mAh nə deməkdir? Batareya tutumu, Wh və işləmə müddətinin hesabı
mAh nə deməkdir, Wh ilə fərqi nədir? Arduino layihəsinin cərəyanını ölçmək, batareya ömrünün hesabı, AA, 9V, 18650 və LiPo müqayisəsi, ardıcıl-paralel qoşulma və C əmsalı.
mAh nə deməkdir sualının qısa cavabı belədir: mAh (milliamper-saat) batareyanın nə qədər elektrik yükü saxladığını göstərən tutum vahididir. 1 mAh 1 milliamper cərəyanın 1 saat axması deməkdir; yəni üzərində 2000 mAh yazılmış batareya nəzəri olaraq 20 mA çəkən dövrəni 100 saat, 200 mA çəkən dövrəni 10 saat qidalandırır. Lakin bu dəyər tək başına kifayət deyil: batareyanın gərginliyi, çəkilən cərəyan, temperatur və batareya ilə dövrə arasındakı stabilizator real işləmə müddətini xeyli dəyişir.
Arduino, ESP32 və ya Raspberry Pi Pico ilə batareyalı layihə düzəldəndə ilk sual həmişə eyni olur: bu batareya neçə saat, neçə gün davam edər? Bu bələdçidə mAh və Wh anlayışlarını, AA, 9V, 18650 və LiPo batareyaların real tutumlarını, layihənin cərəyan istehlakını multimetr və INA219 ilə ölçməyi, işləmə müddətini düsturla hesablamağı, batareyaları ardıcıl və paralel qoşmağı, C əmsalını və 9V batareyanın niyə pis seçim olduğunu real rəqəmlərlə öyrənəcəksən.

mAh nə deməkdir? Batareya tutumunun mənası
Cərəyan amper (A) ilə, tutum isə amper-saat (Ah) ilə ölçülür. Kiçik batareyalar üçün bunun mində biri olan milliamper-saat istifadə olunur: 1 Ah = 1000 mAh. Fizikada qarşılığı elektrik yüküdür; 1 mAh 3,6 kulon yükə bərabərdir. İstehsalçılar tutumu müəyyən boşalma cərəyanında və müəyyən son gərginlikdə ölçür. Cərəyan artdıqca batareyanın daxili müqavimətində daha çox gərginlik düşür, kimyəvi reaksiya çatdıra bilmir və son gərginliyə daha tez çatılır; buna görə eyni batareya yüksək cərəyanda daha az mAh verir. Soyuq hava da tutumu azaldır; qələvi batareyalar xüsusilə 0 °C-dən aşağıda nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyir. Aşağıdakı cədvəl Energizer-in AA qələvi batareya məlumatlarına görə çəkilən cərəyanın tutumu necə dəyişdiyini göstərir (0,8 V-a qədər, 21 °C).
| Fasiləsiz cərəyan | Təxmini tutum | Təxmini müddət |
|---|---|---|
| 25 mA | 3000 mAh | 120 saat |
| 100 mA | 2500 mAh | 25 saat |
| 250 mA | 2000 mAh | 8 saat |
| 500 mA | 1500 mAh | 3 saat |
Cədvəldəki fərq təsirlidir: cərəyanı 20 dəfə artıranda müddət 20 dəfə yox, 40 dəfə qısalır. Ona görə etiketdəki mAh dəyərini ən yaxşı hal kimi düşün. Real layihələrdə buna bir də dövrənin batareya tam boşalmadan dayanması əlavə olur: Arduino Uno-nun stabilizatoru girişdə 7 V-dan aşağı düşəndə 5 V-u saxlaya bilmir, tək hüceyrəli litium batareya isə ömrü qısalmasın deyə təxminən 3,0–3,3 V-da kəsilməlidir. Batareyanın içində qalan bu enerji heç istifadə olunmur.
Wh nə deməkdir? mAh ilə fərqi
mAh yalnız yük miqdarını göstərir; batareyanın enerjisini tapmaq üçün gərginliyə vurmalısan. Enerji vahidi vatt-saatdır (Wh) və düsturu belədir: Wh = mAh × V / 1000. Məsələn, 3,7 V-luq 3000 mAh 18650 hüceyrəsi 3,7 × 3 = 11,1 Wh enerji daşıyır. 2500 mAh-lıq AA batareya kağız üzərində 1,5 × 2,5 = 3,75 Wh edir, lakin qələvi batareyanın orta gərginliyi boşalma boyunca 1,2–1,3 V-a düşdüyü üçün real dəyər 3 Wh ətrafındadır. Fərqli gərginlikli batareyaları yalnız mAh ilə müqayisə etmək buna görə yanıltıcıdır: 550 mAh-lıq 9V batareya 2500 mAh-lıq AA-dan çox kiçik görünsə də, təxminən 4 Wh ilə ondan bir az çox enerji daşıyır. Hansının layihəndə daha uzun davam edəcəyi isə aradakı stabilizatorun növündən asılıdır; bunu müddət hesabı bölməsində görəcəksən. Güc və cərəyan arasındakı əlaqəni (P = V × I) tez hesablamaq üçün Om qanunu kalkulyatorundan istifadə edə bilərsən.
