Arduino exit status 1 xətası: kompilyasiya xətaları və həlli
Arduino exit status 1 xətası nə deməkdir? was not declared in this scope, expected ';', No such file, does not name a type və Sketch too big xətalarını həll et.
Arduino exit status 1 xətası kodunun kompilyasiya olunmadığını, yəni kompilyatorun yazdığın proqramı prosessorun anlayacağı maşın koduna çevirə bilmədiyini bildirən ümumi mesajdır; əsl səbəb heç vaxt bu sətirdə yazılmır. Səbəb çıxış panelində onun bir neçə sətir yuxarısında olan və error: sözünü ehtiva edən ilk sətirdədir: bir adı səhv yazmısan, nöqtəli vergülü unutmusan, kitabxana quraşdırılmayıb və ya kod başqa plata üçün yazılıb. Arduino IDE 2-nin sağ altında görünən Compilation error: exit status 1 bildirişi də, köhnə 1.8 versiyasındakı Error compiling for board Arduino Uno. sətri də eyni mənanı daşıyır.
Bu bələdçidə əvvəlcə kompilyasiyanın arxa planda necə işlədiyini və xəta mesajını fayl, sətir və sütun məlumatına ayıraraq oxumağı görəcəksən. Sonra ən çox rast gəlinən kompilyasiya xətalarını tək-tək nəzərdən keçirəcəyik: was not declared in this scope, expected ';' before, No such file or directory, does not name a type, redefinition of və Sketch too big. Hər biri üçün xətanı yaradan vəziyyəti, kompilyatorun verdiyi real mesajı və düzəldilmiş, xətasız kompilyasiya olunan nümunə kodu tapacaqsan. Yanlış plata seçimindən yaranan xətaları, ESP32 və Raspberry Pi Pico-ya xas halları və yazının sonunda hamısını bir yerdə göstərən xəta-həll cədvəlini də əlavə etdik. Kodun xətasız kompilyasiya olunur, amma plataya yüklənmirsə, problem başqa mərhələdədir; bunun üçün Arduino kod yüklənmir bələdçisinə bax.

Arduino exit status 1 nədir? Kompilyasiya ilə yükləmə arasındakı fərq
Verify (təsdiq işarəsi) və ya Upload düyməsinə basanda Arduino IDE arxa planda bir neçə proqram işə salır. Əvvəlcə eskiz qovluğundakı .ino fayllarını birləşdirir, əvvəlinə Arduino.h başlıq faylını və funksiyaların prototiplərini əlavə edərək onu adi C++ faylına çevirir. Sonra Uno üçün avr-g++, ESP32 üçün xtensa-esp32-elf-g++ kimi kompilyator bu faylı və istifadə etdiyin kitabxanaları kompilyasiya edir, linker bütün hissələri bir proqramda birləşdirir və ən sonda proqramın plataya sığıb-sığmadığı yoxlanılır. Hər proqram işini bitirəndə çıxış kodu qaytarır: 0 uğur, 1 isə xəta deməkdir. "exit status 1" məhz bunu bildirir: zəncirdəki proqramlardan biri uğursuz oldu. Buna görə eyni ifadə yükləmə zamanı avrdude uğursuz olanda da görünür; hansı olduğunu qarşısındakı mesajdan anlayırsan.
| Çıxışda gördüyün | Mərhələ | Nə deməkdir? |
|---|---|---|
| error: ... və ən sonda exit status 1 | Kompilyasiya | Kodunda və ya kitabxanada C++ xətası var; əsl səbəb error: sətrindədir |
| fatal error: DHT.h: No such file or directory | Kompilyasiya (ilkin emal) | #include ilə istənən fayl tapılmadı; kitabxana çatışmır və ya adı səhvdir |
| undefined reference to ... və collect2: error: ld returned 1 exit status | Birləşdirmə (linker) | Funksiya elan edilib, amma gövdəsi heç yerdə yoxdur |
| multiple definition of ... | Birləşdirmə (linker) | Eyni dəyişən və ya funksiya iki ayrı faylda təyin edilib |
| Sketch too big və text section exceeds available space in board | Ölçü yoxlaması | Proqram platanın flash yaddaşına sığmır |
| Not enough memory və data section exceeds available space in board | Ölçü yoxlaması | Qlobal dəyişənlər RAM-a sığmır |
| Failed uploading: uploading error: exit status 1 | Yükləmə | Kod kompilyasiya olundu, amma plataya yazıla bilmədi; avrdude və ya esptool sətirlərinə bax |
Arduino xəta mesajı necə oxunur?
Kompilyatorun hər xəta sətri eyni qaydanı izləyir: əvvəlcə faylın adı, sonra iki nöqtə ilə ayrılmış sətir və sütun nömrəsi, ardınca xətanın növü və izahı gəlir. Onun dərhal üstündə çox vaxt In function 'void loop()': kimi bir sətir xətanın hansı funksiyanın daxilində olduğunu bildirir; altında isə xətalı sətrin surəti və problemli yeri göstərən kiçik ^ işarəsi olur. error kompilyasiyanı dayandıran real xətadır, warning yalnız xəbərdarlıqdır və kod yenə də kompilyasiya olunur, note isə əvvəlki mesaja əlavə məlumat verir. Kompilyator çox vaxt təklif də əlavə edir: aşağıdakı nümunədə suggested alternative: 'digitalWrite' deyərək düzgün yazılışı özü göstərir.
| Hissə | Nümunədəki dəyər | Mənası |
|---|---|---|
| Fayl | Blink.ino | Xətanın olduğu fayl; bir neçə sekmən varsa, hansı olduğunu buradan anlayırsan |
| Sətir | 6 | Kompilyatorun xətanı hiss etdiyi sətir; əsl səhv bəzən bir yuxarı sətirdə olur |
| Sütun | 3 | Sətrin neçənci simvolu olduğu; ^ işarəsinin göstərdiyi yer |
| Növ | error | error kompilyasiyanı dayandırır, warning xəbərdarlıq edir, note əlavə məlumat verir |
| Mesaj | 'digitalwrite' was not declared in this scope | Problemi izah edən hissə; internetdə axtaracağın mətn budur |
| Təklif | note: suggested alternative: 'digitalWrite' | Kompilyatorun təxmini; çox vaxt düzgün yazılışı göstərir |
- File > Preferences pəncərəsində Show verbose output during sətrindəki compile xanasını işarələ. Beləliklə kompilyatorun hansı faylları və hansı kitabxana qovluqlarını istifadə etdiyini də görəcəksən.
