Parçalar · 10 dk okuma

SSR Röle Arduino Kullanımı: Katı Hal Rölesi ve Isıtıcı Kontrolü

SSR röle Arduino ile nasıl kullanılır? Mekanik röle farkı, DA-AA tipleri, sıfır geçiş, soğutucu hesabı, ESP32 3,3 V tetikleme, Pico kodu ve sahte SSR uyarısı.

SSR röle (katı hal rölesi, İngilizcesiyle Solid State Relay), Arduino gibi bir mikrodenetleyicinin 3–32 V'luk küçük bir sinyaliyle 230 V'luk ısıtıcı, lamba, fırın rezistansı ya da su ısıtıcısı gibi yükleri hiç hareketli parça olmadan açıp kapatmasını sağlayan elektronik bir anahtardır. Klasik rölede bir bobin metal kontağı çekip bırakır; SSR'de ise bu işi ışıkla tetiklenen bir yarı iletken yapar. Bu yüzden tık sesi çıkarmaz, kontakları aşınmaz, kıvılcım üretmez ve dakikada defalarca anahtarlansa bile yıllarca dayanır. Özellikle termostat, kuluçka makinesi, sous-vide ve fırın gibi sık aç-kapa gereken ısıtıcı projelerinde SSR ile Arduino ikilisi neredeyse standarttır.

Ama SSR sihirli bir kutu değildir: üzerinde 1–1,6 V'luk bir gerilim düşer ve bu, büyük akımlarda ciddi ısı demektir; kapalıyken bile birkaç miliamper kaçak akım geçirir; AC çıkışlı bir SSR doğru akımlı bir yükü kapatamaz; piyasadaki ucuz SSR'lerin önemli kısmı da etiketindeki akımı taşıyamayan kopyalardır. Bu yazıda SSR'nin içini, mekanik röleyle farkını, etiketteki DA, DD ve AA kodlarını, sıfır geçiş özelliğini, soğutucu hesabını, Arduino, ESP32 ve Raspberry Pi Pico ile güvenli bir ısıtıcı kontrolünü ve sahte SSR'yi nasıl tanıyacağını adım adım öğreneceksin.

SSR (katı hal rölesi) nedir, nasıl çalışır?

Bir SSR'nin içinde iki ayrı dünya vardır. Giriş tarafında, akım sınırlayıcı bir devreyle birlikte bir kızılötesi LED bulunur; 3 ve 4 numaralı uçlara gerilim verdiğinde bu LED yanar. Çıkış tarafında ise ışığa duyarlı bir tetikleme devresi ve asıl yükü taşıyan güç elemanı yer alır: AC çıkışlı modellerde bir triyak ya da ters paralel bağlı iki tristör (SCR), DC çıkışlı modellerde ise bir MOSFET. Giriş ile çıkış arasında yalnızca ışık olduğu için iki taraf elektriksel olarak ayrıdır; bu yapı optokuplör ile aynı mantıktır ve tipik olarak 2500 V ve üzeri izolasyon sağlar. Böylece Arduino'nun GND'si şebekeye hiç dokunmaz. AC modellerde triyak, akım sıfırdan geçtiği anda kendiliğinden söner; yani girişteki sinyali kestiğinde yük en geç yarım periyot (50 Hz'de 10 ms) içinde kapanır.

ÖzellikTipik değer (SSR-25DA sınıfı)
Giriş (kontrol) gerilimi3–32 V DC
Giriş akımıYaklaşık 5–15 mA
Çıkış (yük) gerilimi24–380 V AC
Nominal çıkış akımı25 A (yalnızca uygun soğutucuyla)
Açıkken gerilim düşümü1,0–1,6 V
Kapalıyken kaçak akımBirkaç mA (modele göre 1–10 mA)
İzolasyon2500 V AC ve üzeri
Açma / kapama süresi≤ 10 ms (sıfır geçiş nedeniyle)
Terminaller1–2: yük, 3 (+) ve 4 (−): kontrol girişi

