JK Flip Flop: CD4027 ile Dört Modlu Bellek
JK flip flop, flip flop ailesinin en yetenekli üyesi: tek entegreyle sakla, kur, sıfırla ve tersine çevir modlarının hepsini dener, doğruluk tablosunu LED'lerden okursun. CD4027 ile kurduğun devrede J ve K butonlarıyla modu seçer, sürgülü anahtarla saat darbesini verirsin. Sarı LED saati, kırmızı LED belleği gösterir.

Video
Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları
- 1
CD4027'yi (U1) orta oluğun üstüne, çentiği sola bakacak şekilde yerleştir. Sol alt köşe bacak 1'dir; alt sıra soldan sağa 1'den 8'e, üst sıra sağdan sola 9'dan 16'ya gider.
- 2
Bacak 16'yı bir jumper ile + hattına, bacak 8'i bir jumper ile GND (−) hattına bağla.
- 3
Bacak 9'u ve bacak 12'yi birer jumper ile GND hattına bağla. Bunlar birinci flip flop'un kurma ve sıfırlama girişleridir; GND'deyken devre dışı kalırlar.
- 4
Bacak 6, 5 ve 3'ü birer jumper ile GND hattına bağla. İkinci flip flop'un J, K ve saat girişleri kullanılmıyor.
- 5
Bacak 1'i bir jumper ile bacak 13'e bağla. Saat darbesi bu telden geçer.
- 6
Sürgülü anahtarı (SW1) üç bacağı üç ayrı sıraya gelecek şekilde tak. Orta bacağını bir jumper ile + hattına bağla.
- 7
SW1'in bir yan bacağını jumper ile bacak 7'ye bağla. R3'ü (10 kΩ) bacak 7 ile GND hattı arasına tak. Anahtarın bu tarafına 1 konumu diyelim.
- 8
SW1'in diğer yan bacağını jumper ile bacak 4'e bağla. R4'ü (10 kΩ) bacak 4 ile GND hattı arasına tak. Bu taraf 0 konumudur.
- 9
R1'i (10 kΩ) bacak 10 ile GND hattı arasına tak.
- 10
S1 butonunu (J) orta oluğun üstüne yerleştir; bir köşesindeki bacağı jumper ile + hattına, çapraz köşesindeki bacağı bacak 10'a bağla.
- 11
R2'yi (10 kΩ) bacak 11 ile GND hattı arasına tak.
- 12
S2 butonunu (K) orta oluğun üstüne yerleştir; bir köşesindeki bacağı jumper ile + hattına, çapraz köşesindeki bacağı bacak 11'e bağla.
- 13
R5'i (2,2 kΩ) bacak 15'in sırasından boş bir sıraya tak. LED1'in (kırmızı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak.
- 14
R6'yı (2,2 kΩ) bacak 14'ün sırasından boş bir sıraya tak. LED2'nin (yeşil) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak.
- 15
R7'yi (2,2 kΩ) bacak 1'in sırasından boş bir sıraya tak. LED3'ün (sarı) uzun bacağını o sıraya, kısa bacağını GND hattına tak. Bacak 2 boş kalır.
- 16
Pil başlığının kırmızı kablosunu + hattına, siyah kablosunu GND hattına tak. Bağlantıları şemayla karşılaştır, SW1'i 0 konumuna al, sonra pili başlığa geçir.
İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.
Test Adımları
- 1
Pili tak: sarı LED sönük olmalı, kırmızı ve yeşilden yalnızca biri yanmalı.
- 2
S1'e (J) basılı tut ve SW1'i 1 konumuna kaydır: sarı LED yanar, kırmızı LED yanar. Bu kurma modudur.
- 3
SW1'i 0 konumuna al. S2'ye (K) basılı tutup SW1'i yeniden 1 konumuna kaydır: kırmızı söner, yeşil yanar. Bu sıfırlama modudur.
- 4
Hiçbir butona basmadan SW1'i birkaç kez ileri geri kaydır: sarı LED yanıp söner ama kırmızı ve yeşil değişmez. Bu saklama modudur.
- 5
İki butona birden basılı tutup SW1'i ileri geri kaydır: SW1 1 konumuna her gelişinde kırmızı ve yeşil yer değiştirir. Bu tersine çevirme modudur.
Nasıl Çalışır
CD4027'nin JK flip flop'u saat 0'dan 1'e çıktığı anda J ve K girişlerine bakar: saklar, kurar, sıfırlar ya da çıkışı tersine çevirir. S1 J'yi, S2 K'yi, SW1 saat darbesini verir.
İki giriş, dört mod
J ve K girişleri flip flop'a bir sonraki saat darbesinde ne yapacağını söyler. İkisi de 0 ise çıkış aynen kalır. Yalnızca J 1 ise çıkış 1 olur. Yalnızca K 1 ise çıkış 0 olur. İkisi de 1 ise çıkış o anki durumunun tersine döner.
Karar anı: yükselen kenar
CD4027 J ve K'ye yalnızca saat girişi (bacak 13) 0'dan 1'e çıktığı anda bakar. Butonlara önceden basıp tutman, sonra saat darbesini vermen gerekir. Saat darbesi yokken butonlara istediğin kadar bas, çıkış değişmez.
