Peltier Arduino: TEC1-12706 ile Soğutma ve Isıtma Kontrolü
TEC1-12706 Peltier modülü Arduino ile nasıl kullanılır? Sıcak ve soğuk yüz, soğutucu ve fan, 6 A akım, MOSFET ve H-köprü ile kontrol, DS18B20 termostat kodu.
Peltier modülü, üzerinden akım geçtiğinde bir yüzü soğuyan, diğer yüzü ısınan ince bir termoelektrik elemandır; Arduino ile kontrol ettiğinde mini buzdolabı, içecek soğutucu, kuluçka makinesi ya da sıcaklık kontrollü deney kabı yapabilirsin. Hobi dünyasında en yaygın model, 40×40 mm boyutundaki TEC1-12706'dır: 12 V ile çalışır, yaklaşık 6 A çeker ve hiçbir hareketli parçası, gazı ya da kompresörü olmadan ısıyı bir yüzden diğerine pompalar. Akımın yönünü çevirdiğinde soğuyan yüz ısınmaya başlar; yani aynı modülle hem soğutma hem ısıtma yapabilirsin.
Ancak Peltier, LED ya da servo gibi doğrudan Arduino pinine takılan bir parça değildir. Tek başına 60 watttan fazla güç harcar, sıcak yüzü saniyeler içinde tehlikeli derecede ısınır ve büyük bir soğutucu ile fan olmadan kendini yok eder. Bu yazıda Peltier'in nasıl çalıştığını, sıcak ve soğuk yüzü nasıl ayırt edeceğini, neden mutlaka soğutucu gerektiğini, doğru güç kaynağını seçmeyi, MOSFET ve H-köprü ile sürmeyi öğreneceksin. Sonunda DS18B20 sıcaklık sensörlü bir mini soğutucu kutu ile hem ısıtan hem soğutan bir termostat kutusu kuracaksın.
Peltier modülü nedir, nasıl çalışır?
Peltier etkisi 1834'te Jean Charles Peltier tarafından keşfedildi: iki farklı iletkenin birleşim noktasından akım geçtiğinde bu noktada ısı ya emilir ya da açığa çıkar. TEC1-12706'nın içinde iki ince seramik plaka arasında bizmut tellürden (Bi2Te3) yapılmış küçük n tipi ve p tipi yarı iletken bloklar sıralanır. Bu bloklar elektriksel olarak seri, ısıl olarak paralel bağlıdır; akım her n-p çiftinden geçerken yük taşıyıcılar (elektronlar ve boşluklar) ısıyı aynı yöne, yani bir plakadan diğerine taşır. Sonuçta modül, elektrikle çalışan katı hal bir ısı pompası gibi davranır: ısıyı yok etmez, yalnızca bir yüzden alıp diğer yüze taşır.
Modelin adı teknik özetini de verir: TEC termoelektrik soğutucu (Thermoelectric Cooler), ilk 1 tek kademeli olduğunu, 127 içindeki n-p çifti sayısını, 06 ise yaklaşık maksimum akımın 6 A olduğunu söyler. Aynı ailede TEC1-12704 (4 A), TEC1-12705 (5 A), TEC1-12708 (8 A) ve TEC1-12710 (10 A) gibi modeller de bulunur. Çift sayısı aynı kaldığı için hepsi 12–15 V civarında çalışır; akım arttıkça pompalayabildikleri ısı da artar.
| Özellik | TEC1-12706 değeri |
|---|---|
| Boyut | 40 × 40 × 3,8 mm |
| Nominal gerilim | 12 V (Umax ≈ 15,4 V) |
| Maksimum akım (Imax) | ≈ 6,4 A |
| Maksimum ısı pompalama (Qmax) | ≈ 50–60 W (ΔT = 0 iken) |
| Maksimum sıcaklık farkı (ΔTmax) | ≈ 66 °C (sıcak yüz 25 °C, yük yokken) |
| İç direnç | ≈ 2 Ω (oda sıcaklığında) |
| Verim (COP) | Gerçek kullanımda tipik 0,3–0,7; ΔT büyüdükçe düşer |
| Yapı | 127 n-p çifti, bizmut tellür, alümina seramik plakalar |
| Kablolar | Kırmızı (+), siyah (−) |
Sıcak yüz ve soğuk yüz: hangisi hangisi?