SSR ile mekanik röle arasındaki fark

Arduino projelerinde kullanılan mekanik röle
Klasik mekanik röle: bobin, metal kontakları fiziksel olarak çeker. SSR'de aynı işi hareketli parçası olmayan bir yarı iletken yapar.
ÖzellikMekanik röleSSR (katı hal rölesi)
Anahtarlama elemanıBobin + metal kontakTriyak, tristör ya da MOSFET
SesTık sesiSessiz
ÖmürYükte yaklaşık 100 bin anahtarlamaPratikte sınırsız anahtarlama
Kıvılcım ve parazitKontak açılırken ark oluşurSıfır geçişli modelde çok düşük
Açıkken kayıpÇok düşük (miliohm düzeyinde kontak)1–1,6 V düşüm, ısınır
Kapalıyken kaçakYok, tam ayrımBirkaç mA kaçak akım
AC ve DCİkisini de anahtarlarTipine göre yalnız AC ya da yalnız DC
Kontrol akımıBobin için 70–90 mA (modül üzerinden)5–15 mA, pine doğrudan bağlanabilir
Arıza biçimiKontak yapışabilir ya da açık kalabilirÇoğunlukla kısa devre, yani sürekli açık
FiyatUcuzDaha pahalı, üstüne soğutucu gerekir
Basit bir kural: Yük sık anahtarlanacaksa (termostat, zaman oransal ısıtma, dakikada onlarca kez) ve rezistifse SSR seç. Yük günde birkaç kez açılıp kapanacaksa, aynı kartta hem AC hem DC yük sürüyorsan ya da kapalıyken tam ayrım gerekiyorsa mekanik röle daha mantıklıdır. Mekanik röle tarafının ayrıntıları için Röle Modülü Nedir? yazısına göz atabilirsin.

DA ve AA tipleri: SSR etiketindeki DA, DD, AA ne demek?

SSR etiketlerindeki iki harfli kod, önce giriş, sonra çıkış tipini söyler. Burada küçük bir dil tuzağı var: Türkçede DA doğru akım, AA alternatif akım demektir; ama etiketteki kodlar İngilizceden gelir ve D harfi DC'yi, A harfi AC'yi gösterir. Yani SSR-25DA bir "doğru akım rölesi" değil, DC ile kontrol edilen ve AC yükü anahtarlayan bir röledir; Arduino projelerinde en çok kullanılan tip de budur. SSR-25DD, DC ile kontrol edilip DC yükü (örneğin 12 V'luk bir ısıtıcı ped ya da pompa) anahtarlar. SSR-25AA ise girişine de şebeke gerilimi ister; mikrodenetleyiciyle doğrudan kullanılmaz, daha çok bir termostatın ya da şalterin büyük bir yükü sürmesi için tercih edilir. Kafan karışırsa AC ve DC akım farkı yazısı temeli tazelemene yardım eder.

Etiket koduGiriş (kontrol)Çıkış (yük)Tipik kullanım
DA (ör. SSR-25DA)3–32 V DC24–380 V ACArduino ile 230 V ısıtıcı, lamba, fırın
DD (ör. SSR-25DD)3–32 V DC5–60 V DC (modele göre değişir)12/24 V ısıtıcı ped, pompa, LED şerit
AA (ör. SSR-25AA)90–250 V AC24–380 V ACŞalter ya da termostatla büyük AC yük sürme
G3MB-202P modülü5 V DC100–240 V AC, en fazla 2 AKüçük AC yükler: lamba, küçük fan
AC çıkışlı bir SSR ile DC yük anahtarlanmaz. Triyak ancak akım sıfıra indiğinde söner; doğru akımda akım hiç sıfırlanmadığı için yük bir kez açıldıktan sonra bir daha kapanmaz. 12 V LED şeridi ya da DC motoru SSR-DA veya G3MB-202P ile sürmeye çalışmak en sık yapılan hatadır. DC yük için DD tipi bir SSR ya da bir MOSFET kullan; DD tipinde çıkış uçlarının + ve − kutbuna da dikkat et.

Sıfır geçiş (zero-cross) nedir, neden önemli?

Şebeke gerilimi 50 Hz'lik bir sinüs dalgasıdır ve her 10 ms'de bir sıfırdan geçer. Sıfır geçişli bir SSR'ye açma sinyali verdiğinde çıkışı hemen iletime geçirmez; gerilimin sıfıra yaklaştığı ilk anı bekler. Böylece ısıtıcı ya da akkor lamba, gerilimin tepe noktası olan yaklaşık 325 V'ta değil, sıfıra yakın bir noktada açılır; ani akım darbesi, elektromanyetik parazit ve vızıltı büyük ölçüde azalır. Rezistif yükler için bu mükemmeldir. Bedeli ise şudur: sıfır geçişli SSR ile bir lambayı faz açısı kontrolüyle kısamazsın; bunun için "random turn-on" denen, anında açan modeller gerekir. Aynı nedenle Arduino'nun 490 Hz'lik analogWrite sinyali bir SSR için anlamsızdır, çünkü sinyal her yarım periyotta birkaç kez değişir ve sonuç rastgele olur (PWM yazısında frekansın neden önemli olduğunu görebilirsin). Isıtıcının gücünü ayarlamanın doğru yolu zaman oransal kontroldür: örneğin 2 saniyelik bir pencerenin 1,2 saniyesinde açık, 0,8 saniyesinde kapalı tutarak yüzde 60 güç elde edersin. 2 saniye 200 yarım periyot ettiği için bu yöntemin çözünürlüğü yaklaşık yüzde 0,5'tir.