Tersine çevirme
J = 1 ve K = 1 iken her yükselen kenarda Q durum değiştirir: 0 ise 1, 1 ise 0 olur. Saat iki kez gidip gelince Q bir kez gidip gelir. Yani Q'daki sinyalin frekansı saatin yarısıdır. Sayıcılar bu özelliğin üstüne kurulur.
Temiz saat darbesi
Entegredeki ikinci flip flop'un kurma (bacak 7) ve sıfırlama (bacak 4) girişleri 1 ile etkin olur. SW1 orta ucunu + hattına bağladığı için anahtar hangi tarafa değerse o giriş çalışır: 1 konumunda bacak 1 yüksek, 0 konumunda düşük olur. Anahtar sekse bile çıkış ilk dokunuşta yerine oturur.
CD4000 serisinin farkı
CD4027 geniş bir besleme aralığında çalışır ve 9 V pile doğrudan bağlanır. Buna karşılık çıkışları zayıftır; bu yüzden LED dirençleri 2,2 kΩ seçildi. Kurma ve sıfırlama girişleri de 74HC74'ün tersine 1 ile etkin olur, kullanılmadıklarında GND'ye bağlanır.
Doğruluk Tablosu
| J (S1) | K (S2) | Saat darbesinden sonra Q | Mod |
|---|---|---|---|
| 0 | 0 | Önceki durum | Sakla |
| 1 | 0 | 1 | Kur |
| 0 | 1 | 0 | Sıfırla |
| 1 | 1 | Önceki durumun tersi | Tersine çevir |
Q yalnızca saat 0'dan 1'e çıkarken (SW1 1 konumuna geçerken) yenilenir. Q̄ her zaman Q'nun tersidir.
Formüller
JK flip flop denklemi
Q(yeni) = J × Q̄ + K̄ × Q
Örnek: J = 1, K = 1, Q = 0 için: 1 × 1 + 0 × 0 = 1; çıkış tersine döndü
Tersine çevirme modunda çıkış frekansı
fQ = fsaat / 2
Örnek: SW1'i saniyede 2 kez 1 konumuna getirirsen (2 Hz) kırmızı LED saniyede 1 kez yanar (1 Hz)
LED akımı (üst sınır)
I = (Vçıkış − VLED) / R5
Örnek: (9 V − 2 V) / 2,2 kΩ ≈ 3,2 mA; CD4027 çıkışı yük altında biraz düştüğü için gerçek akım bunun bir miktar altındadır
Butona basılıyken aşağı çekme direncinden geçen akım
I = Vcc / R1
Örnek: 9 V / 10 kΩ = 0,9 mA
Sık Yapılan Hatalar
Butona basıyorum, LED değişmiyor.
Bu normal. Butona basılı tutarken SW1'i 1 konumuna kaydırman gerekir; girişler yalnızca saat kenarında okunur.
Sarı LED yanmıyor, saat darbesi yok.
SW1'in orta bacağı + hattında olmalı. R3 ve R4, bacak 7 ile bacak 4'ü GND'ye çekmeli.
Çıkış butonlardan bağımsız, hep aynı.
Bacak 9 ya da bacak 12 GND'de değil. Bu girişler 1 ile etkin olur, boşta da bırakılmaz.
İki butona basınca çıkış rastgele değişiyor gibi.
Tersine çevirme modunda her darbede durum değişir; SW1'i yavaş ve tam kaydır. Bacak 1 ile bacak 13 arasındaki jumper gevşekse fazladan darbe oluşabilir.
Sıkça Sorulanlar
JK flip flop'un SR tutucudan farkı ne?
SR tutucuda iki girişe birden 1 vermek yasaktır, çünkü sonuç belirsizdir. JK flip flop bu durumu işe yarar bir moda çevirir: J = 1 ve K = 1 iken her saat darbesinde çıkış tersine döner. Ayrıca girişlere yalnızca saat kenarında bakar, bu yüzden davranışı çok daha öngörülebilirdir.
Bu devre neden 9 V ile çalışıyor da 74HC devreleri 5 V istiyor?
CD4027, CD4000 serisindendir ve 3 V ile 15 V arasında çalışır; 9 V pil ona tam uyar. 74HC serisi ise en fazla 6 V kaldırır. İki seriyi aynı devrede karıştırmak istersen hepsini 5 V ile beslemen gerekir. 74HC entegresine asla 9 V verme.
LED dirençleri neden 2,2 kΩ?
CD4027 çıkışı yalnızca birkaç miliamper verebilir. 2,2 kΩ ile LED akımı yaklaşık 3 mA'de kalır; LED net görünür ve çıkış gerilimi fazla düşmez. Daha küçük bir direnç LED'i belirgin biçimde parlatmaz, yalnızca çıkışı zorlar ve saat sinyalinin seviyesini bozabilir.
Tersine çevirme modu ne işe yarar?
J ve K birlikte 1 iken çıkış her saat darbesinde durum değiştirir. Böylece çıkıştaki sinyal, saatin yarı hızında yanıp söner. Bu ikiye bölme işlemi sayıcıların temelidir: art arda bağlanan flip flop'lar ikili sayı sayar. Dijital saatler de saniyeyi böyle elde eder.