AA, 9V, 18650 və LiPo batareya müqayisə cədvəli
| Batareya | Nominal gərginlik | Tipik tutum | Enerji | Rahat çəkilə bilən cərəyan | Doldurulur? |
|---|---|---|---|---|---|
| AAA qələvi | 1,5 V | 1000–1200 mAh | ≈1,3 Wh | Aşağı (≈100 mA) | Xeyr |
| AA qələvi | 1,5 V | 2000–3000 mAh (cərəyandan asılı) | ≈3 Wh | Orta (≈250 mA-ə qədər səmərəli) | Xeyr |
| AA NiMH | 1,2 V | 1900–2500 mAh | ≈2,5 Wh | Yüksək (bir neçə A) | Bəli |
| 9V qələvi | 9 V | 400–600 mAh | ≈4 Wh | Aşağı (≈50 mA) | Xeyr |
| CR2032 düymə batareya | 3 V | ≈235 mAh | ≈0,7 Wh | Çox aşağı (µA ilə bir neçə mA) | Xeyr |
| 18650 Li-ion | 3,6–3,7 V | 2000–3500 mAh | 7–13 Wh | Yüksək (hüceyrəyə görə 5–30 A) | Bəli |
| 1S LiPo (məs. 1000 mAh) | 3,7 V | 100–5000 mAh arası modellər | ≈3,7 Wh | Etiketdəki C əmsalına görə | Bəli |
| 10000 mAh powerbank | 5 V (USB) | ≈6000 mAh (5 V-da) | ≈37 Wh | 1–3 A | Bəli |
Cədvəli oxuyanda bunu xatırla: çəkisinə görə ən çox enerjini 18650 və LiPo kimi litium hüceyrələr daşıyır; tək 18650 dörd AA qələvi batareyanın ümumi enerjisinə yaxın enerjini təxminən yarı çəkidə daşıyır. Qələvi batareyalar aşağı cərəyanlı və rəfdə uzun müddət gözləyəcək cihazlar üçün yaxşıdır, çünki ildə yalnız bir neçə faiz tutum itirirlər; mühərrik və ya servo kimi yüksək cərəyan tələb edən yüklərdə isə gərginlikləri sürətlə çökür. NiMH doldurulan batareyalar 1,2 V-luq aşağı gərginliyinə baxmayaraq yüksək cərəyanı rahat verir; aşağı özü-boşalmalı (LSD) növləri aylarla dolu qalır. CR2032 düymə batareya isə yalnız mikroamper səviyyəsində işləyən saat modulları və yatan sensorlar üçündür; Wi-Fi-a qoşulan ESP32-ni heç vaxt qidalandıra bilməz.

9V batareya niyə pis seçimdir?
Düzbucaqlı 9V batareya klipsli naqili Arduino-nun DC yuvasına asanlıqla taxıldığı üçün başlanğıc dəstlərində tez-tez görünür, lakin batareya ilə işləyən Arduino layihəsi üçün ən pis seçimlərdən biridir. İçində ardıcıl qoşulmuş altı kiçik hüceyrə olduğundan tutumu yalnız 400–600 mAh-dır. Energizer-in məlumatlarına görə 9V qələvi batareya 4,8 V-a qədər boşaldıqda 10 mA-də təxminən 600, 25 mA-də 570, 50 mA-də isə yalnız 450 mAh verir. Arduino Uno-nun stabilizatoru isə DC yuvadan ən azı 7 V istəyir; batareyanın gərginliyi yük altında bir neçə saat ərzində bu həddən aşağı düşür və qalan enerji istifadə oluna bilmir. Buna görə təxminən 50 mA çəkən Uno 9V batareya ilə adətən yalnız bir neçə saat, çox vaxt 4–8 saat işləyir.
- Aşağı tutum: 6×AA paketin 2000–2500 mAh-ına qarşı yalnız 400–600 mAh; eyni 9 V gərginlikdə dörd dəfədən çox qısa müddət.
- Yüksək daxili müqavimət: servo fırlanmağa başlayanda və ya rele işə düşəndə gərginlik bir anda çökür və Arduino sıfırlanır.
- Stabilizator itkisi: Uno-nun xətti stabilizatoru 9 V-u 5 V-a endirərkən aradakı 4 V-u istiliyə çevirir; 50 mA-də batareyadan çəkilən 0,45 W-ın təxminən 0,2 W-ı boşuna gedir.
- Bahalı enerji: Wh başına maliyyəti AA batareyalardan nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdir; doldurulan NiMH 9V batareyaların tutumu isə 170–300 mAh-a qədər düşür.
- Harada yaxşıdır? Tüstü detektoru, multimetr və ya bir neçə mA çəkib uzun müddət gözləyən cihazlarda 9V batareya olduqca uyğundur. Arduino üçün 6×AA, 2S 18650 paketi və ya powerbank seç; təfərrüatlar Arduino-nu batareya ilə işlətmək yazısındadır.
Arduino layihəsinin cərəyan istehlakını ölçmək
Batareya ömrünü hesablamaq üçün əvvəlcə layihənin nə qədər cərəyan çəkdiyini bilməlisən. Təxmin etmək əvəzinə ölçmək ən düzgün yoldur, çünki platanın öz istehlakı, qida LED-ləri və stabilizatorlar çox vaxt sensorlardan daha çox cərəyan çəkir. Ən asan yol multimetri batareya ilə dövrə arasına ardıcıl qoşmaqdır. Yuxu və oyanma dövrü olan layihələrdə isə qısa cərəyan təpələrini və real ortalamanı tutmaq üçün INA219 kimi cərəyan sensoru daha yaxşı nəticə verir. Multimetrin diapazonları və yuvaları haqqında ətraflı məlumat üçün multimetrdən necə istifadə etməli yazısına baxa bilərsən.
- Dövrənin qidasını kəs; qırmızı probu multimetrin mA yuvasına, qara probu COM yuvasına tax. Cərəyanın 200 mA-i keçə biləcəyini düşünürsənsə, əvvəlcə 10A yuvası ilə başla.
- Seçici açarı DC cərəyan (A⎓) vəziyyətinə, avtomatik diapazonlu deyilsə 200 mA diapazonuna gətir.
- Batareyanın artı naqilini dövrədən ayır; qırmızı probu batareyanın artısına, qara probu dövrənin artı girişinə qoş. Beləliklə, bütün cərəyan multimetrin içindən keçir.
