SSR rele Arduino ilə istifadə: bərk cisim relesi və qızdırıcının idarəsi
SSR rele Arduino ilə necə istifadə olunur? Mexaniki reledən fərq, DA-AA tipləri, sıfır keçid, soyuducu hesabı, ESP32 3,3 V idarəsi, Pico kodu və saxta SSR xəbərdarlığı.
SSR rele (bərk cisim relesi, ingiliscə Solid State Relay) Arduino kimi mikrokontrollerin 3–32 V-luq kiçik siqnalı ilə 230 V-luq qızdırıcı, lampa, soba rezistoru və ya çaydan kimi yükləri heç bir hərəkətli hissə olmadan yandırıb söndürməyə imkan verən elektron açardır. Klassik relede bobin metal kontaktı çəkib buraxır; SSR-də isə bu işi işıqla tətiklənən yarımkeçirici görür. Buna görə klik səsi çıxarmır, kontaktları yeyilmir, qığılcım yaratmır və dəqiqədə dəfələrlə açılıb-bağlansa belə illərlə dayanır. Xüsusilə termostat, inkubator, sous-vide və soba kimi tez-tez yandırıb-söndürmək tələb edən qızdırıcı layihələrində SSR və Arduino cütü demək olar ki, standartdır.
Amma SSR sehrli qutu deyil: üzərində 1–1,6 V gərginlik düşür və bu, böyük cərəyanlarda ciddi istilik deməkdir; söndürülmüş halda belə bir neçə milliamper sızma cərəyanı keçirir; AC çıxışlı SSR sabit cərəyanlı yükü söndürə bilməz; bazardakı ucuz SSR-lərin əhəmiyyətli hissəsi isə etiketindəki cərəyanı daşıya bilməyən kopyalardır. Bu yazıda SSR-in daxilini, mexaniki reledən fərqini, etiketdəki DA, DD və AA kodlarını, sıfır keçid xüsusiyyətini, soyuducu hesabını, Arduino, ESP32 və Raspberry Pi Pico ilə təhlükəsiz qızdırıcı idarəsini və saxta SSR-i necə tanıyacağını addım-addım öyrənəcəksən.
SSR (bərk cisim relesi) nədir, necə işləyir?
SSR-in daxilində iki ayrı dünya var. Giriş tərəfində cərəyanı məhdudlaşdıran dövrə ilə birlikdə infraqırmızı LED yerləşir; 3 və 4 nömrəli uclara gərginlik verəndə bu LED yanır. Çıxış tərəfində isə işığa həssas tətikləmə dövrəsi və əsas yükü daşıyan güc elementi var: AC çıxışlı modellərdə triak və ya əks-paralel qoşulmuş iki tiristor (SCR), DC çıxışlı modellərdə isə MOSFET. Giriş ilə çıxış arasında yalnız işıq olduğu üçün iki tərəf elektrik baxımından ayrıdır; bu quruluş optokupler ilə eyni məntiqdədir və tipik olaraq 2500 V və daha yuxarı izolyasiya təmin edir. Beləliklə, Arduino-nun GND-si şəbəkəyə heç toxunmur. AC modellərdə triak cərəyan sıfırdan keçdiyi anda öz-özünə sönür; yəni girişdəki siqnalı kəsəndə yük ən gec yarım periodda (50 Hz-də 10 ms) bağlanır.
| Xüsusiyyət | Tipik dəyər (SSR-25DA sinfi) |
|---|---|
| Giriş (idarə) gərginliyi | 3–32 V DC |
| Giriş cərəyanı | Təxminən 5–15 mA |
| Çıxış (yük) gərginliyi | 24–380 V AC |
| Nominal çıxış cərəyanı | 25 A (yalnız uyğun soyuducu ilə) |
| Açıq halda gərginlik düşgüsü | 1,0–1,6 V |
| Söndürülmüş halda sızma cərəyanı | Bir neçə mA (modelə görə 1–10 mA) |
| İzolyasiya | 2500 V AC və daha yuxarı |
| Açılma / bağlanma müddəti | ≤ 10 ms (sıfır keçid səbəbindən) |
| Terminallar | 1–2: yük, 3 (+) və 4 (−): idarə girişi |
SSR ilə mexaniki rele arasındakı fərq

| Xüsusiyyət | Mexaniki rele | SSR (bərk cisim relesi) |
|---|---|---|
| Açma-bağlama elementi | Bobin + metal kontakt | Triak, tiristor və ya MOSFET |
| Səs | Klik səsi çıxarır | Səssiz |
| Ömür | Yükdə təxminən 100 min açma-bağlama | Praktikada qeyri-məhdud açma-bağlama |
| Qığılcım və maneə | Kontakt açılanda qövs yaranır | Sıfır keçidli modeldə çox aşağı |
| Açıq halda itki | Çox aşağı (miliom səviyyəsində kontakt) | 1–1,6 V düşgü, qızır |
| Söndürülmüş halda sızma | Yoxdur, tam ayrılma | Bir neçə mA sızma cərəyanı |
| AC və DC | Hər ikisini açıb-bağlayır | Tipinə görə yalnız AC və ya yalnız DC |
| İdarə cərəyanı | Bobin üçün 70–90 mA (modul vasitəsilə) | 5–15 mA, birbaşa pinə qoşula bilər |
| Nasazlıq forması | Kontakt yapışa və ya açıq qala bilər | Əsasən qısa qapanma, yəni daimi açıq |
| Qiymət | Ucuz | Daha bahalı, üstəlik soyuducu lazımdır |
DA və AA tipləri: SSR etiketindəki DA, DD, AA nə deməkdir?
