7805 gərginlik stabilizatoru: qoşulma, kondensator və istilik hesabı
7805 gərginlik stabilizatoru necə qoşulur? Pinlər, 0,33 µF və 0,1 µF kondensator, dropout, istilik hesabı və radiator, 78xx seriyası, AMS1117-3.3 və buck fərqi.
7805 gərginlik stabilizatoru girişinə verdiyin 7–35 V arasındakı yüksək və ya dalğalı gərginliyi sabit 5 V-a endirən, üç ayaqlı və çox ucuz mikrosxemdir. 12 V adapterdən, avtomobil akkumulyatorundan və ya batareya paketindən Arduino, sensorlar və rele platalar üçün təmiz 5 V almağın ən asan yoludur: yanına iki kiçik kondensator qoyman kifayətdir. Lakin 7805 artıq gərginliyi istiliyə çevirərək işləyir; buna görə düzgün qoşulmanı, giriş gərginliyi hüdudlarını və nə qədər qızacağını bilmək dövrənin təhlükəsiz işləməsinin açarıdır.
Bu bələdçidə gərginlik stabilizatorunun nə olduğunu, 7805-in pinlərini və 0,33 µF / 0,1 µF kondensatorlarla qoşulmasını, dropout gərginliyini, P = (Vin − Vout) · I düsturu ilə istilik hesabını və radiator seçimini addım-addım öyrənəcəksən. Sonra 78xx ailəsini, 3,3 V modullar üçün AMS1117-3.3 LDO-nu, xətti və açarlanan (buck) stabilizator fərqini, Arduino-nun öz stabilizatorunu və Vin hüdudunu nəzərdən keçirib stabilizatoru Arduino, ESP32 və Raspberry Pi Pico ilə ölçən kodlara keçəcəyik.

Gərginlik stabilizatoru nədir, necə işləyir?
Gərginlik stabilizatoru girişindəki gərginlik və ya çəkilən cərəyan dəyişsə belə çıxışında sabit gərginlik saxlayan dövrədir. 7805 bir xətti stabilizatordur: içində giriş ilə çıxış arasında ardıcıl qoşulmuş güc tranzistoru, temperaturla dəyişməyən daxili etalon gərginlik və çıxışı bu etalonla daim müqayisə edən xəta gücləndiricisi var. Çıxış 5 V-dan aşağı düşsə tranzistor bir az da çox keçirir, yuxarı çıxsa qısılır. Qısası, tranzistor özünü tənzimləyən rezistor kimi davranır və giriş ilə çıxış arasındakı artıq gərginliyi üzərində saxlayır. Bu artıqlıq cərəyanla vurulanda istiliyə çevrilir; 7805-in həm sadəliyinin, həm də qızmasının səbəbi budur.
78 ailəsinin son iki rəqəmi çıxış gərginliyini bildirir: 7805 5 V, 7812 12 V verir. Əvvəlindəki hərflər yalnız istehsalçını göstərir; LM7805, L7805CV, MC7805 və KA7805 eyni işi görür. Mikrosxemin içində cərəyan məhdudlaşdırma, həddindən artıq qızanda özünü söndürmə (termal qoruma) və təhlükəsiz iş sahəsi qorunması var. Buna görə çıxış qısa qapansa belə asanlıqla xarab olmur, yalnız cərəyanı məhdudlaşdırır və ya soyuyana qədər söndürür.
| Xüsusiyyət | Dəyər |
|---|---|
| Çıxış gərginliyi | 5 V (±4%: 4,8–5,2 V) |
| Giriş gərginliyi | 7–25 V tövsiyə olunur, mütləq hədd 35 V |
| Dropout (ən kiçik fərq) | Tipik 2 V (1 A yükdə) |
| Çıxış cərəyanı | 1 A, yaxşı soyutma ilə 1,5 A-dək |
| Qısa qapanma cərəyanı | Təxminən 2 A (daxili məhdudlaşdırma) |
| Boş iş cərəyanı (Iq) | Tipik 3–5 mA, ən çox 8 mA |
| İstilik müqaviməti (TO-220) | Çipdən gövdəyə 4–5 °C/W, radiatorsuz havaya 50–65 °C/W |
| Termal qoruma | Çip təxminən 150 °C-də özünü söndürür |
| Korpuslar | TO-220 (1 A), D2PAK, DPAK; kiçik qardaşı 78L05 TO-92 (100 mA) |
7805 pinləri və qoşulma sxemi
7805-i yazılı üzü sənə baxacaq və ayaqları aşağıda olacaq şəkildə tutanda soldan sağa pinlər 1: Giriş (IN), 2: GND və 3: Çıxış (OUT) şəklindədir. Arxadakı deşikli metal arxa hissə də GND-yə qoşulub; buna görə 7805-i dövrənin GND-sinə qoşulu radiatora və ya metal qutuya izolyator işlətmədən vidalaya bilərsən. Stabilizatorun giriş tərəfindəki GND ilə çıxış tərəfindəki GND eyni nöqtədir: mənbə, stabilizator və qidalandırdığın plata ortaq GND-də birləşməlidir. Aşağıdakı cədvəl 7805 çıxışının hansı plataya haradan qoşulacağını göstərir.
| 7805 pini | Nəyə qoşulur? | Arduino Uno | ESP32 DevKit | Raspberry Pi Pico |
|---|---|---|---|---|
| 1 – Giriş (IN) | 7–25 V mənbənin müsbət qütbü + 0,33 µF | Qoşulmur | Qoşulmur | Qoşulmur |
| 2 – GND | Mənbənin mənfi qütbü və kondensatorların ortaq ucu | GND | GND | GND (məs. pin 38) |
| 3 – Çıxış (OUT) | 5 V xətti + 0,1 µF | 5V pini | 5V (VIN) pini | VSYS (pin 39), Schottky diodu ilə |
Kondensatorlar: niyə 0,33 µF və 0,1 µF?