Peltier'in iki kablosu vardır: kırmızı kablo artıya, siyah kablo eksiye bağlandığında bir yüz soğur, diğeri ısınır. Kutuplar ters çevrildiğinde yüzler de yer değiştirir. Bazı üreticiler yazılı etiketi sıcak yüze, bazıları soğuk yüze basar; bu yüzden etikete güvenme. En güvenli yöntem şudur: modülü masaya koy, kırmızıyı 5 V 3 A'lik bir adaptörün ya da laboratuvar güç kaynağının artısına, siyahı eksisine en fazla 1–2 saniye bağla ve iki yüze parmağınla dokun. Serinleyen yüzü kalemle işaretle. Daha uzun süre bağlarsan soğutucusuz modül hızla ısınır.
Peltier'i anlamanın anahtarı ΔT, yani iki yüz arasındaki sıcaklık farkıdır. Modül soğuk yüzü mutlak bir sıcaklığa değil, sıcak yüzün belli bir derece altına indirir. Katalogdaki yaklaşık 66 °C'lik ΔTmax, soğuk yüzden hiç ısı çekilmezken ölçülen en iyi değerdir; gerçek yükte, yani kutunun içinden ısı çekerken fark 15–30 °C'ye düşer. Sıcak yüz 50 °C'ye çıkarsa soğuk yüz ancak 20–30 °C civarında kalır; sıcak yüzü 30 °C'de tutabilirsen soğuk yüz 0 °C'nin altına inebilir. Kısacası soğuk tarafın performansını, sıcak tarafı ne kadar iyi soğuttuğun belirler.
Soğutucu ve fan neden zorunlu?
Peltier ısıyı taşırken kendisi de elektrik harcar ve bu enerjinin tamamı ısıya dönüşür. Bu yüzden sıcak yüzden atılması gereken ısı, soğuk yüzden çekilen ısı ile elektrik gücünün toplamıdır: Q_sıcak = Q_soğuk + V × I. 12 V ve 5,5 A ile çalışan modül yaklaşık 66 W elektrik harcar; soğuk yüzden 20 W çekiyorsa sıcak yüzden 86 W atılmalıdır. Sıcak yüzü 25 °C'lik ortamın en fazla 15 °C üstünde, yani 40 °C'de tutmak istersen soğutucunun ısıl direnci 15 / 86 ≈ 0,17 °C/W olmalıdır; bu ancak fanlı bir işlemci (CPU) soğutucusuyla sağlanır. Isıl direnci 3 °C/W olan küçük bir alüminyum soğutucu ise aynı ısıda kâğıt üzerinde 250 °C'nin üzerine çıkar; pratikte modül bu noktaya varmadan içindeki lehimler erir ve seramik çatlar.
- Termal macun: Her iki yüze de ince ve eşit bir tabaka sür; kalın tabaka ısı iletimini iyileştirmez, tersine bozar.
- Sıcak taraf: Fanlı bir CPU soğutucusu ya da su soğutma bloğu kullan; fan, Peltier çalıştığı sürece daima dönmeli.
- Soğuk taraf: Kutu içinde kalan küçük bir alüminyum soğutucu ve 40–60 mm'lik bir fan, havayı karıştırarak kutunun her yerini soğutur.
- Sıkma: Vidaları çapraz sırayla ve azar azar sık; tek taraftan fazla sıkmak seramik plakayı çatlatır.
- Isıl köprüyü engelle: İki soğutucu arasındaki boşluğu köpük ya da kauçuk contayla doldur, metal vidaların ısıyı geri taşımaması için plastik pul kullan.
- Yalıtım: Strafor ya da köpük kutu kullan; ince plastik bir kutu, Peltier'in çektiği ısıyı dışarıdan hemen geri alır.
Akım ihtiyacı ve güç kaynağı seçimi
TEC1-12706'nın iç direnci yaklaşık 2 Ω'dur. Ohm Kanunu ile I = V / R hesaplarsan 12 V'ta ilk anda yaklaşık 5,7 A akım çektiğini görürsün; iki yüz arasında sıcaklık farkı oluştukça modülün kendi ürettiği Seebeck gerilimi akımı biraz düşürür, yine de 5 A civarında kalır. Bu yaklaşık 60–70 W demektir; elektriksel güç hesabı yaparken fanların 0,2–0,5 A'lik akımını da ekle. Güç kaynağı olarak en az 12 V 10 A anahtarlamalı adaptör ya da eski bir bilgisayar (ATX) güç kaynağının 12 V hattı uygundur. USB, Arduino'nun 5V pini ya da 9 V pil bu akımı asla veremez; ayrıntılar için Arduino güç besleme yazısına bakabilirsin. İlginç bir nokta: Peltier en verimli çalışmayı tam akımda değil, maksimum akımın yaklaşık %50–70'inde yapar. Çünkü pompaladığı ısı akımla doğru orantılı artarken içindeki direnç kaybı (I²R) akımın karesiyle büyür.