SSR etiketlərindəki iki hərfli kod əvvəlcə giriş, sonra çıxış tipini bildirir. Burada kiçik bir dil tələsi var: Azərbaycan dilində "D" dəyişən cərəyanı xatırlada bilər, amma etiketdəki kodlar ingilis dilindəndir və D hərfi DC-ni (sabit cərəyan), A hərfi AC-ni (dəyişən cərəyan) göstərir. Yəni SSR-25DA "sabit cərəyan relesi" deyil, DC ilə idarə olunan və AC yükü açıb-bağlayan reledir; Arduino layihələrində ən çox istifadə olunan tip də budur. SSR-25DD DC ilə idarə olunur və DC yükü (məsələn, 12 V-luq qızdırıcı pad və ya nasos) açıb-bağlayır. SSR-25AA isə girişinə də şəbəkə gərginliyi tələb edir; mikrokontrollerlə birbaşa istifadə olunmur, daha çox termostatın və ya açarın böyük yükü idarə etməsi üçün seçilir. Çaşsan, AC və DC cərəyan fərqi yazısı əsasları təzələməyə kömək edər.
| Etiket kodu | Giriş (idarə) | Çıxış (yük) | Tipik istifadə |
|---|---|---|---|
| DA (məs. SSR-25DA) | 3–32 V DC | 24–380 V AC | Arduino ilə 230 V qızdırıcı, lampa, soba |
| DD (məs. SSR-25DD) | 3–32 V DC | 5–60 V DC (modelə görə dəyişir) | 12/24 V qızdırıcı pad, nasos, LED lent |
| AA (məs. SSR-25AA) | 90–250 V AC | 24–380 V AC | Açar və ya termostatla böyük AC yükü idarə etmək |
| G3MB-202P modulu | 5 V DC | 100–240 V AC, ən çox 2 A | Kiçik AC yüklər: lampa, kiçik ventilyator |
Sıfır keçid (zero-cross) nədir, nəyə görə vacibdir?
Şəbəkə gərginliyi 50 Hz-lik sinus dalğasıdır və hər 10 ms-dən bir sıfırdan keçir. Sıfır keçidli SSR-ə açma siqnalı verəndə çıxışı dərhal keçiriciliyə çevirmir; gərginliyin sıfıra yaxınlaşdığı ilk anı gözləyir. Beləliklə, qızdırıcı və ya közərmə lampası gərginliyin zirvə nöqtəsi olan təxminən 325 V-da deyil, sıfıra yaxın nöqtədə açılır; ani cərəyan zərbəsi, elektromaqnit maneəsi və vızıltı xeyli azalır. Rezistiv yüklər üçün bu mükəmməldir. Əvəzi isə budur: sıfır keçidli SSR ilə lampanı faza bucağı idarəsi ilə zəiflədə bilməzsən; bunun üçün "random turn-on" adlanan, dərhal açan modellər lazımdır. Eyni səbəbdən Arduino-nun 490 Hz-lik analogWrite siqnalı SSR üçün mənasızdır, çünki siqnal hər yarım periodda bir neçə dəfə dəyişir və nəticə təsadüfi olur (tezliyin nəyə görə vacib olduğunu PWM yazısında görə bilərsən). Qızdırıcının gücünü tənzimləməyin düzgün yolu zamanla mütənasib idarədir: məsələn, 2 saniyəlik pəncərənin 1,2 saniyəsində açıq, 0,8 saniyəsində bağlı saxlamaqla 60% güc əldə edirsən. 2 saniyə 200 yarım period etdiyi üçün bu metodun həlli təxminən 0,5%-dir.
Soyuducu ehtiyacı: SSR nə qədər qızır?