İstehsalçı məlumat vərəqlərindəki standart dövrədə girişdə 0,33 µF, çıxışda 0,1 µF kondensator olur (bəzi istehsalçılar girişdə 0,22 µF yazır). Giriş kondensatoru stabilizator qida mənbəyinin filtr kondensatorundan uzaqdırsa naqillərin induktivliyinin yarada biləcəyi rəqsin qarşısını alır. Çıxış kondensatoru sabitlik üçün şərt olmasa da qəfil yük dəyişikliklərində gərginliyin daha az oynamasını təmin edir. İkisi də keramik olmalı və ayaqlara mümkün qədər yaxın taxılmalıdır. Keramik kondensatorun üzərində 0,33 µF üçün 334, 0,1 µF üçün 104 yazılır; digər kodları açmaq üçün kondensator kodu hesablayıcısından istifadə edə bilərsən.
Praktikada bu iki kiçik kondensatorun hər birinə bir elektrolit əlavə etmək yaxşı vərdişdir: girişdə 10–100 µF mənbədən gələn dalğalanmanı hamarlayır, çıxışda 10–47 µF servo, rele və ya Wi-Fi modulu kimi qəfil cərəyan çəkən yüklərdə gərginlik çökməsini azaldır. Çıxışa 10 µF-dan böyük kondensator qoyanda girişin qısa qapanma ehtimalına qarşı çıxışdan girişə tərs istiqamətdə bir 1N4001 diodu qoş; giriş qəfil sıfıra düşsə böyük kondensator stabilizatorun içindən yox, bu diod üzərindən boşalır. Girişə ardıcıl taxılan ikinci 1N4001 isə mənbəni tərs qoşmağa qarşı qoruyur, lakin təxminən 0,7 V düşmə əlavə edir. Növləri və istiqamətləri üçün kondensator nədir və diod nədir yazılarına baxa bilərsən.
Addım-addım: breadboard üzərində 7805 ilə 5 V qida
- 7805-i breadboard-a üç ayağı ayrı sütunlara düşəcək və yazılı üzü sənə baxacaq şəkildə tax.
- Mənbənin müsbət qütbünü (məs. 9 V adapter) 1 nömrəli giriş ayağına, mənfi qütbünü 2 nömrəli GND ayağına qoş. İstəsən müsbət xəttə tərs polyarlığa qarşı ardıcıl bir 1N4001 əlavə et.
- Giriş ilə GND arasına 0,33 µF (334) keramik kondensatoru ayaqlara ən yaxın deşiklərə tax.
- Çıxış (3) ilə GND arasına 0,1 µF (104) keramik kondensatoru və istəyə bağlı 10–47 µF elektroliti tax; elektrolitin uzun ayağı müsbətə gəlir.
- Yükü qoşmazdan əvvəl çıxışı multimetrlə ölç: 4,8–5,2 V arası görməlisən.
- Çıxışı Arduino-nun 5V pininə, GND-ni Arduino-nun GND-sinə qoş. Kod yükləyəndə USB-ni və xarici qidanı eyni anda istifadə etməkdən çəkin.
- Bir neçə dəqiqə işlətdikdən sonra stabilizatorun temperaturunu yoxla; çox qızırsa aşağıdakı istilik hesabına görə radiator əlavə et və ya giriş gərginliyini azalt.
Dropout gərginliyi: girişə ən azı neçə volt verməlisən?
Xətti stabilizatorun çıxışı sabit saxlaya bilməsi üçün giriş çıxışdan müəyyən qədər yüksək olmalıdır; bu ən kiçik fərqə dropout gərginliyi deyilir. 7805-də tipik dropout 1 A yükdə 2 V-dur, yəni 5 V çıxış üçün girişdə ən azı 7 V olmalıdır; məlumat vərəqlərindəki ölçmələr də 7–7,5 V-dan başlayır. Fərq bunun altına enərsə stabilizator artıq tənzimləyə bilmir və çıxış girişi təxminən 2 V geridən izləyir: 6 V girişdə çıxış 4 V civarına düşür, Arduino resetlənir və ya analoq ölçmələr sürüşür.
Əhəmiyyətli olan orta dəyər deyil, girişin ən aşağı anıdır. Transformator, körpü diodu və filtr kondensatorundan ibarət klassik qidada gərginlik hər yarım periodda dalğalanır; bu dalğalanma təxminən ΔV = I / (100 · C) düsturu ilə tapılır (50 Hz şəbəkə, tam dalğa düzləndirmə). 500 mA yük və 2200 µF kondensatorla ΔV ≈ 2,3 V olur. 9 V-luq AC transformator düzləndiriləndə pik təxminən 11,3 V-dur və dalğalanmanın dibi 9 V civarında qalır; 7 V-dan yuxarı olduğu üçün kifayətdir. Eyni məntiqlə 9 V batareya yük altında sürətlə 7 V-un altına enir; buna görə 7805-i 9 V batareya ilə qidalandırmaq qısa ömürlüdür. Batareya seçimləri üçün Arduino-nu batareya ilə işlətmə bələdçisinə baxa bilərsən.
İstilik hesabı: P = (Vin − Vout) · I
7805-in girişdən çəkdiyi cərəyan çıxışdan verdiyi cərəyanla demək olar ki, eynidir; fərq yalnız bir neçə milliamperlik boş iş cərəyanıdır. Buna görə stabilizatorda istiliyə çevrilən güc P = (Vin − Vout) · I düsturu ilə hesablanır, səmərəlilik isə təxminən Vout / Vin-dir. Nümunə: 12 V adapterdən 500 mA çəkən dövrəni qidalandırsan P = (12 − 5) × 0,5 = 3,5 W istilik yaranır. Yükə gedən 2,5 W qarşılığında 3,5 W boşa gedir və səmərəlilik yalnız 42%-dir. Eyni dövrəni 7,5 V-luq mənbədən qidalandırsan itki 1,25 W-a enir. Yəni lazım olandan yüksək giriş gərginliyi stabilizatora əlavə istilik yükləməkdən başqa heç nəyə yaramır. Cərəyan, gərginlik və güc əlaqəsini təzələmək istəsən Om qanunu yazısına bax.