Soğutucu ihtiyacı: SSR ne kadar ısınır?

Mekanik rölenin kontağı neredeyse sıfır dirençtedir; SSR'nin triyakı ise iletimdeyken üzerinde yaklaşık 1,2–1,6 V düşürür. Harcanan güç kabaca P = Vdüşüm × I formülüyle bulunur. 2000 W'lık bir ısıtıcı 230 V'ta I = 2000 / 230 ≈ 8,7 A çeker; SSR'de 1,3 V düştüğünü varsayarsak P ≈ 1,3 × 8,7 ≈ 11 W ısı açığa çıkar. Bu, küçük bir havya ucunu ısıtacak kadar güçtür ve soğutucusuz bir SSR gövdesi birkaç dakikada tehlikeli sıcaklıklara ulaşır. Plastik gövde tek başına ancak 2–3 W civarını taşıyabildiği için soğutucusuz kullanımda pratik sınır 2 A civarıdır. SSR'yi alüminyum bir soğutucuya ince bir kat termal macunla vidala, metal tabanın 80 °C'yi geçmediğinden emin ol ve akım değerini cömert seç: rezistif yüklerde SSR'nin etiket akımı yük akımının en az 2 katı, motor ve trafo gibi endüktif yüklerde 3–4 katı olmalı. Güç ve akım hesabı için Ohm Kanunu hesaplayıcısını ve elektriksel güç hesaplama yazısını kullanabilirsin.

Yük akımı (230 V)Örnek yükSSR'de ısı (≈1,3 V)Soğutma önerisi
0,5 A100 W akkor lamba≈ 0,7 WSoğutucu gerekmez
2 A450 W ısıtıcı≈ 2,6 WSınırda; küçük bir soğutucu önerilir
4,3 A1000 W ısıtıcı≈ 5,6 WOrta boy soğutucu (≈ 5 °C/W ya da daha iyi)
8,7 A2000 W ısıtıcı≈ 11 WBüyük soğutucu (≈ 2,5 °C/W) ve en az 25 A'lik SSR
13 A3000 W ısıtıcı≈ 17 WFanlı soğutucu ve 40 A'lik gerçek marka SSR

SSR bağlantısı: Arduino Uno, ESP32 ve Raspberry Pi Pico

BağlantıArduino UnoESP32Raspberry Pi Pico
Kontrol piniD8GPIO 26GP15
SSR giriş + (3)D8'e doğrudan5V/VIN (transistörlü)VBUS (transistörlü)
SSR giriş − (4)GNDNPN kolektörüNPN kolektörü
NPN tabanı (BC547 / 2N2222)-1 kΩ ile GPIO 26, 10 kΩ ile GND1 kΩ ile GP15, 10 kΩ ile GND
NPN emiteri-GNDGND
DS18B20 veriD2GPIO 4GP16
DS18B20 VCC5V3V33V3(OUT)
4,7 kΩ pull-upVeri – 5VVeri – 3V3Veri – 3V3

Arduino Uno'nun pinleri 5 V verdiği ve 20 mA'e kadar akımı rahatça sağladığı için SSR-DA'nın girişini doğrudan D8 ile GND arasına bağlayabilirsin; girişin içinde akım sınırlayıcı olduğundan ayrıca direnç gerekmez. ESP32 ve Pico ise 3,3 V ile çalışır. Etikette "3–32 V DC" yazsa da 3,3 V bu aralığın en alt sınırına çok yakındır; pin yük altında 3,1 V'a düştüğünde ya da girişi daha yüksek gerilim isteyen bir kopya SSR'de röle bazen tetiklenir, bazen tetiklenmez. Üstelik Pico'nun pinleri varsayılan ayarda yalnızca 4 mA civarı akım için yapılandırılmıştır. Bu yüzden 3,3 V'luk kartlarda en güvenilir yol, SSR'yi bir NPN transistörle 5 V'tan sürmektir: GPIO 1 kΩ dirençle transistörün tabanına gider, SSR'nin + ucu 5 V'a, − ucu kolektöre, emiter de GND'ye bağlanır. GPIO HIGH olduğunda transistör iletime geçer ve SSR yaklaşık 4,8 V görür. Tabanla GND arasına koyacağın 10 kΩ'luk direnç, kart açılırken ya da yeniden başlarken pin boşta kaldığında ısıtıcının kendi kendine çalışmasını önler. Tüm GND'ler ortak olmalı; nedenini ortak GND yazısında bulabilirsin.