Mexaniki relenin kontaktı demək olar ki, sıfır müqavimətdədir; SSR-in triakı isə keçiricilikdə olanda üzərində təxminən 1,2–1,6 V düşürür. Sərf olunan güc təxminən P = Vdrop × I düsturu ilə tapılır. 2000 W-lıq qızdırıcı 230 V-da I = 2000 / 230 ≈ 8,7 A cərəyan çəkir; SSR-də 1,3 V düşdüyünü fərz etsək, P ≈ 1,3 × 8,7 ≈ 11 W istilik ayrılır. Bu, kiçik lehim ütüsünün ucunu qızdıracaq qədər güclüdür və soyuducusuz SSR korpusu bir neçə dəqiqəyə təhlükəli temperaturlara çatır. Plastik korpus tək başına yalnız 2–3 W civarını daşıya bildiyi üçün soyuducusuz istifadədə praktik hədd 2 A civarıdır. SSR-i alüminium soyuducuya nazik qat termal pasta ilə vintlə bərkit, metal bazanın 80 °C-ni keçmədiyinə əmin ol və cərəyan dəyərini bol seç: rezistiv yüklərdə SSR-in etiket cərəyanı yük cərəyanının ən azı 2 mislindən, mühərrik və transformator kimi induktiv yüklərdə 3–4 mislindən çox olmalıdır. Güc və cərəyan hesabı üçün Om qanunu hesablayıcısından və elektrik gücünün hesablanması yazısından istifadə edə bilərsən.
| Yük cərəyanı (230 V) | Nümunə yük | SSR-də istilik (≈1,3 V) | Soyutma tövsiyəsi |
|---|---|---|---|
| 0,5 A | 100 W közərmə lampası | ≈ 0,7 W | Soyuducu lazım deyil |
| 2 A | 450 W qızdırıcı | ≈ 2,6 W | Həddindədir; kiçik soyuducu tövsiyə olunur |
| 4,3 A | 1000 W qızdırıcı | ≈ 5,6 W | Orta ölçülü soyuducu (≈ 5 °C/W və ya daha yaxşı) |
| 8,7 A | 2000 W qızdırıcı | ≈ 11 W | Böyük soyuducu (≈ 2,5 °C/W) və ən azı 25 A nominallı SSR |
| 13 A | 3000 W qızdırıcı | ≈ 17 W | Ventilyatorlu soyuducu və 40 A nominallı həqiqi marka SSR |
SSR qoşulması: Arduino Uno, ESP32 və Raspberry Pi Pico
| Qoşulma | Arduino Uno | ESP32 | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|
| İdarə pini | D8 | GPIO 26 | GP15 |
| SSR giriş + (3) | Birbaşa D8-ə | 5V/VIN (tranzistorla) | VBUS (tranzistorla) |
| SSR giriş − (4) | GND | NPN kollektoru | NPN kollektoru |
| NPN bazası (BC547 / 2N2222) | - | 1 kΩ ilə GPIO 26-ya, 10 kΩ ilə GND-yə | 1 kΩ ilə GP15-ə, 10 kΩ ilə GND-yə |
| NPN emitteri | - | GND | GND |
| DS18B20 məlumat | D2 | GPIO 4 | GP16 |
| DS18B20 VCC | 5V | 3V3 | 3V3(OUT) |
| 4,7 kΩ pull-up | Məlumat – 5V | Məlumat – 3V3 | Məlumat – 3V3 |
Arduino Uno-nun pinləri 5 V verdiyi və 20 mA-ə qədər cərəyanı rahatlıqla təmin etdiyi üçün SSR-DA-nın girişini birbaşa D8 ilə GND arasına qoşa bilərsən; girişin daxilində cərəyan məhdudlaşdırıcı olduğundan ayrıca rezistor lazım deyil. ESP32 və Pico isə 3,3 V ilə işləyir. Etiketdə "3–32 V DC" yazılsa da, 3,3 V bu aralığın ən aşağı həddinə çox yaxındır; pin yük altında 3,1 V-a düşəndə və ya girişi daha yüksək gərginlik tələb edən kopya SSR-də rele bəzən tətiklənir, bəzən tətiklənmir. Üstəlik Pico-nun pinləri susmaya görə yalnız 4 mA civarı cərəyan üçün konfiqurasiya olunub. Buna görə 3,3 V-luq platalarda ən etibarlı yol SSR-i NPN tranzistorla 5 V-dan idarə etməkdir: GPIO 1 kΩ rezistorla tranzistorun bazasına gedir, SSR-in + ucu 5 V-a, − ucu kollektora, emitter isə GND-yə qoşulur. GPIO HIGH olanda tranzistor keçiriciliyə keçir və SSR təxminən 4,8 V görür. Baza ilə GND arasına qoyacağın 10 kΩ-luq rezistor plata açılanda və ya yenidən başlayanda pin boşda qaldıqda qızdırıcının öz-özünə işə düşməsinin qarşısını alır. Bütün GND-lər ortaq olmalıdır; səbəbini ortaq GND yazısında tapa bilərsən.