- Dövrəni işə sal və dəyəri oxu. Servo fırlanarkən, Wi-Fi qoşularkən və ya rele işə düşərkən də ayrı-ayrı ölç və hər vəziyyətin cərəyanını qeyd et.
- Yuxu cərəyanı mikroamper səviyyəsindədirsə, µA diapazonuna keç. Plata açılarkən bu diapazonda kifayət qədər cərəyan ala bilməyə bilər; açılışda probları jumper naqillə körpüləyib, plata yuxuya keçəndə naqili çıxar.
- Ölçdüyün cərəyanları, hər vəziyyətdə keçən müddətlərlə birlikdə aşağıdakı orta cərəyan düsturuna yerləşdir.
| Plata və ya modul | Tipik cərəyan | Qeyd |
|---|---|---|
| Arduino Uno R3 | 45–50 mA | Yuxu rejimində belə 30 mA ətrafında (USB çipi, stabilizator, LED) |
| Arduino Nano (CH340) | ≈20 mA | Qida LED-i bir neçə mA sərf edir |
| Arduino Pro Mini 3,3 V / 8 MHz | Bir neçə mA | LED və stabilizator sökülən kimi yuxuda µA səviyyəsi |
| ESP32 DevKit, Wi-Fi söndürülü | 40–70 mA | Prosessor tezliyindən asılıdır |
| ESP32 DevKit, Wi-Fi qoşulu | 80–130 mA orta | Göndərmə zamanı 240 mA və daha yuxarı təpələr |
| ESP32 dərin yuxu (çılpaq modul) | ≈10 µA | İnkişaf platasında çox vaxt bir neçə mA |
| Raspberry Pi Pico (MicroPython) | 20–25 mA | Pico W-də Wi-Fi açıq olanda nəzərəçarpacaq dərəcədə artır |
| LED (220 Ω, 5 V) | 10–15 mA | Parlaqlığa görə |
| 16x2 I2C LCD | 20–30 mA | Çoxu arxa işıqdandır |
| 0,96" OLED (SSD1306) | 10–25 mA | Yanan piksellərin sayına görə |
| SG90 servo | Boşda 5–10 mA, hərəkət edərkən 100–250 mA | Qıfıllananda 0,5 A və yuxarı |
| HC-SR04 məsafə sensoru | ≈15 mA | Ölçmə zamanı |
| 5 V rele modulu (işə düşmüş) | 70–80 mA | Sarğı işə düşmüş qaldığı müddətcə |
| NEO-6M GPS | 40–50 mA | Peyk axtararkən |
INA219 ilə cərəyanı və sərf olunan mAh-ı ölçmək
INA219 I2C ilə işləyən kiçik cərəyan və gərginlik ölçmə moduludur. Plata üzərindəki 0,1 Ω-luq şunt rezistorda düşən gərginliyi 12 bit dəqiqliklə ölçür; 26 V-a qədər gərginlikli dövrələrdə təxminən ±3,2 A-ə qədər cərəyanı təxminən 0,1 mA həssaslıqla oxuyur. Defolt I2C ünvanı 0x40-dır. Modulu ölçülən dövrənin artı xəttinə ardıcıl qoşursan: batareyanın artısı Vin+ ucuna, Vin− ucu isə dövrənin artı girişinə gedir. Ölçməni aparan Arduino USB-dən qidalanır və onun GND-si ölçülən dövrənin GND-sinə qoşulur. Arduino IDE-də Library Manager-dən Adafruit INA219 kitabxanasını quraşdırmaq kifayətdir. INA219 mikroamper səviyyəsindəki yuxu cərəyanlarını ayırd edə bilmir; onları multimetrin µA diapazonu ilə ölç.
| INA219 pini | Arduino Uno | ESP32 | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|
| VCC | 5V | 3V3 | 3V3(OUT) |
| GND | GND | GND | GND |
| SDA | A4 | GPIO 21 | GP4 |
| SCL | A5 | GPIO 22 | GP5 |
| Vin+ | Batareyanın artısı (+) | Batareyanın artısı (+) | Batareyanın artısı (+) |
| Vin− | Ölçülən dövrənin artı girişi | Ölçülən dövrənin artı girişi | Ölçülən dövrənin artı girişi |
| Batareyanın əksisi (−) | GND (ümumi) | GND (ümumi) | GND (ümumi) |
1// INA219 ile akım, harcanan mAh ve pil ömrü / current, used mAh and battery life with INA219
2#include <Wire.h>
3#include <Adafruit_INA219.h>
4
5Adafruit_INA219 ina219; // varsayılan adres 0x40 / default address 0x40
6
7const float CAPACITY_MAH = 2500.0; // pilin etiket kapasitesi / rated battery capacity
8const float USABLE = 0.85; // kullanılabilir oran / usable share
9
10float usedMah = 0; // toplam harcanan yük / total charge used
11float secMaMs = 0; // son saniyenin mA x ms toplamı / mA x ms of the last second
12unsigned long startMs, lastSample, lastPrint;
13
14void setup() {
15 Serial.begin(9600);
16 if (!ina219.begin()) {
17 Serial.println(F("INA219 bulunamadi / INA219 not found"));
18 while (true) {}
19 }
20 ina219.setCalibration_32V_1A(); // 1 A'e kadar ince ölçüm / finer steps up to 1 A
21 startMs = lastSample = lastPrint = millis();
22}
23
24void loop() {
25 unsigned long now = millis();
26
27 if (now - lastSample >= 10) { // 10 ms'de bir örnek / one sample every 10 ms
28 float mA = ina219.getCurrent_mA();
29 secMaMs += mA * (now - lastSample); // akım x süre / current x time
30 lastSample = now;