- Platanın qoşulu olması lazım deyil: Verify (təsdiq işarəsi) düyməsinə bas. Verify yalnız kompilyasiya edir; xəta kompilyasiya mərhələsindədirsə, Upload-a basmaq sadəcə vaxt itirir.
- Çıxış panelini ən yuxarıya sürüşdür və error: keçən ilk sətri tap. Ondan sonrakı xətaların çoxu bu ilk xətanın zəncirvari nəticəsidir.
- Mesajdakı sətir nömrəsinə get. IDE 2 xətanın olduğu simvolun altından qırmızı xətt çəkir, 1.8 versiyası isə bütün sətri qırmızıya boyayır. O sətirdə problem görmürsənsə, bir yuxarı sətirə bax.
- Yalnız o ilk xətanı düzəlt və yenidən Verify-a bas. Xətaların sayı birdən azalırsa, düz yoldasan.
- İnternetdə axtaracaqsansa, mesajı öz dəyişən adlarından və fayl yollarından təmizlə: 'say' was not declared in this scope əvəzinə was not declared in this scope axtarmaq daha çox nəticə gətirir. Forumda kömək istəyəndə isə çıxışın hamısını kopyala.
'was not declared in this scope' xətası və həlli
Bu mesaj kompilyatorun istifadə etdiyin bir adı həmin nöqtədə tanımadığını bildirir; azərbaycanca "bu əhatə dairəsində təyin olunmayıb". Ən çox rast gəlinən səbəb yazı xətasıdır: Arduino böyük-kiçik hərfə həssasdır və digitalwrite, Digitalwrite və digitalWrite üç fərqli addır. İkinci böyük səbəb əhatə dairəsidir (scope): dəyişəni setup() daxilində təyin etsən, o dəyişən yalnız setup() işləyəndə yaşayır və loop() onu görmür. Dəyişəni bir neçə funksiyada istifadə edəcəksənsə, bütün funksiyaların xaricində, faylın ən yuxarısında təyin et. Dəyişəni istifadə etdiyin sətirdən sonra təyin etmək də eyni xətanı verir, çünki kompilyator faylı yuxarıdan aşağıya oxuyur. Nəhayət, bu xəta kitabxanasını əlavə etmədiyin obyekti (Wire, Servo) və ya seçilmiş platada olmayan xüsusiyyəti (Uno-da Serial1) istifadə edəndə də çıxır.
1// Kapsam (scope) örneği / Scope example
2const int LED_PIN = 13; // global: her fonksiyon görür / global: every function can see it
3int yanmaSayisi = 0; // setup() içine taşırsan loop() göremez / move it into setup() and loop() can't see it
4
5void setup() {
6 pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
7 Serial.begin(9600);
8}
9
10void loop() {
11 int sure = 500; // yerel: yalnız loop() içinde / local: only inside loop()
12 digitalWrite(LED_PIN, HIGH); // digitalwrite yazarsan: was not declared / typing digitalwrite: was not declared
13 delay(sure);
14 digitalWrite(LED_PIN, LOW);
15 delay(sure);
16 yanmaSayisi++;
17 Serial.println(yanmaSayisi); // kaç kez yandı / how many times it blinked
18}| Səbəb | Yanlış yazılış | Düzgünü |
|---|---|---|
| Böyük-kiçik hərf | digitalwrite(13, HIGH); | digitalWrite(13, HIGH); |
| Sabitin adı səhv yazılıb | pinMode(13, OUPUT); | pinMode(13, OUTPUT); |
| Dəyişən başqa funksiyada təyin edilib | setup() daxilində int led = 13; təyin edib loop() daxilində led istifadə etmək | int led = 13; sətrini bütün funksiyaların xaricinə, ən yuxarıya köçür |
| Dəyişən istifadə edildikdən sonra təyin edilib | say++; sətrindən sonra gələn int say = 0; | Təyini istifadə olunduğu yerdən əvvələ apar |
| Kitabxana əlavə edilməyib | #include sətri olmadan Wire.begin(); | Faylın əvvəlinə #include <Wire.h> əlavə et |
| Platada olmayan xüsusiyyət | Uno seçiləndə Serial1.begin(9600); | Mega kimi bir neçə serial portu olan platanı seç və ya SoftwareSerial istifadə et |
| Əlavə .cpp faylında sıralama | Bir .cpp sekmesində təyinindən əvvəl çağırılan funksiya | .cpp fayllarında prototipi (void blink();) ən yuxarıya yaz; .ino-da bunu IDE özü edir |
'expected ';' before' və digər sintaksis xətaları
C++-da hər ifadə nöqtəli vergüllə bitir. Sətrin sonunda nöqtəli vergülü unutduqda kompilyator bunu yalnız növbəti sözü oxuyanda hiss edir. Buna görə Uno-nun kompilyatorunda expected ';' before 'delay' mesajındakı sətir nömrəsi xətanın bir aşağı sətrini göstərir: çatışmayan nöqtəli vergül delay-dən əvvəlki sətrin sonundadır. ESP32 və Pico paketlərindəki daha yeni kompilyatorlar isə birbaşa nöqtəli vergülün çatışdığı sətrin sonunu göstərir. Funksiyanın son sətrində unutsan, mesaj expected ';' before '}' token olur. Mötərizə xətaları da oxşar davranır. if blokunun və ya funksiyanın fiqurlu mötərizəsini bağlamağı unutsan, kompilyator kodu faylın sonuna qədər oxuyur və yalnız orada expected '}' at end of input deyir. Bağlanmamış mötərizə setup() daxilindədirsə, bir də a function-definition is not allowed here before '{' token mesajı gəlir, çünki kompilyatora görə loop() artıq setup()-ın içində təyin edilməyə çalışılan funksiyadır. for dövrünün mötərizəsində nöqtəli vergül əvəzinə vergül işlətmək də bu ailənin klassik xətasıdır.