- Əvvəlcə şəbəkəni tamamilə ayır: fişi çıxar və ya avtomatı söndür, klemmlərdə gərginlik olmadığına əmin ol.
- SSR-i soyuducuya nazik qat termal pasta ilə vintlə bərkit; soyuducunu və metal qutunu mühafizə torpaqlamasına (sarı-yaşıl naqil) qoş.
- İdarə tərəfini qoş: 3 (+) və 4 (−) uclarını yuxarıdakı cədvələ görə Arduino-ya və ya tranzistora qoş, şəbəkə qoşulmayanda kodu yüklə və SSR üzərindəki LED-in yanıb-söndüyünü gör.
- Yük tərəfində fazanı (qəhvəyi naqil) SSR-in 1 nömrəli ucuna, 2 nömrəli ucu qızdırıcıya qoş; neytral (mavi) birbaşa qızdırıcıya getsin. Faza xəttinə yük cərəyanına uyğun qoruyucu qoy.
- Naqilin en kəsiyini cərəyana görə seç: 10 A cərəyana qədər ən azı 1,5 mm², 16 A üçün 2,5 mm²; çoxtelli naqillərin ucuna naqil ucluğu tax və vintləri möhkəm sıx.
- Qızdırıcıya Arduino-dan asılı olmadan işləyən termik qoruyucu və ya bimetal termostat ardıcıl qoş; SSR qısa qapanma ilə nasaz olarsa, son təhlükəsizlik bu olacaq.
- Bütün şəbəkə hissəsini qapaqlı, izolyasiyalı qutuya yerləşdir; qutunu bağlamadan və sızma cərəyanı relesinə (RCD) qoşulmuş xətdən qidalanmadan enerji vermə.
Arduino ilə qızdırıcı idarəsi: zamanla mütənasib termostat
Aşağıdakı proqram DS18B20 temperatur sensoru ilə ölçmə aparır və qızdırıcının gücünü 2 saniyəlik zaman pəncərələri ilə tənzimləyir. Hədəf 40 °C, mütənasib zolaq 5 °C-dir: temperatur 35 °C və aşağıda olanda qızdırıcı 100%, 37,5 °C-də 50%, 40 °C-də 0% güclə işləyir. Beləliklə, sadə açıq-bağlı termostatlardakı böyük aşma azalır. Kod delay() istifadə etmir; ölçmə və pəncərə zamanlaması millis() ilə aparılır, sensorun təxminən 750 ms davam edən çevrilməsi də gözlənilmədən arxa planda tamamlanır. Sensor qoparsa (-127 °C) və ya temperatur 70 °C-lik təhlükəsizlik həddini aşsa, qızdırıcı dərhal söndürülür. Sensorun qoşulma təfərrüatları üçün DS18B20 temperatur sensoru yazısına baxa bilərsən; kodu kompilyasiya etmək üçün Library Manager-dən OneWire və DallasTemperature kitabxanalarını quraşdır.
1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const uint8_t SSR_PIN = 8; // SSR giriş + (3) / SSR input + (3)
5const uint8_t ONE_WIRE_PIN = 2; // DS18B20 veri / DS18B20 data
6const float HEDEF_C = 40.0; // hedef sıcaklık / target temperature
7const float BANT_C = 5.0; // oransal bant / proportional band
8const float EMNIYET_C = 70.0; // üst güvenlik sınırı / safety cutoff
9const unsigned long PENCERE_MS = 2000; // zaman penceresi / time window
10
11OneWire oneWire(ONE_WIRE_PIN);
12DallasTemperature sensors(&oneWire);
13
14unsigned long pencereBasi = 0;
15unsigned long sonOlcum = 0;
16unsigned long acikSure = 0; // pencere içindeki açık süre / on-time in window
17
18void setup() {
19 pinMode(SSR_PIN, OUTPUT);
20 digitalWrite(SSR_PIN, LOW); // açılışta ısıtıcı kapalı / heater off at start
21 Serial.begin(9600);
22 sensors.begin();
23 sensors.setWaitForConversion(false); // bloklamadan ölç / non-blocking conversion
24 sensors.requestTemperatures(); // ilk ölçümü başlat / start first conversion
25}
26
27void loop() {
28 unsigned long simdi = millis();
29
30 if (simdi - sonOlcum >= 1000) { // saniyede bir ölç / measure once per second
31 sonOlcum = simdi;
32 float t = sensors.getTempCByIndex(0);
33 sensors.requestTemperatures(); // sonraki ölçümü başlat / start next conversion
34
35 float oran = 0.0; // güç oranı 0..1 / power ratio 0..1
36 if (t != DEVICE_DISCONNECTED_C && t < EMNIYET_C) {
37 oran = constrain((HEDEF_C - t) / BANT_C, 0.0, 1.0);
38 }