| Giriş (Vin) | 100 mA | 300 mA | 500 mA | 1 A |
|---|---|---|---|---|
| 7 V | 0,2 W | 0,6 W | 1,0 W | 2,0 W |
| 9 V | 0,4 W | 1,2 W | 2,0 W | 4,0 W |
| 12 V | 0,7 W | 2,1 W | 3,5 W | 7,0 W |
| 24 V | 1,9 W | 5,7 W | 9,5 W | 19 W |
Radiator (heatsink) seçimi
Çipin temperaturu Tj = Tambient + P · θ ilə tapılır; θ (teta) istilik müqavimətidir və vahidi °C/W-dır. Radiatorsuz TO-220 korpusun çipdən havaya istilik müqaviməti 50–65 °C/W-dır: 1 W itki çipi ətraf mühitdən 50–65 °C yuxarı qaldırır. Təhlükəsiz dizaynda çip temperaturu 125 °C-nin altında qalmalıdır; bu da 25 °C-lik otaqda radiatorsuz ən çox 1,5 W civarı deməkdir. Qutunun içi 50–60 °C-yə qızırsa hədd 1 W-a enir. Yuxarıdakı cədvəldə 1 W-ı aşan hər hal üçün radiator düşünməlisən.
Daha çox güc üçün radiatorun istilik müqavimətini hesabla: θtotal = θJC + θCS + θSA. 7805-də çipdən gövdəyə θJC təxminən 5 °C/W, termal pasta ilə gövdədən radiatora θCS təxminən 0,5–1 °C/W-dır. 3,5 W-lıq nümunədə 40 °C-lik qutuda çipi 110 °C-də saxlamaq üçün θtotal ≤ (110 − 40) / 3,5 = 20 °C/W olmalıdır; buradan radiatorun özü üçün θSA ≤ 20 − 5 − 1 = 14 °C/W tapılır. Kiçik klipsli TO-220 radiatorlar adətən 20–30 °C/W olduğu üçün çatmır; qanadlı, orta ölçülü alüminium radiator lazımdır. Radiator istehsalçıları bu dəyəri kataloqlarında °C/W kimi verir.
- Termal pasta işlət: Gövdə ilə radiator arasındakı nazik hava boşluğu istilik ötürülməsini ciddi şəkildə azaldır; nazik bir qat pasta kifayətdir.
- Arxa hissə GND-dir: 78xx-də metal arxa hissə GND-yə qoşulu olduğu üçün radiatoru izolyasiya etmək lazım deyil və bir neçə 78xx eyni radiatoru paylaşa bilər. 79xx-də isə arxa hissə girişə qoşuludur; mika şayba və plastik bucinqlə izolyasiya olunmalıdır.
- Termal qoruma ilə kifayətlənmə: Həddindən artıq qızan 7805 özünü söndürür, soyuyanda yenidən açılır. Çıxış bir neçə saniyədən bir kəsilir və Arduino fasiləsiz resetlənir; bu normal iş deyil, son çarə qorumadır.
- İstiliyi bölmək: Ən təsirli həll girişi aşağı salmaqdır. 24 V-dan 5 V alacaqsansa əvvəlcə buck çeviricilə 7–8 V-a en, son mərhələdə 7805 işlət.
78xx seriyası: 7805, 7809, 7812 və digərləri
| Model | Çıxış | Ən aşağı giriş | Ən yuxarı giriş | Tipik istifadə |
|---|---|---|---|---|
| 7805 | 5 V | 7 V | 35 V | Arduino, sensorlar, rele platalar |
| 7808 | 8 V | 10,5 V | 35 V | Arduino Vin girişi üçün aralıq qida |
| 7809 | 9 V | 11,5 V | 35 V | 9 V-luq dövrələr, Arduino Vin |
| 7812 | 12 V | 14,5 V | 35 V | 12 V fan və releler (aşağı cərəyan) |
| 7815 | 15 V | 17,5 V | 35 V | Op-amp dövrələri |
| 7824 | 24 V | 27 V | 40 V | 24 V sənaye sensorları |
| 78L05 | 5 V, 100 mA | 7 V | 30 V | TO-92 korpus, aşağı cərəyanlı dövrələr |
| 7905 | −5 V | −7 V | −35 V | Mənfi qida (pin sırası fərqlidir) |
Tənzimlənən gərginlik lazımdırsa ailənin əmisi oğlu LM317-dən istifadə edə bilərsən: iki rezistorla 1,25–37 V arası istədiyin çıxışı verir və çıxış Vout = 1,25 × (1 + R2 / R1) düsturu ilə tapılır (R1 adətən 240 Ω). İstilik və dropout qaydaları 7805 ilə eynidir. 500 mA-lik 78M05 isə səthə montaj platalarda tez-tez görülən orta güclü versiyadır. Hansı modeli seçsən seç, ən aşağı giriş gərginliyinin çıxışdan təxminən 2–3 V yüksək olması qaydası dəyişmir.
AMS1117-3.3 LDO: 3,3 V modullar üçün
ESP32, Raspberry Pi Pico, nRF24L01 və bir çox sensor 3,3 V ilə işləyir. 7805 ilə 3,3 V ala bilməzsən; bunun üçün ən geniş yayılmış seçim AMS1117-3.3-dür. AMS1117 bir LDO (low dropout, aşağı düşməli) stabilizatordur: 800 mA-də dropout-u tipik 1,1 V, ən çoxu 1,3 V-dur, yəni 5 V-dan rahatlıqla 3,3 V yaradır. 1 A-ə qədər cərəyan verə bilər, girişi ən çox 15 V-dur və boş işdə təxminən 5 mA çəkir. Əksər ESP32 inkişaf platasında 5 V-u 3,3 V-a endirən stabilizator da budur.