| Mesaj | Ən ehtimal olunan səbəb | Hara baxmalı? |
|---|---|---|
| expected ';' before 'delay' | Əvvəlki sətrin sonunda nöqtəli vergül yoxdur | Uno-da mesajdakı sətrin bir üstü, ESP32-də mesajdakı sətrin sonu |
| expected ';' before '}' token | Blokun son sətrində nöqtəli vergül yoxdur | Bağlanış mötərizəsindən dərhal əvvəlki sətir |
| expected ';' before '<' token | for mötərizəsində nöqtəli vergül əvəzinə vergül var | for (int i = 0; i < 10; i++) formasında yaz |
| expected '}' at end of input | Bir fiqurlu mötərizə bağlanmayıb | Auto Format ilə girintilərə bax; hər { üçün bir } olmalıdır |
| a function-definition is not allowed here before '{' token | Əvvəlki funksiyanın bağlanış mötərizəsi çatışmır | Mesajdakı funksiyadan əvvəlki funksiyanın sonu |
| expected ')' before ';' token | Açılan adi mötərizə bağlanmayıb | if şərtlərindəki və funksiya çağırışlarındakı mötərizələrin sayı |
| expected primary-expression before ')' token | Mötərizənin içində dəyər çatışmır | digitalWrite(13, ) kimi boş buraxılmış arqument |
| expected constructor, destructor, or type conversion before '(' token | Bir əmr funksiyaların xaricində yazılıb | pinMode() kimi əmrləri setup() daxilinə köçür |
| expected unqualified-id before '{' token | Funksiya başlığından sonra nöqtəli vergül qoyulub | void loop(); { əvəzinə void loop() { yaz |
'No such file or directory': kitabxana tapılmadı
fatal error: DHT.h: No such file or directory və dərhal ardınca gələn compilation terminated. sətirləri kodundakı #include sətrinin istədiyi faylın kompüterdə tapılmadığını bildirir. "fatal" sözü kompilyasiyanın həmin nöqtədə tamamilə dayandığını göstərir; buna görə bu xətanı həll etmədən kodun qalan hissəsindəki xətaları görə bilmərsən. Səbəb demək olar ki, həmişə kitabxananın quraşdırılmamasıdır. İnternetdən götürdüyün layihəni açanda kodun əvvəlindəki #include sətirlərini tək-tək oxu və hər birinin kitabxanasını Tools > Manage Libraries ekranından quraşdır. Asılılıqları soruşan pəncərədə Install All seçimini seçməsən, əsas kitabxana quraşdırılır, amma onun ehtiyac duyduğu ikinci kitabxana çatışmır; bu halda mesajdakı fayl adı sənin yazdığın yox, kitabxananın içindən çağırılan fayl olur (məsələn, Adafruit_Sensor.h). Fayl adındakı böyük-kiçik hərflər də vacibdir: Linux-da dht.h ilə DHT.h fərqli fayllardır. Kitabxana quraşdırmağın üç yolu və ZIP problemləri üçün Arduino kitabxana əlavə etmə bələdçisinə baxa bilərsən.
| Mesajdakı fayl | Library Manager-də axtar | Qeyd |
|---|---|---|
| DHT.h | DHT sensor library (Adafruit) | Quraşdırarkən Install All seç; Adafruit Unified Sensor da gəlir |
| Adafruit_Sensor.h | Adafruit Unified Sensor | Başqa Adafruit kitabxanasının çatışmayan asılılığı |
| LiquidCrystal_I2C.h | LiquidCrystal I2C (Frank de Brabander) | Eyni adlı bir neçə kitabxana quraşdırma; aşağıdakı xəbərdarlığa bax |
| Adafruit_SSD1306.h | Adafruit SSD1306 | Adafruit GFX və Adafruit BusIO ilə birlikdə quraşdırılır |
| MFRC522.h | MFRC522 (GithubCommunity) | RC522 RFID modulu üçün |
| IRremote.h | IRremote | Yeni versiyalar IrReceiver.begin() istifadə edir; köhnə nümunələr xəbərdarlıq və ya xəta verə bilər |
| SoftwareSerial.h (ESP32 seçiləndə) | Quraşdırma; ESP32 paketində yoxdur | ESP32-nin aparat serial portu Serial2-dən istifadə et və ya EspSoftwareSerial kitabxanasını quraşdır |
'does not name a type' xətası
does not name a type kompilyatorun sətrin əvvəlində verilənlər növü (int, float, Servo, LiquidCrystal_I2C kimi) gözlədiyini, amma yazdığın sözü tanımadığını bildirir. Üç geniş yayılmış səbəbi var. Birincisi, kitabxananın #include sətrini unutmaqdır: Servo qapaq; sətri Servo.h əlavə edilmədən kompilyasiya olunsa, 'Servo' does not name a type xətası çıxır. İkincisi, növün adını səhv yazmaqdır: string əvəzinə String, Int əvəzinə int düzgündür və kompilyator çox vaxt did you mean 'String'? deyə kömək edir. Üçüncüsü və ən təəccüblüsü funksiyaların xaricində əmr yazmaqdır. Funksiyadan kənarda yalnız təyin etmək olar: int bucaq = 0; keçərlidir, amma sonrakı sətirdə tək başına bucaq = 90; yazsan, kompilyator bucaq sözünü növ hesab edir və 'bucaq' does not name a type deyir. Arduino-ya xas bir tələ də var: IDE funksiyalarının prototiplərini avtomatik olaraq ilk funksiyanın dərhal əvvəlinə əlavə edir. Öz təyin etdiyin struct növünü qaytaran funksiya yazmısansa və struct-u setup()-ın altında təyin etmisənsə, prototip struct-dan əvvəl qalır və eyni xəta çıxır. Həll struct təyinlərini faylın ən yuxarısına, ilk funksiyadan əvvələ köçürməkdir.