39 acikSure = (unsigned long)(oran * PENCERE_MS);
40
41 Serial.print(F("Sicaklik / Temp: "));
42 Serial.print(t, 1);
43 Serial.print(F(" C Guc / Power: %"));
44 Serial.println(oran * 100.0, 0);
45 }
46
47 if (simdi - pencereBasi >= PENCERE_MS) {
48 pencereBasi += PENCERE_MS; // yeni pencere / new window
49 }
50 digitalWrite(SSR_PIN, (simdi - pencereBasi < acikSure) ? HIGH : LOW);
51}ESP32 ilə SSR: 3,3 V ilə tətikləmə və histerezisli termostat
ESP32 tərəfində fərqli bir metoda baxaq: histerezisli açıq-bağlı idarə. Temperatur 39 °C-dən aşağı düşəndə qızdırıcı açılır, 41 °C-ni keçəndə bağlanır; aradakı 2 °C-lik ölü zolaq sensordakı kiçik tərpənişlər üzündən SSR-in daim açılıb-bağlanmasının qarşısını alır. SSR cədvəldəki kimi GPIO 26-ya qoşulmuş NPN tranzistorla 5 V-dan idarə olunur. GPIO 26-nı qəsdən seçdik: GPIO 0, 2, 5, 12 və 15 açılış zamanı platanın yüklənmə davranışını müəyyən edən pinlərdir və bu pinlərə qoşulan yük açılışda istəmədən tətiklənə bilər. Kod ESP32 Arduino core 2.x və 3.x ilə eyni şəkildə kompilyasiya olunur; yalnız core 3.x istifadə edirsənsə, OneWire kitabxanasının 2.3.8 və ya daha yeni versiyasını quraşdır. Növbəti addımda bu termostatı Wi-Fi-a keçirib Home Assistant üzərindən hədəf temperaturu telefondan tənzimləyə bilərsən.
1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const int SSR_PIN = 26; // NPN tabanına 1 kΩ ile / to NPN base via 1 kΩ
5const int ONE_WIRE_PIN = 4; // DS18B20 veri / DS18B20 data
6const float HEDEF_C = 40.0; // hedef sıcaklık / target temperature
7const float HISTEREZIS_C = 1.0; // ±1 °C ölü bant / ±1 °C dead band
8const float EMNIYET_C = 70.0; // güvenlik sınırı / safety cutoff
9
10OneWire oneWire(ONE_WIRE_PIN);
11DallasTemperature sensors(&oneWire);
12
13bool isitici = false;
14unsigned long sonOlcum = 0;
15
16void setup() {
17 pinMode(SSR_PIN, OUTPUT);
18 digitalWrite(SSR_PIN, LOW); // açılışta kapalı / off at start
19 Serial.begin(115200);
20 sensors.begin();
21}
22
23void loop() {
24 if (millis() - sonOlcum < 1000) return;
25 sonOlcum = millis();
26
27 sensors.requestTemperatures(); // yaklaşık 750 ms bekler / waits about 750 ms
28 float t = sensors.getTempCByIndex(0);
29
30 if (t == DEVICE_DISCONNECTED_C || t >= EMNIYET_C) {
31 isitici = false; // arıza ya da aşırı sıcaklık / fault or overheat
32 } else if (t < HEDEF_C - HISTEREZIS_C) {
33 isitici = true; // soğuk: ısıt / cold: heat
34 } else if (t > HEDEF_C + HISTEREZIS_C) {
35 isitici = false; // sıcak: kapat / hot: switch off
36 }
37 digitalWrite(SSR_PIN, isitici ? HIGH : LOW);
38
39 Serial.printf("Sicaklik / Temp: %.1f C SSR: %s\n", t, isitici ? "ACIK / ON" : "KAPALI / OFF");
40}Raspberry Pi Pico və MicroPython ilə SSR idarəsi
Raspberry Pi Pico-da MicroPython-un daxilində onewire və ds18x20 modulları hazır gəlir; əlavə fayl köçürməyin lazım deyil. Aşağıdakı kod Arduino nümunəsindəki zamanla mütənasib idarənin eynisidir: DS18B20 GP16-ya, SSR-i idarə edən tranzistorun bazası 1 kΩ rezistorla GP15-ə qoşulub. SSR-in + ucunu Pico USB-dən qidalananda 5 V verən VBUS pininə (fiziki pin 40) qoş. Zaman hesablarında time.ticks_ms() və time.ticks_diff() istifadə olunur; bu funksiyalar sayğac daşanda belə düzgün fərq verdiyi üçün uzun müddət işləyən termostatda təhlükəsizdir. Sensor tapılmasa və ya oxuma xəta versə, güc nisbəti sıfıra endirilir, yəni qızdırıcı söndürülmüş qalır. Pico-nu ilk dəfə istifadə edirsənsə, MicroPython quraşdırması üçün Raspberry Pi Pico nədir yazısına baxa bilərsən.