AMS1117-nin SOT-223 korpusunda pin sırası 7805-dən fərqlidir: 1: GND/ADJ, 2: Çıxış, 3: Giriş və böyük arxa hissə çıxışa qoşuludur. Məlumat vərəqi sabitlik üçün çıxışa 22 µF tantal kondensator tövsiyə edir; hazır modullarda 10 µF kondensatorlar taxılı gəlir və normal yüklərdə problemsiz işləyir, amma öz dövrəni qurursansa çıxışa 22 µF qoy. İstilik baxımından daha həssasdır: SOT-223 korpusun istilik müqaviməti platadakı mis sahəyə görə 46–90 °C/W arasındadır və istehsalçı təxminən 1,2 W-dan sonrasına zəmanət vermir. 5 V-dan 3,3 V-a 300 mA üçün P = 1,7 × 0,3 = 0,51 W-dır və problem olmur; amma 12 V-dan 3,3 V-a eyni cərəyan 2,6 W deməkdir və modul qısa müddətdə termal qorumaya düşür.
| Stabilizator | Çıxış | Dropout | Maks. giriş | Maks. cərəyan | Boş iş cərəyanı |
|---|---|---|---|---|---|
| 7805 (TO-220) | 5 V | ~2 V | 35 V | 1–1,5 A | 3–8 mA |
| AMS1117-3.3 (SOT-223) | 3,3 V | 1,1–1,3 V | 15 V | 1 A | ~5 mA |
| AMS1117-5.0 (SOT-223) | 5 V | 1,1–1,3 V | 15 V | 1 A | ~5 mA |
| MCP1700-3302 (TO-92 / SOT-23) | 3,3 V | ~0,18 V (250 mA) | 6 V | 250 mA | 1,6 µA |
Batareya ilə aylarla işləyəcək layihədə boş iş cərəyanı dropout qədər vacibdir: AMS1117 heç nəyi qidalandırmayanda belə təxminən 5 mA çəkir və bu, dərin yuxuda olan ESP32-nin istehlakının yüzlərlə qatıdır. Tək elementli Li-ion batareyadan (3,0–4,2 V) 3,3 V yaratmaq üçün də AMS1117-nin 1,1 V-luq düşməsi çoxdur: tam dolu 4,2 V-luq elementdə belə çıxış 3,1 V civarında qalır və batareya boşaldıqca düşür. Belə layihələrdə MCP1700 kimi mikroamper səviyyəsində boş iş cərəyanı çəkən və dropout-u 0,2 V-un altında olan LDO-lar üstün tutulur.
Xətti, yoxsa açarlanan (buck)?
Açarlanan buck (gərginlik endirici) stabilizator artıq gərginliyi istiliyə çevirmək əvəzinə girişi saniyədə on minlərlə dəfə açıb bağlayır və enerjini induktiv sarğıda (bobin) və kondensatorda saxlayaraq çıxışa ötürür. Beləliklə səmərəlilik 80–95%-ə çatır və girişdən çəkilən cərəyan çıxış cərəyanından az olur. Məsələn, LM2596 əsaslı modullar 4,5–40 V girişdən 3 A-ə qədər tənzimlənən çıxış verir və 150 kHz-də açarlanır. Əvəzində çıxışda onlarla millivoltluq açarlanma dalğalanması (ripple), elektromaqnit küyü və daha çox hissə olur. Modulun ayarı və qoşulması LM2596 gərginlik endirici yazısındadır.
| 12 V → 5 V, 1 A yük | 7805 (xətti) | LM2596 (buck, ~85% səmərəlilik) |
|---|---|---|
| Girişdən çəkilən cərəyan | ≈ 1 A | ≈ 0,49 A |
| İstiliyə gedən güc | 7 W | ≈ 0,9 W |
| Səmərəlilik | 42% | ~85% |
| Radiator | Böyük radiator şərtdir | Adətən lazım olmur |
| Çıxış küyü | Çox aşağı | Onlarla mV dalğalanma |
| Hissə sayı | 1 mikrosxem + 2 kondensator | Hazır modul və ya bobin, diod və kondensatorlar |

Praktik qayda belədir: giriş ilə çıxış arasındakı fərq kiçikdirsə (2–4 V) və cərəyan bir neçə yüz milliamperi keçmirsə 7805 və ya LDO sadə, səssiz və ucuzdur. Fərq böyükdürsə, cərəyan 500 mA-i keçirsə və ya batareya ilə işləyirsənsə buck çevirici seç. Analoq ölçmə, səs və ya həssas sensor qidalandırdığın hallarda ikisini birləşdirmək də yaygındır: əvvəlcə buck ilə 7–8 V-a en, sonra 7805 ilə küyü aşağı 5 V al. Beləliklə həm səmərəlilik, həm təmiz qida qazanırsan.
Arduino-nun öz stabilizatoru və Vin hüdudu
Arduino Uno R3-ün DC jakından və ya Vin pinindən verdiyin gərginlik platadakı 1117 ailəsindən bir 5 V LDO stabilizatordan keçir (orijinal platada NCP1117, klonlarda çox vaxt AMS1117); jakın arxasında da tərs qoşmağa qarşı 4007 tipli diod var. Arduino-nun tövsiyə etdiyi aralıq 7–12 V, platanın hüdudu isə 6–20 V-dur. Aşağı hədd dropout-dandır: diod və stabilizator birlikdə təxminən 2 V yeyir, 7 V-un altında 5V xətti düşür. Yuxarı hədd isə istiliyə görədir: SOT-223 korpuslu kiçik stabilizator Vin 12 V olanda 200 mA çəkiləndə (12 − 5) × 0,2 = 1,4 W istilik yaradır və toxunulmayacaq qədər qızır. 20 V-da eyni yük 3 W deməkdir.