31 }
32
33 if (now - lastPrint >= 1000) { // saniyede bir rapor / report once a second
34 lastPrint = now;
35 usedMah += secMaMs / 3600000.0; // mA x ms -> mAh
36 secMaMs = 0;
37 float avgMa = usedMah / ((now - startMs) / 3600000.0); // ortalama akım / average current
38 float volts = ina219.getBusVoltage_V() + ina219.getShuntVoltage_mV() / 1000.0; // pil gerilimi / battery voltage
39
40 Serial.print(F("Pil / Battery: "));
41 Serial.print(volts, 2);
42 Serial.print(F(" V | Ort / Avg: "));
43 Serial.print(avgMa, 1);
44 Serial.print(F(" mA | Harcanan / Used: "));
45 Serial.print(usedMah, 2);
46 Serial.print(F(" mAh"));
47 if (avgMa > 0.5) {
48 Serial.print(F(" | Sure / Runtime: "));
49 Serial.print(CAPACITY_MAH * USABLE / avgMa, 1); // saat / hours
50 Serial.print(F(" h"));
51 }
52 Serial.println();
53 }
54}Kod hər 10 millisaniyədən bir cərəyanı oxuyur və cərəyan × müddət hasillərini toplayaraq sərf olunan mAh dəyərini tapır; bu üsul Wi-Fi göndərilməsi və ya servo hərəkəti kimi qısa cərəyan impulslarını da ortalamaya daxil edir. Saniyədə bir batareya gərginliyini, həmin ana qədərki orta cərəyanı, sərf olunan tutumu və etiketdəki tutumun 85%-inə əsasən təxmini işləmə müddətini Serial Monitor-a yazır. Ölçməni ən azı bir tam iş dövrü boyunca, məsələn, bir yuxu və oyanma dövrünü əhatə edəcək qədər açıq burax. 1 A-i aşan yüklərdə setCalibration_32V_2A() istifadə et. Eyni kod ESP32-də GPIO 21 və 22 pinləri ilə dəyişdirilmədən işləyir; Serial Monitor-un istifadəsi üçün Arduino Serial Monitor yazısına nəzər sala bilərsən.
İşləmə müddətinin hesabı: tutum / cərəyan × səmərəlilik
Orta cərəyanı biləndə əsas düstur sadədir: İşləmə müddəti (saat) = Tutum (mAh) / Orta cərəyan (mA) × Səmərəlilik. Səmərəlilik əmsalı üçün 0,85 yaxşı başlanğıcdır; bu əmsal yüksək cərəyanda və soyuqda itən tutumu, dövrənin batareya tam bitməmiş dayanmasını və batareyanın qocalmasını nəzərə alır. Bu düstur batareya ilə dövrə arasında stabilizator heç olmayanda və ya xətti stabilizator (Uno-nun 5 V stabilizatoru, AMS1117, 7805) olanda keçərlidir, çünki xətti stabilizatorda giriş cərəyanı çıxış cərəyanına bərabərdir və gərginlik fərqi istiliyə çevrilir. Boost və ya buck kimi açarlı çevirici istifadə edirsənsə, hesabı enerji ilə apar: Müddət (saat) = Batareya enerjisi (Wh) × Səmərəlilik / Yükün gücü (W). Burada səmərəlilik çeviricinin 85–90%-lik səmərəsi ilə batareyanın istifadə oluna bilən payının hasilidir; 0,75–0,8 götürmək realistikdir.
| Ssenari | Orta cərəyan və ya güc | Batareya | Hesab | Təxmini müddət |
|---|---|---|---|---|
| Uno + sensor, DC yuvada 6×AA paket | 55 mA | AA qələvi, 2500 mAh | 2500 / 55 × 0,85 | ≈39 saat |
| Eyni Uno, 9V qələvi batareya ilə | 55 mA | 9V, ≈450 mAh | 450 / 55 × 0,85 | ≈7 saat (praktikada daha az) |
| Nano + DHT11 + OLED, 3×AA ilə 5V pinindən | 35 mA | AA qələvi, 2500 mAh | 2500 / 35 × 0,85 | ≈61 saat |
| ESP32 DevKit fasiləsiz Wi-Fi-da, 18650 + 5 V boost | 5 V × 110 mA = 0,55 W | 18650, 3000 mAh (11,1 Wh) | 11,1 × 0,8 / 0,55 | ≈16 saat |
| Pico, VSYS-dən 3×AA NiMH ilə | ≈0,1 W | 3 × 1,2 V × 2000 mAh = 7,2 Wh | 7,2 × 0,8 / 0,1 | ≈58 saat |
Yuxuya gedib oyanan layihələrdə əvvəlcə orta cərəyanı tapmalısan: Orta cərəyan = (Oyaq cərəyan × Oyaq müddət + Yuxu cərəyanı × Yuxu müddəti) / Ümumi müddət. Məsələn, 10 dəqiqədən bir 5 saniyə oyanıb 120 mA çəkən, qalan 595 saniyədə 10 µA (0,01 mA) ilə yatan çılpaq ESP32 modulunun ortalaması (120 × 5 + 0,01 × 595) / 600 ≈ 1,01 mA-dır. 3000 mAh-lıq 18650 ilə bu, 3000 / 1,01 × 0,85 ≈ 2520 saat, yəni təxminən 3,5 ay edir. Eyni kod yuxuda 5 mA çəkən inkişaf platasında işləsə, ortalama 5,96 mA-ə çıxır və müddət təxminən 18 günə düşür. Bu hesabı əllə aparmaq əvəzinə batareya ömrü kalkulyatorundan istifadə edə bilərsən; tutumu, oyaq və yuxu cərəyanını, oyanma intervalını daxil etmək kifayətdir. Orta cərəyan 0,1 mA-dən aşağı düşəndə artıq batareyanın özü-özünə boşalması da həlledici olur: Li-ion hüceyrəsi ayda təxminən 2–3% tutum itirir.