1from machine import Pin
2import onewire, ds18x20, time
3
4ssr = Pin(15, Pin.OUT, value=0) # NPN tabanı (1 kΩ) / NPN base (1 kΩ)
5sensor = ds18x20.DS18X20(onewire.OneWire(Pin(16))) # DS18B20 veri / DS18B20 data
6roms = sensor.scan()
7
8HEDEF_C = 40.0 # hedef sıcaklık / target temperature
9BANT_C = 5.0 # oransal bant / proportional band
10EMNIYET_C = 70.0 # güvenlik sınırı / safety cutoff
11PENCERE_MS = 2000 # zaman penceresi / time window
12
13def olcum_baslat():
14 try:
15 sensor.convert_temp() # dönüşümü başlat / start conversion
16 except Exception:
17 pass # sensör yok / no sensor
18
19oran = 0.0
20son_olcum = time.ticks_ms()
21pencere_basi = time.ticks_ms()
22olcum_baslat()
23
24while True:
25 simdi = time.ticks_ms()
26 if time.ticks_diff(simdi, son_olcum) >= 1000: # saniyede bir / once per second
27 son_olcum = simdi
28 try:
29 t = sensor.read_temp(roms[0])
30 if t >= EMNIYET_C:
31 oran = 0.0 # aşırı sıcaklık / overheat
32 else:
33 oran = min(max((HEDEF_C - t) / BANT_C, 0.0), 1.0)
34 print("Sicaklik / Temp: {:.1f} C Guc / Power: %{:.0f}".format(t, oran * 100))
35 except Exception:
36 oran = 0.0 # hata: ısıtıcı kapalı / error: heater off
37 print("Sensor hatasi / Sensor error")
38 olcum_baslat() # sonraki ölçüm / next conversion
39 if time.ticks_diff(simdi, pencere_basi) >= PENCERE_MS:
40 pencere_basi = time.ticks_add(pencere_basi, PENCERE_MS) # yeni pencere / new window
41 ssr.value(1 if time.ticks_diff(simdi, pencere_basi) < oran * PENCERE_MS else 0)Saxta SSR xəbərdarlığı: 40 A yazılan rele niyə yanır?
Bazardakı ucuz SSR-lərin böyük hissəsi tanınmış markanın görünüşünü təqlid edən kopyalardır. Sökülmüş çoxlu saxta 40 A-lıq relenin içindən 12–16 A-lıq kiçik triak çıxır; bəzilərində sıfır keçid dövrəsi və ya çıxışdakı qoruyucu (snubber) dövrə yoxdur, giriş-çıxış izolyasiyası da etiketdəkindən xeyli aşağıdır. Bu relelər bir neçə amperdə belə həddindən artıq qızır, plastik korpus yumşalır və əksər hallarda qısa qapanma ilə nasaz olur; yəni qızdırıcı bir daha bağlanmır. Buna görə qızdırıcı layihələrində SSR-i yeganə təhlükəsizlik elementi saymaq olmaz. Saxta SSR-i bu əlamətlərdən tanıya bilərsən:
- Qiymət və çəki: həqiqi marka SSR-lərdən bir neçə dəfə ucuz olması və əldə nəzərəçarpacaq dərəcədə yüngül hiss olunması.
- Eyni korpus, fərqli cərəyan: 10 A, 25 A və 40 A versiyalarının tam eyni ölçüdə, eyni qiymətə və eyni çəkidə satılması.
- Çap və etiket qüsurları: solğun və ya sürüşmüş loqo, yazılışı səhv marka adı, seriya nömrəsinin və ya istehsal tarixinin olmaması.
- Qatran dolğusu: alt tərəfdəki dolğu materialının qeyri-bərabər, qabarcıqlı və ya yer-yer boş olması.
- Qızma testi: yük altında ilk bir saatda metal bazanın temperaturunu termometrlə ölç; etiket cərəyanının yarısında belə sürətlə 60 °C-ni keçirsə, releyə etibar etmə.
- Təhlükəsiz həll: Omron, Crydom, Carlo Gavazzi və ya Schneider kimi tanınmış markaları etibarlı satıcıdan al; mənbəyi qeyri-müəyyən SSR-i etiket cərəyanının ən çox dörddə biri ilə istifadə et.
SSR ilə layihə ideyaları
- Ağıllı termostat: otaq qızdırıcısını hədəf temperaturda saxla; əsas məntiq üçün Arduino termostat yazısına bax.
- Sous-vide və qatıq aparatı: suyu ±0,5 °C dəqiqliklə sabit saxlamaq üçün zamanla mütənasib idarəni PID idarə ilə birləşdir.