| Plata | Platadakı stabilizator | Tövsiyə olunan giriş | Hədd |
|---|---|---|---|
| Arduino Uno R3 / Mega | 5 V LDO (1117 ailəsi) | 7–12 V (jak və ya Vin) | 6–20 V |
| Arduino Nano | 5 V LDO (klonlarda çox vaxt AMS1117) | 7–12 V (Vin) | 6–20 V |
| Arduino Uno R4 | Açarlanan (buck) çevirici | 6–24 V (jak və ya Vin) | 24 V |
| ESP32 DevKit | 3,3 V LDO (çox vaxt AMS1117) | 5 V (USB və ya 5V pini) | İstiliyə görə 6 V-u aşma |
| Raspberry Pi Pico | Buck-boost (açarlanan) | VSYS: 1,8–5,5 V | 5,5 V |
Platanın 5V pinindən də çıxış ala bilərsən, amma bu cərəyan da eyni stabilizatordan keçir. USB ilə qidalandıranda 5V xətti birbaşa USB-dən gəlir və 500 mA-lik qoruyucu ilə məhdudlaşır; jakdan qidalandıranda isə həddi stabilizatorun istiliyi müəyyən edir. Buna görə servo, LED lent və ya mühərrik kimi yükləri Arduino-nun 5V pinindən yox, ayrı 7805 və ya buck modulundan qidalandır və GND-ləri birləşdir. 3.3V pini isə yalnız 50 mA verə bilər; ESP-01 və ya antenli nRF24L01 kimi cərəyanı yüksək modullar üçün ayrı AMS1117-3.3 istifadə et. Pinlərin yerləşməsi üçün Arduino Uno pinləri yazısına baxa bilərsən.
Arduino ilə stabilizatoru test etmək: giriş, çıxış və istilik
Aşağıdakı kod 7805-in giriş və çıxış gərginliyini ölçür; aradakı fərqi, sərf olunan gücü və təxmini çip temperaturunu Serial Monitor-a yazır, dropout-a yaxınlaşanda və ya radiator lazım olanda xəbərdarlıq edir. Giriş gərginliyi 5 V-u aşdığı üçün birbaşa analoq pinə qoşula bilməz: girişi 100 kΩ və 22 kΩ-luq gərginlik bölücü ilə A0-a (təxminən 27 V-a qədər ölçür), çıxışı iki ədəd 10 kΩ ilə A1-ə qoş. Nisbətləri öz rezistorlarına görə gərginlik bölücü hesablayıcısı ilə yoxlaya bilərsən. Bütün GND-lər ortaq olmalıdır.
1// 7805 test istasyonu: giriş, çıkış ve ısı / 7805 test bench: input, output and heat
2// Kart: Arduino Uno / Nano (ATmega328P) / Board: Arduino Uno / Nano (ATmega328P)
3
4const float R1_IN = 100000.0; // giriş bölücü üst direnç / input divider top resistor
5const float R2_IN = 22000.0; // giriş bölücü alt direnç / input divider bottom resistor
6const float R1_OUT = 10000.0; // çıkış bölücü üst direnç / output divider top resistor
7const float R2_OUT = 10000.0; // çıkış bölücü alt direnç / output divider bottom resistor
8
9const float LOAD_A = 0.30; // multimetreyle ölçtüğün yük akımı (A) / load current measured with a multimeter (A)
10const float THETA_JA = 60.0; // soğutucusuz TO-220, °C/W / TO-220 without heatsink, °C/W
11const float T_AMBIENT = 30.0; // ortam sıcaklığı (°C) / ambient temperature (°C)
12const float DROPOUT_V = 2.0; // 7805 için gereken en az fark (V) / minimum headroom for the 7805 (V)
13
14// Gerçek besleme gerilimini dahili 1,1 V referansla ölçer (mV)
15// Measures the real supply voltage with the internal 1.1 V reference (mV)
16long readVcc() {
17 ADMUX = _BV(REFS0) | _BV(MUX3) | _BV(MUX2) | _BV(MUX1); // referans AVcc, kanal 1,1 V / AVcc reference, 1.1 V channel
18 delay(2); // referansın oturmasını bekle / let the reference settle
19 ADCSRA |= _BV(ADSC); // dönüşümü başlat / start a conversion
20 while (bit_is_set(ADCSRA, ADSC)); // bitmesini bekle / wait until it finishes
21 long raw = ADCL; // önce ADCL okunmalı / ADCL must be read first
22 raw |= ADCH << 8;
23 return 1125300L / raw; // 1,1 x 1023 x 1000
24}
25
26// Bölücünün arkasındaki gerçek gerilimi hesaplar / Calculates the real voltage behind a divider
27float readVolts(uint8_t pin, float vcc, float r1, float r2) {
28 analogRead(pin); // ilk okumayı at / discard the first reading
29 long sum = 0;
30 for (int i = 0; i < 16; i++) sum += analogRead(pin); // 16 örneğin ortalaması / average of 16 samples
31 float vPin = (sum / 16.0) * vcc / 1023.0;
32 return vPin * (r1 + r2) / r2;
33}
34
35void setup() {
36 Serial.begin(9600);
37}
38
39void loop() {
40 float vcc = readVcc() / 1000.0;
41 float vin = readVolts(A0, vcc, R1_IN, R2_IN);
42 float vout = readVolts(A1, vcc, R1_OUT, R2_OUT);
43
44 float headroom = vin - vout; // regülatör üzerindeki gerilim / voltage across the regulator
45 float heatW = headroom * LOAD_A; // P = (Vin - Vout) x I
46 float tj = T_AMBIENT + heatW * THETA_JA; // tahmini yonga sıcaklığı / estimated junction temperature
47 float eff = (vin > 1.0) ? 100.0 * vout / vin : 0.0; // verim (%) / efficiency (%)
48
49 Serial.print(F("Vin ")); Serial.print(vin, 2);
50 Serial.print(F(" V | Vout ")); Serial.print(vout, 2);
51 Serial.print(F(" V | Fark ")); Serial.print(headroom, 2);
52 Serial.print(F(" V | Isi ")); Serial.print(heatW, 2);
53 Serial.print(F(" W | Tj ~")); Serial.print(tj, 0);
54 Serial.print(F(" C | Verim %")); Serial.println(eff, 0);
55
56 if (headroom < DROPOUT_V) Serial.println(F("UYARI: giris dusuk, dropout / WARNING: input too low, dropout"));
57 if (tj > 125.0) Serial.println(F("UYARI: sogutucu gerekli / WARNING: heatsink required"));
58 delay(1000);
59}Kod analoq ölçmələrin etalonu olan qida gərginliyini fərz etmək əvəzinə readVcc() funksiyası ilə ölçür: ATmega328P-nin içindəki təxminən 1,1 V-luq sabit etalonu oxuyub real Vcc-ni geri hesablayır. Beləliklə Arduino-nu USB-dən və ya 7805-in özündən qidalandırsan da ölçmələr düzgün qalır. Bu üsul Uno və Nano kimi ATmega328P platalar üçündür; daxili etalon çipdən çipə təxminən ±10% fərqli ola bildiyi üçün nəticəni bir dəfə multimetrlə müqayisə edib 1125300 sabitini düzəltmən tövsiyə olunur. LOAD_A dəyərinə multimetrlə ölçdüyün yük cərəyanını yaz; stabilizatora radiator taxmısansa THETA_JA əvəzinə radiator hesabındakı ümumi istilik müqavimətini istifadə et.