  1. Önce şebekeyi tamamen ayır: fişi çek ya da sigortayı indir ve klemenslerde gerilim olmadığından emin ol.
  2. SSR'yi soğutucuya ince bir kat termal macunla vidala; soğutucuyu ve metal kutuyu koruma topraklamasına (sarı-yeşil kablo) bağla.
  3. Kontrol tarafını bağla: 3 (+) ve 4 (−) uçlarını yukarıdaki tabloya göre Arduino'ya ya da transistöre bağla, şebeke bağlı değilken kodu yükle ve SSR'nin üzerindeki LED'in yanıp söndüğünü gör.
  4. Yük tarafında fazı (kahverengi kablo) SSR'nin 1 numaralı ucuna, 2 numaralı ucu ısıtıcıya bağla; nötr (mavi) doğrudan ısıtıcıya gitsin. Faz hattına yük akımına uygun bir sigorta koy.
  5. Kablo kesitini akıma göre seç: 10 A'e kadar en az 1,5 mm², 16 A için 2,5 mm²; çok telli kabloların ucuna kablo yüksüğü tak ve vidaları sıkıca sık.
  6. Isıtıcıya Arduino'dan bağımsız çalışan bir termik sigorta ya da bimetal termostat seri bağla; SSR kısa devre arızası yaparsa son güvenlik bu olur.
  7. Tüm şebeke kısmını kapaklı, yalıtkan bir kutuya yerleştir; kutuyu kapatmadan ve devre kaçak akım rölesine bağlı bir hattan beslenmeden enerji verme.
230 V hayati tehlike taşır. SSR'nin girişi yalıtılmış olsa da çıkış uçları ve klemensleri çalışırken asla ellenmemelidir; ayrıca SSR kapalıyken bile tam ayrım sağlamaz: kaçak akım nedeniyle yük uçlarında tehlikeli gerilim bulunabilir. Bakım yapmadan önce her zaman fişi çek. Şebeke gerilimiyle hiç çalışmadıysan bu kısmı deneyimli birine kontrol ettir ya da önce 12 V'luk bir DC yük ve DD tipi SSR ile pratik yap.

Arduino ile ısıtıcı kontrolü: zaman oransal termostat

Aşağıdaki program DS18B20 sıcaklık sensörüyle ölçüm yapar ve ısıtıcının gücünü 2 saniyelik zaman pencereleriyle ayarlar. Hedef 40 °C, oransal bant 5 °C'dir: sıcaklık 35 °C ve altındayken ısıtıcı yüzde 100, 37,5 °C'de yüzde 50, 40 °C'de yüzde 0 güçle çalışır. Böylece basit aç-kapa termostatlarındaki büyük taşma azalır. Kod delay() kullanmaz; ölçüm ve pencere zamanlaması millis() ile yapılır, sensörün yaklaşık 750 ms süren dönüşümü de beklenmeden arka planda tamamlanır. Sensör koparsa (-127 °C) ya da sıcaklık 70 °C'lik güvenlik sınırını aşarsa ısıtıcı hemen kapatılır. Sensör bağlantısının ayrıntıları için DS18B20 sıcaklık sensörü yazısına bakabilirsin; kodu derlemek için Kütüphane Yöneticisi'nden OneWire ve DallasTemperature kütüphanelerini kur.

C++ (Arduino IDE)
1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const uint8_t SSR_PIN = 8;              // SSR giriş + (3) / SSR input + (3)
5const uint8_t ONE_WIRE_PIN = 2;         // DS18B20 veri / DS18B20 data
6const float HEDEF_C = 40.0;             // hedef sıcaklık / target temperature
7const float BANT_C = 5.0;               // oransal bant / proportional band
8const float EMNIYET_C = 70.0;           // üst güvenlik sınırı / safety cutoff
9const unsigned long PENCERE_MS = 2000;  // zaman penceresi / time window
10
11OneWire oneWire(ONE_WIRE_PIN);
12DallasTemperature sensors(&oneWire);
13
14unsigned long pencereBasi = 0;
15unsigned long sonOlcum = 0;
16unsigned long acikSure = 0;             // pencere içindeki açık süre / on-time in window
17
18void setup() {
19  pinMode(SSR_PIN, OUTPUT);
20  digitalWrite(SSR_PIN, LOW);           // açılışta ısıtıcı kapalı / heater off at start
21  Serial.begin(9600);
22  sensors.begin();
23  sensors.setWaitForConversion(false);  // bloklamadan ölç / non-blocking conversion
24  sensors.requestTemperatures();        // ilk ölçümü başlat / start first conversion
25}
26
27void loop() {
28  unsigned long simdi = millis();
29
30  if (simdi - sonOlcum >= 1000) {       // saniyede bir ölç / measure once per second
31    sonOlcum = simdi;
32    float t = sensors.getTempCByIndex(0);
33    sensors.requestTemperatures();      // sonraki ölçümü başlat / start next conversion
34
35    float oran = 0.0;                   // güç oranı 0..1 / power ratio 0..1
36    if (t != DEVICE_DISCONNECTED_C && t < EMNIYET_C) {
37      oran = constrain((HEDEF_C - t) / BANT_C, 0.0, 1.0);
38    }
39    acikSure = (unsigned long)(oran * PENCERE_MS);
40
41    Serial.print(F("Sicaklik / Temp: "));
42    Serial.print(t, 1);
43    Serial.print(F(" C  Guc / Power: %"));
44    Serial.println(oran * 100.0, 0);
45  }
46
47  if (simdi - pencereBasi >= PENCERE_MS) {
48    pencereBasi += PENCERE_MS;          // yeni pencere / new window
49  }
50  digitalWrite(SSR_PIN, (simdi - pencereBasi < acikSure) ? HIGH : LOW);
51}