- İnkubator: 37,5 °C-ni günlərlə sabit saxla; rütubətə nəzarət üçün ikinci sensor əlavə et.
- Mini reflow sobası: kiçik elektrik sobasını MAX6675 termocütü və SSR ilə lehim profilinə görə qızdır.
- Ağıllı rozetka: ESP32 ilə 230 V-luq cihazları telefondan yandırıb-söndür; təfərrüatlar ESP32 ağıllı rozetka yazısındadır.
- Boru və istixana qızdırıcısı: Şaxta siqnalı ilə temperatur 2 °C-yə düşəndə qızdırıcı naqili işə sal.
Tez-tez edilən səhvlər və həlləri
| Əlamət | Mümkün səbəb | Həll |
|---|---|---|
| SSR-in LED-i yanır, yük işləmir | Yük dövrəsi açıqdır, qoruyucu atıb və ya yük cərəyanı SSR-in minimum cərəyanından aşağıdır | Faza və neytral xəttini yoxla; çox kiçik yüklərdə mexaniki rele istifadə et |
| Yük heç bağlanmır | AC çıxışlı SSR ilə DC yük idarə olunur və ya SSR qısa qapanma ilə nasaz olub | DC üçün DD tipli SSR və ya MOSFET istifadə et; nasaz SSR-i dəyiş |
| Söndürülmüş halda LED lampa zəif yanır və ya yanıb-sönür | SSR-in sızma cərəyanı | Yükə paralel uyğun yük rezistoru əlavə et və ya bu yük üçün mexaniki rele seç |
| Multimetr söndürülmüş SSR-in çıxışında 230 V göstərir | Yüksüz ölçmədə sızma cərəyanı səbəbindən normaldır | Ölçməni yük qoşulu olanda apar |
| SSR və soyuducu çox qızır | Soyuducu kiçikdir, termal pasta yoxdur, cərəyan çox yüksəkdir və ya SSR saxtadır | Soyuducunu böyüt, cərəyanı yenidən hesabla, həqiqi marka SSR istifadə et |
| ESP32 və ya Pico ilə bəzən tətiklənmir | 3,3 V girişin aşağı həddində qalır | SSR-i NPN tranzistorla 5 V-dan idarə et |
| Plata açılanda qızdırıcı bir anlıq işləyir | Açılışda pin boşda qalır və ya yüklənmə pini seçilib | 10 kΩ pull-down əlavə et, GPIO 26 kimi təhlükəsiz pin istifadə et |
| analogWrite ilə güc tənzimi qeyri-sabitdir | Sıfır keçidli SSR sürətli PWM-i izləyə bilmir | 1–2 saniyəlik zamanla mütənasib pəncərə istifadə et |
SSR düzgün seçiləndə və yaxşı soyudulanda Arduino layihələrində qızdırıcı idarəsinin ən səssiz və ən uzunömürlü yoludur; təki yükün tipinə uyğun SSR seç, cərəyanı bol hesabla, saxta relelərə qarşı diqqətli ol və həmişə müstəqil termik mühafizə əlavə et. Rele məntiqini və temperatur ölçməsini əvvəlcə addım-addım qavramaq istəsən, BlueGrays tətbiqində 220 V lampanı düymə və pultla yandırma, ESP32 ağıllı işıqlandırma və temperatur ölçmə layihələrinə dövrə sxemləri və kodları ilə nəzər sala bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
SSR rele Arduino-ya birbaşa qoşula bilərmi?
Bəli. SSR-25DA kimi DC girişli SSR-in 3 (+) ucunu Arduino-nun rəqəmsal pininə, 4 (−) ucunu GND-yə qoşa bilərsən; giriş yalnız 5–15 mA çəkdiyi və daxilində cərəyan məhdudlaşdırıcı olduğu üçün ayrıca rezistor lazım deyil. Yük tərəfi isə Arduino-dan tamamilə izolyasiyalıdır və şəbəkə qaydalarına uyğun ayrıca naqillənməlidir.
SSR rele 3,3 V ilə işləyirmi?
Girişi 3–32 V olan SSR-lərin çoxu 3,3 V ilə tətiklənir, lakin bu dəyər aşağı həddə çox yaxındır və xüsusilə kopya relelərdə etibarlı deyil. ESP32 və Raspberry Pi Pico ilə istifadə edəndə SSR-i BC547 və ya 2N2222 kimi NPN tranzistorla 5 V-dan idarə etmək ən möhkəm həlldir.
SSR niyə qızır, soyuducu vacibdirmi?
SSR keçiricilikdə olanda üzərində təxminən 1–1,6 V düşür və bu gərginlik cərəyanla vurulanda istiliyə çevrilir; 10 A cərəyanda bu təxminən 13 W edir. Soyuducusuz SSR adətən 2 A civarına qədər təhlükəsiz işləyir; daha böyük cərəyanlarda termal pasta ilə bərkidilmiş alüminium soyuducu vacibdir.