| Besleme gerilimi | Yaklaşık akım | Elektrik gücü | Kullanım |
|---|---|---|---|
| 5 V | 2,4 A | 12 W | Yüz testi, hafif soğutma, en yüksek verim |
| 9 V | 4,3 A | 39 W | Dengeli verim ve soğutma |
| 12 V | 5,7 A | 69 W | Nominal çalışma, en güçlü soğutma |
| 15,4 V (Umax) | 6,4 A | ≈ 99 W | Sınır değer, sürekli kullanma |
Bağlantı: MOSFET ve H-köprü ile Peltier sürmek
Peltier'i yalnızca soğutma ya da yalnızca ısıtma için kullanacaksan tek bir N kanallı MOSFET yeterlidir. MOSFET, Peltier'in eksi ucu ile toprak arasına bağlanır (low-side anahtarlama): kırmızı kablo +12 V'a, siyah kablo MOSFET'in drain bacağına, source bacağı GND'ye gider. Arduino Uno'nun 5 V'luk pinleriyle tam açılan lojik seviye bir MOSFET seçmelisin; IRLZ44N, 5 V gate geriliminde yaklaşık 0,025 Ω direnç gösterir ve 6 A'da 6² × 0,025 ≈ 0,9 W ısınır, küçük bir soğutucu yeter. Piyasadaki popüler IRF520 modülleri ise 5 V ile tam açılmaz, kızarır ve akımı sınırlar. Gate'e 100 Ω seri direnç, gate ile source arasına 10 kΩ çekme direnci koy ve Arduino GND'si ile adaptörün eksisini mutlaka birleştir (ortak GND). MOSFET seçimini Arduino MOSFET kullanımı yazısında ayrıntılı bulabilirsin. ESP32 ve Pico gibi 3,3 V kartlarda IRLB8721 gibi daha düşük eşikli bir MOSFET tercih et.
Hem ısıtma hem soğutma istiyorsan akımın yönünü çevirmen gerekir; bunun yolu bir H-köprüdür. Robot projelerinden tanıdığın L298N, kanal başına yalnızca 2 A sürekli akım verebildiği ve üzerinde 2 V'u aşan gerilim düşümü olduğu için Peltier'e uygun değildir. Bunun yerine 43 A'ya kadar dayanabilen BTS7960 (IBT-2) H-köprü modülünü kullan: RPWM pinine PWM verdiğinde akım bir yönde, LPWM pinine verdiğinde ters yönde akar. Farklı sürücüleri karşılaştırmak için motor sürücü karşılaştırması yazısına göz atabilirsin. Mekanik röleyle kutup çevirmek de mümkündür ama sık anahtarlamada kontaklar yıpranır ve güç ayarı yapamazsın.
| Bağlantı | Arduino Uno (MOSFET) | ESP32 (BTS7960) | Pico (MOSFET) |
|---|---|---|---|
| Kutu DS18B20 DATA (4,7 kΩ pull-up) | D2 | GPIO 4 | GP16 |
| Soğutucu DS18B20 DATA (4,7 kΩ pull-up) | D3 | — | — |
| MOSFET gate (100 Ω üzerinden) | D9 | — | GP15 |
| BTS7960 RPWM (soğutma) | — | GPIO 25 | — |
| BTS7960 LPWM (ısıtma) | — | GPIO 26 | — |
| BTS7960 R_EN + L_EN | — | GPIO 27 | — |
| BTS7960 VCC (lojik) | — | 3V3 | — |
| Sensör VCC | 5V | 3V3 | 3V3 (pin 36) |
| GND | GND + 12 V adaptör (−) | GND + 12 V adaptör (−) | GND + 12 V adaptör (−) |
Adım adım mini soğutucu kutu (Arduino + MOSFET)
- Yalıtımlı bir kutu hazırla (strafor ya da köpük, 1–3 litre); kapağına Peltier için 40×40 mm'lik bir pencere aç.
- Peltier'in soğuk yüzünü 1–2 saniyelik 5 V testiyle bul ve kalemle işaretle.
- Sıcak yüze ince termal macun sür; fanlı CPU soğutucusunu kutunun dışına, küçük soğutucu ve fanı soğuk yüze kutunun içinde kalacak şekilde yerleştir. Vidaları çapraz ve eşit sık, aradaki boşluğu köpükle doldur.
- Kırmızı kabloyu 12 V adaptörün artısına, siyah kabloyu IRLZ44N'nin drain bacağına, source bacağını adaptörün eksisine bağla. İki fanı doğrudan 12 V'a bağla ki sistem açık olduğu sürece hep dönsünler.
- Arduino'nun D9 pinini 100 Ω direnç üzerinden gate'e bağla, gate ile source arasına 10 kΩ direnç koy ve Arduino GND'sini adaptörün eksisine birleştir.
