LED ve Direnç: İlk Devren
Elektroniğe buradan başlanır: bir 9 V pil, bir direnç ve bir LED ile ilk devreni kur. Kod yok, kart yok. LED'in neden tek yönde yandığını, direncin neden şart olduğunu ve 470 Ω değerinin nasıl hesaplandığını kendi breadboard'unda görürsün. Sonraki bütün devrelerde kullanacağın akım sınırlama hesabını burada öğrenirsin.

Video
Devre Şeması

Breadboard Yerleşimi

Kurulum Adımları
- 1
Breadboard'u önüne al. Uzun kenarlardaki + ve − işaretli hatlar boydan boya birbirine bağlıdır. Ortadaki numaralı sıralarda ise oluğun aynı tarafında kalan beş delik birbirine bağlıdır.
- 2
LED1'in bacaklarına bak: uzun bacak anot (+), kısa bacak katottur (−). Gövdenin düz kesilmiş kenarı da katot tarafını gösterir.
- 3
R1'i (470 Ω; renkleri sarı, mor, kahverengi) hazırla ve iki bacağını aşağı doğru bük. Direncin yönü yoktur, iki türlü de takılabilir.
- 4
R1'in bir bacağını üst + hattına, diğer bacağını oluğun üstündeki 8. sıraya tak.
- 5
LED1'in uzun bacağını 8. sıraya, yani R1'in bacağıyla aynı sıraya tak.
- 6
LED1'in kısa bacağını hemen yanındaki 9. sıraya tak. İki bacak aynı sıraya girmemeli.
- 7
Bir jumper ile 9. sırayı üst GND (−) hattına bağla.
- 8
Pil başlığının kırmızı kablosunu üst + hattına, siyah kablosunu üst GND (−) hattına tak. Bağlantıları şemayla bir kez karşılaştır, sonra pili başlığa geçir.
İpucu: bağlantıları kurarken pili ya da güç kaynağını takma.
Test Adımları
- 1
Pili başlığa geçirdiğin anda LED1 yanmalı ve titremeden sabit yanık kalmalı.
- 2
Jumper'ın GND hattındaki ucunu çıkar: devre açılır ve LED söner. Geri taktığında yeniden yanar.
- 3
Yarım dakika sonra R1'e ve LED'e parmağınla dokun: ikisi de ısınmamış olmalı.
Nasıl Çalışır
9 V pil, 470 Ω direnç üzerinden kırmızı LED'i yaklaşık 15 mA ile yakar. Direnç akımı sınırlar, LED yalnızca doğru yönde takılınca yanar.
Kapalı devre
Akım ancak pilin artı ucundan çıkıp eksi ucuna dönebileceği kesintisiz bir yol bulursa akar. Bu devrede yol şöyledir: + hattı, R1, LED1, jumper ve GND hattı. Yolun herhangi bir yerini açarsan akım kesilir ve LED söner.
LED tek yönde iletir
LED bir diyottur: akımı yalnızca anottan katoda doğru geçirir. Kırmızı bir LED yanarken üzerinde yaklaşık 2 V kalır. Ters takılırsa akım geçmez ve LED yanmaz.
Direnç akımı sınırlar
Pil 9 V verir, LED bunun 2 V'unu kullanır. Geriye kalan 7 V dirençte düşer. Ohm kanununa göre 470 Ω üzerinde 7 V varken akım yaklaşık 15 mA olur. Direnç ne kadar büyükse akım o kadar küçük, LED o kadar kısıktır.
Breadboard'un içi
Deliklerin altında metal şeritler vardır. Aynı şeride takılan bacaklar lehim yapılmış gibi birbirine bağlanır. R1 ile LED1'in uzun bacağı 8. sıranın şeridini paylaştığı için aralarına kablo gerekmez.
Formüller
Direnç hesabı
R = (Vpil − VLED) / I
Örnek: (9 V − 2 V) / 0,015 A ≈ 467 Ω; en yakın standart değer 470 Ω
LED akımı
I = (Vpil − VLED) / R1
Örnek: (9 V − 2 V) / 470 Ω ≈ 15 mA
Dirençte harcanan güç
P = I × I × R1
Örnek: 0,015 A × 0,015 A × 470 Ω ≈ 0,1 W; 1/4 W'lık direnç rahatça yeter
Sık Yapılan Hatalar
LED yanmıyor.
LED ters takılmış. Uzun bacak R1 ile aynı sırada, kısa bacak GND'ye giden sırada olmalı.
LED yanmıyor, yönü de doğru.
LED'in iki bacağı aynı beşli sıraya takılmış. Bacaklar yan yana iki ayrı sırada durmalı.
LED çok sönük.
470 Ω yerine 4,7 kΩ ya da 47 kΩ takılmış. Renk halkalarını yeniden oku: sarı, mor, kahverengi.
LED bir an parlayıp söndü.
LED dirençsiz bağlanmış ve yanmış. R1'in bir bacağı + hattında, diğeri LED'in sırasında olmalı.
Sıkça Sorulanlar
LED'i dirençsiz bağlarsam ne olur?
LED kendi akımını sınırlayamaz. Üzerindeki gerilim 2 V'u biraz geçtiği anda akım çok hızlı artar. 9 V pile doğrudan bağlanan bir LED kısa bir an çok parlak yanar, sonra bozulur. Direnç, pilin geri kalan 7 V'unu üzerine alır ve akımı güvenli bir değerde tutar.
Direnci LED'in önüne mi, arkasına mı takmalıyım?
Fark etmez. Direnç ile LED seri bağlıdır ve seri bağlı parçaların hepsinden aynı akım geçer. Direnci + hattı ile LED arasına da, LED ile GND arasına da koysan akım yine 15 mA olur. Önemli olan ikisinin aynı yol üzerinde arka arkaya durmasıdır.
Neden 470 Ω? Daha küçük bir direnç kullanamaz mıyım?
5 mm bir LED'in sürekli taşıyabildiği akım çoğunlukla 20 mA'dir. 9 V pilde 470 Ω yaklaşık 15 mA verir; bu hem parlak hem güvenlidir. 220 Ω takarsan akım 32 mA'e çıkar, LED'in ömrü kısalır. 1 kΩ ile 7 mA akar; LED biraz kısılır ama pil daha uzun dayanır.
9 V pil bu devreyi ne kadar süre çalıştırır?
Alkalin bir 9 V pilin kapasitesi kabaca 500 mAh'tir. Devre 15 mA çektiği için pil yaklaşık 30 saat dayanır. Süre uzadıkça pilin gerilimi düşer ve LED yavaş yavaş kısılır. Devreyi kullanmadığın zaman pili başlıktan çıkarman yeterli.