ESP32: oyaq müddəti ölçüb batareya ömrünü təxmin etmək
ESP32-nin istehlakı iş rejiminə görə minlərlə dəfə dəyişir. Espressif-in məlumat vərəqəsinə görə çip Wi-Fi ilə məlumat göndərərkən 240 mA-ə qədər, qəbul edərkən təxminən 100 mA, Wi-Fi söndürülü olanda (modem yuxusu) 20–68 mA, yüngül yuxuda təxminən 0,8 mA, dərin yuxuda isə yalnız 10 µA çəkir. Buna görə batareya ömrünü müəyyən edən əsas şey oyaq qalınan müddətdir: Wi-Fi-a qoşulmaq çox vaxt 1–3 saniyə çəkir və bu qısa müddətdə sərf olunan enerji saatlarla davam edən yuxuda sərf olunandan çoxdur. Aşağıdakı kod hər oyanışda nə qədər oyaq qaldığını RTC yaddaşında saxlayır və ölçdüyün cərəyan dəyərləri ilə orta cərəyanı və təxmini batareya ömrünü hesablayır.
1// ESP32 derin uyku ve pil ömrü tahmini / ESP32 deep sleep and battery life estimate
2RTC_DATA_ATTR int bootCount = 0; // derin uykuda silinmez / survives deep sleep
3RTC_DATA_ATTR unsigned long lastAwakeMs = 0; // önceki uyanık süre / previous awake time
4
5const float ACTIVE_MA = 120.0; // ölçtüğün uyanık akım / measured awake current
6const float SLEEP_MA = 0.01; // ölçtüğün uyku akımı (10 µA) / measured sleep current (10 µA)
7const int SLEEP_S = 600; // 10 dakika uyku / 10 minutes of sleep
8const float CAPACITY_MAH = 3000.0; // 18650 kapasitesi / 18650 capacity
9const float USABLE = 0.85; // kullanılabilir oran / usable share
10
11void setup() {
12 Serial.begin(115200);
13 bootCount++;
14
15 // Burada sensörü oku ve veriyi gönder / read the sensor and send the data here
16 delay(500); // örnek iş yükü / sample workload
17
18 if (lastAwakeMs > 0) {
19 float awakeS = lastAwakeMs / 1000.0;
20 float avgMa = (ACTIVE_MA * awakeS + SLEEP_MA * SLEEP_S) / (awakeS + SLEEP_S);
21 float days = CAPACITY_MAH * USABLE / avgMa / 24.0;
22 Serial.printf("Uyanis / Wake #%d, uyanik / awake: %.2f s\n", bootCount, awakeS);
23 Serial.printf("Ortalama / Average: %.3f mA, pil omru / battery life: %.0f gun / days\n", avgMa, days);
24 }
25
26 lastAwakeMs = millis(); // bu uyanışın süresi / duration of this wake
27 Serial.flush();
28 esp_sleep_enable_timer_wakeup((uint64_t)SLEEP_S * 1000000ULL); // mikrosaniye / microseconds
29 esp_deep_sleep_start(); // loop() hiç çalışmaz / loop() never runs
30}
31
32void loop() {
33}İlk oyanışda yalnız müddət qeyd olunur; sonrakı hər oyanışda əvvəlki oyaq müddətlə orta cərəyan və gün ilə batareya ömrü hesablanıb yazdırılır. ACTIVE_MA və SLEEP_MA dəyərlərini öz platanda multimetrlə ölçüb yaz. millis() açılışdakı yükləyici (bootloader) müddətini saymır; oyaq müddətə 0,1–0,3 saniyəlik pay əlavə etmək daha realistik nəticə verir. Yuxu rejimlərinin və oyandırma mənbələrinin təfərrüatları üçün ESP32 deep sleep yazısına, batareya ilə qidalandırarkən rastlaşa biləcəyin yenidən başlama problemləri üçün ESP32 brownout xətası yazısına baxa bilərsən.
Batareyaları ardıcıl və paralel qoşmaq
Batareyaları ardıcıl qoşanda (birinin artısı digərinin əksisinə) gərginliklər toplanır, tutum (mAh) eyni qalır: 1,5 V-luq 2500 mAh dörd AA batareya ardıcıl qoşulanda 6 V, 2500 mAh olur. Paralel qoşanda (artılar öz aralarında, əksilər öz aralarında) gərginlik eyni qalır, tutumlar toplanır: 3000 mAh-lıq iki 18650 paralel qoşulanda 3,7 V, 6000 mAh olur. Hər iki halda ümumi enerji (Wh) hüceyrə sayı ilə birlikdə artır. Litium paketlərdə bu düzülüş qısaca S (ardıcıl) və P (paralel) hərfləri ilə yazılır; məsələn, 2S2P iki paralel cütün ardıcıl qoşulması ilə yaranan dörd hüceyrəli paket deməkdir.
| Düzülüş (3000 mAh 18650) | Gərginlik (nominal / tam dolu) | Tutum | Enerji | Tipik istifadə |
|---|---|---|---|---|
| 1S1P | 3,7 V / 4,2 V | 3000 mAh | 11,1 Wh | ESP32, Pico, boost ilə Arduino |
| 1S2P | 3,7 V / 4,2 V | 6000 mAh | 22,2 Wh | Uzun müddətli ESP32 sensor stansiyası |
| 2S1P | 7,4 V / 8,4 V | 3000 mAh | 22,2 Wh | Arduino DC yuvası, robot maşın |
| 2S2P | 7,4 V / 8,4 V | 6000 mAh | 44,4 Wh | Mühərrikli robotlar |
| 3S1P | 11,1 V / 12,6 V | 3000 mAh | 33,3 Wh | 12 V LED lent, buck ilə 5 V |
- Eyni hüceyrələrdən istifadə et: Ardıcıl və ya paralel paketdə eyni marka, eyni tutum, eyni yaş və eyni doluluqda batareyalardan istifadə et; zəif hüceyrə digərlərindən əvvəl bitir və yorulur.