1#include <Servo.h> // bu satır yoksa: 'Servo' does not name a type / without it: 'Servo' does not name a type
2
3struct Olcum { // struct'ı ilk fonksiyondan önce tanımla / define structs before the first function
4 int ham;
5 float volt;
6};
7
8Servo kapak; // tür adı büyük harfle başlar / the type name starts with a capital letter
9int aci = 0; // dışarıda tanım ve ilk değer serbest / declaring with a value outside is fine
10// aci = 90; // dışarıda tek başına atama: 'aci' does not name a type / bare assignment outside: error
11
12Olcum potOku() {
13 Olcum o;
14 o.ham = analogRead(A0); // potansiyometre A0'da / potentiometer on A0
15 o.volt = o.ham * 5.0 / 1023.0; // 0-1023 değerini volta çevir / convert 0-1023 to volts
16 return o;
17}
18
19void setup() {
20 Serial.begin(9600);
21 kapak.attach(9); // servo sinyali D9 / servo signal on D9
22}
23
24void loop() {
25 Olcum o = potOku();
26 aci = map(o.ham, 0, 1023, 0, 180); // atama fonksiyonun içinde / assignment inside a function
27 kapak.write(aci);
28 Serial.println(o.volt);
29 delay(20);
30}'redefinition of' xətası: eyni şeyi iki dəfə təyin etmək
redefinition of 'void setup()' xətası eyni adda iki təyin olduğunu bildirir; dərhal altındakı note: 'void setup()' previously defined here sətri də ilk təyinin yerini göstərir. Yeni başlayanlarda bunun ən çox rast gəlinən səbəbi iki nümunə kodu tək fayla ardıcıl yapışdırmaqdır: ortaya iki setup() və iki loop() çıxır. İkinci səbəb sekmelərdir. Arduino IDE eskiz qovluğundakı bütün .ino fayllarını kompilyasiyadan əvvəl tək faylda birləşdirir. Qovluğa kopyaladığın köhnə ehtiyat nüsxə (məsələn, layihe_kohne.ino) və ya öz setup() və loop() funksiyalarını ehtiva edən ikinci sekme, sən o sekmeni heç açmasan belə, bu xətanı verir; həll o faylı qovluqdan çıxarmaqdır. Eyni dəyişəni iki dəfə təyin etmək də oxşar mesaj yaradır: redefinition of 'int led'. Bu xətanın linker-dəki qardaşı multiple definition of mesajıdır; başlıq (.h) faylında qiymət mənimsədilmiş dəyişən iki ayrı .cpp faylına daxil ediləndə çıxır. Əksi olan undefined reference to isə prototipini yazdığın, amma gövdəsini heç yazmadığın və ya adını fərqli yazdığın funksiyanı göstərir.
1// İki örneği birleştirmek: tek setup(), tek loop() / Merging two sketches: one setup(), one loop()
2const int LED_PIN = 13; // 1. örnek: Blink / sketch 1: Blink
3const int POT_PIN = A0; // 2. örnek: potansiyometre / sketch 2: potentiometer
4unsigned long oncekiZaman = 0; // millis() zamanlayıcısı / millis() timer
5bool ledDurum = false;
6
7void setup() {
8 pinMode(LED_PIN, OUTPUT); // 1. örneğin setup içeriği / setup body of sketch 1
9 Serial.begin(9600); // 2. örneğin setup içeriği / setup body of sketch 2
10}
11
12void loop() {
13 // 1. örnek: delay yerine millis ile yanıp sönme / sketch 1: blink with millis instead of delay
14 if (millis() - oncekiZaman >= 500) {
15 oncekiZaman = millis();
16 ledDurum = !ledDurum;
17 digitalWrite(LED_PIN, ledDurum);
18 }
19 // 2. örnek: potansiyometreyi oku ve yaz / sketch 2: read and print the potentiometer
20 int deger = analogRead(POT_PIN); // 0-1023 arası / between 0 and 1023
21 Serial.println(deger);
22 delay(50);
23}Birləşdirəndə bu ardıcıllığı izlə: əvvəlcə iki koddakı #include sətirlərini təkrarsız şəkildə ən yuxarıda topla, sonra qlobal dəyişənləri və sabitləri əlavə et; eyni ad hər iki kodda varsa, birini yenidən adlandır. Ardınca iki setup() funksiyasının içini tək setup()-a, iki loop()-un içini də tək loop()-a yerləşdir. Kodlardan biri uzun delay() istifadə edirsə, o biri gözləyir; bunu delay() əvəzinə millis() ilə zamanlama üsulu ilə həll edə bilərsən. Sonda iki kodun eyni pindən istifadə edib-etmədiyini yoxla: kompilyator bunu hiss etmir, amma dövrən gözlədiyin kimi işləməz.
'Sketch too big' və yaddaş çatışmazlığı xətaları
Hər uğurlu kompilyasiyanın sonunda iki sətir görürsən. Yuxarıdakı əhatə dairəsi nümunəsini Uno üçün kompilyasiya edəndə Sketch uses 2212 bytes (6%) of program storage space. Maximum is 32256 bytes. sətri proqramın flash yaddaşda nə qədər yer tutduğunu, Global variables use 190 bytes (9%) of dynamic memory sətri isə qlobal dəyişənlərin RAM-ın nə qədərini istifadə etdiyini bildirir. Proqram flash-a sığmasa, faiz 100-ü keçir, ardınca Sketch too big xəbərdarlığı və text section exceeds available space in board xətası gəlir. Qlobal dəyişənlər RAM-a sığmasa, bu dəfə Not enough memory və data section exceeds available space in board görürsən. RAM istifadəsi 75%-i keçəndə IDE Low memory available, stability problems may occur. xəbərdarlığını verə bilər: kod kompilyasiya olunur, amma işləyərkən lokal dəyişənlərə yer qalmadığı üçün plata təsadüfi donabilir və ya özü-özünə yenidən başlaya bilər. Uno-da 32 KB flash-ın 0,5 KB-nı bootloader istifadə etdiyi üçün yuxarı hədd 32256 baytdır.