- İki DS18B20'yi bağla: veri hatlarını D2 (kutu içi) ve D3 (sıcak soğutucu) pinlerine götür, her birine 5V ile veri arasında 4,7 kΩ pull-up direnci ekle.
- Kütüphane Yöneticisi'nden OneWire ve DallasTemperature kütüphanelerini kur, kodu yükle ve Seri Monitör'ü 9600 baud'da açarak sıcaklıkları izle.

1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const int BOX_SENSOR_PIN = 2; // kutu içi DS18B20 / DS18B20 inside the box
5const int HOT_SENSOR_PIN = 3; // sıcak soğutucu DS18B20 / DS18B20 on the hot-side heatsink
6const int MOSFET_PIN = 9; // IRLZ44N gate (100 ohm üzerinden / via 100 ohm)
7
8const float TARGET_C = 15.0; // hedef kutu sıcaklığı / target box temperature
9const float BAND_C = 3.0; // bu farkta tam güç / full power at this difference
10const float HOT_LIMIT_C = 60.0; // sıcak yüz koruma sınırı / hot-side protection limit
11const int MAX_DUTY = 204; // %80 güç sınırı / 80% power limit
12
13OneWire boxWire(BOX_SENSOR_PIN);
14OneWire hotWire(HOT_SENSOR_PIN);
15DallasTemperature boxSensor(&boxWire);
16DallasTemperature hotSensor(&hotWire);
17
18void setup() {
19 Serial.begin(9600);
20 pinMode(MOSFET_PIN, OUTPUT);
21 analogWrite(MOSFET_PIN, 0);
22 // Timer1 bölücü 8: pin 9/10 PWM ~3.9 kHz / Timer1 prescaler 8: pin 9/10 PWM ~3.9 kHz
23 TCCR1B = (TCCR1B & 0b11111000) | 0x02;
24 boxSensor.begin();
25 hotSensor.begin();
26}
27
28void loop() {
29 boxSensor.requestTemperatures();
30 hotSensor.requestTemperatures();
31 float tBox = boxSensor.getTempCByIndex(0);
32 float tHot = hotSensor.getTempCByIndex(0);
33
34 int duty = 0;
35 if (tBox == DEVICE_DISCONNECTED_C || tHot == DEVICE_DISCONNECTED_C) {
36 duty = 0; // sensör yoksa kapat / switch off if a sensor is missing
37 Serial.println(F("Sensor hatasi / Sensor error"));
38 } else if (tHot >= HOT_LIMIT_C) {
39 duty = 0; // aşırı ısınma koruması / overheat protection
40 Serial.println(F("Sicak yuz cok sicak / Hot side too hot"));
41 } else {
42 float err = tBox - TARGET_C; // pozitif = kutu fazla sıcak / positive = box too warm
43 if (err <= 0) duty = 0;
44 else if (err >= BAND_C) duty = MAX_DUTY;
45 else duty = (int)(err / BAND_C * MAX_DUTY); // oransal güç / proportional power
46 }
47 analogWrite(MOSFET_PIN, duty);
48
49 Serial.print(F("Kutu/Box: "));
50 Serial.print(tBox, 1);
51 Serial.print(F(" C Sicak/Hot: "));
52 Serial.print(tHot, 1);
53 Serial.print(F(" C PWM: "));
54 Serial.println(duty);
55 delay(1000);
56}| Kod satırı | Ne yapar? |
|---|---|
| TCCR1B = (TCCR1B & 0b11111000) | 0x02 | Timer1 bölücüsünü 8 yapar; pin 9'daki PWM 490 Hz'den yaklaşık 3,9 kHz'e çıkar. |
| DEVICE_DISCONNECTED_C | Sensör kablosu koparsa okunan -127 değerini yakalar ve Peltier'i kapatır. |
| HOT_LIMIT_C = 60.0 | Fan durur ya da soğutucu yetersiz kalırsa sıcak yüz 60 °C'de korumaya alınır. |
| err / BAND_C * MAX_DUTY | Kutu hedefin 0–3 °C üstündeyken gücü orantılı artırır; 3 °C ve üstünde %80 güç verir. |
| MAX_DUTY = 204 | Gücü %80 ile sınırlar; verimi artırır, modülün ve adaptörün ömrünü uzatır. |
ESP32 ile ısıtma ve soğutma: BTS7960 H-köprü
ESP32 ile Peltier'i BTS7960 üzerinden iki yönlü sürerek ortam sıcaklığından bağımsız, sabit sıcaklıkta duran bir termostat kutusu kurabilirsin: kutu hedefin üstündeyse soğutur, altındaysa ısıtır. Isıtma modunda Peltier özellikle verimlidir; kutunun içine bakan yüze hem dışarıdan pompaladığı ısı hem de harcadığı elektrik gelir, yani 40 W elektrikle 40 W'tan fazla ısı verebilir. BTS7960'ın B+ ve B− girişlerine 12 V adaptörü, M+ ve M− çıkışlarına Peltier'i bağla; modülün lojik VCC pinini ESP32'nin 3V3 pinine bağlarsan 3,3 V sinyalleri sorunsuz algılar. Kod, ESP32 Arduino core 2.x ve 3.x sürümlerindeki farklı LEDC fonksiyonlarını otomatik seçer.