- Paraleldən əvvəl gərginlikləri bərabərləşdir: Li-ion hüceyrələrini paralel qoşmazdan əvvəl aralarındakı gərginlik fərqi 0,1 V-u keçməməlidir; əks halda dolu hüceyrə boş olana nəzarətsiz böyük cərəyan verir.
- Ardıcıl litium paket qoruma tələb edir: 2S və daha böyük paketlərdə hər hüceyrəni ayrıca izləyən, balanslaşdırma funksiyalı BMS platasından istifadə et. Tək hüceyrə dolduran TP4056 modulu ilə ardıcıl paket doldurulmaz.
- Doldurulan və doldurulmayan batareyanı qarışdırma: Qələvi və NiMH batareyaları eyni pakete qoyma; gərginlikləri və daxili müqavimətləri fərqlidir.
- Paralel qoşulma yükü bölüşdürür: 1S2P paketdə hər hüceyrə cərəyanın yarısını daşıyır; buna görə paralel paket həm daha uzun davam edir, həm də yüksək cərəyanda daha az qızır.
C əmsalı nədir?
C əmsalı batareyanın tutumuna görə nə qədər sürətlə boşaldıldığını və ya doldurulduğunu göstərir. 1C batareyanı 1 saata tam boşaldan cərəyandır və say etibarilə tutuma bərabərdir: 2000 mAh-lıq batareya üçün 1C = 2 A, 0,5C = 1 A, 20C = 40 A-dir. Müddəti tapmaq da asandır: 2C-də batareya təxminən 30 dəqiqəyə, 0,2C-də 5 saata bitir. Dron və RC model LiPo-larının üzərində yazılan 25C, 50C kimi dəyərlər ən yüksək fasiləsiz boşalma cərəyanını göstərir; 1000 mAh 25C LiPo 25 A verə bilər. 18650 hüceyrələrdə bu dəyər adətən birbaşa amperlə yazılır: 3500 mAh-lıq yüksək tutumlu hüceyrələr 8–10 A, 2500–3000 mAh-lıq yüksək cərəyanlı hüceyrələr 15–30 A fasiləsiz cərəyan verir. Doldurmada qayda daha sərtdir: litium hüceyrələr üçün standart doldurma cərəyanı 0,5C ətrafındadır, ən çoxu 1C-dir. 1 A ilə dolduran TP4056 modulu 2000 mAh-lıq 18650 üçün uyğundur, lakin 300 mAh-lıq kiçik LiPo-nu təxminən 3C ilə məcbur edir; bu halda modulun Rprog rezistorunu dəyişib doldurma cərəyanını azaltmalısan.
| C əmsalı | 1000 mAh LiPo | 3000 mAh 18650 | Təxmini müddət |
|---|---|---|---|
| 0,2C | 200 mA | 600 mA | 5 saat |
| 0,5C | 500 mA | 1,5 A | 2 saat |
| 1C | 1 A | 3 A | 1 saat |
| 2C | 2 A | 6 A | 30 dəqiqə |
| 10C | 10 A | 30 A (yalnız yüksək cərəyanlı hüceyrələr) | 6 dəqiqə |
Raspberry Pi Pico ilə batareya tutumunu ölçmək (MicroPython)
Üzərində 9900 mAh yazılmış 18650 hüceyrələr demək olar ki, həmişə saxtadır; bazardakı ən yüksək tutumlu real 18650-lər 3500–3600 mAh ətrafındadır. Batareyanın real tutumunu öyrənməyin yeganə yolu onu məlum yük üzərindən boşaldıb cərəyanı zamanla toplamaqdır. Raspberry Pi Pico, yük rezistoru və MOSFET ilə bunu edən sadə tutum test cihazı qura bilərsən: Pico MOSFET ilə yükü işə salır, batareya gərginliyini gərginlik bölücü üzərindən ölçür, cərəyanı I = V / R ilə hesablayır və gərginlik son dəyərə düşəndə yükü ayırır. Bölücü dəyərlərini gərginlik bölücü kalkulyatoru ilə yoxlaya, MOSFET qoşulmasının təfərrüatları üçün MOSFET istifadəsi yazısına baxa bilərsən.