ESP32: AMS1117 və Wi-Fi cərəyan zərbələri
ESP32 inkişaf platalarında 5 V giriş platadakı LDO ilə 3,3 V-a endirilir. Plata normalda 50–100 mA çəksə də Wi-Fi göndərişi zamanı cərəyan bir anlıq 300 mA civarına çıxır; Espressif buna görə ən azı 500 mA verə bilən mənbə tövsiyə edir. Zəif mənbə, nazik və uzun USB kabeli və ya qızmış stabilizator bu zərbədə 3V3 xəttini çökdürür və ESP32 Serial Monitor-a "Brownout detector was triggered" yazıb özünü resetləyir. Aşağıdakı kod son resetin səbəbinin brownout olub-olmadığını bildirir və Wi-Fi-a qoşulanda 3V3 xəttinin gördüyü ən aşağı gərginliyi qeyd edir. 3V3 pinini iki ədəd 10 kΩ-luq bölücü ilə GPIO 34-ə qoş.
1// ESP32: 3V3 hattını ve brownout resetini izle / ESP32: watch the 3V3 rail and brownout resets
2#include <WiFi.h>
3#include "esp_system.h"
4
5const char* WIFI_SSID = "AgAdi"; // Wi-Fi ağ adı / Wi-Fi network name
6const char* WIFI_PASS = "Sifre"; // Wi-Fi şifresi / Wi-Fi password
7const int SENSE_PIN = 34; // 3V3 -> 10k -> GPIO34 -> 10k -> GND (yalnız giriş, ADC1) / input-only ADC1 pin
8
9int minMv = 9999; // görülen en düşük gerilim (mV) / lowest voltage seen (mV)
10
11int rail3v3() {
12 return analogReadMilliVolts(SENSE_PIN) * 2; // bölücü yarıya indirir / the divider halves it
13}
14
15void setup() {
16 Serial.begin(115200);
17 delay(300);
18 if (esp_reset_reason() == ESP_RST_BROWNOUT) {
19 Serial.println("Son reset: BROWNOUT, besleme yetersiz / Last reset: BROWNOUT, weak supply");
20 }
21 Serial.printf("Wi-Fi oncesi 3V3: %d mV\n", rail3v3());
22
23 WiFi.begin(WIFI_SSID, WIFI_PASS);
24 unsigned long t0 = millis();
25 while (WiFi.status() != WL_CONNECTED && millis() - t0 < 15000) {
26 int mv = rail3v3(); // bağlanırken sürekli ölç / keep sampling while connecting
27 if (mv < minMv) minMv = mv;
28 delay(1);
29 }
30 Serial.printf("Baglanirken en dusuk 3V3: %d mV\n", minMv);
31}
32
33void loop() {
34 int mv = rail3v3();
35 if (mv < minMv) minMv = mv;
36 Serial.printf("3V3: %d mV | en dusuk / min: %d mV\n", mv, minMv);
37 delay(1000);
38}Qoşulma zamanı ən aşağı dəyər 3,0 V-un altına enirsə qida kifayətsizdir. ADC çox qısa çökmələrin hamısını tuta bilmir, amma meyli aydın göstərir. Həll adətən sadədir: qısa və qalın USB kabeli, 5V ilə GND arasına platanın yaxınlığında 470 µF-lıq elektrolit kondensator və ya ən azı 500 mA verə bilən mənbə. ESP32-ni 12 V-dan qidalandıracaqsansa 12 V-u platadakı AMS1117-yə vermək əvəzinə əvvəlcə buck modulu ilə 5 V-a endir. Ətraflı problemlərin həlli üçün ESP32 brownout və Guru Meditation xətaları yazısına baxa bilərsən.
Raspberry Pi Pico: VSYS və 7805
Raspberry Pi Pico-da xətti stabilizator əvəzinə səmərəli buck-boost çevirici var və VSYS pini 1,8–5,5 V arası gərginliyi qəbul edir. 12 V-luq sistemdə Pico-nu işlətmək üçün 7805 çıxışını VSYS-ə qoşa bilərsən; USB ilə eyni anda istifadə edəcəksənsə araya 1N5819 kimi Schottky diodu qoy, əks halda USB-nin 5 V-u ilə 7805 bir-birinə qarşı işləyir. 7805 çıxışını heç vaxt 3V3 pininə qoşma; bu pin 3,3 V-dan yuxarısına dözmür. Aşağıdakı MicroPython kodu GP26-ya qoşulu bölücü ilə 7805-in girişini, platadakı GP29 kanalı ilə də VSYS-i ölçür.