1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const int SENSOR_PIN = 4; // DS18B20 DATA
5const int RPWM_PIN = 25; // BTS7960 RPWM: soğutma yönü / cooling direction
6const int LPWM_PIN = 26; // BTS7960 LPWM: ısıtma yönü / heating direction
7const int EN_PIN = 27; // BTS7960 R_EN + L_EN
8const int RPWM_CH = 0; // core 2.x LEDC kanalı / core 2.x LEDC channel
9const int LPWM_CH = 1;
10const int PWM_FREQ = 20000; // 20 kHz, duyulmaz / inaudible
11const int PWM_RES = 8; // 0-255
12const int PELTIER_DUTY = 200; // ~%78 güç / ~78% power
13
14const float TARGET_C = 25.0; // hedef sıcaklık / target temperature
15const float HYST_C = 1.0; // histerezis / hysteresis
16const unsigned long REVERSE_WAIT_MS = 30000; // yön değiştirme beklemesi / reversal wait
17
18OneWire oneWire(SENSOR_PIN);
19DallasTemperature sensors(&oneWire);
20
21int currentMode = 0; // 0 kapalı, 1 soğutma, -1 ısıtma / 0 off, 1 cool, -1 heat
22int lastDir = 0;
23unsigned long lastChange = 0;
24
25void pwmBegin(int pin, int ch) {
26#if ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR >= 3
27 ledcAttach(pin, PWM_FREQ, PWM_RES); // core 3.x
28#else
29 ledcSetup(ch, PWM_FREQ, PWM_RES); // core 2.x
30 ledcAttachPin(pin, ch);
31#endif
32}
33
34void pwmWrite(int pin, int ch, int duty) {
35#if ESP_ARDUINO_VERSION_MAJOR >= 3
36 ledcWrite(pin, duty); // core 3.x: pin ile / by pin
37#else
38 ledcWrite(ch, duty); // core 2.x: kanal ile / by channel
39#endif
40}
41
42void applyMode(int m) {
43 if (m == 1) {
44 pwmWrite(LPWM_PIN, LPWM_CH, 0);
45 pwmWrite(RPWM_PIN, RPWM_CH, PELTIER_DUTY);
46 } else if (m == -1) {
47 pwmWrite(RPWM_PIN, RPWM_CH, 0);
48 pwmWrite(LPWM_PIN, LPWM_CH, PELTIER_DUTY);
49 } else {
50 pwmWrite(RPWM_PIN, RPWM_CH, 0);
51 pwmWrite(LPWM_PIN, LPWM_CH, 0);
52 }
53}
54
55void setup() {
56 Serial.begin(115200);
57 pwmBegin(RPWM_PIN, RPWM_CH);
58 pwmBegin(LPWM_PIN, LPWM_CH);
59 applyMode(0); // önce iki yön de kapalı / both directions off first
60 pinMode(EN_PIN, OUTPUT);
61 digitalWrite(EN_PIN, HIGH); // sürücüyü etkinleştir / enable the driver
62 sensors.begin();
63}
64
65void loop() {
66 sensors.requestTemperatures();
67 float t = sensors.getTempCByIndex(0);
68
69 int want = currentMode;
70 if (t == DEVICE_DISCONNECTED_C) {
71 want = 0; // sensör yok: kapat / no sensor: switch off
72 } else if (currentMode == 0) {
73 if (t > TARGET_C + HYST_C) want = 1;
74 else if (t < TARGET_C - HYST_C) want = -1;
75 } else if (currentMode == 1 && t <= TARGET_C) {
76 want = 0;
77 } else if (currentMode == -1 && t >= TARGET_C) {
78 want = 0;
79 }
80
81 if (want != currentMode) {
82 bool reversing = (want != 0 && lastDir != 0 && want != lastDir);
83 if (!reversing || millis() - lastChange >= REVERSE_WAIT_MS) {
84 currentMode = want;
85 lastChange = millis();
86 if (currentMode != 0) lastDir = currentMode;
87 applyMode(currentMode);
88 }
89 }
90
91 Serial.printf("T: %.2f C mod/mode: %d\n", t, currentMode);
92 delay(1000);
93}Kodda iki önemli güvenlik kuralı var. Birincisi histerezis: soğutma, kutu hedefin 1 °C üstüne çıkınca başlar ve hedefe inince durur; ısıtma da tersine çalışır. Böylece sistem hedef çevresinde sürekli açılıp kapanmaz. İkincisi yön değiştirme beklemesi: soğutmadan ısıtmaya ani geçiş, bir saniye önce buz gibi olan yüzü birden ısıtır ve seramikte ısıl şok yaratır; kod bu yüzden ters yöne geçmeden önce en az 30 saniye kapalı kalır. Hangi yönün soğuttuğu kablolamana bağlıdır; ilk denemede kutu ısınıyorsa M+ ve M− kablolarının yerini değiştir. Daha hassas kontrol için Arduino termostat ve PID kontrol yazılarına bakabilirsin.