SSR ilə DC mühərrik və ya LED lent idarə olunurmu?
Yalnız DC çıxışlı (DD tipli) SSR ilə. Etiketində DA və ya AA yazılan AC çıxışlı SSR-lər triak istifadə edir və sabit cərəyanda bir dəfə açılandan sonra bağlanmır. Aşağı gərginlikli DC yüklər üçün çox vaxt məntiq səviyyəli MOSFET daha ucuz və səmərəli seçimdir.
Sıfır keçidli SSR ilə lampa zəiflədilirmi?
Xeyr. Sıfır keçidli SSR yalnız gərginlik sıfıra yaxın olanda açıla bildiyi üçün faza bucağı idarəsi apara bilməz; lampa ya tam yanır, ya da titrəyir. Zəiflətmək üçün dərhal açan (random turn-on) SSR və sıfır keçid detektorlu dövrə və ya hazır AC dimmer modulu lazımdır; qızdırıcılarda isə sıfır keçidli SSR ilə zamanla mütənasib idarə ən düzgün metoddur.
Söndürülmüş SSR-in çıxışında niyə gərginlik ölçürəm?
SSR-lər söndürülmüş halda belə çıxışdakı qoruyucu dövrə və yarımkeçiricinin quruluşu səbəbindən bir neçə milliamper sızma cərəyanı keçirir. Yük qoşulu olmayanda multimetrin yüksək daxili müqaviməti bu kiçik cərəyanla demək olar ki, şəbəkə gərginliyini göstərir; bu normaldır. Lakin buna görə SSR-i təhlükəsizlik ayırıcısı kimi istifadə etmə və təmirdən əvvəl mütləq fişi çıxar.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
DHT11 ilə temperatur və rütubət
Otağın neçə dərəcədir, hava rütubətlidir, yoxsa quru? DHT11 sensoru temperaturu və rütubəti ölçür, Arduino da bu dəyərləri iki sətirlik LCD ekrana yazır və bir neçə saniyədən bir yeniləyir.

220V lampanı düymə (Push) ilə yandırma
Düyməyə bastığın müddətdə 220 voltluq real lampa yanır, buraxdığın anda sönür. Arduino-nun kiçik siqnalı lampanı birbaşa yandıra bilməz; araya rele adlanan elektrik açarı girir və lampanın dövrəsini…

220V lampanı düymə (On-Off) ilə yandırma
Evdəki real lampanı kiçik düymə ilə yandırıb söndürmək istəyirsən? Düyməyə hər basanda Arduino releni çevirir və lampa yanır, bir də basanda sönür.

220V lampanı pultla yandırma
Divandan qalxmadan, televizor pultu ilə evdəki real lampanı yandırıb söndür. Arduino pultdan gələn görünməz işıq siqnalını oxuyur; güc düyməsinə basanda releni işə salıb lampanı yandırır, səssiz…

NTC və 2x16 LCD ekranla temperatur ölçümü
Mühitin temperaturunu kiçik muncuğa bənzəyən sensorla ölç. NTC adlı bu hissə qızdıqca elektriki daha asan keçirir; Arduino bu dəyişikliyi oxuyub düsturla Selsi dərəcəsinə çevirir və iki sətirlik LCD…

ESP32 DHT22 temperatur və rütubət (LCD ekranlı)
DHT22 sensoru ilə mühitin temperaturunu və rütubət nisbətini ölçüb 16x2 I2C LCD ekranda real vaxtda göstərən layihədir. Adafruit DHT kitabxanasından istifadə edilərək tək naqilli (one-wire) protokolla sensordan məlumat oxunur. Bu layihə IoT hava stansiyası, ağıllı ev avtomatlaşdırması və ya istixanalarda mühit izləmə sistemlərinin əsasını təşkil edir. DHT22 ilə əlaqə ESP32-nin GPIO 4 pini üzərindən təmin olunur.

ESP32 ağıllı işıqlandırma (PIR + LDR + Rele + OLED)
ESP32, PIR hərəkət sensoru, LDR işıq sensoru və rele modulu ilə evinin dəhlizini, tualetini və ya kilerini ağıllı işıqlandırmaya çeviririk. Mühit işıqlıdırsa, hərəkət olsa belə işıq yanmır; beləliklə gündüz boş yerə enerji sərf olunmur. İşıq 30 saniyə açıq qalır; hərəkət davam edərsə, müddət avtomatik uzanır.

Ağıllı pilləkən və koridor işıqlandırması
Pilləkənə və ya koridora addım atanda işıqlar sənin getdiyin istiqamətdə, pillə-pillə yanır.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