1# Pico: 7805 girişini ve VSYS'i ölç / Pico: measure the 7805 input and VSYS
2from machine import ADC
3import time
4
5adc_in = ADC(26) # GP26 (ADC0): 100k/22k bölücü / 100k/22k divider
6adc_vsys = ADC(29) # GP29 (ADC3): kart üzerinde VSYS/3 / VSYS/3 on the board
7
8K_IN = (100 + 22) / 22 # bölücü oranı (~5,55) / divider ratio (~5.55)
9V_OUT = 5.0 # 7805 çıkışı (V) / 7805 output (V)
10LOAD_A = 0.30 # ölçtüğün yük akımı (A) / load current you measured (A)
11
12def volts(adc, ratio, n=16):
13 total = 0
14 for _ in range(n):
15 total += adc.read_u16() # 0-65535 arası ham değer / raw value 0-65535
16 return total / n * 3.3 / 65535 * ratio
17
18while True:
19 vin = volts(adc_in, K_IN)
20 vsys = volts(adc_vsys, 3)
21 heat = (vin - V_OUT) * LOAD_A # P = (Vin - Vout) x I
22 print("Vin {:.2f} V | VSYS {:.2f} V | 7805 isi {:.2f} W".format(vin, vsys, heat))
23 if vin - V_OUT < 2.0:
24 print("UYARI: dropout / WARNING: dropout")
25 time.sleep(1)Pico-nun ADC-si ən çox 3,3 V oxuduğu üçün 100k/22k bölücü ilə təxminən 18 V-a qədər ölçə bilərsən. VSYS dəyəri Schottky diodunun təxminən 0,3 V-luq düşməsi səbəbindən 7805 çıxışından bir az aşağı çıxır; bu normaldır. Pico W istifadə edirsənsə GP29 simsiz çiplə paylaşıldığı üçün VSYS ölçməsi əlavə ayar istəyir; o halda yalnız GP26 ölçməsindən istifadə et. Pico ilə təzə tanış olursansa Raspberry Pi Pico nədir? yazısı yaxşı başlanğıc nöqtəsidir.
7805 və stabilizatorlarla layihə ideyaları
- Masa tipli 5 V qida: 12 V adapter, 7805, radiator və açarla breadboard layihələrinə sabit 5 V verən kiçik bir qutu düzəlt.
- Gərginlik və istilik göstəricili qida: Yuxarıdakı test kodunu LCD-yə keçirib giriş, çıxış və itkini canlı göstər; əsas ölçmə məntiqi Arduino voltmetr düzəltmə yazısındadır.
- Avtomobildə Arduino: 12–14,4 V akkumulyator gərginliyini əvvəlcə buck ilə 7–8 V-a, sonra 7805 ilə 5 V-a endir; avtomobildəki gərginlik sıçrayışlarına qarşı girişə TVS diodu əlavə et.
- 12 V LED lent və rele idarəsi: Lenti birbaşa 12 V-dan, Arduino-nu və rele modulunu 7805 çıxışından qidalandır.
- Servo və NeoPixel üçün ayrı xətt: 1 A-dən az yüklərdə 7805, ondan çoxunda buck istifadə edərək servo mühərrikləri və WS2812B LED-ləri ortaq GND-li ayrı 5 V xəttindən qidalandır.
- 3,3 V sensor platası: AMS1117-3.3 ilə BME280 və nRF24L01 kimi 3,3 V modulları Arduino-dan asılı olmadan qidalandır; siqnal səviyyələri üçün məntiq səviyyəsi çeviricisi istifadə et.
Tez-tez edilən səhvlər və həlləri
| Əlamət | Mümkün səbəb | Həll |
|---|---|---|
| Çıxışda 5 V əvəzinə 3,5–4,5 V var | Giriş 7 V-un altındadır (dropout) və ya batareya zəifdir | Girişi 7,5–9 V-a qaldır, ölçməni yük altında et |
| 7805 bir neçə saniyə işləyib kəsilir | Termal qoruma işləyir, itki çox yüksəkdir | Radiator əlavə et, girişi azalt və ya buck istifadə et |
| Çıxış girişlə eynidir (məs. 12 V) | GND ayağı qopub və ya stabilizator içəridən qısa qapanıb | GND qoşulmasını yoxla; yükü ayırıb ölç, lazım olsa dəyiş |
| Çıxış 0 V, stabilizator qızmır | Pin sırası səhvdir (78L05 və ya 7905 qarışıb) və ya giriş ilə çıxış tərsdir | Pin sırasını korpusa görə təsdiqlə |
| Arduino təsadüfi resetlənir | Kondensatorlar çatışmır və ya ayaqlardan uzaqdır | 0,33 µF və 0,1 µF-ı ayaqlara yaxın tax, 10–47 µF elektrolit əlavə et |
| Arduino-nun stabilizatoru çox qızır | Vin 12 V-dur və 5V pinindən çox cərəyan çəkilir | Yükləri ayrı 7805 və ya buck ilə qidalandır; Vin-i 7–9 V saxla |
| ESP32 Wi-Fi açılanda resetlənir | Mənbə və ya AMS1117 pik cərəyanı ödəmir | Qısa kabel, 470 µF kondensator, ən azı 500 mA mənbə |
| AMS1117-3.3 çıxışı 3 V civarındadır | Giriş 4,4 V-un altındadır (məs. tək Li-ion element) | Girişi 5 V et və ya aşağı dropout-lu LDO seç |
7805; düzgün giriş gərginliyi, iki kiçik kondensator və lazım olanda radiatorla illərlə problemsiz işləyən, elektronikanın ən etibarlı hissələrindən biridir. Qaydanı unutma: giriş ilə çıxış arasındakı fərq nə qədər böyükdürsə istilik o qədər çoxdur. Böyük fərqlərdə buck, 3,3 V üçün AMS1117, batareya ilə uzun müddət işləyəcək layihələr üçün aşağı boş iş cərəyanlı LDO seç. BlueGrays tətbiqində LCD ekranlı rəqəmsal voltmetr, L298N-li Bluetooth idarəli maşın, maneədən qaçan robot, ağıllı suvarma stansiyası və ESP32 deep sleep layihələrini addım-addım dövrə sxemi və kodu ilə tapa, qida hissəsini bu bələdçidəki hesablarla özün qura bilərsən.
Tez-tez verilən suallar
7805-in ayaqlarından hansı giriş, hansı çıxışdır?
Yazılı üzü sənə baxanda və ayaqlar aşağıdaykən soldan sağa 1-ci ayaq giriş (IN), 2-ci ayaq GND, 3-cü ayaq çıxışdır (OUT). Metal arxa hissə də GND-yə qoşuludur. TO-92 korpuslu 78L05-də sıra tərsdir (1 çıxış, 2 GND, 3 giriş), buna görə korpusu mütləq yoxla.