Raspberry Pi Pico ve MicroPython ile Peltier kontrolü
Raspberry Pi Pico'da MicroPython'un içinde hazır gelen onewire ve ds18x20 modülleri sayesinde ek kütüphane kurmadan DS18B20 okuyabilirsin. Aşağıdaki kod Arduino örneğindeki oransal soğutmayı yapar: PWM, GP15 pininden MOSFET'in gate'ine gider; DS18B20 GP16'ya bağlıdır ve 4,7 kΩ ile 3V3'e çekilir. Pico'nun PWM'i 16 bit çözünürlüklüdür; duty_u16() 0 ile 65535 arasında değer alır ve 52000 yaklaşık %80 güce karşılık gelir. 3,3 V gate sinyali için yine düşük eşikli bir MOSFET kullanmayı unutma. MicroPython'a yeniysen MicroPython temelleri yazısı iyi bir başlangıçtır.
1from machine import Pin, PWM
2import onewire, ds18x20, time
3
4TARGET_C = 15.0 # hedef sıcaklık / target temperature
5BAND_C = 3.0 # bu farkta tam güç / full power at this difference
6MAX_DUTY = 52000 # ~%80 güç / ~80% power
7
8pwm = PWM(Pin(15)) # MOSFET gate
9pwm.freq(5000) # 5 kHz PWM
10pwm.duty_u16(0)
11
12ow = onewire.OneWire(Pin(16)) # DS18B20 DATA (4.7k pull-up)
13ds = ds18x20.DS18X20(ow)
14roms = ds.scan()
15if not roms:
16 raise RuntimeError("DS18B20 bulunamadi / not found")
17
18while True:
19 ds.convert_temp()
20 time.sleep_ms(750) # dönüşüm süresi / conversion time
21 t = ds.read_temp(roms[0])
22 err = t - TARGET_C # pozitif = fazla sıcak / positive = too warm
23 if err <= 0:
24 duty = 0
25 elif err >= BAND_C:
26 duty = MAX_DUTY
27 else:
28 duty = int(err / BAND_C * MAX_DUTY) # oransal güç / proportional power
29 pwm.duty_u16(duty)
30 print("T: {:.2f} C guc/power: {}%".format(t, duty * 100 // 65535))
31 time.sleep(1)Peltier ile proje fikirleri
- Tek kutu içecek soğutucu: Strafor bir kutu, bir TEC1-12706 ve DS18B20 ile masaüstü kola soğutucu yap; sıcaklığı küçük bir ekranda göster.
- Kuluçka ya da yoğurt makinesi: Peltier'i ısıtma yönünde kullanarak 37–43 °C aralığını sabit tut; termostat mantığı burada da aynıdır.
- Filament kurutma kutusu: 3D yazıcı filamentini 45–50 °C'de saatlerce nemden arındır.
- Mini nem alıcı: Soğuk yüzü çiğ noktasının altına indirerek havadaki nemi damla damla topla ve toplanan suyu ölç.
- Termoelektrik jeneratör deneyi: Peltier'in bir yüzünü sıcak suya, diğerini buza değdir; Seebeck etkisiyle oluşan gerilimi Arduino voltmetre ile ölç.
- Sıcaklığa göre fan hızı: Sıcak taraftaki fanı soğutucunun sıcaklığına göre hızlandır; ayrıntılar Arduino fan kontrolü yazısında.
- Bilim yarışması projesi: Sabit sıcaklıklı tohum çimlendirme kabı ya da enzim deney kutusu, TÜBİTAK proje fikirleri arasında öne çıkar.