ESP32 ile SSR: 3,3 V tetikleme ve histerezisli termostat

ESP32 tarafında farklı bir yöntem görelim: histerezisli aç-kapa kontrol. Sıcaklık 39 °C'nin altına düşünce ısıtıcı açılır, 41 °C'yi geçince kapanır; aradaki 2 °C'lik ölü bant, SSR'nin sensördeki küçük dalgalanmalar yüzünden sürekli aç-kapa yapmasını engeller. SSR, tablodaki gibi GPIO 26'ya bağlı bir NPN transistörle 5 V'tan sürülür. GPIO 26'yı bilerek seçtik: GPIO 0, 2, 5, 12 ve 15 açılış sırasında kartın önyükleme davranışını belirleyen pinlerdir ve bu pinlere bağlanan bir yük açılışta istemsiz tetiklenebilir. Kod ESP32 Arduino core 2.x ve 3.x ile aynı şekilde derlenir; yalnız core 3.x kullanıyorsan OneWire kütüphanesinin 2.3.8 ya da daha yeni sürümünü kur. Bir sonraki adımda bu termostatı Wi-Fi'ye taşıyıp Home Assistant üzerinden hedef sıcaklığı telefondan ayarlayabilirsin.

C++ (Arduino IDE)
1#include <OneWire.h>
2#include <DallasTemperature.h>
3
4const int SSR_PIN = 26;            // NPN tabanına 1 kΩ ile / to NPN base via 1 kΩ
5const int ONE_WIRE_PIN = 4;        // DS18B20 veri / DS18B20 data
6const float HEDEF_C = 40.0;        // hedef sıcaklık / target temperature
7const float HISTEREZIS_C = 1.0;    // ±1 °C ölü bant / ±1 °C dead band
8const float EMNIYET_C = 70.0;      // güvenlik sınırı / safety cutoff
9
10OneWire oneWire(ONE_WIRE_PIN);
11DallasTemperature sensors(&oneWire);
12
13bool isitici = false;
14unsigned long sonOlcum = 0;
15
16void setup() {
17  pinMode(SSR_PIN, OUTPUT);
18  digitalWrite(SSR_PIN, LOW);      // açılışta kapalı / off at start
19  Serial.begin(115200);
20  sensors.begin();
21}
22
23void loop() {
24  if (millis() - sonOlcum < 1000) return;
25  sonOlcum = millis();
26
27  sensors.requestTemperatures();   // yaklaşık 750 ms bekler / waits about 750 ms
28  float t = sensors.getTempCByIndex(0);
29
30  if (t == DEVICE_DISCONNECTED_C || t >= EMNIYET_C) {
31    isitici = false;               // arıza ya da aşırı sıcaklık / fault or overheat
32  } else if (t < HEDEF_C - HISTEREZIS_C) {
33    isitici = true;                // soğuk: ısıt / cold: heat
34  } else if (t > HEDEF_C + HISTEREZIS_C) {
35    isitici = false;               // sıcak: kapat / hot: switch off
36  }
37  digitalWrite(SSR_PIN, isitici ? HIGH : LOW);
38
39  Serial.printf("Sicaklik / Temp: %.1f C  SSR: %s\n", t, isitici ? "ACIK / ON" : "KAPALI / OFF");
40}

Raspberry Pi Pico ve MicroPython ile SSR kontrolü

Raspberry Pi Pico'da MicroPython'un içinde onewire ve ds18x20 modülleri hazır gelir; ek dosya kopyalaman gerekmez. Aşağıdaki kod Arduino örneğindeki zaman oransal kontrolün aynısıdır: DS18B20 GP16'ya, SSR'yi süren transistörün tabanı 1 kΩ dirençle GP15'e bağlıdır. SSR'nin + ucunu, Pico USB'den beslenirken 5 V veren VBUS pinine (fiziksel pin 40) bağla. Zaman hesaplarında time.ticks_ms() ve time.ticks_diff() kullanılır; bu fonksiyonlar sayaç taşmasında bile doğru fark verdiği için uzun süre çalışan bir termostatta güvenlidir. Sensör bulunamazsa ya da okuma hata verirse güç oranı sıfıra çekilir, yani ısıtıcı kapalı kalır. Pico'yu ilk kez kullanıyorsan MicroPython kurulumu için Raspberry Pi Pico nedir yazısına bakabilirsin.

