Butonla LED Yakma
İlk devrene bir buton ekle: bastığında LED yansın, bıraktığında sönsün. Buton bir köprü gibidir; basınca yolu tamamlar, bırakınca açar. Açık devre ile kapalı devre arasındaki farkı parmağının ucunda hissedersin. Dört bacaklı butonun hangi bacaklarının içeriden bağlı olduğunu ve breadboard'a nasıl oturduğunu da öğrenirsin.

Video
Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları
- 1
S1 butonunu orta oluğun üstüne yerleştir: sol bacakları 6. sıraya, sağ bacakları 8. sıraya gelsin. İki bacak oluğun üst yarısında, iki bacak alt yarısında kalır. Butonu tam oturana kadar bastır.
- 2
Bir jumper ile üst + hattını 6. sıranın üst yarısına bağla. Burası butonun sol üst bacağının sırasıdır.
- 3
R1'in (470 Ω; sarı, mor, kahverengi) bir bacağını 8. sıranın alt yarısına, yani butonun sağ alt bacağının sırasına tak.
- 4
R1'in diğer bacağını alt yarıda 13. sıraya tak.
- 5
LED1'in uzun bacağını alt yarıda 13. sıraya, R1'in bacağıyla aynı sıraya tak.
- 6
LED1'in kısa bacağını hemen yanındaki 14. sıraya tak.
- 7
Bir jumper ile 14. sıranın alt yarısını alt GND (−) hattına bağla.
- 8
Bir jumper ile üst GND hattını alt GND hattına bağla (breadboard'un sağ ucunda, 29. sıranın hizasında). Pil üst hatlara takılacağı için alt hat bu köprüyle GND olur.
- 9
Pil başlığının kırmızı kablosunu üst + hattına, siyah kablosunu üst GND (−) hattına tak. Bağlantıları şemayla bir kez karşılaştır, sonra pili başlığa geçir.
İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.
Test Adımları
- 1
Pili tak ve butona dokunma: LED1 sönük kalmalı.
- 2
S1'e bas ve basılı tut: LED1 yanar ve parmağını çekene kadar yanık kalır.
- 3
Butonu bırak: LED1 hemen söner.
- 4
Butona art arda hızlıca bas: LED her basışa gecikmeden yanıt vermeli.
Nasıl Çalışır
Buton + hattı ile direnç arasındaki yolu açıp kapatır. Basılıyken LED yaklaşık 15 mA ile yanar, bırakınca akım kesilir ve LED söner.
Buton bir köprüdür
Butonun içinde birbirine değmeyen iki metal uç ve üstlerinde yaylı bir kapak vardır. Bastığında kapak iki ucu birleştirir, bıraktığında yay kapağı geri iter. Yani buton, parmağınla açıp kapattığın küçük bir köprüdür.
Açık devre
Butona basılı değilken + hattından gelen yol butonda biter. Akım akacak kesintisiz bir yol olmadığı için R1'den ve LED1'den hiç akım geçmez. Bu duruma açık devre denir; pil de harcanmaz.
Kapalı devre
Butona bastığında yol tamamlanır: + hattı, S1, R1, LED1 ve GND. Akım ilk devredeki gibi (9 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 15 mA olur. Buton iyi bir iletken olduğu için üzerinde gerilim düşmez, parlaklık değişmez.
Çapraz bacaklar
Butonun aynı sıradaki üst ve alt bacağı içeriden bağlıdır. Sol üst ve sağ alt bacağı kullanırsan buton hangi yönde takılmış olursa olsun doğru çalışır. Bu yüzden + jumper'ı 6. sıranın üstüne, R1 8. sıranın altına takılır.
Doğruluk Tablosu
| S1 | Devre | LED1 |
|---|---|---|
| Bırakılmış | Açık | Sönük |
| Basılı | Kapalı | Yanık |
Buton yalnızca basılı tutulduğu sürece yolu tamamlar.
Formüller
LED akımı (S1 basılı)
I = (Vpil − VLED) / R1
Örnek: (9 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 15 mA
LED akımı (S1 bırakılmış)
I = 0
Örnek: Yol açık olduğu için akım akmaz; pil harcanmaz
Sık Yapılan Hatalar
Butona basınca LED yanmıyor.
Üst ve alt GND hatlarını birleştiren köprü jumper'ı eksik ya da LED ters takılmış.
LED butona basmadan yanıyor.
+ jumper'ı ile R1 aynı numaralı sıraya takılmış. Jumper 6. sıranın üstünde, R1 8. sıranın altında olmalı.
LED hiç tepki vermiyor, bağlantılar doğru.
Buton tam oturmamış. Oluğun üstüne dik yerleştirip sonuna kadar bastır.
Sıkça Sorulanlar
Butonun neden dört bacağı var?
İçinde aslında yalnızca iki uç vardır; her uç gövdenin iki yanından birer bacak olarak çıkar. Dört bacak butonun karta sağlam oturmasını sağlar. Breadboard'da oluğun iki yanında aynı sıraya düşen bacaklar birbirine bağlıdır; butona basınca iki sıra birleşir.
Butonu LED'den sonra, GND tarafına koysam olur mu?
Olur. Buton, direnç ve LED seri bağlıdır; seri devrede sıranın önemi yoktur. Yolun neresinde olursa olsun buton açıkken akım akamaz, kapalıyken aynı 15 mA akar. Değişmeyen tek kural LED'in yönüdür: anot her zaman + tarafına bakmalı.
Butonu bırakınca LED'in sürekli yanık kalmasını nasıl sağlarım?
Push buton anlık çalışır; içindeki yay parmağını çeker çekmez teması açar. Sürekli yanık kalması için ya konumunu koruyan sürgülü bir anahtar ya da durumu hatırlayan bir bellek devresi gerekir. Serinin ilerleyen devrelerinde ikisini de kuracaksın.
Butona basılı değilken devre pil harcar mı?
Hayır. Buton açıkken yol kesiktir ve hiç akım akmaz, bu yüzden pil boşalmaz. Akım yalnızca butona bastığın sürece akar. Bu devre pil takılı hâlde günlerce bekleyebilir; yine de işin bitince pili başlıktan çıkarmak iyi bir alışkanlıktır.