| Plata | Proqram yaddaşının yuxarı həddi | RAM (dinamik yaddaş) | Qeyd |
|---|---|---|---|
| Arduino Uno R3 | 32256 bayt | 2048 bayt | 0,5 KB bootloader üçün ayrılır |
| Arduino Nano (ATmega328P) | 30720 bayt | 2048 bayt | IDE hər iki bootloader seçimində 2 KB ayırır |
| Arduino Leonardo | 28672 bayt | 2560 bayt | 4 KB bootloader; USB kodu da yer tutur |
| Arduino Mega 2560 | 253952 bayt | 8192 bayt | Uno-ya sığmayan layihələr üçün asan keçid |
| ESP32 (defolt bölmələmə) | 1310720 bayt | 327680 bayt | Huge APP seçiləndə 3145728 bayta qalxır |
| Raspberry Pi Pico (arduino-pico, 2MB no FS) | 2093056 bayt | 262144 bayt | Fayl sisteminə yer ayırsan, proqram sahəsi kiçilir |
1// RAM tasarrufu: F() ve PROGMEM / Saving RAM: F() and PROGMEM
2const char mesaj[] PROGMEM = "Bu uzun metin RAM yerine flasta durur"; // flaşta saklanır / stored in flash
3const byte notalar[] PROGMEM = {60, 62, 64, 65, 67, 69, 71, 72}; // byte: int'in yarısı / byte: half of an int
4
5void setup() {
6 Serial.begin(9600);
7 Serial.println(F("Merhaba! Bu metin de flastan okunur")); // F(): RAM harcamaz / F(): uses no RAM
8 char tampon[48]; // geçici RAM tamponu / temporary RAM buffer
9 strcpy_P(tampon, mesaj); // flaştan RAM'e kopyala / copy from flash to RAM
10 Serial.println(tampon);
11 for (byte i = 0; i < sizeof(notalar); i++) {
12 Serial.print(pgm_read_byte(¬alar[i])); // flaştan bir bayt oku / read one byte from flash
13 Serial.print(' ');
14 }
15 Serial.println();
16}
17
18void loop() {
19}- Sabit mətnləri F() içinə al: Serial.println(F("Sistem hazir")); mətni RAM-a kopyalamadan birbaşa flash-dan oxuyur. LCD və OLED ekranlara yazdırılan sabit mətnlər üçün də eyni qayda keçərlidir.
- Böyük massivləri PROGMEM-ə köçür: Nota cədvəlləri, ekran bitmap-ləri və uzun mətnlər dəyişmirsə, RAM-da durmalarına ehtiyac yoxdur. Ətraflı üsullar üçün Arduino yaddaş çatışmır yazısına bax.
- Düzgün verilənlər növünü seç: 0 ilə 255 arasındakı dəyər üçün byte (1 bayt) kifayətdir; Uno-da int 2, long və float isə 4 bayt yer tutur.
- String sinfindən az istifadə et: Daim birləşdirilən String obyektləri RAM-ı parçalayır; sabit uzunluqlu char massivləri daha proqnozlaşdırıla biləndir.
- Ekran kitabxanalarının gizli ehtiyacını bil: Adafruit SSD1306 128×64 OLED ekran üçün 1 KB-lıq buferi iş zamanı ayırır. Bu yaddaş kompilyasiya hesabatında görünmür; hesabat 70% desə belə, ekran işə düşməyə bilər.
- Daha böyük plataya keç: Uno-ya sığdıra bilmədiyin layihə Mega-da və ya ESP32-də rahat işləyir. ESP32-də Tools > Partition Scheme menyusundan Huge APP (3MB No OTA/1MB SPIFFS) seçərək proqram sahəsini 1,25 MB-dan 3 MB-a qaldıra bilərsən; bu seçimdə simsiz yeniləmə (OTA) istifadə oluna bilmir.
Yanlış plata seçimi ilə gələn xətalar
Kompilyator kodunu həmişə Tools > Board menyusunda (IDE 2-də yuxarıdakı plata seçicisində) seçilmiş platanın prosessoru üçün kompilyasiya edir. Eyni kod Mega üçün xətasız kompilyasiya olunarkən Uno seçiləndə xəta verə bilər, çünki hər platanın aparatı, pin adları və plata paketi ilə gələn kitabxanaları fərqlidir. İnternetdən tapdığın layihəni açanda əvvəlcə hansı plata üçün yazıldığına bax: ESP32 üçün yazılmış kod Uno seçiləndə, Uno üçün yazılmış və prosessorun reyestrlərinə birbaşa müraciət edən kod isə ESP32 seçiləndə kompilyasiya olunmur. Platanı siyahıda ümumiyyətlə görmürsənsə, plata paketi quraşdırılmayıb; ESP32 və Raspberry Pi Pico paketlərini Boards Manager-dən quraşdırmalısan. Addımlar üçün Arduino IDE quraşdırılması bələdçisinə baxa bilərsən.