MicroPython
1from machine import Pin
2import onewire, ds18x20, time
3
4ssr = Pin(15, Pin.OUT, value=0)                       # NPN tabanı (1 kΩ) / NPN base (1 kΩ)
5sensor = ds18x20.DS18X20(onewire.OneWire(Pin(16)))    # DS18B20 veri / DS18B20 data
6roms = sensor.scan()
7
8HEDEF_C = 40.0      # hedef sıcaklık / target temperature
9BANT_C = 5.0        # oransal bant / proportional band
10EMNIYET_C = 70.0    # güvenlik sınırı / safety cutoff
11PENCERE_MS = 2000   # zaman penceresi / time window
12
13def olcum_baslat():
14    try:
15        sensor.convert_temp()                         # dönüşümü başlat / start conversion
16    except Exception:
17        pass                                          # sensör yok / no sensor
18
19oran = 0.0
20son_olcum = time.ticks_ms()
21pencere_basi = time.ticks_ms()
22olcum_baslat()
23
24while True:
25    simdi = time.ticks_ms()
26    if time.ticks_diff(simdi, son_olcum) >= 1000:     # saniyede bir / once per second
27        son_olcum = simdi
28        try:
29            t = sensor.read_temp(roms[0])
30            if t >= EMNIYET_C:
31                oran = 0.0                            # aşırı sıcaklık / overheat
32            else:
33                oran = min(max((HEDEF_C - t) / BANT_C, 0.0), 1.0)
34            print("Sicaklik / Temp: {:.1f} C  Guc / Power: %{:.0f}".format(t, oran * 100))
35        except Exception:
36            oran = 0.0                                # hata: ısıtıcı kapalı / error: heater off
37            print("Sensor hatasi / Sensor error")
38        olcum_baslat()                                # sonraki ölçüm / next conversion
39    if time.ticks_diff(simdi, pencere_basi) >= PENCERE_MS:
40        pencere_basi = time.ticks_add(pencere_basi, PENCERE_MS)   # yeni pencere / new window
41    ssr.value(1 if time.ticks_diff(simdi, pencere_basi) < oran * PENCERE_MS else 0)

Sahte SSR uyarısı: 40 A yazan röle neden yanıyor?

Piyasadaki ucuz SSR'lerin büyük kısmı, tanınmış bir markanın görünümünü taklit eden kopyalardır. Sökülen birçok sahte 40 A'lik rölenin içinden 12–16 A'lik küçük bir triyak çıkar; bazılarında sıfır geçiş devresi ya da çıkıştaki koruma (snubber) devresi yoktur, giriş-çıkış izolasyonu da etikettekinden çok düşüktür. Bu röleler birkaç amperde bile aşırı ısınır, plastik gövde yumuşar ve çoğu zaman kısa devre olarak arızalanır; yani ısıtıcı bir daha kapanmaz. Bu yüzden ısıtıcı projelerinde SSR'yi tek güvenlik elemanı olarak görme. Sahte bir SSR'yi şu işaretlerden tanıyabilirsin:

  • Fiyat ve ağırlık: Gerçek marka SSR'lerden birkaç kat ucuz olması ve elde belirgin biçimde hafif hissettirmesi.
  • Aynı gövde, farklı akım: 10 A, 25 A ve 40 A sürümlerinin birebir aynı boyutta, aynı fiyatta ve aynı ağırlıkta satılması.
  • Baskı ve etiket kusurları: Silik ya da kayık logo, yazım hatalı marka adı, seri numarası ya da üretim tarihi olmaması.
  • Reçine dolgusu: Alt taraftaki dolgu malzemesinin düzensiz, kabarcıklı ya da yer yer boş olması.
  • Isınma testi: Yük altında ilk bir saatte metal tabanın sıcaklığını bir termometreyle ölç; etiket akımının yarısında bile hızla 60 °C'yi geçiyorsa röleye güvenme.
  • Güvenli çözüm: Omron, Crydom, Carlo Gavazzi ya da Schneider gibi tanınmış markaları güvenilir satıcıdan al; kaynağı belirsiz bir SSR'yi etiket akımının en fazla dörtte biriyle kullan.