| Hissə | Qoşulma | Funksiyası |
|---|---|---|
| Batareyanın artısı (+) | Yük rezistorunun bir ucuna və bölücünün üst rezistoruna | Test edilən batareya |
| 10 Ω, 5 W yük rezistoru | Digər ucu MOSFET-in drain ayağına | 4,2 V-da təxminən 420 mA çəkir |
| N kanallı məntiq səviyyəli MOSFET (məs. IRLZ44N) | Source → GND, gate → 220 Ω → GP15, gate ilə GND arasına 100 kΩ | Yükü açıb bağlayır |
| 100 kΩ + 100 kΩ gərginlik bölücü | Batareyanın artısı → 100 kΩ → GP26 → 100 kΩ → GND | 4,2 V-u ADC üçün 2,1 V-a endirir |
| Batareyanın əksisi (−) | Pico GND | Ümumi torpaq |
| Raspberry Pi Pico | Kompüterə USB ilə | Ölçmə, qeyd və Thonny çıxışı |
1from machine import ADC, Pin
2import time
3
4adc = ADC(26) # GP26: bölücünün orta noktası / divider midpoint
5load = Pin(15, Pin.OUT, value=0) # GP15: MOSFET kapısı / MOSFET gate
6R_LOAD = 10.0 # yük direnci, ohm (ölçüp yaz) / load resistor in ohms (measure it)
7DIV = 2.0 # 100k + 100k bölücü / 100k + 100k divider
8CUTOFF = 3.0 # Li-ion bitiş gerilimi / Li-ion end voltage
9CONV = 3.3 / 65535 # ham değeri volta çevir / raw value to volts
10
11def battery_v():
12 total = 0
13 for _ in range(32): # 32 ölçümün ortalaması / average of 32 readings
14 total += adc.read_u16()
15 return total / 32 * CONV * DIV
16
17mah = 0.0
18mwh = 0.0
19log = open("desarj.csv", "w") # Pico'nun belleğine kaydedilir / saved to the Pico's flash
20log.write("dakika,volt,mA,mAh\n")
21load.value(1) # deşarjı başlat / start the discharge
22start = last = time.ticks_ms()
23
24while True:
25 time.sleep(30)
26 now = time.ticks_ms()
27 hours = time.ticks_diff(now, last) / 3600000
28 last = now
29 v = battery_v() # yük altındaki gerilim / voltage under load
30 ma = v / R_LOAD * 1000 # I = V / R
31 mah += ma * hours
32 mwh += v * ma * hours
33 minutes = time.ticks_diff(now, start) / 60000
34 print("{:.0f} dk/min {:.3f} V {:.0f} mA {:.0f} mAh {:.2f} Wh".format(minutes, v, ma, mah, mwh / 1000))
35 log.write("{:.1f},{:.3f},{:.0f},{:.1f}\n".format(minutes, v, ma, mah))
36 log.flush()
37 if v <= CUTOFF:
38 load.value(0) # yükü ayır, pili koru / disconnect the load, protect the cell
39 log.close()
40 print("Kapasite / Capacity: {:.0f} mAh, {:.2f} Wh".format(mah, mwh / 1000))
41 breakKod hər 30 saniyədən bir batareya gərginliyini yük altında ölçür, cərəyanı hesablayır, sərf olunan mAh və Wh dəyərlərini toplayır; nəticələri həm Thonny konsoluna yazır, həm də Pico-nun yaddaşındakı desarj.csv faylına saxlayır. Bu faylı sonra Excel-də açıb boşalma əyrisini çəkə bilərsən (Arduino-dan Excel-ə məlumat ötürmək). 10 Ω-luq yüklə 3000 mAh-lıq 18650-nin testi təxminən 8–9 saat çəkir. Düzgün nəticə üçün yük rezistorunu multimetrlə ölçüb R_LOAD dəyərinə yaz və batareya gərginliyini multimetrlə müqayisə edərək DIV əmsalını düzəlt. AA NiMH test edəcəksənsə, CUTOFF dəyərini 1,0 V-a, yük rezistorunu 4,7 Ω-a endir. Yük rezistoru 4,2 V-da təxminən 1,8 W istilik yaradır; ən azı 5 W-lıq rezistor seç, yanıcı səthlərdən uzaq tut və testi nəzarətsiz buraxma. Pico-ya MicroPython yükləməyi bilmirsənsə, Raspberry Pi Pico nədir? yazısından başlaya bilərsən.
Batareya hesabı ilə layihə ideyaları
- Aylarla işləyən bağça sensoru: ESP32-ni dərin yuxuda saxlayıb saatda bir torpaq rütubətini ölç və orta cərəyanı 1 mA-dən aşağı endir.
- Batareya göstəricili voltmetr: Batareya gərginliyini ölçüb LCD ekranda faiz kimi göstər (Arduino voltmetr düzəltmək).
- Robot maşın üçün düzgün paket: Mühərriklərin cərəyanını ölçüb 2S 18650 paketin neçə dəqiqə davam edəcəyini hesabla (Arduino robot maşın düzəltmək).
- Güc istehlakı qeydiyyatçısı: INA219 ölçmələrini SD karta yazaraq cihazın gündəlik enerji profilini çıxar (SD kart modulu).
- 18650 tutum test stansiyası: Pico-lu test dövrəsinə OLED ekran əlavə edib mAh dəyərini canlı göstər.
- Batareyalı hava stansiyası: DHT11 məlumatını 10 dəqiqədən bir göndərən ESP32-ni tək 18650 ilə aylarla işlət.
Tez-tez edilən səhvlər və həlləri
| Səhv | Nəticə | Həll |
|---|---|---|
| Fərqli gərginlikli batareyaları yalnız mAh ilə müqayisə etmək | Yanlış batareya seçimi | Wh-ə çevir: mAh × V / 1000 |
| Etiketdəki tutumun hamısını hesaba qatmaq | Müddət gözləniləndən 15–40% qısa çıxır | 0,85 əmsalından istifadə et, yüksək cərəyanda daha da azalt |
| Platanın öz istehlakını unutmaq | Uno yuxuda belə 30 mA ətrafında çəkir, batareya günlər yerinə saatlarla davam edir | Pro Mini və ya çılpaq modul istifadə et, qida LED-ini sök |
| Cərəyan təpələrini ölçməmək | Wi-Fi qoşulmasında və ya servo hərəkətində sıfırlanma (brownout) | INA219 ilə ölç, qidaya 470 µF kondensator əlavə et |
| Açarlı çeviricidə mAh düsturundan istifadə etmək | Hesab 30–50% yanılır | Enerji (Wh) və güc (W) ilə hesabla |
| Arduino-nu 9V batareya ilə qidalandırmaq | Bir neçə saata bitən batareya və sıfırlanmalar | 6×AA, 2S 18650 və ya powerbank istifadə et |
| Li-ion hüceyrəsini 3,0 V-dan aşağı boşaltmaq | Daimi tutum itkisi və şişmə riski | Qorumalı hüceyrə və ya BMS, proqramda kəsmə gərginliyi |
| Real olmayan mAh yazılmış 18650 almaq | Etiketdəki tutumun təxminən üçdə biri qədər tutum | Tutum testi et, tanınmış markaları seç |
Artıq mAh ilə Wh-in fərqini, layihənin cərəyanını necə ölçəcəyini və batareyanın neçə saat və ya neçə gün davam edəcəyini hesablamağı bilirsən. Növbəti addım olaraq Arduino-nu batareya ilə işlətmək və TP4056 ilə 18650 doldurmaq yazılarına nəzər sala bilərsən. BlueGrays tətbiqində ESP32 deep sleep ilə batareya qənaəti, LCD ekranlı rəqəmsal voltmetr, Bluetooth ilə idarə olunan robot maşın və maneədən qaçan robot kimi batareya ilə işləyən layihələri addım-addım dövrə sxemləri və kodları ilə tapa bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
Batareyada mAh nə deməkdir?