| Xəta mesajı | Nə baş verdi? | Həll |
|---|---|---|
| 'Serial1' was not declared in this scope | Kod Mega və ya Leonardo üçün yazılıb, Uno seçilib; Uno-nun yalnız bir aparat serial portu var | Düzgün platanı seç və ya Uno-da SoftwareSerial istifadə et |
| SoftwareSerial.h: No such file or directory | ESP32 seçilib; ESP32 paketində bu kitabxana yoxdur | ESP32-nin aparat serial portlarından (Serial2) istifadə et |
| 'LED_BUILTIN' was not declared in this scope | ESP32 Dev Module kimi bəzi plata təyinlərində daxili LED sabiti yoxdur | Pin nömrəsini birbaşa yaz (bir çox DevKit platasında GPIO 2) |
| 'D5' was not declared in this scope | D0–D8 kimi adlar NodeMCU və Wemos kimi ESP8266 platalarında və bəzi başqa platalarda təyin edilib; Uno-da və ESP32 Dev Module-da yoxdur | Uno və ESP32-də GPIO nömrəsini yaz və ya düzgün platanı seç |
| 'TCCR1A' was not declared in this scope | AVR taymer reyestrlərinə birbaşa müraciət edən kod ESP32 üçün kompilyasiya olunur | ESP32-nin LEDC və taymer funksiyalarından istifadə et |
| WiFi.h: No such file or directory və ya 'WIFI_STA' was not declared in this scope | ESP32 kodu Uno üçün kompilyasiya olunur; Uno-da Wi-Fi yoxdur | Tools > Board menyusundan ESP32 Dev Module seç |
| 'ledcSetup' was not declared in this scope | ESP32 paketi 3.x versiyasındadır, kod isə 2.x üçün yazılıb | ledcAttach() və pin nömrəsi ilə ledcWrite() istifadə et |
ESP32-də kompilyasiya xətaları

ESP32 də Arduino dili ilə proqramlaşdırılır, amma kompilyatoru və plata paketi fərqli olduğu üçün Uno-da xətasız kompilyasiya olunan kod ESP32-də ilişə bilər. Ən çox rast gəlinən səbəb paket versiyasıdır: ESP32 Arduino paketinin 3.x versiyasında PWM funksiyaları dəyişdi; ledcSetup() və ledcAttachPin() silindi, yerlərinə kanal nömrəsi əvəzinə pin nömrəsi ilə işləyən ledcAttach() və ledcWrite() gəldi. İnternetdəki köhnə nümunələr buna görə 'ledcSetup' was not declared in this scope xətası verir; ya kodu yeni funksiyalara çevirirsən, ya da Boards Manager-dən 2.0.17 versiyasını quraşdırırsan. İkinci fərq kompilyator ayarlarıdır. Uno-nun paketi kodu -fpermissive seçimi ilə kompilyasiya edir və bəzi xətaları yalnız xəbərdarlığa çevirir; ESP32-də bu seçim yoxdur. Məsələn, switch daxilində fiqurlu mötərizəsiz dəyişən təyin etmək Uno-da kompilyasiya olunur, ESP32-də isə jump to case label xətası verir. Cari ESP32 paketləri həmçinin -Werror=return-type ilə kompilyasiya edir: dəyər qaytarmalı funksiyada return unudulsa, Compiler warnings ayarı None-dan fərqli səviyyədə olanda no return statement in function returning non-void xətası alırsan. 2.x versiyasında isə Compiler warnings More və ya All edildikdə xəbərdarlıqların çoxu xətaya çevrilir. Platanın əsas ayarları üçün ESP32 nədir yazısına nəzər sala bilərsən.
1// ESP32 Arduino paketi 3.x / ESP32 Arduino core 3.x
2const int LED_PIN = 2; // birçok DevKit kartında dahili LED / onboard LED on many DevKit boards
3const int FREKANS = 5000; // PWM frekansı 5 kHz / PWM frequency 5 kHz
4const int COZUNURLUK = 8; // 8 bit: 0-255 arası / 8 bits: range 0-255
5
6int parlaklik(int adim) {
7 return (adim % 32) * 8; // return unutulursa 3.x'te derleme hatası olabilir / a missing return can fail to compile on 3.x
8}
9
10void setup() {
11 Serial.begin(115200);
12 // eski 2.x kodu / old 2.x code: ledcSetup(0, FREKANS, COZUNURLUK); ledcAttachPin(LED_PIN, 0);
13 ledcAttach(LED_PIN, FREKANS, COZUNURLUK); // 3.x: kanal otomatik seçilir / channel is picked automatically
14}
15
16void loop() {
17 for (int adim = 0; adim < 32; adim++) {
18 ledcWrite(LED_PIN, parlaklik(adim)); // 3.x: pin numarasıyla yaz / write using the pin number
19 delay(30);
20 }
21 if (Serial.available()) {
22 switch (Serial.read()) {
23 case 'h': { // case içinde değişken varsa süslü parantez şart / braces needed if a case declares a variable
24 int deger = ledcRead(LED_PIN);
25 Serial.println(deger);
26 break;
27 }
28 default:
29 break;
30 }
31 }
32}Raspberry Pi Pico: Arduino IDE və MicroPython xətaları
Pico-nu Arduino IDE ilə, yəni Earle Philhower-in arduino-pico paketi ilə proqramlaşdırırsansa, kompilyator yenə GCC-dir və bu yazıdakı bütün mesajlar olduğu kimi keçərlidir. MicroPython-da isə vəziyyət fərqlidir: kodun əvvəlcədən kompilyasiya addımı yoxdur; Pico faylı açılışda bayt koduna çevirir və sətir-sətir icra edir. Buna görə xətalar Thonny-nin aşağı hissəsindəki Shell pəncərəsində Traceback (most recent call last): ilə başlayan mesajla ortaya çıxır. Bu mesajı sondan əvvələ doğru oxu: ən aşağıdakı sətir xətanın növünü və izahını, onun üstündəki line 7 kimi ifadə isə xətanın sətrini bildirir. Sintaksis xətaları (SyntaxError, IndentationError) proqram heç başlamamış bildirilir; digər xətalar isə proqram həmin sətrə çatan anda ortaya çıxır, yəni kodun bir müddət problemsiz işləyib sonra dayanması mümkündür. MicroPython quraşdırılması və ilk addımlar üçün Raspberry Pi Pico nədir yazısına baxa bilərsən.