SSR ile proje fikirleri

  • Akıllı termostat: Oda ısıtıcısını hedef sıcaklıkta tut; temel mantık için Arduino termostat yazısına bak.
  • Sous-vide ve yoğurt makinesi: Suyu ±0,5 °C hassasiyetle sabit tutmak için zaman oransal kontrolü PID kontrol ile birleştir.
  • Kuluçka makinesi: 37,5 °C'yi günlerce kararlı tut; nem takibi için ikinci bir sensör ekle.
  • Mini reflow fırını: Küçük bir elektrikli fırını MAX6675 termokupl ve SSR ile lehim profiline göre ısıt.
  • Akıllı priz: ESP32 ile 230 V'luk cihazları telefondan aç-kapa; ayrıntılar ESP32 akıllı priz yazısında.
  • Boru ve sera ısıtıcısı: Don alarmı ile sıcaklık 2 °C'ye düşünce ısıtıcı kabloyu devreye al.

Sık yapılan hatalar ve çözümleri

BelirtiOlası nedenÇözüm
SSR'nin LED'i yanıyor, yük çalışmıyorYük devresi açık, sigorta atmış ya da yük akımı SSR'nin minimum akımının altındaFaz ve nötr hattını kontrol et; çok küçük yüklerde mekanik röle kullan
Yük hiç kapanmıyorAC çıkışlı SSR ile DC yük sürülüyor ya da SSR kısa devre arızası yapmışDC için DD tipi SSR veya MOSFET kullan; arızalı SSR'yi değiştir
Kapalıyken LED ampul hafif yanıyor ya da yanıp sönüyorSSR'nin kaçak akımıYüke paralel uygun bir yük direnci ekle ya da bu yük için mekanik röle seç
Multimetre kapalı SSR'nin çıkışında 230 V gösteriyorYüksüz ölçümde kaçak akım nedeniyle normaldirÖlçümü yük bağlıyken yap
SSR ve soğutucu çok ısınıyorSoğutucu küçük, termal macun yok, akım çok yüksek ya da SSR sahteSoğutucuyu büyüt, akımı yeniden hesapla, gerçek marka SSR kullan
ESP32 ya da Pico ile bazen tetiklenmiyor3,3 V, girişin alt sınırında kalıyorSSR'yi NPN transistörle 5 V'tan sür
Kart açılırken ısıtıcı bir an çalışıyorAçılışta pin boşta kalıyor ya da önyükleme pini seçilmiş10 kΩ pull-down ekle, GPIO 26 gibi güvenli bir pin kullan
analogWrite ile güç ayarı tutarsızSıfır geçişli SSR hızlı PWM'i izleyemez1–2 saniyelik zaman oransal pencere kullan

SSR, doğru seçildiğinde ve iyi soğutulduğunda Arduino projelerinde ısıtıcı kontrolünün en sessiz ve en uzun ömürlü yoludur; yeter ki yükün tipine uygun SSR seç, akımı cömert hesapla, sahte rölelere karşı dikkatli ol ve her zaman bağımsız bir termik koruma ekle. Röle mantığını ve sıcaklık ölçümünü önce adım adım kavramak istersen BlueGrays uygulamasında 220 V ampulü buton ve uzaktan kumandayla yakma, ESP32 akıllı aydınlatma ve sıcaklık ölçme projelerine devre şemaları ve kodlarıyla göz atabilirsin.

Sıkça sorulan sorular

SSR röle Arduino'ya doğrudan bağlanabilir mi?

Evet. SSR-25DA gibi DC girişli bir SSR'nin 3 (+) ucunu Arduino'nun bir dijital pinine, 4 (−) ucunu GND'ye bağlayabilirsin; giriş yalnızca 5–15 mA çektiği ve içinde akım sınırlayıcı olduğu için ayrıca direnç gerekmez. Yük tarafı ise Arduino'dan tamamen yalıtılmıştır ve şebeke kurallarına göre ayrıca kablolanmalıdır.

SSR röle 3,3 V ile çalışır mı?

Girişi 3–32 V olan SSR'lerin çoğu 3,3 V ile tetiklenir, ancak bu değer alt sınıra çok yakındır ve özellikle kopya rölelerde güvenilir değildir. ESP32 ve Raspberry Pi Pico ile kullanırken SSR'yi BC547 ya da 2N2222 gibi bir NPN transistörle 5 V'tan sürmek en sağlam çözümdür.

SSR neden ısınır, soğutucu şart mı?

SSR iletimdeyken üzerinde yaklaşık 1–1,6 V düşer ve bu gerilim akımla çarpıldığında ısıya dönüşür; 10 A'de bu yaklaşık 13 W eder. Soğutucusuz bir SSR genellikle 2 A civarına kadar güvenle çalışır; daha büyük akımlarda termal macunla takılmış bir alüminyum soğutucu şarttır.

SSR ile DC motor ya da LED şerit kontrol edilir mi?

