE555 bistable modda 1 bitlik hafıza gibi çalışır: S1 LED'i yakar, S2 söndürür ve butonu bıraktıktan sonra durum korunur.

555'in içindeki flip flop

NE555'in içinde çıkışı yöneten bir SR flip flop vardır. Zamanlayıcı modlarında bu flip flop'u kondansatör gerilimi kurup sıfırlar. Bistable modda kondansatörü aradan çıkarır, flip flop'u butonlarla kendin yönetirsin.

S1: kur (SET)

R1, bacak 2'yi boştayken 9 V'ta tutar. S1'e basınca bacak 2 GND'ye iner. Gerilim beslemenin 1/3'ünün (3 V) altına düşünce flip flop kurulur, çıkış yükselir ve LED yanar. Butonu bırakınca durum değişmez.

S2: sıfırla (RESET)

R2, bacak 4'ü boştayken 9 V'ta tutar. S2'ye basınca bacak 4 GND'ye iner ve yaklaşık 0,7 V'un altında flip flop sıfırlanır. Çıkış düşer, LED söner ve yeni bir SET gelene kadar öyle kalır.

Neden kondansatör yok?

Bacak 6 GND'de olduğu için eşik karşılaştırıcısı hiç devreye girmez; devre zaman saymaz. Bacak 7 de bu yüzden boştadır. Tek kondansatör, bacak 5'i gürültüden koruyan 10 nF'lık C1'dir.

Doğruluk Tablosu

S1 (SET)S2 (RESET)Çıkış (LED)
Basılı değilBasılı değilÖnceki durum korunur
BasılıBasılı değil1 (yanar)
Basılı değilBasılı0 (söner)
BasılıBasılı0 (reset baskın)

Butona basmak ilgili bacağı GND'ye çeker; iki giriş de düşükken etkindir.

Formüller

  • SET eşiği

    Vtetik = Vcc / 3

    Örnek: 9 V / 3 = 3 V; bacak 2 bu değerin altına inince çıkış yükselir

  • Butona basılıyken dirençten geçen akım

    I = Vcc / R1

    Örnek: 9 V / 10 kΩ = 0,9 mA

  • LED akımı

    I = (Vçıkış − VLED) / R3

    Örnek: (7,3 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 11 mA

Sık Yapılan Hatalar

  • S1'e basınca LED yanmıyor.

    R2 eksikse 555 sürekli resette kalır. Bacak 4'ün 10 kΩ ile + hattına bağlı olduğunu ve LED'in yönünü kontrol et.

  • LED butonu bırakınca sönüyor.

    Bacak 6 GND'ye bağlı değil. Kısa bir jumper ile doğrudan GND hattına bağla.

  • S2 LED'i söndürmüyor.

    Butonun bağlantılarını çapraz köşelerden al; aynı taraftaki iki bacak içeriden zaten bağlıdır.

  • LED dokununca kendi kendine değişiyor.

    R1 ya da R2 yerine oturmamış. Boşta kalan giriş ortamdaki gürültüyü toplar; iki direnci de + hattına sağlam tak.

Sıkça Sorulanlar

Bu devre neden flip flop sayılıyor?

Flip flop, iki kararlı durumu olan ve son verilen komutu hatırlayan devredir. Burada çıkış ya yüksek ya düşüktür ve sen butona basmadıkça değişmez. S1 kur (SET), S2 sıfırla (RESET) görevi görür; yani bu bir SR flip flop'tur.

İki butona aynı anda basarsam ne olur?

Reset kazanır. NE555'te bacak 4 düşükken çıkış, tetikleme girişi ne derse desin düşük kalır ve LED söner. S2'yi önce bırakırsan ve S1 hâlâ basılıysa LED yanar; S1'i önce bırakırsan LED sönük kalır.

Bacak 6 neden GND'ye bağlı?

Bacak 6 eşik girişidir; gerilimi beslemenin 2/3'ünü geçerse çıkışı düşürür. Bistable modda zaman saymadığımız için bu girişin hiç tetiklenmemesini isteriz. GND'ye bağlayınca eşik karşılaştırıcısı devre dışı kalır.

Pili takınca LED yanık mı başlar, sönük mü?

Garantisi yoktur; içerideki flip flop açılışta iki durumdan birine düşer. Çoğu zaman sönük başlar ama yanık da başlayabilir. Kesin sönük başlasın istersen bacak 4 ile GND arasına 100 nF kondansatör ekle: açılışta kısa bir reset üretir.