| MicroPython xətası | Nə deməkdir? | Həll |
|---|---|---|
| SyntaxError: invalid syntax | Sintaksis pozulub: if, while və ya def sətrinin sonunda iki nöqtə yoxdur və ya mötərizə bağlanmayıb | Sətrin sonuna : əlavə et, mötərizələri say |
| IndentationError: unexpected indent | Girinti uyğunsuzdur; boşluq və tab qarışıb | Hər blokda 4 boşluq istifadə et |
| NameError: name 'led' isn't defined | Ad səhv yazılıb və ya təyin edilmədən istifadə olunub | Böyük-kiçik hərfi və təyinin yerini yoxla |
| ImportError: no module named 'ssd1306' | Sürücü faylı Pico-da yoxdur | ssd1306.py faylını Thonny ilə Pico-ya yadda saxla |
| AttributeError: 'Pin' object has no attribute 'toggel' | Obyektdə belə funksiya yoxdur | Funksiya adını düzəlt: toggle() |
| TypeError: can't convert 'int' object to str implicitly | Mətn ilə ədəd + işarəsi ilə birləşdirilib | str(eded) istifadə et və ya dəyərləri print-ə vergüllə ver |
| OSError: [Errno 5] EIO | I2C cihazı cavab vermir | Qoşulmanı, ünvanı və SDA ilə SCL pinlərini yoxla |
1from machine import Pin
2import time
3
4led = Pin("LED", Pin.OUT) # Pico ve Pico W dahili LED / onboard LED on Pico and Pico W
5sayac = 0
6
7while True: # iki nokta unutulursa SyntaxError / a missing colon gives SyntaxError
8 led.toggle() # blok içinde 4 boşluk girinti / 4-space indent inside the block
9 sayac += 1
10 print("Sayac:", sayac) # "Sayac: " + sayac yazmak TypeError verir / "Sayac: " + sayac raises TypeError
11 time.sleep(0.5)Arduino kompilyasiya xətaları və həlləri cədvəli
| Xəta mesajı | Səbəb | Həll |
|---|---|---|
| exit status 1 / Compilation error: exit status 1 | Kompilyasiya və ya yükləmə zəncirindəki bir proqram uğursuz oldu | Yuxarı sürüşdür, error: keçən ilk sətri oxu |
| 'x' was not declared in this scope | Yazı xətası, böyük-kiçik hərf, əhatə dairəsi və ya çatışmayan #include | Adı düzəlt, dəyişəni qlobal et, kitabxananı əlavə et |
| expected ';' before ... | Əvvəlki sətirdə nöqtəli vergül çatışmır | Uno-da mesajdakı sətrin bir üstünə, ESP32-də həmin sətrin sonuna bax |
| expected '}' at end of input | Bağlanmamış fiqurlu mötərizə | Auto Format (Ctrl+T) ilə mötərizələri uyğunlaşdır |
| X.h: No such file or directory | Kitabxana quraşdırılmayıb və ya fayl adı səhvdir | Library Manager-dən asılılıqları ilə birlikdə quraşdır |
| 'X' does not name a type | #include çatışmır, növ adı səhvdir və ya funksiyadan kənarda əmr var | Kitabxananı əlavə et, String və int yazılışına bax, əmri funksiyaya köçür |
| redefinition of 'void setup()' | İki setup() var və ya qovluqda artıq bir .ino faylı qalıb | Kodları birləşdir, köhnə faylı qovluqdan çıxar |
| stray '\342' in program | Kopyalanmış əyri dırnaq və ya tire, dəyişən adında Azərbaycan hərfi | Dırnaqları yenidən yaz, adlarda ingilis hərflərindən istifadə et |
| 'class X' has no member named 'y' | Funksiya adı səhvdir və ya kitabxana versiyası fərqlidir | Kitabxananın öz nümunələrinə bax, düzgün versiyanı quraşdır |
| too few arguments to function / too many arguments to function | Funksiyaya çatışmayan və ya artıq dəyər verilib | note: declared here sətrindəki təyinlə müqayisə et |
| lvalue required as left operand of assignment | Müqayisə əvəzinə mənimsətmə: if (digitalRead(2) = HIGH) | Müqayisədə == istifadə et |
| jump to case label | case daxilində fiqurlu mötərizəsiz dəyişən təyini (ESP32-də xəta) | case blokunu { } içinə al |
| undefined reference to `blink()' | Funksiyanın yalnız prototipi var, gövdəsi yoxdur | Funksiyanı yaz və ya adını düzəlt |
| Sketch too big / text section exceeds available space in board | Proqram flash-a sığmır | Kodu kiçilt, böyük plata seç, ESP32-də Partition Scheme |
| data section exceeds available space in board | Qlobal dəyişənlər RAM-a sığmır | F() makrosu, kiçik verilənlər növləri, massivləri PROGMEM-ə köçür |
| #error This library only supports boards with ... | Kitabxana seçilmiş platanın arxitekturasını dəstəkləmir | Platana uyğun kitabxana quraşdır və ya platanı dəyiş |
Xətasız kod yazmaq üçün növbəti addımlar
- Əsasları möhkəmləndir: Arduino proqramlaşdırma əsasları yazısı dəyişənləri, əhatə dairəsini, funksiyaları və dövrləri izah edir; bu yazıdakı xətaların çoxu bu mövzulardan qaynaqlanır.
- Əmrlərin düzgün yazılışını öyrən: Arduino əmrləri siyahısı hər əmrin sintaksisini və parametrlərini nümunələrlə göstərir.
- Kitabxanaları düzgün quraşdır: Arduino kitabxana əlavə etmə bələdçisi No such file or directory və Multiple libraries were found mesajlarını ətraflı izah edir.
- Kodun işləyərkən nə etdiyini gör: Kompilyasiya olunan, amma gözlədiyin kimi işləməyən kodlarda dəyişənləri Serial Monitor ilə ekrana yazdırmaq ən sürətli diaqnostika yoludur.
- Platanı qoşmadan sına: Wokwi və ya Tinkercad simulyatorlarında kodunu kompilyasiya edib dövrə ilə birlikdə işlədə bilərsən.
- Süni intellektlə yazılan kodu yoxla: Çat botlarının yaratdığı kodlar tez-tez köhnə kitabxana versiyalarına və ya başqa plataya görə yazılmış olur; süni intellekt ilə Arduino kodu yazısı bunları necə tutacağını izah edir.
Kompilyasiya xətaları ilk baxışda qorxuducu görünsə də, kompilyator əslində sənə problemin yerini və çox vaxt həllini deyir: fayl, sətir, sütun və qısa izah. İlk xətanı oxu, yalnız onu düzəlt, yenidən kompilyasiya et və bu dövrü təkrarla; bir neçə layihədən sonra xətaları saniyələr içində həll etdiyini görəcəksən. Kodun kompilyasiya olunub plataya yüklənəndən sonra BlueGrays tətbiqindəki LED, düymə, sensor və ekran layihələri ilə davam edə bilərsən: Arduino, ESP32 və Raspberry Pi Pico üçün hər layihədə dövrə sxemi və xətasız kompilyasiya olunan kod addım-addım hazırdır.