7805 neçə amper verir?
TO-220 korpuslu 7805 yaxşı radiatorla 1 A, şəraitdən asılı olaraq 1,5 A-ə qədər cərəyan verə bilər; içindəki cərəyan məhdudlaşdırma qısa qapanmada təxminən 2 A-də işə düşür. Praktikada həddi cərəyan yox, istilik müəyyən edir: radiatorsuz istifadədə (Vin − Vout) · I dəyəri 1–1,5 W-ı aşmamalıdır. Kiçik 78L05 isə yalnız 100 mA verir.
7805 niyə qızır, radiator lazımdır?
7805 xətti stabilizator olduğu üçün giriş ilə çıxış arasındakı artıq gərginliyi istiliyə çevirir. 12 V girişdə 500 mA çəkmək 3,5 W istilik deməkdir və bu, radiatorsuz mümkün deyil. İtki 1 W-ın altındadırsa radiator lazım deyil; daha çoxunda radiator, bir neçə vattdan çoxdursa buck çevirici istifadə et.
7805 kondensatorsuz işləyirmi?
Qısa naqillərlə, yaxşı filtrlənmiş mənbəyə yaxın qurulanda çox vaxt işləyir, amma tövsiyə olunmur. Girişdəki 0,33 µF naqillərdən yaranan rəqsin qarşısını alır, çıxışdakı 0,1 µF qəfil yük dəyişikliklərində gərginliyi sabitləşdirir. Bu iki ucuz kondensator izah olunmayan resetlərin və küyün qarşısını alır.
7805-ə ən çox neçə volt verilir?
Mütləq hədd 35 V-dur (7824-də 40 V), amma bu hədə yaxın işləmək istiliyə görə praktik deyil. 5 V çıxış üçün 7,5–12 V giriş idealdır. 24 V kimi yüksək gərginliklərdə əvvəlcə buck çeviricilə gərginliyi endirmək çox daha ağıllıdır.
7805 ilə 3,3 V almaq olarmı?
Xeyr, 7805 yalnız 5 V verir. 3,3 V üçün AMS1117-3.3 kimi LDO istifadə olunur; 5 V girişdən rahatlıqla 3,3 V yaradır və 1 A-ə qədər cərəyan verir. Batareya ilə işləyən layihələrdə boş iş cərəyanı mikroamper səviyyəsində olan MCP1700 kimi LDO-lar daha uyğundur.
Bu yazıdan sonra edə biləcəyin layihələr
Bütün layihələrə bax
LCD ekranla rəqəmsal voltmetr
Batareyanın və ya adapterin nə qədər gərginlik verdiyini özünün düzəltdiyi ölçü cihazı ilə öyrən.

L298N ilə Bluetooth idarəli maşın
Telefonunu pultə çevirib öz robot maşınını sür. Arduino, Bluetooth modulu vasitəsilə telefondakı idarəetmə tətbiqindən gələn əmrləri alır və mühərrik sürücüsü ilə təkərləri fırladır; maşın irəli…

Maneədən qaçan robot
Öz yolunu tapan ağıllı nəqliyyat vasitəsi düzəltməyə nə deyirsən? Maneədən qaçan robot, qarşısındakı ultrasəs sensoru sayəsində ətrafını daim skan edir.

Ağıllı suvarma stansiyası
Tətilə gedəndə çiçəklərin qurumasın deyə özü suvaran bağbandır. Torpaq rütubət sensoru torpağın nə qədər nəm olduğunu ölçür; torpaq quruyanda Arduino su nasosunu bir neçə saniyə işlədir və mavi işıq…

ESP32 Deep Sleep — batareya qənaəti (OLED + RTC RAM sayğac)
ESP32-nin Deep Sleep rejimi CPU-nu və əksər periferiyaları söndürərək cərəyan istehlakını təxminən 10µA səviyyəsinə endirir; batareya ilə işləyən IoT cihazları üçün çox vacibdir. Bu layihədə üç oyanma mənbəyi istifadə edirik: taymer (15 san), xarici pin (EXT0, GPIO 33-dəki düymə) və toxunma pini (T0/GPIO 4). RTC_DATA_ATTR ilə işarələnən sayğaclar deep sleep boyunca qorunur.

ESP32 Wi-Fi STA qoşulması (LCD ekranlı)
Bu layihədə ESP32-ni Station (STA) rejimində evdəki Wi-Fi şəbəkəsinə təhlükəsiz və xətaya davamlı şəkildə qoşuruq. SSID/şifrəni secrets.h faylına ayıraraq Git-ə sızmasının qarşısını alır, avtomatik yenidən qoşulma mexanizmi qurur, RSSI siqnal səviyyəsini və IP ünvanını I2C LCD ekranda göstəririk. Daxili LED vəziyyət göstəricisi kimi işləyir. İstehsal səviyyəli qoşulma meneceridir.

ESP32 WS2812B NeoPixel lent idarəsi
WS2812B (NeoPixel) ünvanlana bilən LED-lər tək data pini üzərindən zəncirvari idarə oluna bilən ağıllı RGB LED-lərdir. Bu layihədə 8 LED-lik WS2812B lentini Adafruit_NeoPixel kitabxanası ilə idarə edib axıcı göy qurşağı animasiyası yaradacağıq. ESP32-nin 3,3V məntiq səviyyəsi əksər WS2812B partiyalarında problemsiz işləsə də, qeyri-sabitlik olsa, 470Ω ardıcıl rezistor və 1000µF kondensator həllini göstərəcəyik. Animasiya HSV rəng məkanında ton (hue) dəyərini sürüşdürməklə əldə edilir.
Digər yazılar
BlueGrays tətbiqi
Bu dövrəni telefonunda addım-addım qur
Dövrə sxemi, kod və hissə siyahısı bir ekranda. 500-dən çox Arduino, ESP32 və Pico layihəsi səni gözləyir.
Telefonunla skan et
Kameranı koda tut; telefonunun tətbiq mağazası açılır.
ya da mağazada aç