mAh (milliamper-saat) batareyanın saxladığı elektrik yükünü göstərən tutum vahididir. 1000 mAh-lıq batareya nəzəri olaraq 1000 mA-i 1 saat və ya 100 mA-i 10 saat verə bilər. Real müddət çəkilən cərəyana, temperatura və dövrənin batareyanı hansı gərginlikdə buraxmasına görə dəyişir.
mAh ilə Wh arasındakı fərq nədir?
mAh yük miqdarını, Wh isə enerjini göstərir. Wh = mAh × V / 1000 düsturu ilə hesablanır; 3,7 V-luq 3000 mAh batareya 11,1 Wh edir. Fərqli gərginlikli batareyaları müqayisə edəndə Wh daha dəqiq nəticə verir.
mAh dəyəri yüksək olan batareya daha yaxşıdır?
Eyni gərginlikli və eyni növlü batareyalar arasında yüksək mAh daha uzun işləmə müddəti deməkdir. Lakin yüksək cərəyan tələb edən cihazlarda batareyanın daxili müqaviməti və C əmsalı da vacibdir. 9900 mAh kimi real olmayan dəyərlər yazılmış 18650 hüceyrələr isə demək olar ki, həmişə saxtadır.
Batareyanın neçə saat davam edəcəyi necə hesablanır?
İşləmə müddəti (saat) = Tutum (mAh) / Orta cərəyan (mA) × 0,85 düsturundan istifadə et. Məsələn, 2500 mAh-lıq batareya 50 mA çəkən dövrəni təxminən 42 saat qidalandırır. Arada boost və ya buck çevirici varsa, hesabı Wh və W ilə apar.
9V batareya Arduino üçün uyğundur?
Qısa sınaqlar üçün işləyir, lakin daimi layihələr üçün tövsiyə olunmur. 9V qələvi batareyanın tutumu yalnız 400–600 mAh-dır və Arduino Uno-nu adətən bir neçə saat qidalandırır; servo kimi yüklərdə gərginlik düşür və plata sıfırlanır. 6×AA paketi, 2S 18650 və ya powerbank daha uzun müddət verir.
Batareyanın C əmsalı nə deməkdir?
C əmsalı batareyanın tutumuna görə boşalma və ya doldurma cərəyanını göstərir; 1C batareyanı 1 saata boşaldan cərəyandır. 2000 mAh-lıq batareyada 1C = 2 A, 0,5C = 1 A-dir. LiPo batareyaların üzərindəki 25C kimi dəyərlər ən yüksək fasiləsiz boşalma cərəyanını bildirir.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
DHT11 ilə temperatur və rütubət
Otağın neçə dərəcədir, hava rütubətlidir, yoxsa quru? DHT11 sensoru temperaturu və rütubəti ölçür, Arduino da bu dəyərləri iki sətirlik LCD ekrana yazır və bir neçə saniyədən bir yeniləyir.

ESP32 ilə LED yandırma
ESP32 ilə əsas GPIO çıxışından istifadəni öyrədir. LED-i rəqəmsal pindən yandırıb söndürərək yanıb-sönmə effekti əldə edirik. Arduino UNO-dakı klassik blink layihəsinin ESP32 versiyasıdır; Arduino mühitindəki əsas blink əmrləri eynidir, lakin ESP32-nin pin yerləşməsi və 3,3 V GPIO səviyyələri Arduino UNO-dan fərqlidir.

ESP32 Deep Sleep — batareya qənaəti (OLED + RTC RAM sayğac)
ESP32-nin Deep Sleep rejimi CPU-nu və əksər periferiyaları söndürərək cərəyan istehlakını təxminən 10µA səviyyəsinə endirir; batareya ilə işləyən IoT cihazları üçün çox vacibdir. Bu layihədə üç oyanma mənbəyi istifadə edirik: taymer (15 san), xarici pin (EXT0, GPIO 33-dəki düymə) və toxunma pini (T0/GPIO 4). RTC_DATA_ATTR ilə işarələnən sayğaclar deep sleep boyunca qorunur.

LCD ekranla rəqəmsal voltmetr
Batareyanın və ya adapterin nə qədər gərginlik verdiyini özünün düzəltdiyi ölçü cihazı ilə öyrən.

L298N ilə Bluetooth idarəli maşın
Telefonunu pultə çevirib öz robot maşınını sür. Arduino, Bluetooth modulu vasitəsilə telefondakı idarəetmə tətbiqindən gələn əmrləri alır və mühərrik sürücüsü ilə təkərləri fırladır; maşın irəli…

Maneədən qaçan robot
Öz yolunu tapan ağıllı nəqliyyat vasitəsi düzəltməyə nə deyirsən? Maneədən qaçan robot, qarşısındakı ultrasəs sensoru sayəsində ətrafını daim skan edir.

ESP32 temperatur loqqeri (DHT22 + DS1307 RTC + microSD + OLED)
ESP32 ilə zaman etiketli temperatur və rütubət qeydiyyat sistemi qur! Bu layihədə DHT22 sensoru ilə dəqiqədə bir temperatur və rütubət oxuyub DS1307 RTC modulundan aldığın real zaman etiketi ilə microSD karta CSV formatında yazırıq. OLED ekranda iri yazı ilə son temperatur, rütubət faizi, zaman damğası və ümumi qeyd sayı canlı göstərilir.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