Sık yapılan hatalar ve çözümleri
| Hata | Belirti | Çözüm |
|---|---|---|
| Soğutucusuz çalıştırmak | Modül saniyeler içinde kızar, koku gelir, seramik çatlar | Sıcak yüze fanlı CPU soğutucusu tak, fan hep dönsün |
| Soğuk yüz soğumuyor | İki yüz de ısınıyor, kutu ısınıyor | Sıcak taraf soğutması yetersiz ya da kutuplar ters; soğutucuyu büyüt, kabloları kontrol et |
| Arduino'dan beslemek | Arduino resetleniyor, USB portu kapanıyor | Peltier'i ayrı bir 12 V 10 A adaptörden besle |
| L298N ile sürmek | Sürücü çok ısınıyor, akım 2 A civarında kalıyor | BTS7960 gibi yüksek akımlı bir H-köprü kullan |
| IRF520 modülü kullanmak | MOSFET kızıyor, Peltier zayıf çalışıyor | IRLZ44N gibi lojik seviye MOSFET kullan |
| Ortak GND yok | MOSFET açılmıyor ya da rastgele çalışıyor | Arduino GND'si ile adaptörün eksisini birleştir |
| Kalın termal macun | ΔT beklenenden çok düşük | İnce ve eşit bir tabaka sür |
| Vidaları tek taraftan sıkmak | Modül çatladı, akım çekmiyor ya da kısa devre yapıyor | Çapraz sırayla ve azar azar sık |
| Ani yön değiştirmek | Modül kısa sürede bozuluyor | Yön değiştirmeden önce en az 30 saniye bekle |
Peltier modülü hareketli parçası olmayan, sessiz ve iki yönlü çalışabilen bir ısı pompasıdır; doğru soğutucu, yeterli güç kaynağı ve MOSFET ya da BTS7960 ile güvenle kontrol edildiğinde Arduino projelerine bambaşka bir boyut katar. Sensör seçiminde kararsızsan sıcaklık sensörleri karşılaştırması yazısı yardımcı olur. BlueGrays uygulamasında DHT11, NTC, DHT22 ve sıcaklık kaydedici projelerinin yanında PWM ile güç kontrolü örneklerini adım adım devre şeması ve kodlarıyla bulabilir, bu projelerdeki ölçüm ve kontrol mantığını kendi Peltier kutuna kolayca uyarlayabilirsin.
Sıkça sorulan sorular
Peltier modülü kaç derece soğutur?
TEC1-12706'nın kataloğundaki en yüksek sıcaklık farkı yaklaşık 66 °C'dir, ancak bu değer soğuk yüzden hiç ısı çekilmezken ölçülür. Gerçek bir soğutucu kutuda, iyi yalıtım ve fanlı bir CPU soğutucusuyla ortamın 10–15 °C altına inmek gerçekçi bir hedeftir. Sıcak yüzü ne kadar serin tutarsan soğuk taraf o kadar soğur.
Peltier Arduino'ya doğrudan bağlanır mı?
Hayır. TEC1-12706 12 V'ta yaklaşık 5–6 A çeker, bir Arduino pini ise en fazla 20–40 mA verebilir. Peltier'i ayrı bir 12 V adaptörden besleyip Arduino ile yalnızca lojik seviye bir MOSFET'i ya da BTS7960 gibi bir H-köprüyü kontrol etmelisin.
Peltier ile buzdolabı yapılır mı?
Küçük bir içecek soğutucu ya da piknik kutusu yapılabilir, ancak Peltier'in verimi (COP) genellikle 0,3–0,7 arasındadır; kompresörlü buzdolapları aynı soğutma için birkaç kat daha az enerji harcar. Tek bir TEC1-12706 ile dondurucu yapmak pratikte mümkün değildir; buz yapmak için çok kademeli modüller ve çok güçlü soğutma gerekir.
TEC1-12706 kaç watt çeker?
12 V'ta yaklaşık 5–5,7 A, yani 60–70 W elektrik gücü harcar; en yüksek gerilim olan 15,4 V'ta bu değer 100 W'a yaklaşır. Fanlarla birlikte en az 12 V 10 A'lik bir güç kaynağı seçersen güvenli bir pay bırakmış olursun.
Peltier modülünün hangi yüzü soğur?
Bu, akımın yönüne bağlıdır: kırmızı kablo artıya, siyah kablo eksiye bağlandığında yüzlerden biri soğur, kutuplar çevrilince roller değişir. Etiketin hangi yüze basıldığı üreticiden üreticiye değiştiği için en güvenli yol, modülü 1–2 saniye 5 V'a bağlayıp yüzlere dokunarak serinleyeni işaretlemektir.
Peltier modülü pil ile çalışır mı?