Tez-tez verilən suallar
Arduino exit status 1 xətası nədir, necə düzəldilir?
exit status 1 kompilyasiya və ya yükləmə zamanı işləyən proqramlardan birinin xəta ilə bağlandığını bildirən ümumi mesajdır və səbəbi özü demir. Çıxış panelini yuxarı sürüşdür və error: sözü keçən ilk sətri tap; fayl adı, sətir nömrəsi və izah oradadır. O xətanı düzəldib yenidən kompilyasiya edəndə exit status 1 də yox olur.
Arduino 'was not declared in this scope' xətası nə deməkdir?
Kompilyatorun istifadə etdiyin dəyişəni, funksiyanı və ya sabiti həmin nöqtədə tanımadığı mənasına gəlir. Ən çox rast gəlinən səbəblər böyük-kiçik hərf xətası (digitalwrite), başqa funksiyanın içində təyin edilmiş dəyişən və əlavə edilməmiş kitabxanadır. Yazılışı yoxlamaq və ortaq dəyişənləri bütün funksiyaların xaricində təyin etmək çox vaxt kifayət edir.
Arduino "expected ';' before" xətası necə həll olunur?
Bu xəta nöqtəli vergülün çatışdığını bildirir. Uno-nun kompilyatoru bunu yalnız sonrakı sözü oxuyanda hiss etdiyi üçün mesajdakı sətir adətən bir aşağıdadır; nöqtəli vergülü göstərilən sətrin dərhal üstündəki sətrin sonuna əlavə et. ESP32 və Pico-da isə mesaj birbaşa nöqtəli vergülün çatışdığı sətri göstərir. for dövrünün mötərizəsində nöqtəli vergül əvəzinə vergül işlətmək də eyni mesajı verir.
'does not name a type' xətası niyə çıxır?
Kompilyator sətrin əvvəlində verilənlər növü gözləyir, amma yazdığın sözü tanımır. Kitabxananın #include sətrini unutmaq (məsələn, Servo), String əvəzinə string yazmaq və funksiyaların xaricində bucaq = 90; kimi tək başına mənimsətmə yazmaq ən geniş yayılmış üç səbəbdir. Arduino-da öz struct növündən istifadə edirsənsə, onu ilk funksiyadan əvvəl təyin et.
Arduino 'Sketch too big' xətası necə aradan qaldırılır?
Bu mesaj proqramın platanın flash yaddaşına sığmadığını bildirir; Uno-da yuxarı hədd 32256 baytdır. İstifadə etmədiyin kitabxanaları və sazlama sətirlərini çıxar, böyük sabit massivləri PROGMEM-ə köçür və ya Mega, yaxud ESP32 kimi daha böyük yaddaşı olan plataya keç. ESP32-də Partition Scheme menyusundan Huge APP seçmək proqram sahəsini təxminən 3 MB-a qaldırır.
Kodum kompilyasiya olunur, amma plataya yüklənmir, niyə?
Kompilyasiya uğurlu olarsa, çıxışda proqramın neçə bayt tutduğunu göstərən Sketch uses sətrini görürsən; bundan sonra çıxan xətalar yükləmə mərhələsinə aiddir və kodla yox, naqil, drayver, port və ya plata seçimi ilə bağlıdır. avrdude ilə başlayan sətirlər Uno və Nano-da, esptool sətirləri ESP32-də yükləmə probleminə işarə edir. Bu halda Arduino kod yüklənmir bələdçisindəki addımları ardıcıl tətbiq et.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
LED yandırma
Elektronikanın ilk salamı: tək bir LED-i yandırıb söndürmək. Arduino LED-i çox qısa fasilələrlə yandırıb söndürür, işıq sürətlə qırpılır.

Düymə ilə LED yandırma (Push)
Qapı zəngi kimi: bassan işıq yanır, buraxanda sönür. Arduino düyməni daim dinləyir; düymə basılı olanda LED-i yandırır, əlini çəkdiyin anda söndürür.

HC-SR04 ilə məsafə ölçmə (Serial ekran)
Yarasalar qaranlıqda yolunu necə tapırsa, HC-SR04 sensoru da elə işləyir: eşidə bilmədiyin bir səs göndərir, əks-sədasını dinləyir və qarşısındakı cismin nə qədər uzaqda olduğunu ölçür.

DHT11 ilə temperatur və rütubət
Otağın neçə dərəcədir, hava rütubətlidir, yoxsa quru? DHT11 sensoru temperaturu və rütubəti ölçür, Arduino da bu dəyərləri iki sətirlik LCD ekrana yazır və bir neçə saniyədən bir yeniləyir.

ESP32 ilə LED yandırma
ESP32 ilə əsas GPIO çıxışından istifadəni öyrədir. LED-i rəqəmsal pindən yandırıb söndürərək yanıb-sönmə effekti əldə edirik. Arduino UNO-dakı klassik blink layihəsinin ESP32 versiyasıdır; Arduino mühitindəki əsas blink əmrləri eynidir, lakin ESP32-nin pin yerləşməsi və 3,3 V GPIO səviyyələri Arduino UNO-dan fərqlidir.

Raspberry Pi Pico daxili LED-in yanıb-sönməsi (Pico və Pico W)
Raspberry Pi Pico seriyasının açılış layihəsi! Pico-nun üzərindəki yaşıl daxili LED-i yandırıb söndürərək platanın işlədiyini təsdiqləyirik; klassik "Hello World" tipli ilk təcrübə. Xarici komponent lazım deyil, Pico və USB kabeli kifayətdir. Kod MicroPython ilə yazılıb (Raspberry Pi Fondunun rəsmi dəstəklədiyi dil).

I2C ilə LCD ekran istifadəsi
Arduino-ya öz ekranını qazandır və ilk mesajını yazdır. İki sətirlik LCD ekran yalnız bir neçə naqillə qoşulur; əvvəlcə üst sətrə salam, ardınca alt sətrə ikinci yazı gəlir, ekran təmizlənir və…

Servo mühərrikdən istifadə
Kiçik servo mühərrikin qolu ardıcıl üç vəziyyətə dönür: ən əvvələ, tam ortaya və ən sona, hər dayanacaqda iki saniyə gözləyərək.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