Yalnızca DC çıkışlı (DD tipi) bir SSR ile. Etiketinde DA ya da AA yazan AC çıkışlı SSR'ler triyak kullanır ve doğru akımda bir kez açıldıktan sonra kapanmaz. Düşük gerilimli DC yükler için çoğu zaman lojik seviyeli bir MOSFET daha ucuz ve verimli bir seçenektir.

Sıfır geçişli SSR ile lamba kısılır mı?

Hayır. Sıfır geçişli SSR yalnızca gerilim sıfıra yakınken açılabildiği için faz açısı kontrolü yapamaz; lamba ya tam yanar ya da titrer. Kısma için anında açan (random turn-on) bir SSR ve sıfır geçiş algılayıcılı bir devre ya da hazır bir AC dimmer modülü gerekir; ısıtıcılarda ise sıfır geçişli SSR ile zaman oransal kontrol en doğru yöntemdir.

Kapalı SSR'nin çıkışında neden gerilim ölçüyorum?

SSR'ler kapalıyken bile çıkıştaki koruma devresi ve yarı iletkenin yapısı nedeniyle birkaç miliamper kaçak akım geçirir. Yük bağlı değilken multimetrenin yüksek iç direnci bu küçük akımla neredeyse şebeke gerilimini gösterir; bu normaldir. Ancak bu yüzden SSR'yi güvenlik ayırıcısı gibi kullanma ve bakım öncesinde mutlaka fişi çek.

Tüm projeleri gör
DHT11 İle Sıcaklık Ve Nem
AR-55Orta

DHT11 İle Sıcaklık Ve Nem

Odan kaç derece, hava nemli mi, kuru mu? DHT11 sensörü sıcaklığı ve nemi ölçer, Arduino da bu değerleri iki satırlık LCD ekrana yazar ve birkaç saniyede bir yeniler.

4.7(47)
83
220V Ampülü Buton(Push) İle Yakma
AR-19İleri
Premium

220V Ampülü Buton(Push) İle Yakma

Butona bastığın sürece 220 voltluk gerçek bir ampul yanar, bıraktığın anda söner.

4.4(30)
38
220V Ampülü Buton(On-Off) İle Yakma
AR-20İleri
Premium

220V Ampülü Buton(On-Off) İle Yakma

Evdeki gerçek bir ampulü küçük bir butonla açıp kapatmak ister misin? Butona her bastığında Arduino röleyi çevirir ve ampul yanar, bir daha basınca söner.

4.5(33)
44
220V Ampülü Uzaktan Kumanda İle Yakma
AR-21İleri
Premium

220V Ampülü Uzaktan Kumanda İle Yakma

Kanepeden kalkmadan, televizyon kumandasıyla evdeki gerçek bir ampulü yakıp söndür.

4.4(23)
31
NTC ve 2x16 Lcd Ekran İle Sıcaklık Ölçümü
AR-44Başlangıç
Premium

NTC ve 2x16 Lcd Ekran İle Sıcaklık Ölçümü

Ortamın sıcaklığını küçük bir boncuk gibi görünen sensörle ölç. NTC adlı bu parça ısındıkça elektriği daha kolay geçirir; Arduino bu değişimi okuyup bir formülle santigrat dereceye çevirir ve iki…

4.5(33)
44
ESP32 DHT22 Sıcaklık ve Nem (LCD Ekranlı)
ES-15Orta

ESP32 DHT22 Sıcaklık ve Nem (LCD Ekranlı)

DHT22 sensörü ile ortam sıcaklığını ve nem oranını ölçüp 16x2 I2C LCD ekranda gerçek zamanlı olarak gösteren bir projedir. Adafruit DHT kütüphanesi kullanılarak tek kablo (one-wire) protokolü ile sensörden veri okunur. Bu proje, IoT hava istasyonu, akıllı ev otomasyonu veya seralarda ortam takip sistemlerinin temelini oluşturur. ESP32'nin GPIO 4 pini üzerinden DHT22 ile haberleşme sağlanır.

4.8(38)
57
ESP32 Akıllı Aydınlatma (PIR + LDR + Röle + OLED)
ES-37İleri
Premium

ESP32 Akıllı Aydınlatma (PIR + LDR + Röle + OLED)

ESP32, PIR hareket sensörü, LDR ışık sensörü ve röle modülüyle evinin koridorunu, tuvaletini veya kilerini akıllı aydınlatmaya dönüştürüyoruz. Ortam aydınlıksa hareket olsa bile ışık yanmaz; böylece gündüz boşa enerji harcanmaz. Işık 30 saniye açık kalır; hareket sürerse süre otomatik olarak uzar.

4.3(6)
11
Akıllı Merdiven ve Koridor Aydınlatması
AR-82Orta
Premium

Akıllı Merdiven ve Koridor Aydınlatması

Merdivene ya da koridora adım attığında ışıklar senin gittiğin yönde, basamak basamak yanar.

5.0(36)
52