Çalışır ama uzun sürmez. Üç adet 18650 hücreden oluşan 11,1 V, 2500 mAh'lik bir paket 5 A çekişte ancak 25–30 dakika dayanır ve hücrelerin bu akımı verebilecek yüksek deşarj tipinde olması gerekir. Taşınabilir projelerde Peltier'i düşük güçte çalıştırmak ya da aracın 12 V çakmak soketini kullanmak daha mantıklıdır.
Bu yazıdan sonra yapabileceğin projeler
Tüm projeleri gör
DHT11 İle Sıcaklık Ve Nem
Odan kaç derece, hava nemli mi, kuru mu? DHT11 sensörü sıcaklığı ve nemi ölçer, Arduino da bu değerleri iki satırlık LCD ekrana yazar ve birkaç saniyede bir yeniler.

NTC ve 2x16 Lcd Ekran İle Sıcaklık Ölçümü
Ortamın sıcaklığını küçük bir boncuk gibi görünen sensörle ölç. NTC adlı bu parça ısındıkça elektriği daha kolay geçirir; Arduino bu değişimi okuyup bir formülle santigrat dereceye çevirir ve iki…

ESP32 DHT22 Sıcaklık ve Nem (LCD Ekranlı)
DHT22 sensörü ile ortam sıcaklığını ve nem oranını ölçüp 16x2 I2C LCD ekranda gerçek zamanlı olarak gösteren bir projedir. Adafruit DHT kütüphanesi kullanılarak tek kablo (one-wire) protokolü ile sensörden veri okunur. Bu proje, IoT hava istasyonu, akıllı ev otomasyonu veya seralarda ortam takip sistemlerinin temelini oluşturur. ESP32'nin GPIO 4 pini üzerinden DHT22 ile haberleşme sağlanır.

ESP32 Sıcaklık Loglayıcı (DHT22 + DS1307 RTC + microSD + OLED)
ESP32 ile zamanlı sıcaklık ve nem kayıt sistemi kur! Bu projede DHT22 sensörüyle dakikada bir sıcaklık ve nem okuyup DS1307 RTC modülünden aldığın gerçek zaman etiketiyle microSD karta CSV formatında kaydediyoruz. OLED ekranda büyük yazıyla son sıcaklık değeri, nem yüzdesi, zaman damgası ve toplam kayıt sayısı canlı gösterilir.

ESP32 Potansiyometre ile LED Parlaklık (Analog → PWM)
Bu projede bir potansiyometre ile LED parlaklığını analog olarak kontrol ediyoruz. ESP32'nin ADC pini potansiyometreden gelen 0-3.3V gerilimi okur, ardından bu değer PWM (Pulse Width Modulation) sinyaline çevrilerek LED'e gönderilir. Böylece potansiyometreyi çevirdikçe LED kademeli olarak parlar ve söner. Arduino Core 3.0+ ile analogWrite() doğrudan kullanılabilir; ESP32-S2/S3'te ADC çözünürlüğü 12-bit'e sabitlenir.

ESP32 PWM ile LED Soldurma (Fade)
LED'in parlaklığını yumuşak şekilde 0'dan max'a, max'tan 0'a değiştirme. Arduino'daki gibi analogWrite() ile PWM kontrolü yapıyoruz — ESP32 Arduino Core 3.0+ ile aynı syntax sorunsuz çalışır. Pin tanımı + pinMode + analogWrite yeterli.

Raspberry Pi Pico PWM ile LED Fade (Nefes Efekti)
LED artık sadece yanıp sönmüyor, nefes alıyor! Raspberry Pi Pico'nun PWM (Pulse Width Modulation, darbe genişlik modülasyonu) özelliğiyle LED'in parlaklığı yavaş yavaş artar, sonra yavaş yavaş azalır; uyku modundaki bir dizüstü bilgisayarın ışığı gibi sakin bir "nefes" efekti. Bu projede machine.PWM sınıfını, duty_u16() ile 0–65535 arası 16 bit parlaklık değerini ve PWM frekansını öğrenirsin.

Akıllı Sulama İstasyonu
Tatile gidince çiçeklerin kurumasın diye kendi kendine sulayan bir bahçıvan. Toprak nem sensörü toprağın ne kadar ıslak olduğunu ölçer; toprak kuruyunca Arduino su pompasını birkaç saniye çalıştırır…
Diğer yazılar
BlueGrays uygulaması
Bu devreyi telefonunda adım adım kur
Devre şeması, kod ve parça listesi tek ekranda. 500'den fazla Arduino, ESP32 ve Pico projesi seni bekliyor.
Telefonunla tara
Kamerayı koda tut; telefonunun uygulama mağazası açılır.
ya da mağazada aç

